Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 6:10

Του μεγάλου Αθανασίου, αρχιεπισκόπου Αλεξανδρείας, απολογία προς εκείνους που διαβάλλουν τη φυγή του κατά τον διωγμό. Ακούω ότι ο Λεόντιος, που βρίσκεται τώρα στην Αντιόχεια, και ο Νάρκισσος από την πόλη του Νέρωνος, και ο Γεώργιος, που βρίσκεται τώρα στη Λαοδίκεια, καθώς και οι Αρειανοί που είναι μαζί τους, διαδίδουν πολλά εις βάρος μου και με λοιδορούν, και με κατηγορούν για δειλία, επειδή, ενώ ζητούσαν να με θανατώσουν, δεν παρέδωσα τον εαυτό μου σε αυτούς. Απέναντι, λοιπόν, στις λοιδορίες και τις συκοφαντίες τους, αν και θα μπορούσα να γράψω πολλά, τα οποία ούτε οι ίδιοι μπορούν να αρνηθούν αλλά και όλοι όσοι τα ακούν εναντίον τους τα αναγνωρίζουν, εντούτοις δεν θα παρακινηθώ να τους πω τίποτε άλλο, παρά μόνο τον λόγο του Κυρίου και το ρητό του Αποστόλου, ότι: «το ψεύδος προέρχεται από τον διάβολο», και ότι «οι λοίδοροι δεν θα κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού». Διότι αυτά αρκούν για να αποδειχθεί ότι ούτε φρονούν ούτε πράττουν τίποτε σύμφωνα με το Ευαγγέλιο, αλλά, ακολουθώντας τις δικές τους ηδονές, θεωρούν ως καλό εκείνο που οι ίδιοι επιθυμούν.

Ερώτηση οβ΄. Σε πολλούς ανθρώπους επί της γης έχει καταστεί φοβερός ο λόγος του Κυρίου, με τον οποίο λέγει: «Κάθε αμαρτία και βλασφημία θα συγχωρηθεί στους ανθρώπους» και «Όποιος πει λόγο εναντίον του Υιού, θα του συγχωρηθεί· όποιος όμως πει λόγο εναντίον του Αγίου Πνεύματος, δεν θα του συγχωρηθεί ούτε στον τωρινό αιώνα ούτε στον μελλοντικό». Απόκριση. Για τον λόγο αυτόν προτρέπει τους πάντες ο θείος Απόστολος, λέγοντας ότι «Το γράμμα αποκτείνει, ενώ το Πνεύμα ζωοποιεί». Διότι, εάν κατανοήσουμε κατά γράμμα πολλά από τα χωρία των θείων Γραφών, περιπίπτουμε σε αθέσμους βλασφημίες· τέτοιο είναι και το προκείμενο σε εμάς τώρα λόγιο του Κυρίου, το οποίο, εάν το εκλάβουμε στεγνά βάσει των λέξεων, όχι μόνο περιπίπτουμε σε αθέμιτες έννοιες, αλλά βρίσκουμε και τον ίδιο τον Κύριο να αντιφάσκει προς τον εαυτό Του. Διότι, εάν ισχύει το «Όποιος πει λόγο εναντίον του Υιού, θα του συγχωρηθεί», πώς ο ίδιος ο Υιός είπε: «Εκείνον που θα με απαρνηθεί μπροστά στους ανθρώπους, θα τον απαρνηθώ και εγώ μπροστά στους αγγέλους του Θεού»; Και πάλι, εάν κάθε αμαρτία και βλασφημία θα συγχωρηθεί στους ανθρώπους, πώς θα δώσουμε απολογία ακόμη και για κάθε αργό λόγο; Πώς εκείνος που θα πει στον αδελφό του «Μωρέ», θα είναι ένοχος για τη γέεννα του πυρός; Πώς ο απόστολος Παύλος λέγει: «Μην πλανάσθε· ούτε πόρνοι ούτε μοιχοί ούτε μαλακοί ούτε μέθυσοι ούτε λοίδοροι πρόκειται να κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού»;

Ερώτηση 102. Έχει άραγε τέλος η κόλαση των αμαρτωλών ή όχι; Απόκριση. Εφόσον ο Κύριος λέει για όσους βρίσκονται στη γέεννα ότι «ο σκώληκάς τους δεν θα πεθάνει, και το πυρ τους δεν θα σβήσει»· και πάλι: «Οι δε αμαρτωλοί θα απέλθουν σε κόλαση αιώνια»· και πάλι, εφόσον ο Απόστολος λέει: «Μην πλανάσθε, ούτε μοιχοί, ούτε πόρνοι, ούτε μαλακοί, ούτε αρσενοκοίτες, ούτε μέθυσοι, ούτε λοίδοροι, ούτε άρπαγες θα κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού»· είναι ολοφάνερο ότι αιώνια είναι τόσο η απόλαυση των δικαίων, όσο και η κόλαση των αμαρτωλών. Και πάλι, λέει ο Κύριος για τον Ιούδα ότι «Καλό θα ήταν για αυτόν, αν δεν είχε γεννηθεί ο άνθρωπος εκείνος». Αν όμως η κόλαση έχει τέλος, είναι προς το συμφέρον του που γεννήθηκε και ο Ιούδας, εάν κάποτε πολύ αργότερα πρόκειται να αποκατασταθεί στη βασιλεία των ουρανών μετά την κόλαση, όπως πλανώμενοι μυθολογούν οι αιρετικοί.

Ότι το να βλασφημήσει κανείς εναντίον του Υιού, αποτελεί βλασφημία εναντίον της Αγίας Τριάδος. Σε πολλούς ανθρώπους επί της γης ο λόγος του Κυρίου έχει καταστεί φοβερός, ο οποίος αναφέρει: «Κάθε αμαρτία και βλασφημία θα συγχωρεθεί στους ανθρώπους· όποιος όμως πει λόγο εναντίον του Αγίου Πνεύματος, δεν θα του συγχωρεθεί ούτε σε τούτο τον αιώνα ούτε στον μελλοντικό». Γι' αυτόν τον λόγο προτρέπει τους πάντες ο θείος Απόστολος, λέγοντας ότι το γράμμα σκοτώνει, ενώ το πνεύμα ζωοποιεί. Διότι, εάν κατανοήσουμε πολλά από τα χωρία των θείων Γραφών κατά γράμμα, περιπίπτουμε σε άθεσμες βλασφημίες· όπως ακριβώς είναι και το προκείμενο λόγιο του Κυρίου. Αυτό, εάν το εκλάβουμε ξηρά κατά λέξη, όχι μόνο θα περιπέσουμε σε αθέμιτες έννοιες, αλλά θα διαπιστώσουμε ότι και ο ίδιος ο Κύριος αντιφάσκει προς τον εαυτό Του. Διότι, εάν σε όποιον πει λόγο εναντίον του Υιού θα του συγχωρεθεί, πώς ο ίδιος ο Υιός είπε: «Εκείνον που θα με απαρνηθεί μπροστά στους ανθρώπους, θα τον απαρνηθώ και εγώ μπροστά στους αγγέλους του Θεού»· και πάλι, εάν κάθε αμαρτία και βλασφημία θα συγχωρεθεί στους ανθρώπους, ενώ θα δώσουμε απολογία και για κάθε αργό λόγο, πώς εκείνος που θα αποκαλέσει τον αδελφό του «μωρέ», θα είναι ένοχος για τη γέεννα του πυρός; Πώς, επίσης, λέει ο απόστολος Παύλος: «Μην πλανάσθε· ούτε πόρνοι, ούτε μοιχοί, ούτε μαλακοί, ούτε λοίδοροι, ούτε μέθυσοι, ούτε άρπαγες θα κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού»;

