Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 7:29

Διότι δεν είναι πλέον δύο, αλλά μία σάρκα. Ώστε μέσω της γυναίκας, η αδελφή μεταβαίνει στη συγγένεια του ανδρός. Διότι, όπως ακριβώς δεν θα λάβει ως σύζυγο τη μητέρα της γυναίκας του ούτε την κόρη της γυναίκας του, επειδή δεν λαμβάνει ούτε τη δική του μητέρα ούτε τη δική του κόρη, έτσι δεν μπορεί να λάβει ούτε την αδελφή της γυναίκας του, επειδή δεν λαμβάνει ούτε τη δική του αδελφή. Και αντιστρόφως, ούτε στη γυναίκα θα επιτρέπεται να συνοικήσει με τους συγγενείς του ανδρός. Διότι τα δίκαια της συγγένειας είναι κοινά και για τους δύο. Εγώ, εξάλλου, προς καθέναν που σκέπτεται τον γάμο διακηρύσσω ότι παρέρχεται το σχήμα του κόσμου τούτου και ο καιρός είναι συνεσταλμένος, «ώστε και εκείνοι που έχουν γυναίκες να είναι σαν να μην έχουν». Αν όμως κάποιος μου προβάλλει το «Αυξάνεσθε και πληθύνεσθε», περιγελώ αυτόν που δεν διακρίνει τους καιρούς των νομοθεσιών. Παραμυθία της πορνείας είναι ο δεύτερος γάμος, όχι εφόδιο για ασέλγεια. «Αν δεν μπορούν να εγκρατευθούν, ας παντρευτούν», λέγει· όχι όμως, παντρευόμενοι, να παρανομούν.

Αυτά τα είπε προς τις παρθένους, αυτά τα είπε προς τους ακροατές· διότι αυτός τους περιέκλεισε όλους, ώστε όλοι να συντρέξουν προς αυτόν. Και δεν έδωσε αυτές τις εντολές μόνο σε όσους ζουν βίο παρθενίας, αλλά είπε και το εξής: όποιος άφησε γυναίκα και τέκνα και τα λοιπά, θα κληρονομήσει πολλαπλάσια και ζωή αιώνια. Το είπε αυτό όχι για να φέρει χωρισμό, αλλά ώστε εκείνοι που έχουν (σύζυγο) να είναι σαν να μην έχουν, επειδή ο καιρός είναι συνεσταλμένος, χωρίς να καταλύει τον δεσμό (του γάμου), αλλά σπέρνοντας τη σωφροσύνη, για να καταπνίξει την ακράτεια.

ΛΟΥΚΑΣ. Όταν δείτε το νέφος να ανατέλλει από τα δυτικά, αμέσως λέτε ότι έρχεται βροχή· και γίνεται έτσι. Και όταν πνέει νότιος άνεμος, λέτε ότι θα υπάρξει καύσωνας· και γίνεται. Υποκριτές, την όψη της γης και του ουρανού γνωρίζετε να την διακρίνετε, αυτόν όμως τον καιρό πώς δεν τον διακρίνετε; ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ Α΄. Ο καιρός είναι πλέον περιορισμένος, ώστε και εκείνοι που έχουν γυναίκες να είναι σαν να μην έχουν· και εκείνοι που κλαίνε σαν να μην κλαίνε· και εκείνοι που χαίρονται σαν να μη χαίρονται· και εκείνοι που αγοράζουν σαν να μην κατέχουν· και εκείνοι που χρησιμοποιούν τον κόσμο σαν να μην τον καταχρώνται· διότι παρέρχεται το σχήμα του κόσμου τούτου.

Αλλά κατά τη νουμηνία, λέει, του μήνα, κατά τον οποίο συγκεντρώνετε τους καρπούς, θα υπάρχει για εσάς ανάπαυση, σε ανάμνηση των σαλπίγγων. Διότι ο καθένας θησαυρίζει τα αγαθά που προέρχονται από τους δικούς του ιδρώτες, και θα προνοήσει και θα επιμεληθεί για την αιώνια τρυφή και ανάπαυση, ενθυμούμενος ότι, καθώς λέει ο θεσπέσιος Παύλος, «Ο ίδιος ο Κύριος με πρόσταγμα, με φωνή αρχαγγέλου και με σάλπιγγα Θεού θα κατεβεί από τον ουρανό». «Διότι θα σαλπίσει», λέει, «και οι νεκροί θα αναστηθούν άφθαρτοι». —«Διότι όλοι μας πρέπει να φανερωθούμε μπροστά στο βήμα του Χριστού, για να λάβει ο καθένας την αμοιβή για όσα έπραξε δια του σώματος, είτε αγαθό είτε φαύλο». Ενθυμούμαστε λοιπόν αυτή την ιερή και φοβερότατη σάλπιγγα, όταν είναι και η επισημότατη εορτή των αγίων, κλητή και άγια, κατά την οποία αυτοί που έζησαν με ελπίδες λαμβάνουν πλέον ως κλήρο πλούσια ανταπόδοση για τα λαμπρά τους ανδραγαθήματα. Είναι αναγκαίο λοιπόν για εμάς, υψώνοντας τον νου μας με αυτές τις σκέψεις προς την άκρα αρετή, να απέχουμε από κάθε έργο που γνωρίζουμε ότι δεν ωφελεί καθόλου, αλλά μάλλον συνηθίζει και να κηλιδώνει. Διότι αυτό νομίζω είναι που μας είπε σοφά και ο Παύλος: «Ο καιρός είναι πλέον συνεσταλμένος, ώστε και εκείνοι που έχουν γυναίκες να είναι σαν να μην έχουν, και εκείνοι που χρησιμοποιούν αυτόν τον κόσμο να είναι σαν να μην τον καταχρώνται». ΠΑΛΛ. Έτσι φαίνεται. ΚΥΡ. Έπειτα λέει ότι: «Κατά τη δεκάτη ημέρα αυτού του έβδομου μήνα, που είναι ημέρα εξιλασμού, θα είναι για εσάς κλητή και άγια».

Ας προσέχουμε λοιπόν, αγαπητοί αδελφοί, μήπως, θέλοντας να ικανοποιήσουμε την επιθυμία μας, αποδώσουμε την αιτία στην αποστολική παραγγελία, μη κατανοώντας το βαθύτερο νόημα του λόγου. Διότι είναι γραμμένο: οι δόλιες ψυχές πλανώνται μέσα στις αμαρτίες. Και πάλι: για τον αμαρτωλό άνθρωπο υπάρχει μεγάλη παγίδα, ενώ ο δίκαιος θα βρίσκεται σε χαρά και ευφροσύνη. Άκουσες ότι είναι καλύτερο να παντρεύεται κανείς παρά να κατακαίγεται από το πάθος, αλλά δεν άκουσες αυτό που προσθέτει, λέγοντας: ο καιρός είναι πλέον σύντομος, ώστε και αυτοί που έχουν γυναίκες να είναι σαν να μην έχουν, και αυτοί που κλαίνε σαν να μην κλαίνε, και αυτοί που χαίρονται σαν να μη χαίρονται, και αυτοί που αγοράζουν σαν να μην κατέχουν, και αυτοί που χρησιμοποιούν αυτόν τον κόσμο σαν να μην τον καταχρώνται· διότι το σχήμα τούτου του κόσμου παρέρχεται.

