Πατερικές αναφορές στο ΒΑΣΙΛΕΙΩΝ Γ΄ 17:1

Για λόγους σαφήνειας, όμως, δεν πρέπει να διστάσουμε, σύμφωνα με τον μακάριο Απόστολο, να επαναλάβουμε και να πούμε τα ίδια. Υπάρχουν πάρα πολλά λόγια των πατριαρχών, τα οποία έχουν ειπωθεί από τους ίδιους ως δικά τους· και ο Μωυσής μιλούσε, και ο Θεός του απαντούσε· και ο Ηλίας και ο Ελισσαίος, καθισμένοι στο όρος Κάρμηλο, επικαλούνταν τον Κύριο και έλεγαν πάντοτε: «Ζει ο Κύριος, ενώπιον του οποίου παραστάθηκα σήμερα». Και τα λόγια των άλλων αγίων προφητών αναφέρονται μεν πρωτίστως στον Σωτήρα, έπειτα όμως υπάρχουν και πάρα πολλά που αφορούν τόσο τα έθνη όσο και τον Ισραήλ. Και όμως, κανείς ποτέ δεν θα μπορούσε να πει τα λόγια των πατριαρχών ως δικά του, ούτε θα τολμούσε κανείς να μιμηθεί και να χρησιμοποιήσει τα ίδια τα λόγια του Μωυσή, ούτε του Αβραάμ σχετικά με τον οικονόμο του και τον Ισμαήλ, ούτε όσα ειπώθηκαν για τον μεγάλο Ισαάκ, ακόμη και αν βρισκόταν στην ίδια ακριβώς ανάγκη και περίσταση, κανείς δεν θα τολμούσε να τα εκφέρει ως δικά του. Ακόμη και αν κάποιος συμπάσχει με αυτούς που υποφέρουν και κυριευθεί κάποτε από τον πόθο για το ανώτερο, ποτέ δεν θα έλεγε όπως ο Μωυσής: «Εμφάνισε τον Εαυτό Σου σε εμένα», ή πάλι: «Αν μεν τους συγχωρέσεις την αμαρτία, συγχώρεσέ την· αν όμως δεν τη συγχωρέσεις, εξάλειψέ με από το βιβλίο Σου, το οποίο έγραψες».

Αλλ' ούτε, αν κάποιος χρησιμοποιούσε τα λόγια των προφητών ως δικά του, θα μπορούσε να κατακρίνει ή να επαινέσει με αυτά όσους έπραξαν παρόμοια με εκείνους τους οποίους κατέκριναν και επαίνεσαν εκείνοι· ούτε τη φράση «Ζει Κύριος, ενώπιον του οποίου παρέστην σήμερα» θα μπορούσε κανείς να τη μιμηθεί, εκφέροντάς την ως δικό του λόγο.

Αυτός, λοιπόν, δεν αναλογιζόταν τον παρελθόντα χρόνο· αλλά καθημερινά, σαν να έκανε μόλις την αρχή της ασκήσεως, κατέβαλλε μεγαλύτερο κόπο για προκοπή, επαναλαμβάνοντας συνεχώς στον εαυτό του το ρητό του αποστόλου Παύλου: «Ξεχνώντας εκείνα που βρίσκονται πίσω και επεκτεινόμενος προς εκείνα που βρίσκονται μπροστά»· ενθυμούμενος επίσης και τη φωνή του προφήτη Ηλία που έλεγε: «Ζει Κύριος, ενώπιον του οποίου παραστάθηκα σήμερα». Διότι παρατηρούσε ότι, λέγοντας «σήμερα», δεν υπολόγιζε τον παρελθόντα χρόνο, αλλά βάζοντας πάντοτε νέα αρχή, φρόντιζε καθημερινά να παρουσιάζει τον εαυτό του τέτοιον, όπως ακριβώς πρέπει να εμφανίζεται στον Θεό: με καθαρή καρδιά, και έτοιμο να υπακούσει στο δικό Του θέλημα, και σε κανενός άλλου. Έλεγε δε μέσα του ότι ο ασκητής οφείλει να μελετά πάντοτε τον δικό του βίο μέσα από την πολιτεία του μεγάλου Ηλία, σαν μέσα σε καθρέφτη.