Απόκριση Ιωάννου: Επειδή με ρώτησε η αγάπη σου για το να κοιτάζει κανείς εμπαθώς αυτόν που είναι παρών, και αυτό είναι ομολογουμένως ένας από τους πολέμους του διαβόλου, μάθε ότι και το να προσέχεις με τον νου προέρχεται από αυτόν. Οφείλεις λοιπόν, επιπλέον, να θυμάσαι τη φθορά και τη δυσοσμία της φύσης μας, πώς γινόμαστε όταν μπαίνουμε στους τάφους. Και γιατί σου αναφέρω λόγια για τα φθαρτά; Δεν κατανοείς μάλλον ότι πρέπει να θέσεις προ οφθαλμών τη μελλοντική φοβερή κρίση του Θεού που πρόκειται να γίνει; Και πού βρίσκεται η κληρονομιά αυτών που πράττουν αυτά; Και πώς μπορείς να υπομείνεις εκείνη τη μεγάλη ντροπή της φανέρωσης των πράξεών μας ενώπιον αγγέλων και αρχαγγέλων και όλων των ανθρώπων, ενώπιον του δίκαιου Κριτή; Και πώς φράσσεται το στόμα όσων εργάζονται αυτές τις πράξεις; Ας φοβηθούμε λοιπόν αυτόν που λέει: «Μην πλανάσθε, διότι ούτε πόρνοι, ούτε μοιχοί, ούτε μαλακοί, ούτε αρσενοκοίτες θα κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού». Και «Όποιος βλέπει γυναίκα για να την επιθυμήσει», και τα εξής, και «Αν ο οφθαλμός σου σε σκανδαλίζει, βγάλε τον». Και αυτά μεν οφείλεις να τα έχεις πάντοτε στη μνήμη σου, και να μην συχνάζεις σε ανθρώπους, προς τους οποίους διαπιστώνεις ότι έχεις τον πόλεμο. Και πάλι, να μην τους δείξεις για ποιο λόγο απομακρύνεσαι από αυτούς, μήπως και τους βάλεις σε λογισμούς.

Αποτελείς κτήμα διεκδικήσιμο από τη μέθη σαν να είσαι δούλος, και δικαίως δεν θα σε αφήσει ελεύθερο, αφού παρέχει ολοφάνερες τις αποδείξεις της δουλείας σου, δηλαδή τη μυρωδιά του κρασιού που έχει απομείνει πάνω σου όπως ακριβώς σε ένα δοχείο. Αμέσως η πρώτη ημέρα της νηστείας θα καταστεί για σένα αδόκιμη, εξαιτίας του ότι παραμένουν μέσα σου τα κατάλοιπα της μέθης. Σε εκείνα δε των οποίων η απαρχή είναι αδόκιμη, είναι προφανές ότι και το σύνολο είναι απορριπτέο. Οι μέθυσοι δεν θα κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού. Αν προσέρχεσαι στη νηστεία μεθυσμένος, ποιο είναι το όφελός σου; Διότι, αν η μέθη σε αποκλείει από τη βασιλεία, σε τι σου είναι πλέον χρήσιμη η νηστεία;

Οι λοίδοροι δεν θα κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού. Και εμείς λοιδορούμε, χωρίς να κατανοούμε την ώρα που λοιδορούμε, ότι τα λόγια αυτά που τώρα εκστομίζω, κατά την ημέρα του Κυρίου θα σταθούν εναντίον μου, θα μου κόψουν τον δρόμο και θα γίνουν σαν τείχος που δεν θα μπορώ να υπερπηδήσω. —Ποιος από εμάς δεν υπερυψώνει τον εαυτό του; Ποιος δεν περιφρονεί τον πλησίον του; Η ύβρις, όμως, είναι κάτι περισσότερο από τη λοιδορία. Διότι η μεν λοιδορία αποτελεί ατίμωση μόνο μέσω της γλώσσας, ενώ η ύβρις εμπεριέχει και την επιδίωξη, μέσω έργων, να προκληθεί ντροπή σε αυτούς που υβρίζονται. —Είναι βέβαια δυνατόν σήμερα, ο υπερήφανος, εάν το θελήσει, να κατέλθει στην ταπείνωση των ταπεινών· αλλά και για τον τώρα ταπεινό υπάρχει ο κίνδυνος να μεταπέσει στο ύψος των υπερηφάνων. Διότι και μόνο το να θεωρήσει κανείς για τον εαυτό του ότι έχει φθάσει στο άκρο της ταπείνωσης, αποτελεί αφορμή υπερηφάνειας, και το να επαρθεί απέναντι σε εκείνον που φαίνεται ότι είναι βυθισμένος στις αμαρτίες, αποτελεί φοβερή υπερηφάνεια, σαν και αυτή που έπαθε ο Φαρισαίος εναντίον του Τελώνου.

Το παρόν μέρος της προφητείας περιέχει την εξήγηση της αποστολικής ρήσης· διότι εκεί μεν λέει: «Οι μέθυσοι δεν θα κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού»· εδώ δε: «Αλίμονο σε εκείνους που εγείρονται το πρωί και επιδιώκουν το σίκερα». Διότι οι Εβραίοι συνηθίζουν να ονομάζουν «σίκερα» κάθε ποτό που μπορεί να προκαλέσει μέθη. Εκείνοι, λοιπόν, οι οποίοι, αμέσως με την έναρξη της ημέρας, σύμφωνα με την Παροιμία, προσηλώνουν τα μάτια τους στα ποτήρια και τις φιάλες, και ερευνούν ολόγυρα πού γίνονται οινοποσίες, περιφερόμενοι στα οινοπωλεία και τα καπηλειά, και συμπαρασύροντας ο ένας τον άλλον στα συμπόσια, και αναλίσκοντας όλη τη μέριμνα της ψυχής τους στη φροντίδα για τέτοια πράγματα, αυτοί ακριβώς είναι που καταθρηνούνται από τον Προφήτη.