Προσέχετε, αδελφοί, μήπως βρεθεί κανείς άκαρπος. Εκείνος που σπέρνει στη σάρκα του την απόλαυση του κόσμου, τρυφή και δείπνα και γεύματα, από τη σάρκα θερίζει φθορά· ενώ εκείνος που σπέρνει στο πνεύμα, προσευχή και νηστεία και αγρυπνία, από το πνεύμα θα θερίσει ζωή αιώνια. Κατανοήστε και δείτε ότι πουθενά δεν επαινούνται αυτοί που ζουν μέσα στην τρυφή, ούτε οι μετεωριζόμενοι, ούτε αυτοί που γελούν· διότι αυτά τα κάνουν οι εθνικοί. Ο δικός μας όμως νόμος είναι αυτός: μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι· μακάριοι οι πενθούντες· μακάριοι οι ελεήμονες· μακάριοι οι δεδιωγμένοι· μακάριοι οι ονειδιζόμενοι· μακάριοι οι καθαροί τη καρδία· μακάριοι οι εγκρατευόμενοι· μακάριοι αυτοί που φύλαξαν αγνό το βάπτισμα· μακάριοι αυτοί που απαρνήθηκαν αυτόν τον κόσμο για τον Χριστό· μακάρια τα σώματα των παρθένων· μακάριοι όσοι έχουν γυναίκες σαν να μην έχουν· μακάριοι όσοι αγρυπνούν και προσεύχονται· μακάριοι όσοι προσβλέπουν σε αυτόν που έρχεται να κρίνει ζώντες και νεκρούς· μακάριοι όσοι δακρύζουν στην προσευχή. Αυτά ανήκουν στη θεία Γραφή των Ορθοδόξων. Ποια όμως Γραφή μακαρίζει όσους παίζουν αυλό και κιθάρα ή όσους γελούν ή όσους ζουν στην τρυφή ή όσους μεθούν και χορεύουν, όσους αγαπούν τον κόσμο και τα του κόσμου;

Όταν, λοιπόν, διασαφηνίζετε με ακρίβεια όλα αυτά μέσα στην εκκλησία, απαλλάσσετε από το κακό παράδειγμα της θανατηφόρου οδού εκείνους που έχουν κατ' αυτόν τον τρόπο παρασυρθεί, ενώ άλλους τους οδηγείτε από τη μοιχεία στη σωφροσύνη και όχι μόνο τους απαλλάσσετε από την παράνομη συνεύρεση, αλλά και τους προτρέπετε να απέχουν με εγκράτεια από την ίδια τους τη σύζυγο, εφόσον «ο καιρός συνεσταλμένος εστί», όπως λέει ο ιερός απόστολος, και κατηχείτε τους πόρνους, προκειμένου να μην τιμωρηθούν, διαπράττοντας την αθέμιτη πράξη ενώπιον του Θεού και των ανθρώπων. Και όταν παραδίδετε όλα αυτά, κοπιάζοντας με τα λόγια και με τα έργα, τους πείθετε να αποδεχθούν τα πάντα από εσάς, έχοντας πρώτα οι ίδιοι πράξει τα πάντα και έχοντάς τα αποτυπώσει στον εαυτό σας, επιβεβαιώνοντας τους λόγους διά των πράξεων, με τις οποίες διδάξατε πρώτα τους εαυτούς σας, ώστε να κάνετε μαθητές σας και άλλους. Διότι, ακόμη και όταν σιωπάτε, επέχετε θέση ήλιου, ο οποίος, έστω και εν σιωπή, διδάσκει τους πάντες παντού· αφού, αμέσως μόλις ανατείλει, έστω και σιωπώντας, διδάσκει σε όλους τις τέχνες τους.

Μία λοιπόν εξήγηση είναι αυτή· δεύτερη δε θα μπορούσε να είναι η εξής. Στους παλαιούς, που ακολουθούσαν έναν βίο άνετο και ελεύθερο, τίποτα δεν αποτελούσε εμπόδιο στο να προΐστανται οίκου και παιδιών παράλληλα με την ενασχόλησή τους με το θείο, αφού μπορούσαν να ζουν θεοσεβώς χωρίς περισπασμούς μαζί με τις ίδιες τους τις συζύγους, τα παιδιά και τους οίκους τους, και καθόλου να μην αποσπώνται από τα εξωτερικά πράγματα, μακριά από την προσήλωσή τους στα ανώτερα. Στην εποχή μας, όμως, είναι άπειρα τα εξωτερικά πράγματα που μας τραβούν προς τα κάτω και μας παρασύρουν σε αλλόκοτες φροντίδες, απομακρύνοντάς μας από τον ζήλο για τα αρεστά στον Θεό. Ότι ακριβώς αυτό είναι το αίτιο του περιορισμού των γάμων, το αποδεικνύει ο λόγος της ευαγγελικής διδασκαλίας, που λέει: «Αυτό, λοιπόν, σας λέω, αδελφοί, ο καιρός είναι περιορισμένος. Στο εξής, και εκείνοι που έχουν γυναίκες ας είναι σαν να μην έχουν, και εκείνοι που κλαίνε σαν να μην κλαίνε, και εκείνοι που χαίρονται σαν να μη χαίρονται, και εκείνοι που αγοράζουν σαν να μην κατέχουν, και εκείνοι που χρησιμοποιούν αυτόν τον κόσμο σαν να μην τον καταχρώνται. Διότι παρέρχεται η μορφή του κόσμου τούτου· θέλω δε να είστε αμέριμνοι. Ο άγαμος μεριμνά για τα του Κυρίου, πώς να αρέσει στον Κύριο· ενώ εκείνος που παντρεύτηκε μεριμνά για τα του κόσμου, πώς να αρέσει στη γυναίκα του, και είναι διχασμένος. Και η άγαμη γυναίκα και η παρθένος μεριμνά για τα του Κυρίου, για να αρέσει στον Κύριο, ώστε να είναι άγια και στο σώμα και στο πνεύμα· ενώ εκείνη που παντρεύτηκε μεριμνά για τα του κόσμου, πώς να αρέσει στον άνδρα της».

Και μην απορήσεις, ούτε να στενοχωρηθείς, αν, από τη μία πλευρά, στις έγγαμες γυναίκες δεν απευθύνεται από τη Γραφή καμία μομφή επειδή μεριμνούν για τα πράγματα του κόσμου και όχι για τα του Κυρίου, ενώ από την άλλη, σε εκείνες που υποσχέθηκαν την παρθενία στον Θεό τούς απαγορεύεται εντελώς ακόμα και να αγγίζουν τα κοσμικά πράγματα, και δεν τους επιτρέπεται καθόλου να ζουν με ανέσεις. Αν και ο Παύλος απευθύνεται και στους έγγαμους λέγοντας: «ο καιρός πλέον είναι λιγοστός, ώστε και εκείνοι που έχουν γυναίκες να είναι σαν να μην έχουν, και εκείνοι που χρησιμοποιούν αυτόν τον κόσμο σαν να μην τον καταχρώνται»· πράγμα που εγώ το θεωρώ πιο δυσκατόρθωτο από τον αγώνα της παρθενίας. Διότι και η πείρα αποδεικνύει ότι η νηστεία είναι ευκολότερη από την εγκράτεια απέναντι στην καλοπέραση και το ποτό. Και θα μπορούσε κάποιος να πει δίκαια και αληθινά πως, αν βέβαια κάποιος δεν επιλέγει να σωθεί, δεν έχουμε κανέναν λόγο να του απευθυνθούμε, αν όμως κάποιος νοιάζεται για τη δική του σωτηρία, αυτός ας γνωρίζει ότι ο παρθενικός βίος είναι πολύ πιο κατορθωτός και λιγότερο κοπιαστικός από τον έγγαμο.

Εκείνους, λοιπόν, αφού τους προέτρεψε με αυτόν τον τρόπο τότε, τους παρουσίασε στον Χριστό· εμάς, όμως, μας διδάσκει με το να εγκαταλείψει και το σπίτι και τη στάμνα, να θεωρούμε πολυτιμότερη και από τις πλέον αναγκαίες ανάγκες την ωφέλεια που προέρχεται από τη διδασκαλία, την οποία και ο Κύριος ονόμασε αγαθή μερίδα απευθυνόμενος στη Μάρθα του Ευαγγελίου, όταν μιλούσε για τη Μαρία που άκουγε τον λόγο. Εάν όμως πρέπει να περιφρονούμε τα αναγκαία, πόσο μάλλον τα υπόλοιπα; Διότι τι σε επείγει τόσο και σε απομακρύνει από τα ψυχωφελή ακούσματα; Η φροντίδα για το σπίτι, τα παιδιά και τη γυναίκα; Κάποιο προσωπικό ή συγγενικό πένθος ή χαρά; Κάποια αγορά ή πώληση κτημάτων; Η χρήση όλων των υπαρχόντων σου, ή μάλλον η κατάχρηση; Αλλά άκουγε με σύνεση τα αποστολικά διδάγματα: «ο καιρός, αδελφοί, είναι πλέον περιορισμένος, ώστε και εκείνοι που έχουν γυναίκες να είναι σαν να μην έχουν, και εκείνοι που κλαίνε σαν να μην κλαίνε, και εκείνοι που χαίρονται σαν να μη χαίρονται, και εκείνοι που αγοράζουν σαν να μην κατέχουν τίποτα, και εκείνοι που χρησιμοποιούν αυτόν τον κόσμο σαν να μην τον καταχρώνται· διότι παρέρχεται το σχήμα τούτου του κόσμου».