Διότι είπε: «Ζει ο Κύριος των δυνάμεων, ο Θεός του Ισραήλ, ενώπιον του οποίου παραστάθηκα, και δεν θα πέσει αυτά τα χρόνια δροσιά και βροχή, παρά μόνο διά του λόγου του στόματός μου». Και καθώς εκείνος τα έλεγε αυτά (διότι δεν έβρεξε πάνω στη γη Αυτός που δωρίζει τα αναγκαία για τη ζωή), δεν ήταν δυνατόν να οργώσουν όσοι βρίσκονταν στους αγρούς, ούτε να συλλέξουν κάτι από τις γεωργικές εργασίες, ούτε να δει κανείς τη γη στην εποχή της να πρασινίζει από βλάστηση· αλλά τα βουνά διψούσαν, ενώ οι πεδιάδες, που προηγουμένως ήταν ολάνθιστες και εξαιρετικά γόνιμες, σχεδόν θρηνούσαν για την ακαρπία. Και ποιο ήταν το αποτέλεσμα έπειτα από αυτά; Εξαιτίας των αφόρητων πληγμάτων του λιμού και κατατρεγμένοι από την ανάγκη, ορισμένοι στη Σαμάρεια εξέπεσαν σε τέτοιο σημείο, ώστε ακόμη και γυναίκες να απλώσουν χέρι στα ίδια τους τα παιδιά, να αψηφήσουν εντελώς τους νόμους της φύσης και να καταπατήσουν τους θεσμούς της μητρικής στοργής. Γι' αυτό και ο προφήτης Ιερεμίας, με θλίψη για όσες υπέστησαν αυτό το πάθημα, λέει: «Χέρια ευσπλαχνικών γυναικών έβρασαν τα ίδια τους τα παιδιά». Πώς λοιπόν κατέληξε το γεγονός; Και με ποιον τρόπο απέκρουσαν την τόσο δεινή και αναπόδραστη τιμωρία; Απομακρύνθηκαν από τη μέση αυτοί που πλανούσαν τον Ισραήλ, καθώς ο προφήτης Ηλίας εξέδωσε εναντίον τους καταδικαστική απόφαση θανάτου. Και επειδή πάλι ανέλαμψε η αλήθεια και γνώρισαν τον κατά φύσιν Θεό εκείνοι που είχαν ολισθήσει στις λατρείες των δαιμόνων, ο φιλεύσπλαχνος Θεός τούς έδωσε πάλι από την αγαθότητά Του τα αγαθά και την αφθονία των τροφίμων.

Όταν ο Ηλίας είδε τον λαό να έχει ταπεινωθεί από το πλήθος των ειδώλων και όλους τους προφήτες να έχουν θανατωθεί από ανόμους, γεμάτος από ζήλο και πολλή οργή, απηύθυνε λόγο όρκου εναντίον του άνομου λαού και έδεσε τον ουρανό, σφράγισε τα νέφη για να μη βρέξουν, και έπεισε τον εύσπλαχνο Θεό να εκπληρώσει τον λόγο του δούλου Του. Θέλοντας να αποδείξει σε όσους έσφαλαν τη δύναμη του αγαθού Δεσπότη, τους ορκίζεται στο όνομά Του, λέγοντας: Διότι ζει, λέει, ο Κύριος, ενώπιον του οποίου παρίσταμαι, και δεν πρόκειται να έλθει βροχή ή δροσιά πάνω στη γη, παρά μόνο δια του λόγου των δικών μου χειλέων.

ΙΣΤ΄. Ο προφήτης Ιωνάς. Αυτός, λοιπόν, καταγόταν από την περιοχή Καριαθμαούμ, κοντά στην Άζωτο, την παραθαλάσσια πόλη των Ελλήνων. Εκείνον τον καιρό, ο προφήτης Ηλίας ήλεγχε τον Αχαάβ, τον βασιλιά της Σαμάρειας, και, αφού προκάλεσε μεγάλο λιμό στη γη, έφυγε στην έρημο· και τρεφόταν από τα κοράκια και έπινε νερό από τον χείμαρρο.