Όμως, για να μην στερηθούμε εντελώς τη θεωρητική εξέταση του ρητού, ας προσπαθήσουμε να δούμε εάν είναι δυνατόν να αντλήσουμε κάποια καθοδήγηση από την ερμηνεία των ονομάτων για την βαθύτερη κατανόηση των λεγομένων. Το όνομα των Φιλισταίων, όταν το μεταφράζουμε στην ελληνική γλώσσα, βρίσκουμε ότι σημαίνει «αυτοί που πίπτουν από το ποτό». Εξέτασε, λοιπόν, εάν μπορείς, αλληγορώντας, να ονομάσεις ως αυτούς που πίπτουν από το ποτό, δηλαδή από την αμετρία της πόσης, τους μεθύσους και τους πορνοκόπους, αυτούς που παραδίδουν την ψυχή τους στις φιάλες και τα ποτήρια, και ύστερα περιφέρονται γυμνότεροι και από το γουδοχέρι (σύμφωνα με την παροιμία). Πίπτουν δε αυτοί από το ποτό, επειδή δεν μπορούν να αναβούν στο ύψος της βασιλείας του Θεού, καθώς ρητά αναφέρει ο Παύλος: «Οι μέθυσοι δεν θα κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού».

Σε ποιον ανήκει το «ουαί»; Σε ποιον ο θόρυβος; Σε ποιον οι διαμάχες; Σε ποιον οι δυσαρέσκειες και οι φλυαρίες; Σε ποιον τα αναίτια τραύματα; Ποιου τα μάτια είναι μελανιασμένα; Δεν ανήκουν σε εκείνους που σπαταλούν τον χρόνο τους στο κρασί και ερευνούν πού γίνονται τα συμπόσια; Το «ουαί» είναι ένα θρηνώδες επιφώνημα. Και άξιοι θρήνου είναι εκείνοι που μεθούν, διότι οι μέθυσοι δεν θα κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού. Ο δε «θόρυβος» αναφέρεται εξαιτίας της ταραχής που δημιουργείται στους λογισμούς από το κρασί. Και οι «αηδίες» εξαιτίας των πικρών αναθυμιάσεων που προέρχονται από την ηδονή του ποτού.

Εκείνος μεν είναι λοίδορος, εσύ όμως μεγαλόψυχος· εκείνος είναι οργίλος και σκληρός, εσύ όμως μακρόθυμος και πράος· εκείνος θα μετανιώσει για όσα είπε, εσύ όμως ποτέ δεν θα μετανιώσεις για την αρετή σου. Τι χρειάζονται τα πολλά λόγια; Σε εκείνον μεν η λοιδορία απέκλεισε τη βασιλεία των ουρανών· διότι οι λοίδοροι δεν θα κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού· σε εσένα όμως η σιωπή ετοίμασε τη βασιλεία. Διότι εκείνος που θα υπομείνει μέχρι τέλους, αυτός θα σωθεί. Εάν όμως ανταποδώσεις και εξισωθείς με τον λοίδορο, τι απολογία θα δώσεις;

Εάν οι μέθυσοι δεν πρόκειται να κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού, και εσύ προσέρχεσαι στη νηστεία μεθυσμένος, ποιο είναι το όφελός σου; Διότι, εάν η μέθη σε αποκλείει από τη βασιλεία, σε τι σου είναι πλέον χρήσιμη η νηστεία; Δεν παρατηρείς και τους ίππους των αγώνων, πώς οι πιο έμπειροι εκπαιδευτές, όταν αναμένεται ο αγώνας, τους προετοιμάζουν εκ των προτέρων μέσω της ολιγοφαγίας; Εσύ όμως επίτηδες καταπιέζεις τον εαυτό σου με τον υπερβολικό κορεσμό. Διότι το βαρυστοχιασμένο στομάχι δεν είναι κατάλληλο όχι μόνο για τρέξιμο, αλλά ούτε καν για ύπνο· επειδή, καθώς πιέζεται από το βάρος, δεν του επιτρέπεται ούτε να ηρεμήσει, αλλά αναγκάζεται να κάνει πολλές περιστροφές από τη μία και από την άλλη πλευρά. Ας μην σε μυσταγωγεί, λοιπόν, στη νηστεία η μέθη. Δεν υπάρχει είσοδος στη νηστεία μέσω της μέθης, ούτε στη δικαιοσύνη μέσω της πλεονεξίας, ούτε στη σωφροσύνη μέσω της ακολασίας, ούτε, για να το πούμε συνοπτικά, στην αρετή μέσω της κακίας. Η μέθη οδηγεί στην ακολασία, ενώ στη νηστεία οδηγεί η αυτάρκεια. Ο αθλητής προγυμνάζεται, εκείνος που νηστεύει ασκεί εκ των προτέρων την εγκράτεια. Μην συσσωρεύεις προκαταβολικά μέσα σου την κραιπάλη των πέντε ημερών, σαν να θέλεις να εκδικηθείς τις ημέρες, ούτε σαν να προσπαθείς να ξεγελάσεις τον νομοθέτη. Διότι έτσι κοπιάζεις ανώφελα, καταπονώντας μεν το σώμα, χωρίς όμως να ανακουφίζεις τη στέρηση.

Μην πλανάσθε· ούτε πόρνοι, ούτε ειδωλολάτρες, ούτε μοιχοί, ούτε μαλακοί, ούτε αρσενοκοίτες, ούτε πλεονέκτες, ούτε μέθυσοι, ούτε λοίδοροι, ούτε άρπαγες θα κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού. ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ Β΄. Μήπως υπάρξει έριδα, ζήλιες, θυμοί, εριθείες, καταλαλιές, ψιθυρισμοί, φυσιώσεις, ακαταστασίες.

Διότι, μιμούμενος και αυτός τον Κύριο, άλλοτε μεν είπε: «Εάν κάποιος που φέρει το όνομα του αδελφού είναι πόρνος ή πλεονέκτης ή ειδωλολάτρης ή λοίδορος ή μέθυσος ή άρπαγας, με έναν τέτοιον ούτε να συντρώγετε»· άλλοτε δε: «Μη λέτε ψέματα ο ένας στον άλλον»· και αλλού: «Κάθε οργή και θυμός και κραυγή και βλασφημία ας αφαιρεθεί από εσάς, μαζί με κάθε κακία». Και αφού είπε πολλάκις πολλά τέτοια, χωρίς να προσθέσει την απειλή, αλλού προσθέτει γενικότερα και την τιμωρία, λέγοντας: «Μην πλανάσθε· ούτε πόρνοι ούτε ειδωλολάτρες ούτε μοιχοί ούτε μαλακοί ούτε αρσενοκοίτες ούτε κλέφτες ούτε πλεονέκτες ούτε μέθυσοι ούτε λοίδοροι ούτε άρπαγες θα κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού». Αλλού δε πάλι γράφει εκτενέστερα: «Και επειδή δεν ενέκριναν το να έχουν επίγνωση του Θεού, τους παρέδωσε ο Θεός σε αδόκιμο νου, ώστε να πράττουν τα απρεπή· όντας γεμάτοι από κάθε αδικία, πορνεία, πονηρία, πλεονεξία, κακία· μεστοί από φθόνο, φόνο, έριδα, δόλο, κακοήθεια· ψιθυριστές, καταλάλους, θεοστυγείς, υβριστές, υπερήφανους, αλαζόνες, εφευρέτες κακών, απειθείς στους γονείς, ασύνετους, ασυνθέτους, άστοργους, άσπονδους, ανελεήμονες».