Τι σημαίνει το «ο καιρός συνεσταλμένος εστί»; Σύντομος είναι ο βίος, κοντά ο θάνατος, φθαρτός ο κόσμος τούτος, ενώ αυτός που παραμένει αιώνια είναι άλλος· μας μεταφέρει δε προς εκείνον με ασφάλεια η περιφρόνηση του παρόντος κόσμου, η προετοιμασία για εκείνον τον μελλοντικό, το να ζούμε από τώρα, όσο είναι δυνατόν, σύμφωνα με εκείνη την πολιτεία, και το να αποφεύγουμε με όλες μας τις δυνάμεις ό,τι βλαβερό υπάρχει στον παρόντα βίο. Και όπως ακριβώς, όταν γίνονται συχνές εχθρικές επιδρομές στα περίχωρα της πόλης, έχουμε τους αγρούς μας σαν να μην τους έχουμε, και τον περισσότερο χρόνο τους αποφεύγουμε παραμένοντας στο εσωτερικό της πόλης με ασφάλεια, και αν ακόμη για κάποιο διάστημα αποχωρήσουν οι εχθροί, απολαμβάνουμε για λίγο τους περιπάτους έξω από την πόλη, αλλά δεν κάνουμε κατάχρηση, βλέποντας ότι ο χρόνος της χρήσης τους είναι περιορισμένος, έτσι και αυτόν τον κόσμο να τον χρησιμοποιούμε και να μην τον καταχρώμαστε προτρέπει πολύ ορθά ο απόστολος· διότι βλέπει τους αόρατους εχθρούς να επιτίθενται με αγριότητα και την αναμενόμενη φθορά· διότι, όπως λέει, «παρέρχεται το σχήμα του κόσμου τούτου».

Εμείς όμως, από τους οποίους απαιτούνται περισσότερα από εκείνους, ούτε καν στα έργα δεν τους μοιάζουμε ή έστω δεν τους πλησιάζουμε λίγο, αλλά εμείς, αν και διδαχθήκαμε να εγκρατευόμαστε ακόμη και από τους συζύγους μας (διότι, λέει, «ο καιρός στο εξής είναι περιορισμένος, ώστε και όσοι έχουν γυναίκες να είναι σαν να μην έχουν· διότι παρέρχεται η μορφή του κόσμου τούτου»)· εμείς λοιπόν, που τα ακούσαμε και τα πιστέψαμε αυτά, όχι μόνο δεν εγκρατευόμαστε από τις δικές μας, αλλά και επιθυμούμε μανιωδώς τις ξένες· εμείς που έχουμε διαταχθεί να μην ορκιζόμαστε ούτε για μια τρίχα («διότι ούτε στο κεφάλι σου να ορκιστείς», λέει, «επειδή δεν μπορείς να κάνεις μια τρίχα λευκή ή μαύρη»)· εμείς, λοιπόν, χρησιμοποιώντας συχνά ως όρκο την ανώτατη κεφαλή του παντός, τον ίδιο τον Θεό και τα άγια του Θεού, δεν φρίττουμε· αλλά σε τόσο μεγάλο βαθμό, αλίμονο!, προχώρησε η πάντολμη θρασύτητα, ώστε ακόμη και αυτά τα μυστικά σύμβολα του σωτήριου πάθους, το θείο αίμα του Θεού των θεών, το οποίο χύθηκε μία φορά στους αιώνες για τη ζωή του κόσμου (αλίμονο! πώς δεν μας εγκαταλείπεις, ήλιε, όπως ακριβώς τότε τους θεοκτόνους;), να το τοποθετούμε πάνω στο χαρτί σαν μελάνι για να επιβεβαιώνουμε τους όρκους, τους οποίους όλους ο αληθινός Κύριος διακήρυξε ότι είναι έργο του πονηρού, και κάνουμε —αλίμονο!— συνεργό του πονηρού Εκείνον που κατέλυσε την εξουσία του.

ΥΙΓ΄. ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΣΕΡΗΝΟ ΤΡΙΒΟΥΝΟ. Στο ρητό: «Ο καιρός έχει πλέον συντομευθεί». Κανένας από τους αποστολικούς νόμους δεν στερείται τιμής, κανένας τους δεν στερείται ωφέλειας, όπως τους συκοφαντούν οι κακόφρονες Μανιχαίοι, οι οποίοι ξεπερνούν κατά πολύ τον διάβολο σε βλασφημίες. Διότι, έγραψε, «Ο καιρός έχει πλέον συντομευθεί, ώστε και αυτοί που έχουν γυναίκες να είναι σαν να μην έχουν», όχι για να εμποδίσει τη νόμιμη συζυγική σχέση, αλλά για να αποτρέψει την άτακτη φιληδονία, και ταυτόχρονα για να υποδείξει το πλήρωμα του χρόνου. Εφόσον η ζωή παρέρχεται γρήγορα, λέει, δεν πρέπει να προσκολλώμαστε σε αυτήν σαν να είναι μόνιμη.

Διότι, αν και του εμπιστεύθηκαν δύο τάλαντα, εντούτοις εκπλήρωσε στο ακέραιο ό,τι εξαρτάτο από αυτόν, και απέδωσε διπλάσια όσα του εμπιστεύθηκαν. Γιατί, λοιπόν, βιαζόμαστε να μας εμπιστευθούν πολλά, όταν είναι δυνατόν μέσα από τα λίγα να καρπωθούμε τα ίδια, ή ακόμη και περισσότερα; Όταν ο μεν κόπος είναι μικρότερος, ο δε μισθός πολύ μεγαλύτερος; Διότι ευκολότερα θα αποχωριστεί ο φτωχός τα υπάρχοντά του, παρά ο πλούσιος που έχει αποκτήσει πολλά και μεγάλα. Ή μήπως δεν γνωρίζετε ότι όσο περισσότερα αποκτά κανείς, τόσο περισσότερα επιθυμεί; Για να μην πάθουμε λοιπόν αυτό, ας μην αναζητούμε τον πλούτο, ούτε να δυσανασχετούμε απέναντι στην πενία, ούτε να βιαζόμαστε να πλουτίσουμε, αλλά και όσοι έχουμε, ας τον χρησιμοποιούμε έτσι, όπως παρήγγειλε ο Παύλος: «Εκείνοι που έχουν», λέει, «να είναι σαν να μην έχουν, και εκείνοι που χρησιμοποιούν αυτόν τον κόσμο, σαν να μην τον καταχρώνται»· ώστε να αξιωθούμε τα υποσχεμένα αγαθά. Τα οποία είθε όλοι μας να επιτύχουμε, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία.

Εάν, ενώ έχουμε γυναίκα, ζούμε σαν να μην έχουμε· εάν δεν χαιρόμαστε για τα αποκτήματα, εάν κάνουμε χρήση του κόσμου σαν να μην τον καταχρώμαστε. Εάν, πάλι, κάποιοι εμποδίστηκαν από τον γάμο, ας κατανοήσουν ότι δεν αποτελεί εμπόδιο ο γάμος, αλλά η προαίρεση που έκανε κακή χρήση του γάμου· επειδή ούτε ο οίνος προκαλεί τη μέθη, αλλά η κακή προαίρεση και η πέραν του μέτρου χρήση. Να κάνεις χρήση του γάμου με μέτρο, και θα είσαι πρώτος στη βασιλεία, και θα απολαύσεις όλα τα αγαθά. Τα οποία είθε να επιτύχουμε όλοι μας, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, μαζί με τον οποίο στον Πατέρα, καθώς και στο Άγιο Πνεύμα, ανήκει η δόξα, το κράτος, η τιμή, τώρα και πάντοτε, και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Και πάλι σε άλλο σημείο: Ο Κύριος είναι εγγύς, για τίποτα να μη μεριμνάτε. Διότι τώρα η σωτηρία μας είναι πιο κοντά· και πάλι: Ο καιρός είναι πλέον σύντομος.