Άκουγε με σύνεση: ο νεκρός επί των ημερών του Ηλία, ο υιός της χήρας από τα Σάρεπτα, αν και παραδόθηκε στον θάνατο, τούτο δεν συνέβη λόγω φυσικού τέλους, αλλά προς παιδαγωγία και θλίψη του Ηλία, ώστε να καμφθεί ο Ηλίας από τη σκληροκαρδία σε ευσπλαχνία. Διότι, όταν κάποτε ο Ηλίας οργίστηκε, όπως πολύ καλά γνωρίζετε, με τον οίκο του Αχαάβ και με τον ισραηλιτικό λαό εξαιτίας της παρανομίας της Ιεζάβελ, αποφάνθηκε ενόρκως λέγοντας: «Ζει Κύριος ο Θεός, δεν θα πέσει αυτά τα έτη δροσιά ούτε βροχή επί της γης, παρά μόνον διά του στόματός μου». Με αυτή την απόφαση του Ηλία που έφερε την ανομβρία δεν ευαρεστήθηκε ο Θεός των όλων, πλην όμως εκπληρώνει την απόφαση του δούλου Του. Διότι ήθελε ο ίδιος που έδεσε τα νέφη στερώντας τις άφθονες βροχές, να λύσει το συντομότερο τη συμφορά της ξηρασίας. Ο Ηλίας, όμως, δεν συγκατένευε στη διαλλαγή. Διότι διαφορετικά σπλαγχνίζεται ο Θεός και διαφορετικά σκληραίνει ο άνθρωπος. Ο Κύριος, λοιπόν, βλέποντας τη σκληρότητα του δούλου Του, ήθελε να τον παρακαλέσει, ώστε να δανείσει με τον λόγο του βροχή στη γη. Επειδή όμως ήταν ανάρμοστο στον Θεό να παρακαλεί άνθρωπο, γι' αυτό και, ως Θεός, μετήλθε άλλη μέθοδο. Ποια ήταν αυτή;

Όταν ο λαός των Εβραίων εξόκειλε στο έσχατο σημείο της παρανομίας, τότε ακριβώς ο μέγας Ηλίας, ο οποίος ήταν άξιος των ουρανών, θέλοντας να εξαλείψει την ασθένεια της ραθυμίας και να τη διορθώσει, παρενέβη λέγοντας: «Ζει ο Κύριος, ενώπιον του οποίου παραστάθηκα, δεν θα πέσει βροχή, παρά μόνο διά του στόματός μου». Και αυτός που δεν κατείχε παρά μόνο μία μηλωτή, έκλεισε τον ουρανό· τόση ήταν η παρρησία του προς τον Θεό. Βλέπεις ότι η πενία δεν είναι κακό; Διαφορετικά, δεν θα απολάμβανε τόση παρρησία ο πτωχότερος από όλους τους ανθρώπους, ώστε βαδίζοντας στη γη, με έναν μόνο λόγο να επιδείξει τόση δύναμη. Λέγοντας λοιπόν αυτό, επέφερε τον λιμό σαν έναν άριστο παιδαγωγό και διορθωτή των κακών που συνέβαιναν. Και όπως όταν ένας σφοδρός πυρετός προσβάλλει το σώμα, έτσι ξεράθηκαν και οι ίδιες οι φλέβες της γης, στέρεψαν οι χείμαρροι και τα φυτά, και τα σπλάγχνα της γης απέμειναν πλέον άγονα. Και ο λαός αποκόμισε όχι μικρά οφέλη τότε, αφού απαλλάχθηκε από την ορμή προς την παρανομία, συνετίστηκε, έγινε πιο ήπιος και υπάκουος στον προφήτη. Διότι εκείνοι που έτρεχαν προς τα είδωλα και έσφαζαν τους γιους τους στα δαιμόνια, αυτοί οι ίδιοι, όταν θανατώνονταν τόσοι πολλοί ιερείς του Βάαλ, δεν δυσαρεστήθηκαν, δεν αγανάκτησαν, αλλά υπέμειναν με σιωπή και φόβο το γεγονός, έχοντας γίνει καλύτεροι εξαιτίας του λιμού.