Επομένως, σε κάθε ένα από τα κακά, αυτό που παρεκκλίνει υπερβολικά πέρα από κάθε λογική, και πέρα από τα συνηθισμένα και κοινώς αποδεκτά μέτρα, θα μπορούσε να ονομαστεί «άγρια ψώρα». «Λειχήνας» δε, επιπλέον, θα ονομαζόταν οποιοδήποτε πάθος, το οποίο διαρκώς εξαπλώνεται ευρέως και έχει ατελείωτη αύξηση προς το χειρότερο. Ο θείος νόμος, όμως, θέλει να περιορίζονται και να μειώνονται από εμάς τα πάθη που μας προσβάλλουν. Κάτι τέτοιο θα κατανοήσεις ακούγοντας: «Εάν το πνεύμα του εξουσιάζοντος ανέβει επάνω σου, μην εγκαταλείψεις τη θέση σου, διότι η θεραπεία θα καταπαύσει μεγάλες αμαρτίες». Διότι τα πάθη που μένουν ανεξέλεγκτα, έρπουν πάντοτε προς το αισχρότερο· καταλαμβάνουν δε την καρδιά και τον νου, και οδηγούν σε παντελή όλεθρο. Πρέπει λοιπόν το φαύλο να ελέγχεται από εμάς, καθώς η νήψη που υπάρχει μέσα μας το περιστέλλει με τις αναβάσεις προς το καλύτερο και το καταργεί λίγο-λίγο. «Μόνορχι» επίσης, νομίζω, αποκαλεί τον μισό άνδρα, και εκείνον που κατά κάποιον τρόπο έχει ελαττώσει την πλήρη ανδροπρέπειά του. Διότι, λέει, «Ούτε πόρνοι ούτε μαλακοί πρόκειται να κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού». Θηλυπρεπείς ονομάζει τέτοιους ανθρώπους, διότι, αν και έλαβαν την ανδρική φύση, διαψεύδουν την ανδροπρέπεια, γινόμενοι μαλθακοί και στον νου και στο σώμα, και υποχωρώντας με τη θέλησή τους προς το άνανδρο και το θηλυπρεπές.

ΚΑ'. Περί λοιδορίας και λοιδόρων. Εκείνος που χαίρεται με τη λοιδορία των άλλων, είναι φανερό ότι, για όσα λοιδορεί, έχει καταδικάσει τον εαυτό του. Διότι αυτός που λοιδορεί τον άλλον κατακρίνει τον ίδιο του τον εαυτό, επειδή είναι σαρκικός και μπλεγμένος στα δίχτυα του κόσμου. Ο λοίδορος τα έχει όλα μαζί: και καταλαλιά και μίσος και ψιθυρισμό. Ένας τέτοιος άνθρωπος, λοιπόν, κρίνεται ως αδελφοκτόνος, άσπλαχνος και ανελεήμων. Εκείνος, όμως, που έχει πάντοτε τον φόβο του Θεού μέσα του και την καρδιά του καθαρή, δεν χαίρεται με τις λοιδορίες εις βάρος των άλλων, δεν ευχαριστιέται με τα κρυφά των άλλων και δεν αναπαύεται με την πτώση των άλλων. Είναι, επομένως, αληθινά άξιος θρήνου και πένθους εκείνος που εθίστηκε στις λοιδορίες. Και τι είναι χειρότερο από αυτό το μίσος; Γι' αυτό και ο άγιος Απόστολος, απαγορεύοντας τα άτοπα έργα, συγκαταλέγει σε αυτά και τον λοίδορο: ούτε λοίδοροι, ούτε άρπαγες θα κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού.

Διότι, εάν «ούτε πόρνοι ούτε ειδωλολάτρες ούτε μοιχοί ούτε μαλακοί ούτε αρσενοκοίτες ούτε κλέφτες ούτε πλεονέκτες ούτε μέθυσοι ούτε λοίδοροι ούτε άρπαγες μπορούν να κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού», και αυτά τα πάθη εκπληρώνονται και ενισχύονται μέσω του σώματος, και κανείς δεν δικαιώνεται εάν δεν κυριαρχήσει πρώτα σε αυτά, ενώ σε αυτά κυριαρχεί εκείνος που στρέφεται προς τη σωφροσύνη και την πίστη, άρα το σώμα υποτάσσεται στον νόμο του Θεού· διότι ο νόμος του Θεού είναι η σωφροσύνη. Επομένως, ο απόστολος δεν είπε ότι η σάρκα δεν υποτάσσεται στο αγαθό, αλλά το φρόνημα της σάρκας, καταργώντας δηλαδή την ορμή της προς τις ακράτειες, όπως ακριβώς και την απόκλιση της ψυχής προς την αδικία. Αγωνιζόμενος λοιπόν να επιτύχει την κάθαρση ακόμη και από τη γαστριμαργική ακράτεια, και διδάσκοντας ότι τέτοιου είδους ορέξεις και ηδονές θα αφανιστούν, και καταντροπιάζοντας εκείνους που νομίζουν ότι η ζωή συνίσταται στην τρυφή και στην πολυτέλεια, οι οποίοι «έχουν θεό τους την κοιλιά», λέγοντας «ας φάμε και ας πιούμε, διότι αύριο πεθαίνουμε», όπως ακριβώς τα αδηφάγα ζώα που είναι σκυμμένα κάτω και ασχολούνται μόνο με την τροφή και τα τραπέζια, αφού πρώτα είπε «τα φαγητά είναι για την κοιλιά και η κοιλιά για τα φαγητά· ο δε Θεός θα καταργήσει και αυτήν και αυτά», πρόσθεσε: «το δε σώμα δεν προορίζεται για την πορνεία, αλλά για τον Κύριο, και ο Κύριος για το σώμα. Ο δε Θεός και τον Κύριο ανέστησε και εμάς θα αναστήσει με τη δύναμή Του. Ή μήπως δεν γνωρίζετε ότι τα μέλη σας είναι μέλη του Χριστού;»

Διότι κάθε αμάρτημα και επιτήδευμα φτάνει στην ολοκλήρωσή του διά της σαρκός. Πολλές φορές, λοιπόν, στις επιστολές, διδάσκοντάς μας απερίφραστα να αποφεύγουμε και να μισούμε ακριβώς αυτά, λέει: «Μην πλανάσθε· ούτε πόρνοι ούτε ειδωλολάτρες ούτε μοιχοί ούτε μαλακοί ούτε αρσενοκοίτες ούτε κλέφτες ούτε πλεονέκτες ούτε μέθυσοι ούτε λοίδοροι ούτε άρπαγες θα κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού»· και το κορυφαίο, προτρέποντάς μας να απομακρυνθούμε εντελώς από το καθετί και να αποτινάξουμε από πάνω μας την αμαρτία, δηλώνει: «Να γίνεστε μιμητές μου, όπως κι εγώ είμαι του Χριστού». Έτσι, με τα προειρημένα δεν υπονοούσε ότι πράττει και κάνει αυτά που δεν ήθελε, αλλά ότι μόνο τα δέχεται ως λογισμούς· διότι πώς αλλιώς θα ήταν ακριβής μιμητής του Χριστού; Τώρα όμως, επειδή ακριβώς εισβάλλουν πολλές φορές θηριώδεις λογισμοί, γεμίζοντάς μας άλλοτε με διαφόρων ειδών επιθυμίες και με παράλογη περιέργεια, σαν τα πολυάριθμα σμήνη των μυγών, είπε: «Διότι αυτό που δεν θέλω, αυτό πράττω»· αυτούς τους λογισμούς πρέπει να τους διώχνουμε με θάρρος από την ψυχή, χωρίς καθόλου να συγκατανεύουμε στο να πράξουμε όσα μας υποβάλλουν. Διότι, προκειμένου να εγκριθούμε για τη βασιλεία των ουρανών, αφού δοκιμαστούμε μέσα σε όλες τις ηδονές και τις λύπες, αν δεν αλλοιωνόμαστε αλλά παντού, σαν τον καθαρό χρυσό που δοκιμάζεται στη φωτιά, δεν απομακρυνόμαστε από τη δική μας αρετή, γι' αυτό ακριβώς συμβαίνει το να ενοχλείται ο νους από πολλούς [πειρασμούς].