Ομιλία ΚΔʹ. «Και τούτο, επειδή γνωρίζετε τον καιρό, ότι είναι πλέον ώρα να εγερθούμε από τον ύπνο». αʹ. Επειδή παρήγγειλε όλα όσα έπρεπε, τους ωθεί πάλι στην εργασία των αγαθών έργων προβάλλοντας το κατεπείγον. Διότι, λέει, ο καιρός της κρίσεως βρίσκεται επί θύραις· όπως ακριβώς έγραφε και στους Κορινθίους: «Ο καιρός είναι πλέον συνεσταλμένος»· και πάλι προς τους Εβραίους: «Ακόμη λίγο, πάρα πολύ λίγο, και εκείνος που έρχεται θα φθάσει, και δεν θα καθυστερήσει». Αλλά εκεί μεν τα έλεγε αυτά για να ανορθώσει αυτούς που δοκιμάζονταν και για να παρηγορήσει για τους ιδρώτες των αλλεπάλληλων πειρασμών, ενώ εδώ για να αφυπνίσει αυτούς που κοιμούνται· διότι ο λόγος αυτός μάς είναι χρήσιμος και για τα δύο. Τι σημαίνει όμως αυτό που λέει, «Είναι πλέον ώρα να εγερθούμε από τον ύπνο»;

Διότι ούτε τον γάμο εμποδίζω, ούτε απαγορεύω την τέρψη· αλλά επιθυμώ αυτό να γίνεται με σωφροσύνη, και όχι με αισχύνη, κατηγορίες και μύρια εγκλήματα. Δεν επιβάλλω ως νόμο να καταφεύγετε στα όρη και στις ερήμους, αλλά να είστε χρηστοί, επιεικείς και σώφρονες, κατοικώντας μέσα στην πόλη. Διότι όλες οι επιταγές των νόμων είναι κοινές για εμάς και για τους μοναχούς, εκτός από τον γάμο· μάλλον δε, ακόμη και ως προς αυτό ο Παύλος παραγγέλλει να εξισωνόμαστε σε όλα με εκείνους, λέγοντας: «Διότι παρέρχεται το σχήμα του κόσμου τούτου, έτσι ώστε και εκείνοι που έχουν γυναίκες να είναι σαν να μην έχουν». Επομένως, λέει, δεν σας προστάζω να καταφεύγετε στις κορυφές των ορέων· θα το ήθελα βέβαια, επειδή οι πόλεις μιμούνται αυτά που γίνονταν στα Σόδομα, όμως δεν σας αναγκάζω σε αυτό. Μείνε έχοντας σπίτι, παιδιά και γυναίκα· αλλά μην υβρίζεις τη γυναίκα σου, ούτε να εκθέτεις σε ντροπή τα παιδιά σου, ούτε να εισάγεις στο σπίτι το μίασμα των θεάτρων. Δεν ακούς τον Παύλο που λέει: «Ο άνδρας δεν εξουσιάζει το δικό του σώμα, αλλά η γυναίκα», και ο οποίος θέτει κοινούς νόμους και για τους δύο; Εσύ όμως, εάν μεν η γυναίκα σου πηγαίνει συνεχώς στην εκκλησία, γίνεσαι αυστηρός κατήγορός της· ενώ ο ίδιος, που περνάς ολόκληρες τις ημέρες σου στα θέατρα, δεν θεωρείς τον εαυτό σου άξιο κατηγορίας. Αλλά όσον αφορά μεν τη σωφροσύνη της γυναίκας είσαι τόσο σχολαστικός, ώστε να καταντάς υπερβολικός και άμετρος, μην επιτρέποντάς της ούτε καν τις αναγκαίες εξόδους· για τον εαυτό σου όμως νομίζεις ότι επιτρέπονται τα πάντα.

Ο πατήρ Ισαάκ έπαιζε με τη γυναίκα του· αλλά για σένα έχουν διαταχθεί πιο σεμνά πράγματα ακόμη και στη σχέση με τη γυναίκα σου, διότι «ο καιρός είναι συνεσταλμένος, ώστε και εκείνοι που έχουν γυναίκες να είναι σαν να μην έχουν, και εκείνοι που χαίρονται σαν να μη χαίρονται, και εκείνοι που αγοράζουν σαν να μην κατέχουν, και εκείνοι που χρησιμοποιούν αυτόν τον κόσμο σαν να μην τον καταχρώνται· διότι το σχήμα τούτου του κόσμου παρέρχεται». Εσύ όμως δεν θέλεις να ζεις με συστολή, παρόλο που όλα τα πράγματα συστέλλονται, αλλά και μπροστά σε γυναίκες χύνεις δάκρυα αδιακρίτως, και πληθαίνεις τα παιχνίδια, και προβάλλεις γελοιότητες, και συμπεριφέρεσαι με χαύνωση ξεστομίζοντας αισχρολογίες· διότι, μη μπορώντας να υποφέρεις την πύρωση στο ακόλαστο σώμα σου, βγάζεις πλέον τον βούρκο προς τα έξω και φανερώνεις τον εαυτό σου. Τέτοιος που φαίνεσαι μέσα από τα λόγια σου, τέτοιος οπωσδήποτε θα είσαι, και πολύ χειρότερος, στον εσωτερικό σου άνθρωπο. Γιατί συναναστρέφεσαι άφοβα με γυναίκες; Γιατί τρέχεις από μόνος σου στην παγίδα; Γιατί ρίχνεις τον εαυτό σου στον κίνδυνο; Γιατί χαριεντίζεσαι με τις γυναίκες και τολμάς να συνδιατρίβεις μαζί τους; Γι' αυτό υπάρχουν οι νηστείες, γι' αυτό οι προσευχές, γι' αυτό η ξηροφαγία, γι' αυτό οι άνθρωποι επινοούν πολυποίκιλες ασκήσεις, γι' αυτό καταφεύγουν στις ερήμους· μερικοί μάλιστα δεν χορταίνουν ούτε ψωμί ούτε νερό, για κανέναν άλλο λόγο παρά για να αποφύγουν εκείνα τα σκάνδαλα, ώστε να μην περιπέσουν στις γυναίκες και υποστούν αισχρή πτώση.

Ετοίμασε λογικό ναό· στόλισέ τον με αρετές· σε αυτό συμβάλλει ο παρών καιρός. Περί αυτού λέγει ο Παύλος: «Ιδού, ο καιρός είναι συνεσταλμένος· ώστε και εκείνοι που έχουν γυναίκες να είναι σαν να μην έχουν, και εκείνοι που αγοράζουν σαν να μην κατέχουν, και εκείνοι που χρησιμοποιούν τον κόσμο τούτο σαν να μην τον καταχρώνται· διότι παρέρχεται το σχήμα του κόσμου τούτου». Δεν έχει ανάγκη από χρυσό ούτε από άργυρο, δεν έχει ανάγκη από πολύτιμους λίθους ούτε από μεγάλα οικοδομήματα, αλλά έχει ανάγκη από λαμπρή ψυχή, από ανόθευτη μετάνοια. Οι πρόδρομοι του επίγειου βασιλιά, αυτοί που αναγγέλλουν την παρουσία του, δεν βαστούν τίποτα το ουράνιο, αλλά τα πάντα επίγεια: άλλος μεν ασπίδα, άλλος θώρακα, άλλος χρυσούς δράκοντες, άλλος ολόχρυσα ενδύματα· ενώ ο ίδιος ο βασιλιάς φέρει την εξουσία των πάντων επάνω του, την πορφύρα και το διάδημα. Οι πρόδρομοι όμως του επουράνιου βασιλιά δεν φέρουν τίποτα το γήινο, αλλά τα πάντα είναι άξια του βασιλιά: ο Μωυσής εξαγγέλλοντας τον βασιλικό νόμο, ο Ησαΐας τη νηστεία, ο Ιερεμίας την προσευχή, ο Ιωάννης το βάπτισμα της μετανοίας· ενώ ο ίδιος ο βασιλιάς φέρει την πορφύρα και το διάδημα, μέσω των οποίων ελευθερώνει τους πάντες. Διότι δική του είναι η πορφύρα: πορφύρα είναι το σώμα, και διάδημα ο Λόγος. Βλέποντάς τον αυτόν, ο Ιωάννης βοά και λέγει: Εμείς όλοι είμαστε εκ μέρους. Ο Μωυσής νομοθετεί για τον Ισραήλ, ο Ησαΐας προφητεύει για τον Ισραήλ, ο Ιερεμίας ομοίως, εγώ δε προσφέρω βάπτισμα μετανοίας στον κόσμο· αλλά κανείς δεν ελευθερώνει.