Δέξου, λοιπόν, τις ξεκάθαρες αποδείξεις· δες τον μακάριο Πέτρο που με έναν λόγο άνοιξε διάπλατα τις πύλες του Άδη και ανέβασε από τα έγκατα την Ταβιθά. Διότι είπε μόνο: «Ταβιθά, ανάστηθι», και αμέσως οι πύλες του Άδη ανοίγουν, οι μοχλοί των Ταρτάρων καταρρέουν, και η νεκρή υπακούει ταχύτερα από τους ζωντανούς. Πάλι, ο προφήτης Ηλίας, έχοντας πεποίθηση σε αυτήν την πίστη, είπε: «Δεν θα υπάρξει βροχή παρά μόνο δια του στόματός μου»· και ο μεν ουρανός γίνεται χάλκινος, η δε βροχή συγκρατείται για τρία χρόνια και έξι μήνες, και η γη, σαν να απέκτησε σιδερένια φύση, αρνείται να δώσει τον συνηθισμένο καρπό της, για να γνωρίσεις τι δύναται να επιτελέσει η πίστη. Άνθρωπος αποφαίνεται πάνω στη γη, και ο Θεός στον ουρανό βεβαιώνει την απόφαση· θνητό στόμα ομιλεί, και η βουλή του Θεού συναινεί, επικυρώνοντας στην πράξη τα λόγια. «Έκλεισε», λέγει, «ο Ηλίας τον ουρανό για τρία χρόνια και έξι μήνες».

Βʹ. Αλλά για εκείνη μεν θα μιλήσουμε σε άλλον καιρό· σήμερα όμως θα σας μιλήσουμε για αυτήν της Παλαιάς Διαθήκης. Διότι οπωσδήποτε, καθώς επαινείται τούτη, πλέκονται τα στεφάνια των εγκωμίων και για εκείνην· επειδή, για πρόσωπα των οποίων τα κατορθώματα είναι ίσα, είναι κοινοί και οι λόγοι των εγκωμίων. Συνέβη, λοιπόν, κατά τα χρόνια της σκληρός λιμός· και δεν αρνήθηκε η γη την καρποφορία της επειδή εξαντλήθηκε, αλλά τα αμαρτήματα των ανθρώπων απέκρουσαν τη δωρεά του Θεού. Έγινε, λοιπόν, λιμός σκληρός, και από όλους τους λιμούς ο πλέον πικρός· και αυτόν τον λιμό τον έφερε ο μέγας Ηλίας, καλώντας τον σαν κάποιον φοβερό υπηρέτη, ώστε να συνετίσει τους συνδούλους του που εξύβριζαν τον Δεσπότη· ή μάλλον, τον προκάλεσαν τα αμαρτήματα των Ιουδαίων, τον έφερε όμως το στόμα του προφήτη. Διότι, «ζει», λέει, «Κύριος ο Θεός, δεν θα πέσει βροχή, παρά μόνο διά του στόματός μου».

Διότι προς τον Ηλία με οδηγεί ο προηγούμενος παιδαγωγός. Ο μακάριος Ηλίας, βλέποντας τον λαό των Ιουδαίων να αποθρασύνεται απέναντι στη φιλανθρωπία του Θεού, και τον μεν Θεό να ανέχεται συνεχώς τη θεομαχία τους, εκείνους δε να εξοικειώνονται πάντοτε με τη ραθυμία εξαιτίας της μακροθυμίας Του, επινοεί το εξής απέναντι στην αγαθότητα του Θεού προς αυτούς: βγάζει απόφαση εναντίον τους. Έπειτα, γνωρίζοντας ότι ο Θεός κάμπτεται από τον ζήλο των δικαίων, επειδή ήθελε να τιμωρήσει τους Ιουδαίους και φοβόταν τη θεία χρηστότητα η οποία αμέσως εξευμενίζεται με λίγα δάκρυα, επιβάλλει εναντίον τους τιμωρία, και δεσμεύει την τιμωρία με όρκο, ώστε ο Θεός, σεβόμενος τον όρκο, να μην αναιρέσει την εναντίον τους απόφαση. «Αγαθός», λέει, «είναι ο Θεός απέναντί τους, και με λίγα δάκρυά τους εξευμενίζεται, αλλά όλα αυτά τους ασκούν στην ειδωλολατρία». «Ζει ο Κύριος», λέγει, «δεν θα υπάρξει αυτά τα χρόνια δροσιά και βροχή».