Εκείνος που κλέβει ή και φανερά αρπάζει και πλεονεκτεί, ας μην κλέβει πλέον, ούτε να πλεονεκτεί, ούτε να αρπάζει τα ξένα, αλλά και από τα δικά του ας δίνει σε αυτούς που δεν έχουν. Και για να το πω συνοπτικά, αν θέλετε ζωή και να δείτε αγαθές ημέρες, και να σωθείτε από τους ορατούς και αόρατους εχθρούς, τόσο από τους βαρβάρους που επιτίθενται τώρα όσο και από τα κολαστήρια εκείνα που προορίζονται για τον αρχέκακο και τους αγγέλους του, απομακρυνθείτε από κάθε κακό και πράξτε το αγαθό. Διότι «μην πλανάσθε», λέει ο απόστολος προς τους Κορινθίους: «ούτε πόρνοι ούτε μοιχοί ούτε θηλυπρεπείς ούτε αρσενοκοίτες ούτε πλεονέκτες ούτε μέθυσοι ούτε λοίδοροι ούτε άρπαγες πρόκειται να κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού». Εκείνος, λοιπόν, που δεν έχει κληρονομιά με τον Θεό, ούτε ανήκει στον Θεό, ούτε έχει Πατέρα τον Θεό.

Γι' αυτό και ο απόστολος προς τους Εφεσίους λέει: «Αυτό να το γνωρίζετε καλά, ότι κανένας πόρνος ή ακάθαρτος ή πλεονέκτης, ο οποίος είναι ειδωλολάτρης, δεν έχει κληρονομιά στη βασιλεία του Χριστού και του Θεού». Και εξασφαλίζοντάς τους ακόμη περισσότερο και αποστομώνοντας εκείνους που διδάσκουν διαφορετικά, προσθέτει: «Κανείς ας μην σας απατά με κούφια λόγια· διότι εξαιτίας αυτών έρχεται η οργή του Θεού στους γιους της απείθειας· μην γίνεστε, λοιπόν, συμμέτοχοί τους». Όπως ακριβώς, γράφοντας προς τους Κορινθίους, πάλι ο ίδιος λέει: «Μην πλανάσθε, ούτε πόρνοι ούτε ειδωλολάτρες ούτε μοιχοί ούτε μαλακοί ούτε αρσενοκοίτες ούτε πλεονέκτες ούτε κλέφτες ούτε μέθυσοι ούτε λοίδοροι ούτε άρπαγες θα κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού».

Πόσης καταδίκης είναι άξια, και πώς καθιστά όσους παραδίδονται σε αυτήν ανάξιους και των δωρεών του Θεού και της παρούσας ζωής; Η μέθη είναι υλικός δαίμονας, διαστροφή των λογισμών, παράλυση του σώματος, ζωή χειρότερη από τον θάνατο, αφορμή για την αποστροφή του Θεού. Το μεγαλύτερο όμως κακό είναι ότι αποτελεί αποξένωση και από τη ζωή που έχει υποσχεθεί ο Θεός· διότι, όπως λέει, «οι μέθυσοι δεν θα κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού».

Όταν εμείς ασκήσουμε αγαθές πράξεις και αρετές, για να στρέψουμε σε αυτές το βλέμμα του κριτή· διότι έτσι μπορούμε να τον απομακρύνουμε και από τη θέαση των δικών μας αμαρτημάτων. «Και όλες τις ανομίες μου εξάλειψε.» Όχι μία, αλλά όλες· διότι και η μία μόνο είναι ικανή να μας στείλει στη γέεννα. Ας μην αμελήσουμε, λοιπόν, την παραμικρή αμαρτία. Διότι, εάν ο χιτώνας μας βρεθεί κηλιδωμένος με οποιονδήποτε ρύπο, δεν μπορούμε να εισέλθουμε στον νυμφώνα του βασιλιά, ούτε να πατήσουμε στην αυλή του. Αυτό επισφραγίζοντας ο Παύλος έλεγε: Μην πλανάσθε· ούτε πόρνοι, ούτε μαλακοί, ούτε πλεονέκτες, ούτε μέθυσοι, ούτε λοίδοροι, ούτε άρπαγες θα κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού. «Καρδίαν καθαράν κτίσον εν εμοί.» Όχι για να αλλάξει τη φύση (διότι αυτή δεν διέθετε τίποτα το φαύλο), αλλά για να καθαρίσει τον λογισμό της ψυχής, και να τον διορθώσει, αφού έγινε ρυπαρός από τις ηδονές και τις επινοήσεις του διαβόλου· διότι η λέξη «κτίζω» στη Θεία Γραφή πολλές φορές σημαίνει το διορθώνω. «Και πνεύμα ευθές εγκαίνισον.» Βλέπεις ότι ο προφήτης δεν προσεύχεται να αλλάξει τη φύση, αλλά να έλθει η χάρη, ώστε να βοηθήσει τη φύση που ασθενεί και έχει παλαιωθεί από την αμαρτία. Διότι «πνεύμα ευθές» δεν εννοεί το ζωτικό πνεύμα που υπάρχει μέσα μας, αλλά το ίδιο το Πνεύμα του Θεού, για το οποίο σε άλλον ψαλμό έψαλε: Το Πνεύμα σου το αγαθό θα με οδηγήσει σε γη ευθεία.