Αλλά γι' αυτά ούτε την παραμικρή μνεία δεν έκανε· αντίθετα, διαρκώς μνημονεύει την απαλλαγή από τις δυσκολίες της ζωής. «Νομίζω», λέει, «ότι αυτό είναι καλό». Και παραλείποντας να πει «για τα μελλοντικά αγαθά», λέει: «Εξαιτίας της παρούσας ανάγκης». Έπειτα, λέγοντας πάλι: «Αν όμως παντρευτεί η παρθένος, δεν αμάρτησε», και αποσιωπώντας τις επουράνιες δωρεές από τις οποίες στέρησε τον εαυτό της, λέει: «Αυτοί θα έχουν θλίψη στη σάρκα». Και δεν το κάνει αυτό μόνο μέχρι εδώ, αλλά ενεργεί με τον ίδιο τρόπο μέχρι το τέλος. Δεν εισάγει το ζήτημα με βάση τα μελλοντικά αγαθά, αλλά καταφεύγει πάλι στην ίδια αιτία, λέγοντας: «Ο καιρός είναι περιορισμένος». Και αντί να πει: «Θέλω να αστράψετε στους ουρανούς και να αναδειχθείτε πολύ πιο λαμπροί από τους έγγαμους», προσκολλάται πάλι στα επίγεια λέγοντας: «Θέλω να είστε αμέριμνοι». Δεν το κάνει όμως αυτό μόνο εδώ, αλλά και όταν ομιλεί περί ανεξικακίας ακολούθησε τον ίδιο δρόμο συμβουλής. Διότι, αφού είπε «Αν πεινάει ο εχθρός σου, τρέφε τον, αν διψάει, δίνε του να πιει», και αφού επέβαλε ένα τόσο σπουδαίο έργο, προστάζοντας να παραβιάσουμε την ανάγκη της φύσης και να παραταχθούμε απέναντι σε μια τόσο ανυπόφορη φωτιά, όταν κάνει λόγο για τις ανταμοιβές, αποσιωπώντας τον ουρανό και τα επουράνια αγαθά, τοποθετεί την ανταπόδοση στη βλάβη εκείνου που προκάλεσε τη λύπη. «Διότι, κάνοντας αυτό», λέει, «θα συσσωρεύσεις αναμμένα κάρβουνα στο κεφάλι του».

Ότι μαζί με τα άλλα κακά, η τρυφή καθιστά ανυπόφορες και τις μεταβολές της ζωής. Και γιατί αναφέρομαι στις γυναίκες; Διότι και οι ίδιοι οι άνδρες αιχμαλωτίζονται οικτρά από τέτοιου είδους καταστάσεις. Εκείνος μεν που ζει με αυτάρκεια δεν φοβάται καμία μεταβολή. Εκείνος όμως που έχει αναλωθεί σε εκείνον τον μαλθακό και έκλυτο βίο, εάν ποτέ συμβεί από κάποια περίσταση και ανάγκη να παραδοθεί στη φτώχεια, θα πεθάνει προτού αντέξει αυτή τη μεταβολή, επειδή είναι απροετοίμαστος και αγύμναστος. Γι' αυτόν τον λόγο ο μακάριος Παύλος έλεγε: «Θλίψη στη σάρκα θα έχουν οι άνθρωποι αυτοί· εγώ όμως σας λυπάμαι». Έπειτα, μετά από αυτό προσθέτει: «Ο καιρός από εδώ και στο εξής είναι περιορισμένος».

Διότι και εμείς έχουμε νυμφευθεί έναν Νυμφίο, ο οποίος ζητά να αγαπάται από εμάς σε τέτοιο βαθμό, ώστε όχι μόνο τα επίγεια και αυτά τα μικρά και ευτελή πράγματα, αλλά και την ίδια μας την ψυχή να απαρνούμαστε για χάρη του, όταν παραστεί ανάγκη. Επειδή, λοιπόν, πρέπει πλέον να αναχωρήσουμε για εκεί, ας απαλλάξουμε τους εαυτούς μας από τις ευτελείς φροντίδες. Διότι, εάν επρόκειτο να μεταφερθούμε από μια φτωχική οικία σε ένα βασίλειο, δεν θα νοιαζόμασταν για τα κεραμίδια, τα ξύλα, τα έπιπλα και την υπόλοιπη φτώχεια του σπιτιού. Ας μη μεριμνούμε, λοιπόν, ούτε και τώρα για τα επίγεια· διότι ο καιρός μας καλεί ήδη προς τον ουρανό, όπως ακριβώς έλεγε και ο μακάριος Παύλος γράφοντας στους Ρωμαίους: «Διότι τώρα η σωτηρία είναι πιο κοντά σε εμάς παρά τότε που πιστέψαμε· η νύχτα προχώρησε και η ημέρα πλησίασε». Και πάλι: «Εδώ, στο εξής, ο καιρός είναι περιορισμένος, ώστε και εκείνοι που έχουν γυναίκες να είναι σαν να μην έχουν». Σε τι χρειάζεται, λοιπόν, ο γάμος σε εκείνους που δεν πρόκειται να απολαύσουν τον γάμο, αλλά θα βρεθούν στην ίδια κατάσταση με όσους δεν έχουν; Σε τι χρειάζονται, επομένως, τα χρήματα, τι τα κτήματα, και τι οι βιοτικές μέριμνες, από τη στιγμή που η χρήση τους είναι πλέον άκαιρη και παράκαιρη;

Αυτό, λοιπόν, από μόνο του δεν είναι ικανό να καταδείξει την αξία της παρθενίας; Διότι, όση είναι η διαφορά μεταξύ του Θεού και του κόσμου, τόσο ανώτερη είναι η μία μέριμνα από την άλλη. Πώς, λοιπόν, επιτρέπεις τον γάμο, ο οποίος μας καθηλώνει στις φροντίδες και μας απομακρύνει από τα πνευματικά; Γι' αυτό ακριβώς, λέει, το είπα: «για να είναι και εκείνοι που έχουν γυναίκες σαν να μην έχουν», ώστε όσοι έχουν ήδη δεθεί ή πρόκειται να δεθούν, να καταστήσουν με κάποιον άλλον τρόπο τον δεσμό πιο χαλαρό. Διότι, επειδή δεν είναι δυνατόν να τον διαρρήξει κανείς από τη στιγμή που τον έχει άπαξ περιβληθεί, κάνε τον τουλάχιστον πιο ανεκτό. Επειδή είναι εφικτό, εάν το επιθυμούμε, να περικόπτουμε όλα τα περιττά και να μην προσθέτουμε από δική μας ραθυμία περισσότερες μέριμνες από εκείνες που γεννιούνται από την ίδια τη φύση του πράγματος.

Αυτό, λοιπόν, σημαίνει το να έχει κανείς γυναίκα σαν να μην έχει: όταν δεν αποδεχόμαστε τις περιττές μέριμνες που οφείλονται στη φιλαρέσκεια και την τρυφηλότητα των γυναικών, αλλά αναλαμβάνουμε τόση πρόσθετη μέριμνα, όση είναι εύλογη όταν προστίθεται σε εμάς μία ψυχή, και μάλιστα όταν αυτή επιλέγει να ζει με πνευματική σύνεση και λιτότητα.

Αυτό σημαίνει να έχει κανείς γυναίκα και να μην έχει, αυτό σημαίνει να χρησιμοποιεί τον κόσμο και να μην τον καταχράται. «Εκείνος δε που παντρεύτηκε μεριμνά για τα του κόσμου.» Όταν λοιπόν και εδώ και εκεί υπάρχει μέριμνα, αλλά εδώ μεν είναι άσκοπη και μάταιη, ή μάλλον φέρνει και λύπη —«διότι οι τέτοιοι», λέει, «θα έχουν θλίψη στη σάρκα»—, ενώ εκεί αποβλέπει στα άρρητα αγαθά, γιατί να μην επιλέξουμε μάλλον αυτήν τη φροντίδα, όχι μόνο επειδή έχει τέτοιες και τόσες ανταποδόσεις, αλλά και επειδή από τη φύση της είναι ελαφρότερη από την άλλη; Διότι για ποιο πράγμα μεριμνά η ανύπαντρη γυναίκα; Μήπως για χρήματα, για υπηρέτες, για οικονόμους, για χωράφια και για τα υπόλοιπα; Μήπως επιβλέπει μάγειρες και υφαντές και το υπόλοιπο υπηρετικό προσωπικό; Κάθε άλλο. Τίποτε από αυτά δεν βάζει στο μυαλό της, αλλά ένα πράγμα μόνο φροντίζει: πώς να οικοδομεί την ψυχή της, πώς να στολίζει εκείνον τον άγιο ναό όχι με περίτεχνες κομμώσεις ή με χρυσό ή με μαργαριτάρια, όχι με ψιμύθια και καλλυντικά, ούτε με τις άλλες δυσκολίες και ταλαιπωρίες, αλλά με την αγιότητα κατά το σώμα και κατά το πνεύμα. «Η δε παντρεμένη», λέει, «μεριμνά πώς θα αρέσει στον άνδρα της.» Πολύ συνετά δεν προχώρησε στην εξέταση των ίδιων των πραγμάτων, ούτε ανέφερε όσα υποφέρουν οι γυναίκες προκειμένου να αρέσουν στους άνδρες τους και στο σώμα και στην ψυχή, το μεν σώμα βασανίζοντας, ασπρίζοντας με πούδρες και ταλαιπωρώντας το με άλλες τιμωρίες, τη δε ψυχή γεμίζοντας με ανελευθερία, κολακεία, υποκρισία, μικροψυχία, και με περιττές και ανώφελες φροντίδες.