Έπειτα, σαν να του απαντούσε ο Θεός: «Τι θα γίνει λοιπόν, Ηλία, εάν εξευμενιστώ από αυτούς δια της μετανοίας; Εάν τους δω να προσφέρουν δάκρυα, εάν μετανοούν για τα παραπτώματά τους, να μη δώσω αμέσως βροχή;» «Όχι, ζει Κύριος, παρά μόνο δια του στόματός μου. Όχι, ζει Κύριος».

Εκείνοι, λέγει, είναι προσηλωμένοι στα είδωλα, εγώ όμως ορκίζομαι στη δική Σου θεότητα. Ανάδειξε δυνατό τον όρκο που έδωσα στο όνομά Σου, ώστε και μέσα από αυτό να μάθουν την αδυναμία των ειδώλων. Ζει ο Κύριος, λέγει, και δεν θα πέσει αυτά τα χρόνια δροσιά και βροχή, παρά μόνον διά του λόγου του στόματός μου. Δεν θα λύσεις, λέγει, την τιμωρία όποτε Εσύ το θελήσεις (διότι Εσένα πάντοτε Σου αρέσει να δείχνεις φιλανθρωπία), αλλά όταν εγώ σε ικετεύσω για αυτούς, όταν εγώ το κρίνω, όταν επιδείξουν επαρκή μετάνοια ψυχής. Ο Θεός σεβάστηκε την απόφαση του προφήτη, τίμησε τον όρκο που δόθηκε στο όνομά Του. Βρισκόταν λοιπόν σε δίλημμα ο Δεσπότης των συμπάντων, καθώς και τον προφήτη σεβόταν, και τον λαό που βασανιζόταν από τον λιμό ελεούσε. Τι κάνει λοιπόν; Τιμωρεί τον προφήτη μαζί με τον λαό, ώστε, πιεζόμενος και ο ίδιος από την τιμωρία του λιμού, να λάβει κάποια φιλάνθρωπη απόφαση σχετικά με τον όρκο του· και από τη μία τιμωρεί τον προφήτη μαζί με τον λαό, από την άλλη όμως του ελαφρύνει την τιμωρία, μην ακολουθώντας ούτε και αυτόν τον δρόμο της φιλανθρωπίας χωρίς σοφία.

Ήδη προαναγγέλλει διακριτικά την παροχή των βροχών. Προτού να δαμαστεί από τον λιμό, δεν επέτρεπε στον Θεό να εκδηλώσει τη φιλανθρωπία Του αναφορικά με τις βροχές, αλλά έλεγε: «Δεν θα υπάρξει αυτά τα χρόνια δροσιά ή βροχή επί της γης, παρά μόνο διά του λόγου του στόματός μου». Τώρα όμως το επιτρέπει, και ήδη υπαγορεύει το προοίμιο της λύσης· αλλά, ενώ το υπαγόρευε, δεν είχε ακόμη υποβάλει το αίτημα. Τι κάνει λοιπόν η πηγή της φιλανθρωπίας;