Ότι δε ανασταίνονται και τα σώματά μας, λέγει: Αλήθεια σας λέω, ότι έρχεται η ώρα κατά την οποία όλοι όσοι βρίσκονται στα μνημεία θα ακούσουν τη φωνή του Υιού του Θεού, και όσοι την ακούσουν θα ζήσουν. Και ο απόστολος λέει: Διότι πρέπει αυτό το φθαρτό να ντυθεί την αφθαρσία, και αυτό το θνητό να ντυθεί την αθανασία. Και για το ότι πρέπει να ζούμε με σωφροσύνη και δικαιοσύνη, πάλι λέγει: Μην πλανάσθε· ούτε μοιχοί ούτε θηλυπρεπείς ούτε αρσενοκοίτες ούτε πόρνοι ούτε λοίδοροι ούτε μέθυσοι ούτε κλέφτες μπορούν να κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού, και: Εάν οι νεκροί δεν ανασταίνονται, ούτε ο Χριστός έχει αναστηθεί· κενό είναι άρα το κήρυγμά μας, κενή είναι και η πίστη μας· βρίσκεστε ακόμη μέσα στις αμαρτίες σας· άρα και όσοι κοιμήθηκαν εν Χριστώ χάθηκαν. Εάν έχουμε ελπίσει στον Χριστό μόνο για τούτη τη ζωή, είμαστε οι πιο ελεεινοί από όλους τους ανθρώπους. Εάν οι νεκροί δεν ανασταίνονται, ας φάμε και ας πιούμε, διότι αύριο πεθαίνουμε. Έχοντας δε τέτοια διάθεση, σε τι θα διαφέρουμε από τα γαϊδούρια και τα σκυλιά, τα οποία, μη φροντίζοντας καθόλου για το μέλλον, έχουν όρεξη μόνο για το φαγητό και για όσα ακολουθούν μετά το φαγητό; Διότι δεν κυβερνώνται από τον νου που κινεί από μέσα.

Ας πράττουμε, λοιπόν, τα πάντα με την επίγνωση ότι Αυτός κατοικεί μέσα μας, ώστε να είμαστε ναοί Του και Αυτός να είναι ο Θεός μας μέσα μας, όπως ακριβώς είναι και θα φανερωθεί ενώπιόν μας, γι' αυτό και δικαίως Τον αγαπάμε. «Μην πλανάσθε, αδελφοί μου»· αυτοί που διαφθείρουν τους οίκους «δεν πρόκειται να κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού». Εάν, λοιπόν, εκείνοι που έπρατταν αυτά κατά σάρκα πέθαναν, πόσο μάλλον, εάν διαφθείρει κάποιος με κακή διδασκαλία την πίστη του Θεού, για την οποία σταυρώθηκε ο Ιησούς Χριστός; Ένας τέτοιος άνθρωπος, έχοντας γίνει ρυπαρός, θα καταλήξει στο άσβεστο πυρ, όπως ομοίως και όποιος τον ακούει.

Να απέχετε από τα κακά βότανα, τα οποία δεν καλλιεργεί ο Ιησούς Χριστός, επειδή αυτά δεν αποτελούν φυτεία του Πατέρα. Όχι διότι βρήκα ανάμεσά σας διαίρεση, αλλά κάθαρση. Διότι όσοι ανήκουν στον Θεό και στον Ιησού Χριστό, αυτοί είναι μαζί με τον επίσκοπο· και όσοι, αφού μετανοήσουν, προσέλθουν στην ενότητα της εκκλησίας, και αυτοί θα ανήκουν στον Θεό, ώστε να ζουν σύμφωνα με τον Ιησού Χριστό. «Μην πλανάσθε, αδελφοί μου»· εάν κάποιος ακολουθεί αυτόν που προκαλεί σχίσμα, «δεν κληρονομεί τη βασιλεία του Θεού»· εάν κάποιος πορεύεται με ξένο φρόνημα, αυτός δεν συγκατατίθεται με το Πάθος.

ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΜΑΡΚΟ ,αχϟστ'. Είπες ότι απορείς πώς ο Απόστολος κατέταξε τον υβριστή και τον μέθυσο μαζί με τους μοιχούς και τους πόρνους. Απαντώ, λοιπόν, ότι αν είχε πει πως αυτοί θα υποστούν την ίδια τιμωρία με εκείνους, θα έπρεπε να αναζητήσουμε εξήγηση, αν όμως είπε ότι θα εκπέσουν από τη βασιλεία παρόμοια με εκείνους, για ποιον λόγο σου φαίνεται αίνιγμα αυτό που ειπώθηκε; Διότι άλλο είναι να πει κανείς ότι θα βρεθούν εκτός κάθε τιμής και δόξας, και άλλο να πει: Θα υποστούν την ίδια τιμωρία. Επειδή δεν είπε: «Θα υποστούν ίση τιμωρία» —πράγμα που εσύ ίσως, μην έχοντας κατανοήσει τα λόγια του, νόμισες ότι ειπώθηκε— αλλά είπε: «Βασιλεία Θεού δεν θα κληρονομήσουν». Διότι, από τη δόξα, λέει, θα βρεθούν με κάθε τρόπο εκτός, όμως θα κριθούν ανάλογα με την ποιότητα και την ποσότητα των αμαρτημάτων τους.

Ακούστε λοιπόν τον Παύλο που λέει: Διότι κάποτε ήμασταν και εμείς ανόητοι, απειθείς, πλανεμένοι, υποδουλωμένοι σε ποικίλες επιθυμίες· όταν όμως φανερώθηκε η αγαθότητα και η φιλανθρωπία του Σωτήρα μας Θεού, μας έσωσε, όχι εξαιτίας έργων δικαιοσύνης που πράξαμε εμείς, αλλά σύμφωνα με το δικό Του έλεος, διά του λουτρού της παλιγγενεσίας και της ανακαινίσεως του Αγίου Πνεύματος· και πάλι αλλού: Μην πλανάσθε· ούτε πόρνοι, ούτε ειδωλολάτρες, ούτε μοιχοί, ούτε θηλυπρεπείς, ούτε αρσενοκοίτες, ούτε κλέφτες, ούτε πλεονέκτες, ούτε μέθυσοι, ούτε υβριστές, ούτε άρπαγες θα κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού.

Διότι τέτοια είναι η δύναμη του Αγίου Πνεύματος· και όπως ακριβώς αυτή η αισθητή φωτιά, όταν παραλάβει τον ρευστό πηλό, τον καθιστά ένα στερεό και ανθεκτικό σκεύος, έτσι λοιπόν και το πυρ του Πνεύματος, όταν παραλάβει μια καλοπροαίρετη ψυχή, ακόμη κι αν τη βρει πιο διαλυμένη από τον πηλό, την κάνει πιο σκληρή και από το σίδερο· και εκείνον που πριν από λίγο ήταν μολυσμένος από τον βούρκο των αμαρτημάτων, ξαφνικά τον αναδεικνύει πιο λαμπρό και από τον ήλιο. Και διδάσκοντάς μας αυτό ο μακάριος Παύλος, βροντοφώναζε λέγοντας: «Μην πλανάσθε· ούτε πόρνοι, ούτε ειδωλολάτρες, ούτε μοιχοί, ούτε μαλακοί, ούτε αρσενοκοίτες, ούτε πλεονέκτες, ούτε κλέφτες, ούτε μέθυσοι, ούτε λοίδοροι, ούτε άρπαγες πρόκειται να κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού». Και αφού απαρίθμησε, τρόπον τινά, όλα τα είδη της κακίας και δίδαξε ότι όσοι είναι ένοχοι για τέτοια αμαρτήματα καθίστανται ξένοι προς τη βασιλεία του Θεού, αμέσως πρόσθεσε: «Και τέτοιοι ήσασταν μερικοί· αλλά απολουστήκατε, αλλά αγιασθήκατε, αλλά δικαιωθήκατε». Πώς και με ποιον τρόπο; Πες μας· διότι αυτό είναι το ζητούμενο. «Στο όνομα του Κυρίου Ιησού Χριστού», λέει, «και με το Πνεύμα του Θεού μας». Είδες τη δύναμη του Αγίου Πνεύματος, αγαπητέ; Είδες ότι το Άγιο Πνεύμα εξαφάνισε όλη αυτή την κακία, και εκείνους που προηγουμένως ήταν παραδομένοι στα δικά τους αμαρτήματα, τους ανύψωσε ξαφνικά στην ανώτατη τιμή;