Αλλά είναι, λοιπόν, αναγκαίο να τιμωρούνται αιώνια όσοι έχουν αμαρτήσει, όπως ακριβώς και να αμείβονται όσοι έχουν κατορθώσει την αρετή. Διότι ο Χριστός αποφάνθηκε ότι δεν θα υπάρξει τέλος ούτε για τους μεν ούτε για τους δε, δηλώνοντας ότι όπως η ζωή είναι αιώνια, έτσι αιώνια είναι και η κόλαση. Διότι, όταν αποδέχθηκε εκείνους που βρίσκονταν στα δεξιά Του και καταδίκασε όσους βρίσκονταν στα αριστερά Του, συμπλήρωσε λέγοντας: «Και θα απέλθουν αυτοί σε κόλαση αιώνια, ενώ οι δίκαιοι σε ζωή αιώνια». Γι' αυτό πρέπει να εργαζόμαστε πνευματικά για τα πάντα εδώ, ώστε και εκείνος που έχει γυναίκα να ζει σαν να μην έχει, και εκείνος που πράγματι δεν έχει, μαζί με την παρθενία να ασκεί και κάθε άλλη αρετή, προκειμένου, μετά την αναχώρησή μας από τον παρόντα βίο, να μην θρηνούμε ανώφελα.

Και πάλι λέγει: Να είστε έτοιμοι, διότι την ώρα που δεν το περιμένετε, έρχεται ο Υιός του ανθρώπου. Άκουσε και τον Απόστολο που λέγει: Αδιαλείπτως να προσεύχεστε. Κατανοείτε τι σημαίνει το «αδιαλείπτως»· δηλαδή, πάντοτε, σε κάθε καιρό, και τη νύχτα και την ημέρα, και το βράδυ και το πρωί και το μεσημέρι, και κάθε ώρα, και όταν εργάζεσαι και όταν οδοιπορείς, και όταν ποιμαίνεις και όταν οργώνεις, και όταν κοιμάσαι και όταν σηκώνεσαι. Μην περιμένεις την Κυριακή, ή κάποια εορτή, ή διαφορά τόπου. Διότι το Θείο δεν περιορίζεται σε κάποιον τόπο· αφού στο χέρι Του βρίσκονται τα πέρατα της γης. Γι' αυτό και ο προφήτης Δαβίδ, προσευχόμενος κάθε μέρα και νύχτα, δεν περίμενε συγκεκριμένη ημέρα, ούτε διαφορετικό τόπο, αλλά δακρύζοντας έλεγε, προτρέποντας την ίδια του την ψυχή: Σε κάθε τόπο της δεσποτείας Του, ευλόγει η ψυχή μου τον Κύριο. Έτσι και συ, αγαπητέ, μην περιμένεις συγκεκριμένη ώρα, ή ημέρα, ή διαφορά τόπου· αλλά όπως έχει προειπωθεί, σε κάθε τόπο, και στο σπίτι σου να προσεύχεσαι, και όταν βρίσκεσαι στην εκκλησία να προσεύχεσαι, και οπουδήποτε κι αν βρεθείς, να προσεύχεσαι, σε κάθε τόπο της δεσποτείας του Θεού. Δώστε προσοχή, όλοι οι κάτοικοι της οικουμένης, μαζί πλούσιος και φτωχός, είτε άνδρας είτε γυναίκα, κάθε λογής άνθρωποι, νεανίσκοι και παρθένες, γέροντες και νέοι, βασιλείς της γης, και όλοι οι κριτές της γης, ακούστε αυτό που είναι γεγραμμένο: Ο καιρός είναι πλέον περιορισμένος, ώστε και εκείνοι που έχουν γυναίκες, να είναι σαν να μην έχουν.

Πώς λοιπόν δεν είναι παράλογο, αν μεν οδηγούσες τον υιό σου στα ανάκτορα, να κάνεις και να υπομένεις τα πάντα, πείθοντας και εκείνον να πράττει παρομοίως, ώστε να τον φέρεις κοντά στον βασιλιά, και να μην υπολογίζεις απολύτως τίποτα, ούτε δαπάνες, ούτε κίνδυνο, ούτε τον ίδιο τον θάνατο· ενώ τώρα που η σκέψη μας αφορά τη στρατεία στους ουρανούς, να μην πονάς, αν αυτός λάβει την τελευταία θέση και γίνει ο έσχατος όλων; Πλην όμως, εάν νομίζεις, ας εξετάσουμε και αυτό ακριβώς: αν δηλαδή είναι δυνατόν εκείνος που αναστρέφεται μέσα στον κόσμο να λάβει έστω και αυτόν τον κλήρο. Διότι ο μακάριος Παύλος αποφάνθηκε εν συντομία περί αυτού και είπε ότι όσοι έχουν γυναίκες δεν μπορούν να σωθούν με άλλον τρόπο, παρά μόνο εάν τις έχουν σαν να μην τις έχουν, και εάν δεν κάνουν κατάχρηση του κόσμου. Εμείς όμως, αν θέλεις, ας προσεγγίσουμε αυτό το ζήτημα και με τον λόγο. Μπορείς λοιπόν να ισχυριστείς ότι ο υιός σου, είτε ακούγοντας τις δικές σου συμβουλές είτε αντιλαμβανόμενος από μόνος του κάποτε, κατανόησε ότι εκείνος που ορκίζεται, έστω και αν τηρεί τον όρκο του, προσβάλλει τον Θεό; Και τι να πεις για το ότι αυτός που μνησικακεί δεν είναι δυνατόν να σωθεί; Διότι, λέγει, οι οδοί των μνησίκακων οδηγούν στον θάνατο. Ή ότι τον κακολόγο τόσο πολύ τον ατίμασε ο Θεός, ώστε να τον αποκλείσει ακόμη και από την ανάγνωση των θείων λόγων; Και τι για το ότι τον αλαζόνα και τον υβριστή τον απέβαλε από τους ουρανούς και τον παρέδωσε στο πυρ της γεέννης; Και τι για το ότι εκείνον που κοιτάζει με ακόλαστα μάτια, τον τιμώρησε ως ολοκληρωμένο μοιχό;

Εάν όμως παντρευτείς, δεν αμάρτησες· και εάν παντρευτεί η παρθένος, δεν αμάρτησε. Θλίψη όμως στη σάρκα θα έχουν όσοι πράξουν έτσι. Εγώ όμως θέλω να σας προφυλάξω. Και σας λέω τούτο, αδελφοί, ότι ο καιρός είναι πλέον περιορισμένος· ώστε και εκείνοι που έχουν γυναίκες, να είναι σαν να μην έχουν· και εκείνοι που κλαίνε, σαν να μην κλαίνε· και εκείνοι που χαίρονται, σαν να μη χαίρονται· και εκείνοι που αγοράζουν, σαν να μην τα κατέχουν· και εκείνοι που χρησιμοποιούν αυτόν τον κόσμο, σαν να μην τον καταχρώνται· διότι παρέρχεται το σχήμα αυτού του κόσμου. Θέλω δε να είστε αμέριμνοι. Ο άγαμος μεριμνά για τα του Κυρίου, πώς να αρέσει στον Κύριο. Εκείνος όμως που παντρεύτηκε, μεριμνά για τα του κόσμου, πώς να αρέσει στον κόσμο· είναι μοιρασμένος. Και η γυναίκα η παρθένος, η άγαμη, μεριμνά για τα του Κυρίου, για να είναι άγια και στο σώμα και στο πνεύμα. Εκείνη όμως που παντρεύτηκε, μεριμνά για τα του κόσμου, πώς να αρέσει στον άνδρα της. Και αυτό το λέω για το δικό σας συμφέρον· όχι για να σας βάλω θηλιά, αλλά για να σας οδηγήσω στο πρέπον και στην απερίσπαστη αφοσίωση στον Κύριο. Εάν όμως κάποιος νομίζει ότι συμπεριφέρεται απρεπώς απέναντι στην παρθένο του, εφόσον αυτή έχει περάσει την ακμή της ηλικίας της, και έτσι πρέπει να γίνει, ας κάνει αυτό που θέλει. Δεν αμαρτάνει· ας παντρευτούν.