Διότι λέγει: «Ζει ο Κύριος, δεν θα υπάρξει βροχή πάνω στη γη, παρά μόνο διά του λόγου του στόματός μου». Το να εγκαταλειφθεί κανείς ολοκληρωτικά από τον Θεό, αυτό είναι φοβερό, όπως ακριβώς εγκαταλείφθηκαν ο Σαούλ και ο Αβεσσαλώμ, οι οποίοι δεν επέστρεψαν πλέον ποτέ προς τη σωτηρία, διότι απογυμνώθηκαν από την πρόνοια του Θεού. Με ποιον τρόπο θα κατορθώσει ο νέος να καταστήσει ορθή την οδό του; Με το να τηρήσει τους λόγους σου. Η νεότητα ρέπει εύκολα προς την αμαρτία, παρασυρόμενη σε ηδονές και πάθη ατιμίας· εάν όμως συγκρατείται μέσω της τήρησης των εντολών του Θεού, παραμένει αβλαβής· διότι ό,τι είναι το χαλινάρι και ο δαμαστής για ένα ατίθασο πουλάρι, αυτό ακριβώς γίνεται ο θείος λόγος για τους νέους. Επειδή και ο Δανιήλ ήταν νέος, αλλά τηρούσε τις εντολές του Θεού, και αξιώθηκε της προφητικής χάριτος, και έγινε ερμηνευτής των απόρρητων μυστηρίων. Ομοίως και οι τρεις παίδες, αν και ήταν νέοι, μετέβαλαν τη φωτιά στην αντίθετη φύση της διά της πίστης και των έργων τους· διότι αναψύχονταν στο μέσον αυτής και δροσίζονταν με την παρρησία της πίστης τους και με την αύρα του Πνεύματος.

Και αυτός ήταν τόσο αυστηρός απέναντι σε αυτούς που αμάρταναν, ώστε προσευχήθηκε κάποτε να μη δοθεί βροχή· και τι λέγει; Ζει Κύριος, λέγει, δεν θα υπάρξει βροχή πάνω στη γη, παρά μόνο διά του στόματός μου. Τι κάνεις, Ηλία; Τι αποφαίνεσαι; Παρακάλεσε τουλάχιστον τον Δεσπότη, και έπειτα διατύπωσε τον λόγο: Ζει Κύριος, δεν θα υπάρξει βροχή, παρά μόνο διά του στόματός μου. Πού είναι οι αιρετικοί που λέγουν ότι ο Υιός του Θεού προσεύχεται; Άθλιε και ταλαίπωρε και αναίσχυντε· ο Ηλίας αποφαίνεται, και ο Υιός προσεύχεται; Ο δούλος προστάζει, και ο Δεσπότης παρακαλεί; Ούτε καν την τιμή που αποδίδεις στον Ηλία δεν Του αναγνωρίζεις; Δεν θέλεις να απονείμεις ίσο μερίδιο τιμής στον Δεσπότη όπως στον δούλο; Εκείνος δεν προσεύχεται, ούτε παρακαλεί, αλλά εξέφερε λόγο αληθείας και έκλεισε τον ουρανό. Προσευχήσου πρώτα, Ηλία. Αλλά τι απαντά ο Ηλίας; Γνωρίζω τον Δεσπότη μου, ότι με εισακούει· διότι από ζήλο το πράττω αυτό. Ω, καινοφανή και παράδοξα πράγματα! Είδες ποτέ Δεσπότη να νικάται από την αφοσίωση του δούλου του;

Μαίνονταν λοιπόν ο Ηλίας, κατασπαραζόταν, θρηνούσε, τους μιλούσε, αλλά κανείς δεν άκουγε· τους παρακαλούσε, αλλά κανείς δεν έδινε σημασία· τελικά, από τον ζήλο του, θέλει να τους προσελκύσει και να τους παιδαγωγήσει, ώστε, έστω κι έτσι, λιώνοντας από την πείνα, να φτάσουν μέσω της προσευχής στον Δημιουργό, ώστε ο λιμός να γίνει γι' αυτούς αφορμή ευσέβειας. «Αλλά τίποτε άλλο», συλλογίζεται, «δεν μπορεί να τους παιδαγωγήσει παρά ο λιμός· διότι έτσι, πιεζόμενοι από παντού, θα στραφούν προς τον Κτίστη των πάντων». Τι κάνει λοιπόν ο Ηλίας; «Ζει Κύριος», λέει, «δεν θα υπάρξει βροχή, παρά μόνο διά του στόματός μου». Βγήκε ο λόγος του προφήτη, και αμέσως ο αέρας μεταβλήθηκε, ο ουρανός έγινε σαν χαλκός, όχι επειδή μεταβλήθηκε η φύση του, αλλά επειδή χαλιναγωγήθηκε η ενέργειά του· αμέσως τα στοιχεία μετασχηματίζονταν. Έπεσε ο λόγος του προφήτη, σαν πυρετός, στα σπλάχνα της γης, και τα πάντα αμέσως ξεραίνονταν, τα πάντα ερημώνονταν, τα πάντα εξαφανίζονταν· έβλεπαν αμέσως τα χόρτα να ξεραίνονται, και τα φυτά, και τα δέντρα τα καρποφόρα και τα άκαρπα, όσα βρίσκονταν στις πεδιάδες και όσα βρίσκονταν κοντά στη θάλασσα· τα πάντα να ξεραίνονται μαζικά, κάθε ζωντανή ύπαρξη να αφανίζεται, οδυρμό παιδιών και κλάμα μητέρων, και πολλή απόγνωση.