Διότι, όταν ο λογισμός βυθιστεί από την πολλή οινοποσία, αμέσως, από την αρχή και εκ προοιμίου, θα αποδιώξει το όφελος της νηστείας. Τι πιο αηδιαστικό, πες μου, και τι πιο άσχημο υπάρχει, όταν, ρουφώντας ανέρωτο κρασί μέχρι τα μεσάνυχτα, με την ανατολή του ηλίου το πρωί αποπνέουν τέτοια οσμή, σαν να έχουν μόλις καταναλώσει άφθονο οίνο, και φαίνονται αηδιαστικοί σε όσους τους συναντούν, αξιοκαταφρόνητοι στους υπηρέτες τους, και γίνονται περίγελος από όλους όσους έχουν έστω και λίγη αντίληψη του πρέποντος, και, προπάντων, όταν εξαιτίας αυτής της μεγάλης ακράτειας και της άκαιρης και ανώφελης αμετρίας επισύρουν την οργή του Θεού; Διότι «οι μέθυσοι», λέγει, «δεν θα κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού». Τι πιο άθλιο, λοιπόν, θα μπορούσε να υπάρξει από αυτούς που εξαιτίας μιας σύντομης και επιβλαβούς ηδονής εκδιώκονται από τα πρόθυρα της βασιλείας; Αλλά μη γένοιτο κανείς από όσους έχουν συγκεντρωθεί εδώ να κυριευθεί από αυτό το πάθος· αντίθετα, αφού παρακαθήσετε σε γεύμα με κάθε πνευματική σύνεση και σωφροσύνη και τη σημερινή ημέρα, και αφού ελευθερωθείτε από την τρικυμία και τη ζάλη που από τη φύση της προκαλεί η μέθη, εύχομαι να καταπλεύσετε στο λιμάνι των ψυχών μας, εννοώ τη νηστεία, ώστε να μπορέσουμε να καρπωθούμε με αφθονία τα αγαθά που προέρχονται από αυτήν.

Όσοι δε φθείρουν τον ναό του Θεού με την πορνεία, ακούστε τον ίδιο να λέει πάλι: «Τους πόρνους και τους μοιχούς θα κρίνει ο Θεός». Όσοι φιλούν με δόλο, ακούστε και μην ξεχνάτε το δόλιο φιλί του Ιούδα, ο οποίος παρέδωσε τον Ιησού· οι κλέφτες, ακούστε τι μίλησε για εσάς ο Κύριος στον προφήτη Ζαχαρία. Λέει, λοιπόν: «Τι βλέπεις, Ζαχαρία;». Και είπα: «Ένα δρεπάνι να πετάει· το μήκος του είναι είκοσι πήχεις και το πλάτος του δέκα πήχεις». Και είπε ο Κύριος: «Αυτή είναι η κατάρα που εκπορεύεται στο πρόσωπο της γης· διότι κάθε κλέφτης εξαιτίας αυτής θα τιμωρηθεί μέχρι θανάτου· και θα εισέλθει στον οίκο του κλέφτη, και στον οίκο εκείνου που ορκίζεται στο όνομα του Θεού με ψέμα, και θα καταλύσει στο μέσο του οίκου του, και θα καταστρέψει ολοσχερώς τον ίδιο, καθώς και τα ξύλα του, και τις πέτρες του». Άραγε, αρκούν αυτά, ω κλέφτες, για να εγκαταλείψετε αυτόν τον ολέθριο δρόμο; Ή να παραθέσω και άλλα θεία λόγια που σας αποτρέπουν, σας καταδικάζουν και σας εκφοβίζουν με σκοπό την επιστροφή και τη μετάνοια; Ακούστε, λοιπόν, και τον Απόστολο που λέει: «Ο κλέφτης ας μην κλέβει πλέον, αλλά ας κοπιάζει κάνοντας το αγαθό με τα ίδια του τα χέρια, για να έχει να μεταδίδει και σε εκείνον που έχει ανάγκη»· και πάλι, ότι «Οι κλέφτες δεν θα κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού». Και αρκούν πλέον τα όσα ειπώθηκαν για τους κλέφτες, εάν βέβαια θελήσουν να συνετιστούν.

Θυμήσου τις εναντίον του επιβουλές και τις συκοφαντίες καθώς και τα ραπίσματα, και αφού φρίξεις ταπεινώσου, για να σωθείς και να υψωθείς εν καιρώ επισκέψεως· διότι ο Κύριος είναι κοντά στους συντετριμμένους στην καρδιά· και διότι όποιος ταπεινώνει τον εαυτό του θα υψωθεί. Όσοι δε πλανήθηκαν σε πορνείες, ας απομακρυνθούν από αυτές, και ας μην πλανηθούν ποτέ ξανά, αλλά ας ενθυμούνται τον Απόστολο που ανακράζει, ότι τους πόρνους και τους μοιχούς θα κρίνει ο Θεός· και, ότι κάθε αμάρτημα που τυχόν θα διαπράξει ο άνθρωπος, είναι εκτός του σώματος· εκείνος όμως που πορνεύει, αμαρτάνει στο ίδιο του το σώμα· και τέλος, ότι οι πόρνοι δεν θα κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού.

Να ενθυμείσθε τον Απόστολο που βροντοφωνάζει, ότι οι άδικοι δεν θα κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού· ούτε πόρνοι ούτε μοιχοί ούτε μαλακοί ούτε αρσενοκοίτες θα κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού. Και για ποια αιτία κατακρημνίστηκαν σε αυτήν τη βαριά πτώση; Πες μας, Παύλε.

Όσοι νικιέστε από τη μέθη και με τη δική σας θέληση αποκόπτετε τους εαυτούς σας από την άφθαρτη βασιλεία των ουρανών, ακούστε τον προφήτη που κηρύττει: Αλίμονο σε αυτούς που μεθούν· και τον Απόστολο που λέει, ότι οι μέθυσοι δεν θα κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού· και πάλι που παραγγέλλει: Μη μεθάτε με κρασί, στο οποίο υπάρχει ασωτία· και εγκαταλείποντας το κρασί, ή μάλλον τη μέθη που σας αποκλείει έξω από τη βασιλεία, ποθήστε εκείνο το κρασί που ο Θεός μάς κέρασε μέσα από τις άγιες Γραφές, σύμφωνα με τον προφήτη, κρασί κατανύξεως· το οποίο αφού το πιείτε, μετανοήστε με κατάνυξη και δάκρυα· διότι είναι γλυκά τα λόγια του Κυρίου. Όσοι έχετε εναποθέσει την εμπιστοσύνη σας στη σάρκα και στη δική σας ματαιότητα, ακούστε τον Θεό που βοά διά στόματος των αγίων: Κάθε σάρκα είναι χορτάρι, και κάθε δόξα ανθρώπου είναι σαν άνθος χορταριού· και πάλι, σε αυτόν που κάνει τη σάρκα στήριγμα του βραχίονά του, να γνωρίζει ότι είναι μάταιη η σωτηρία που προέρχεται από άνθρωπο.