Να μη ζυγίζεις την αρετή με μικρά σταθμά. Εκείνος που φροντίζει καλά τον εαυτό του, φροντίζεται από τον Θεό. ΤΙΤΛΟΣ Γʹ. — Περί των πρόσκαιρων και των αιώνιων· και ότι σφάλλουν τα μέγιστα όσοι προτιμούν τα παρόντα έναντι των μελλόντων. «Πιστεύω ότι θα δω τα αγαθά του Κυρίου στη γη των ζώντων.» «Στο κεφάλι τους θα υπάρχει άνεση, αγαλλίαση και ευφροσύνη. Έφυγε πλέον η οδύνη, η λύπη και ο στεναγμός.» «Εισέλθετε από τη στενή πύλη, διότι πλατιά είναι η πύλη και ευρύχωρος ο δρόμος που οδηγεί στην απώλεια, και πολλοί είναι εκείνοι που εισέρχονται από αυτήν· διότι στενή είναι η πύλη και τεθλιμμένος ο δρόμος που οδηγεί στη ζωή, και λίγοι είναι εκείνοι που τον βρίσκουν.» «Ο καιρός είναι περιορισμένος· στο εξής, αδελφοί, και όσοι έχουν γυναίκες να είναι σαν να μην έχουν, και όσοι χαίρονται σαν να μη χαίρονται· και όσοι χρησιμοποιούν αυτόν τον κόσμο σαν να μην τον καταχρώνται. Διότι παρέρχεται το σχήμα τούτου του κόσμου.» «Διότι η προσωρινή και ελαφριά θλίψη μας κατεργάζεται για εμάς, από υπερβολή σε υπερβολή, ένα αιώνιο βάρος δόξας· εφόσον εμείς δεν προσηλώνουμε το βλέμμα μας στα ορατά, αλλά στα αόρατα. Διότι τα ορατά είναι πρόσκαιρα, ενώ τα αόρατα είναι αιώνια.» «Εάν μόνο σε αυτήν τη ζωή έχουμε ελπίσει, είμαστε οι πιο ελεεινοί από όλους τους ανθρώπους.» «Δεν έχουμε εδώ μόνιμη πόλη, αλλά αναζητούμε τη μελλοντική.» «Καινούργιους ουρανούς, και καινούργια γη, και τις υποσχέσεις του προσδοκούμε, όπου κατοικεί η δικαιοσύνη.»

«Δεν είναι η ψυχή ανώτερη από την τροφή; Και το σώμα από το ένδυμα; Κοιτάξτε τα πετεινά του ουρανού, ότι δεν σπέρνουν ούτε θερίζουν ούτε μαζεύουν σε αποθήκες, και ο Πατέρας σας ο ουράνιος τα τρέφει», και τα λοιπά. «Ο καιρός είναι περιορισμένος. Στο εξής, και όσοι έχουν γυναίκες να είναι σαν να μην έχουν, και όσοι χαίρονται, σαν να μην χαίρονται· και όσοι κλαίνε, σαν να μην κλαίνε· και όσοι αγοράζουν, σαν να μην κατέχουν· και όσοι χρησιμοποιούν αυτόν τον κόσμο, σαν να μην τον χρησιμοποιούν. Διότι παρέρχεται το σχήμα αυτού του κόσμου». Γνώρισμα της τέλειας ψυχής είναι το να είναι αμέριμνη, ενώ του ασεβούς το να φθείρεται από τις μέριμνες. Διότι για μεν την τέλεια ψυχή έχει ειπωθεί ότι είναι κρίνο ανάμεσα στα αγκάθια. Αυτό δε υποδηλώνει την αμεριμνησία. Ενώ για όσους έχουν πολλή μέριμνα για τα βιοτικά λέγει: Όλος ο βίος του ασεβούς βρίσκεται μέσα στη μέριμνα.

Αυτοί εκπλήρωσαν εμπράκτως το αποστολικό θέσπισμα, ότι «ο καιρός πλέον είναι περιορισμένος», λέει, «αδελφοί, ώστε και αυτοί που έχουν γυναίκες να είναι σαν να μην έχουν και αυτοί που κλαίνε σαν να μην κλαίνε και αυτοί που χαίρονται σαν να μην χαίρονται και αυτοί που χρησιμοποιούν αυτόν τον κόσμο σαν να μην τον καταχρώνται. Διότι παρέρχεται το σχήμα του» «σε πάρα πολύ λίγο» και ιδού παύει να υπάρχει.

Αν πάλι πολλοί από τους ιερούς Αποστόλους ήταν συζευγμένοι με γυναίκα, τι το παράδοξο υπάρχει σε αυτό; Ομοίως, πολλοί από αυτούς ήταν άγαμοι και παρθένοι: ο αγαπημένος Ιωάννης, ο οποίος κατ' εξοχήν ονομάζεται και παρθένος, ο πρωτόκλητος Ανδρέας, ο αδελφόθεος Ιάκωβος, και ο ίδιος ο έξαρχος των αποστόλων Παύλος, ο οποίος μάλιστα, υπερεπαινώντας την παρθενία, επιθυμεί να γίνουν όλοι μιμητές του, λέγοντας: «Λέγω δε στους άγαμους και στις χήρες, καλό είναι γι' αυτούς εάν μείνουν όπως κι εγώ»· και αλλού προστάζει ότι και αυτοί που θα φθάσουν να συνδεθούν με γυναίκα, πρέπει να ζουν με τόση σωφροσύνη και καθαρότητα, σαν να μην είχαν γυναίκα καθόλου: «Ο καιρός είναι συνεσταλμένος, ώστε και εκείνοι που έχουν γυναίκες να είναι σαν να μην έχουν, και εκείνοι που χρησιμοποιούν τον κόσμο τούτο σαν να μην τον καταχρώνται· διότι παρέρχεται το σχήμα του κόσμου τούτου».

Διότι, τι θα μπορούσε να γίνει πιο οικείο σε έναν άνδρα από την ίδια του τη γυναίκα, ή μάλλον από την ίδια του τη σάρκα; Επειδή δεν είναι πλέον δύο, αλλά μία σάρκα, ώστε μέσω της γυναίκας η αδελφή της μεταβαίνει στην οικειότητα του άνδρα. Όπως δηλαδή δεν θα πάρει για σύζυγο τη μητέρα της γυναίκας του, ούτε την κόρη της, διότι δεν μπορεί να πάρει τη δική του μητέρα, ούτε τη δική του κόρη· έτσι δεν θα πάρει ούτε την αδελφή της γυναίκας του, διότι δεν μπορεί να πάρει ούτε τη δική του αδελφή. Και αντίστροφα, ούτε στη γυναίκα θα επιτρέπεται να συνοικήσει με τους συγγενείς του άνδρα της· διότι τα δικαιώματα της συγγένειας είναι κοινά και για τους δύο. Εγώ, εξάλλου, διαβεβαιώνω τον καθέναν που σκέφτεται περί γάμου, ότι παρέρχεται το σχήμα τούτου του κόσμου και ο καιρός είναι λιγοστός, ώστε και εκείνοι που έχουν γυναίκες να είναι σαν να μην έχουν. Εάν δε μου προβάλει το χωρίο «αυξάνεσθε και πληθύνεσθε», περιγελώ αυτόν που δεν διακρίνει τους καιρούς των νομοθεσιών. Ο δεύτερος γάμος είναι θεραπεία της πορνείας, όχι εφόδιο για ασέλγεια. Αν δεν μπορούν να εγκρατευτούν, ας παντρευτούν, λέει, όχι όμως και παντρευόμενοι να παρανομούν. Αυτοί, όμως, που έχουν τυφλωμένη την ψυχή από το πάθος της ατιμίας, ούτε στη φύση αποβλέπουν, η οποία από παλιά έχει διακρίνει τις ονομασίες της συγγένειας. Με ποια συγγένεια θα ονομάσουν αυτούς που θα γεννηθούν; Θα τους αποκαλέσουν αδέλφια μεταξύ τους ή ξαδέλφια; Διότι και τα δύο θα τους ταιριάζουν εξαιτίας της σύγχυσης.