Διότι σκοπός μου είναι να δείξω ότι υπέπεσε σε αμαρτία· αναφέρω την αμαρτία όχι για να κατηγορήσω τον δίκαιο, αλλά για να πραγματευθώ την υπόθεση της σωτηρίας, ώστε, όταν δεις εκείνους που αμάρτησαν να μην απελπίζονται για τον εαυτό τους, αλλά να αξιώνονται τη φιλανθρωπία του Θεού, κι εσύ, εάν αμαρτήσεις, να ελπίζεις περισσότερο στη σωτηρία. Επειδή είπε η Ιεζάβελ: «Αυτά να μου κάνουν οι θεοί και αυτά να μου προσθέσουν, εάν αύριο δεν κάνω την ψυχή σου σαν την ψυχή ενός από αυτούς», το άκουσε ο Ηλίας και έφυγε κάνοντας οδοιπορία σαράντα ημερών. Ω, τι υπερβολική δειλία! Λόγο γυναίκας άκουσε, και περπατώντας στον δρόμο έφευγε επί σαράντα ημέρες· όχι μία ημέρα, ούτε δεύτερη, ούτε τρίτη, αλλά με το που εισήλθε ο λόγος της γυναίκας στον προφήτη, από τη δειλία του δεν γνώριζε τι έπραττε, πραγματοποιώντας τόσο μεγάλη φυγή. Τι σου συμβαίνει, Ηλία; Εσύ είσαι αυτός που έκλεισε τον ουρανό και χαλιναγώγησε τη βροχή, που πρόσταξε τον αέρα και κάλεσε τη φωτιά από ψηλά, που έσφαξε τους ιερείς, που είπε στον βασιλιά Αχαάβ: «Εσύ είσαι αυτός που διαστρέφει τον Ισραήλ, καθώς και ο οίκος του πατέρα σου»· που είπε: «Ζει Κύριος, δεν θα υπάρξει βροχή, παρά μόνο από το στόμα μου»· που έκανε την οικία της χήρας αλώνι και δεμάτια, εσύ που πρόσταξες τα στοιχεία της φύσης, άκουσες λόγο πόρνης και έφυγες, και μία γυναίκα σε παίρνει αιχμάλωτο; Οι δύο ακροπόλεις ελέγχθηκαν από γυναίκα: ο Πέτρος φοβήθηκε μια νεαρή κοπέλα, και αυτός την Ιεζάβελ· στα ίδια αμαρτήματα περιέπεσαν.