Έτσι ακριβώς ενεργεί και στην προς Κορινθίους επιστολή· διότι, αφού είπε: «Μην πλανάσθε· ούτε πόρνοι, ούτε ειδωλολάτρες», και αφού απαρίθμησε όλα τα υπόλοιπα, και πρόσθεσε: «τη Βασιλεία του Θεού δεν πρόκειται να κληρονομήσουν», τότε λέει: «Και τέτοιοι ήσασταν μερικοί». Δεν είπε απλώς, «Ήσασταν», αλλά, «Μερικοί ήσασταν»· δηλαδή, «Κάπως έτσι ήσασταν».

Μην πλανάσθε· ούτε πόρνοι, ούτε ειδωλολάτρες, ούτε μοιχοί, ούτε μαλακοί, ούτε αρσενοκοίτες, ούτε πλεονέκτες, ούτε κλέφτες, ούτε μέθυσοι, ούτε λοίδοροι, ούτε άρπαγες θα κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού. Τι λες; Ενώ συζητούσες για τους πλεονέκτες, μας παρουσίασες ένα τόσο μεγάλο πλήθος παράνομων ανθρώπων; Ναι, λέει· αλλά δεν το κάνω αυτό συγχέοντας τον λόγο, αλλά προχωρώντας με τάξη.

Γι' αυτό λέει ο προφήτης εξ ονόματός Του: «Έκανες την άνομη σκέψη ότι θα είμαι όμοιός σου· θα σε ελέγξω και θα παρουσιάσω ενώπιόν σου τις ανομίες σου»· και ο Παύλος εδώ λέει: «Μην πλανάσθε· ούτε πόρνοι (τοποθετεί πρώτον αυτόν που έχει ήδη καταδικαστεί), ούτε μοιχοί, ούτε μαλακοί, ούτε μέθυσοι, ούτε λοίδοροι θα κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού».

Γι' αυτόν τον λόγο ο Παύλος πράττει και τα δύο· και τους προκαλεί ντροπή λέγοντας: «Δεν γνωρίζετε ότι θα κρίνουμε αγγέλους;», αλλά και τους φοβίζει λέγοντας: «Δεν γνωρίζετε ότι οι πλεονέκτες δεν θα κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού;»

Διότι είναι απολύτως αναπόφευκτο, όταν επιτρέπουμε στην ψυχή να παραδοθεί σε όλες τις ηδονές, να γεννιέται μεγάλο μίσος. Γιατί; Διότι όπου η αγάπη συνοδεύεται από την αρετή, κανένας δεν αδικεί κανέναν. Δες και τι λέει ο Παύλος: Μην πλανάσθε· ούτε πόρνοι, ούτε ειδωλολάτρες, ούτε μοιχοί, ούτε μαλακοί, ούτε αρσενοκοίτες, ούτε πλεονέκτες, ούτε λοίδοροι, ούτε μέθυσοι θα κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού. Και τέτοιοι υπήρξατε μερικοί από εσάς.

Έτσι και εσύ, ακόμη και αν δεν προσκυνάς τον χρυσό, προσκυνάς τον δαίμονα που εφορμά στην ψυχή σου από τη θέα και την επιθυμία του χρυσού. Διότι η επιθυμία της φιλαργυρίας είναι χειρότερη από δαίμονα, και πολλοί υπακούουν σε αυτήν περισσότερο από ό,τι άλλοι στα είδωλα. Διότι εκείνοι μεν πολλές φορές παρακούουν, εδώ όμως ενδίδουν στα πάντα, και ό,τι και αν τους πει να κάνουν, πείθονται. Τι λέγει; Γίνε πολέμιος, λέγει, εχθρός όλων· αγνόησε τη φύση, περιφρόνησε τον Θεό, θυσίασε τον εαυτό σου σε εμένα· και σε όλα πείθονται. Και στα μεν ξόανα θυσιάζουν βόδια και πρόβατα· η φιλαργυρία όμως λέγει: Θυσίασέ μου την ίδια σου την ψυχή, και τους πείθει. Βλέπεις τι είδους βωμούς έχει; Τι είδους θύματα δέχεται; Τη Βασιλεία του Θεού δεν θα την κληρονομήσουν οι πλεονέκτες· και ούτε έτσι φοβούνται. Καίτοι αυτή η επιθυμία είναι η πιο ασθενής από όλες. Διότι δεν είναι έμφυτη ούτε φυσική· ειδάλλως θα είχε εμφυτευθεί μέσα μας από την αρχή· όμως στην πραγματικότητα ο χρυσός δεν υπήρχε εξ αρχής, ούτε ποθούσε κανείς τον χρυσό.

Διότι δεν υπάρχει, πραγματικά δεν υπάρχει τίποτε πιο ανυπόφορο από την ύβρη, και τίποτε που να μπορεί να πληγώσει περισσότερο την ανθρώπινη ψυχή. Όταν μάλιστα και αυτή καθαυτήν η υβριστική λέξη είναι πιο προσβλητική, η πυρά γίνεται διπλή. Ας μη νομίσεις, λοιπόν, ότι είναι κάτι το ασήμαντο το να αποκαλέσεις κάποιον «μωρό». Διότι, όταν αφαιρέσεις από τον αδελφό εκείνο με το οποίο διαφέρουμε από τα άλογα ζώα και εξαιτίας του οποίου είμαστε κατεξοχήν άνθρωποι, δηλαδή τον νου και τη σύνεση, τον έχεις στερήσει από κάθε του αξιοπρέπεια. Ας μην στακόμαστε, λοιπόν, απλώς στις λέξεις, αλλά, εισχωρώντας στα ίδια τα πράγματα και στο πάθος, ας αναλογιστούμε πόσο μεγάλη πληγή προξενεί αυτή η λέξη και σε πόσο μεγάλο κακό οδηγεί. Γι' αυτό και ο Παύλος δεν απέκλεισε από τη Βασιλεία μόνο τους μοιχούς και τους μαλακούς, αλλά και τους λοιδόρους· και μάλιστα πολύ δικαιολογημένα. Διότι ο υβριστής καταστρέφει το αγαθό της αγάπης, περιβάλλει τον πλησίον με μύρια δεινά, προξενεί διαρκείς έχθρες, διασπά τα μέλη του Χριστού και αποδιώχνει καθημερινά την ποθητή στον Θεό ειρήνη, δίνοντας μεγάλη ευρυχωρία στον διάβολο μέσω των ύβρεων και καθιστώντας τον ισχυρότερο. Γι' αυτό και ο Χριστός, αποκόπτοντας τα νεύρα της δύναμης εκείνου, εισήγαγε αυτόν τον νόμο. Διότι Εκείνος αποδίδει τεράστια σημασία στην αγάπη.