Τα Αμφιλόχια, ή ιερές θεολογικές πραγματείες ιερών λόγων και ζητημάτων προς τον οσιώτατο μητροπολίτη Κυζίκου Αμφιλόχιο, ο οποίος στον καιρό των πειρασμών ζήτησε την επίλυση διαφόρων ζητημάτων που ανέρχονταν στον αριθμό των τριακοσίων. Έχοντας καμφθεί από τη γνησιότητα του ζήλου σου, άφησα το αίτημά σου να φτάσει σε πέρας, όπως ήλπιζες. Αν και ήταν πολλά, και είχαν μεγάλη βαρύτητα, εκείνα που απέτρεπαν τη γνώμη μου από το να το πράξω· αφενός μεν ότι τα περισσότερα από τα ερωτήματά σου έτυχαν της πρέπουσας ερμηνείας από ουκ ολίγους ιερούς άνδρες πριν από εμάς· αφετέρου δε, και εμείς οι ίδιοι έχουμε επιλύσει όχι λίγα από αυτά σε άλλα μας έργα. Εξάλλου, το να εξετάσει κανείς ένα τόσο μεγάλο πλήθος ζητημάτων απαιτεί πολύ χρόνο, παρόλο που «ο καιρός είναι συνεσταλμένος», σύμφωνα με τη θεία φωνή του κήρυκα, και πλησιάζει στο τέλος του· και για εμάς ο χρόνος λιγοστεύει, όπως βλέπεις, όχι μόνο λόγω της κοινής μοίρας του ανθρώπινου βίου, αλλά ιδιαίτερα τώρα και λόγω των δικών μας ειδικών περιστάσεων. Πώς λοιπόν ένα πλήθος ζητημάτων που ανέρχεται στον αριθμό των τριακοσίων (διότι μέχρι αυτόν τον αριθμό η φιλοτιμία σου θεώρησε σωστό να διευρύνει την τωρινή μας δυσχέρεια) δεν θα αναλώσει και πολύ χρόνο και δεν θα παραβιάσει την ησυχία μας; Επιπλέον, το γεγονός ότι αυτά τα ερωτήματα τέθηκαν σποραδικά και το ότι τα άκουσες από εμάς τους ίδιους ενόσω ήσουν παρών να επιλύουμε την απορία από ορισμένα από αυτά (διότι, ενώ μπορούσες να κρατήσεις στη μνήμη σου όσα άκουσες, εσύ απαιτείς από εμάς δεύτερους κόπους;).

Τα σχετικά με τη ζωοποιό νέκρωση του Ιησού και Θεού και τη θαυμαστή ενέργειά της, η οποία συντελείται πάντοτε σε όσους είναι τέλειοι στην αρετή και τη γνώση, δεν θα τα κατανοήσει ο καθένας που τα ακούει, ακόμη κι αν το νομίζει, παρά μόνο εκείνοι που έχουν γνωρίσει και έχουν καταλάβει ξεκάθαρα το ιερότατο λόγιο του Αποστόλου που λέει τα εξής: «Διότι παρέρχεται η μορφή του κόσμου τούτου, ώστε και εκείνοι που έχουν γυναίκες να είναι σαν να μην έχουν, και εκείνοι που αγοράζουν σαν να μην κατέχουν, και εκείνοι που κλαίνε σαν να μην κλαίνε, και εκείνοι που χαίρονται σαν να μην χαίρονται, και εκείνοι που χρησιμοποιούν τον κόσμο σαν να μην τον καταχρώνται», έτσι και εκείνοι που μεριμνούν σαν να μην μεριμνούν, και εκείνοι που εργάζονται σαν να μην εργάζονται. Και πάλι: «Σαν νεκροί, και ιδού ζούμε, σαν να μην έχουμε τίποτα και τα πάντα κατέχουμε.» Μην τα προσπεράσεις λοιπόν αυτά απλώς και νομίζεις έτσι πως κατανοείς την κρυμμένη μέσα τους δύναμη, αλλά κατανόησε με ακρίβεια, αγαπητέ, την εσωτερική διάθεση της ψυχής σου, και από τα ορατά πράγματα θα σου παρουσιάσουμε τη θεωρία όσων ειπώθηκαν· πρόσεχε λοιπόν τα λεγόμενα με ακρίβεια.

Αυτό ακριβώς πολλοί από τους παλαιούς και τους σύγχρονους αγίους, το γνωρίζω καλά, το φύλαξαν και το φυλάττουν, ζώντας μέσα στα πράγματα, τις φροντίδες και τις μέριμνες του βίου και διανύοντας τη ζωή τους με τέλεια αγιότητα, καθώς ο Παύλος μαρτυρεί γι' αυτούς και για τους παρόμοιους λέγοντας: «Διότι παρέρχεται το σχήμα του κόσμου τούτου, ώστε και εκείνοι που έχουν γυναίκες να είναι σαν να μην έχουν, και εκείνοι που αγοράζουν σαν να μην κατέχουν, και εκείνοι που χρησιμοποιούν τον κόσμο σαν να μην τον καταχρώνται.» Είναι δυνατόν, λοιπόν, και τα υπόλοιπα να τα κατανοήσει κανείς από αυτά: για παράδειγμα, αυτός που θυμώνει να μην οργίζεται, αυτός που δικαιολογείται να μην προσκολλάται καθόλου με την καρδιά του στα όσα λέγονται, αυτός που υπερασπίζεται τον εαυτό του να είναι σαν νεκρός για τον κόσμο ως προς τη διάθεση της ψυχής του, και αυτός που έγινε μια φορά τέτοιος, να επιδιώκει και να έχει την προθυμία να μην λυπάται ούτε το ίδιο του το σώμα. Διότι τέτοιοι υπήρξαν και γίνονται σε κάθε γενεά όσοι αγωνίζονται.

Αυτά και τα παρόμοια με αυτά είναι γνωρίσματα και του αληθινού χριστιανού. Διότι μη νομίσεις, δέσποτα, ότι τα όσα ελέχθησαν ισχύουν μόνο για τον μοναχό, και όχι εξίσου σε όλα και για τον λαϊκό (αν και για τον μοναχό ισχύουν σε πιο έντονο βαθμό), εκτός από την αγαμία και την ακτημοσύνη, για τα οποία ο κοσμικός δεν κατακρίνεται. Όμως και εδώ υπάρχουν καιροί εγκράτειας και κανόνες αυτάρκειας. Διότι, λέγει, εφόσον έχουμε τροφές και σκεπάσματα, θα αρκεστούμε σε αυτά, ενώ εκείνοι που θέλουν να πλουτίσουν πέφτουν στο αναπόδραστο βάραθρο. Και πάλι: ώστε και εκείνοι που έχουν γυναίκες να είναι σαν να μην έχουν. Ιδού, δέσποτά μου, με ανάγκασες να σου αναγγείλω το δικαίωμα του Θεού. Ας σπεύσουμε και οι δύο να σωθούμε. Αρκετός είναι για εμάς ο παρελθών χρόνος του βίου για να κατεργαστούμε το θέλημα της σάρκας. Τώρα, λέγει ο Απόστολος, είναι καιρός ευπρόσδεκτος, τώρα είναι ημέρα σωτηρίας. Ιδού, ο αγαθός Θεός περιμένει έως την εσχάτη αναπνοή τον καρπό μας. Ας μην πει: κόψε το, γιατί να αχρηστεύει και τη γη; Ας μην κλείσει την πόρτα εναντίον μας και δεν υπάρχει πλέον άνοιγμα. Ας μην μας πάρει ο διάβολος στο μέρος του, για να συγκολαζόμαστε αιώνια. Ας μην αρπαγούμε ξαφνικά. Πόσες φορές δώσαμε υποσχέσεις ότι, εάν γλιτώσουμε από την ασθένεια ή από αυτόν τον κίνδυνο ή από αυτήν τη θλίψη, θα ζήσουμε ενάρετα, θα υπηρετήσουμε τον Θεό γνησίως, και έπειτα πάλι ξεχάσαμε τις συμφωνίες; Έως πότε θα μας ανέχεται; Έως πότε θα μας αφήνει; Είναι απόλυτη ανάγκη πάντως, ύστερα από λίγο, να αναχωρήσουμε από τα εδώ.

Γι' αυτό πώς είναι δυνατόν να μη φοβάμαι; Πώς να μην είμαι πρόθυμος, όχι μόνο αυτά τα σύντομα λόγια να πω, αλλά και αυτήν την ίδια την ταπεινή μου ψυχή να προσφέρω για τον καθένα από όλους εσάς; Επομένως, αδελφοί, ας ακούσουμε τον Απόστολο που λέει: «Ο καιρός είναι περιορισμένος· στο εξής, και εκείνοι που έχουν γυναίκες να είναι σαν να μην έχουν, και εκείνοι που κλαίνε σαν να μην κλαίνε, και εκείνοι που χαίρονται σαν να μη χαίρονται, και εκείνοι που αγοράζουν σαν να μην κατέχουν, και εκείνοι που χρησιμοποιούν αυτόν τον κόσμο σαν να μην τον καταχρώνται· διότι παρέρχεται το σχήμα του κόσμου τούτου.» Τι σημαίνει «Παρέρχεται το σχήμα του κόσμου τούτου;»; Δηλαδή· περνάει, φεύγει γρήγορα, χωρίς να παραμένει στάσιμο ούτε για μία ημέρα.