Και έφυγε ο Ηλίας διανύοντας δρόμο σαράντα ημερών. Πού είναι ο ζήλος σου, Ηλία, όταν έλεγες: «Ζει ο Κύριος, δεν θα πέσει βροχή παρά μόνο με τον δικό μου λόγο»; Όταν ήλεγχες τον βασιλιά; Όταν κάλεσες τη φωτιά; Τόσα πολλά έπραξες, και τα λόγια μίας γυναίκας δεν μπόρεσες να τα αντέξεις; Πού είναι το σθένος σου, όταν δεν ήθελες να παρακαλέσεις τον Δεσπότη σου να δώσει βροχή πάνω στη γη; Διότι σου έλεγε μέσω ξεκάθαρων αποδείξεων: «Παρακάλεσέ με, εμένα που έχω τη δύναμη να δώσω και χωρίς εσένα· αλλά δεν το θέλησα, ώστε, όπως έγινες πρόξενος των δεινών, έτσι να γίνεις και ο εμπνευστής των αγαθών». Διότι έπραξες, Ηλία, έργο γεμάτο από ασπλαχνία· ο Θεός όμως σπλαχνιζόταν τη συμφορά, διότι Εκείνος είναι ο κτίστης των πάντων και ο δημιουργός των πάντων. Είναι ομοίως ο κηδεμόνας των πάντων, και ήθελε να μαλακώσει την απανθρωπιά σου, αλλά εσύ επέμενες σε αυτήν. Σου έλεγε: «Εγώ γνωρίζω τη συμφορά που συμβαίνει, γνωρίζω τους θρήνους των μητέρων, γνωρίζω τους οδυρμούς των παιδιών· βλέπω τη γη, την οποία δημιούργησα, να αφανίζεται, και θέλω να δείξω φιλανθρωπία, αλλά δεν θέλω να σε προσβάλω και να στείλω βροχή χωρίς τη δική σου συγκατάθεση, για να μην είσαι εσύ μεν ο αίτιος των κακών, ενώ προς τα καλά να είσαι ξένος· αντιθέτως, σε τιμώ». Ω, φιλανθρωπία του Δεσπότου που νικήθηκε από την εύνοια προς τον δούλο! Παρόλα αυτά, εκείνος κατείχετο από μεγάλη έπαρση, θεωρώντας τον εαυτό του αναμάρτητο. Τώρα όμως αποδείχθηκε ότι και αυτός υπέπεσε σε αμαρτία, καθώς ο Θεός το παραχώρησε και το οικονόμησε, ώστε, αφού και ο ίδιος έτυχε φιλανθρωπίας, να μην είναι πλέον απάνθρωπος απέναντι στους άλλους.

Επειδή, μετά τον Ιεροβοάμ και τους μετέπειτα βασιλείς της Σαμάρειας, ανέλαβε την εξουσία ο Αχαάβ, άνδρας με σκαιό χαρακτήρα και κυριευμένος από ασέβεια, με τον οποίο συζούσε μια γυναίκα ίσης ή και υπερβάλλουσας κακίας —το όνομά της ήταν Ιεζάβελ, το πλέον αποτρόπαιο από όλα τα ονόματα για όλους—, και η κύρια επιδίωξη και των δύο ήταν να κακοποιούν τους θείους προφήτες και να εξοικειώνουν τους υπηκόους τους με τα χειρότερα, καθώς είχαν από καιρό εκτραπεί από την ευθεία οδό, ο Ηλίας, γεμάτος από θείο ζήλο, όπως ακριβώς φανερώνει και η αληθινή σημασία του ονόματός του, είπε με παρρησία τα εξής στον Αχαάβ: «Ζει Κύριος ο Θεός των δυνάμεων, ο Θεός του Ισραήλ, ενώπιον του οποίου στέκομαι, δεν θα πέσει αυτά τα χρόνια δροσιά και βροχή, παρά μόνο με τον δικό μου λόγο». Διότι πράγματι ο Θεός των όλων, οργισμένος μαζί τους, συγκράτησε τη βροχή από τον ουρανό για τρεισήμισι χρόνια, ξηραίνοντας τη γη με ανομβρία και επιφέροντας τον πιο φοβερό λιμό που υπήρξε ποτέ.

Διότι λέει ο προφήτης οργισμένος, όπως είναι γεγραμμένο: «Ζει ο Κύριος, δεν θα κατέβει δροσιά ούτε βροχή παρά μόνο με τον λόγο μου.» Αλλά αμέσως ο Βασιλεύς αποκρίθηκε στον Ηλία: «Εάν δω μετάνοια και δάκρυα να αναβλύζουν, δεν μπορώ να μην χορηγήσω την ευσπλαχνία μου στους ανθρώπους, εγώ που είμαι ο μόνος φιλάνθρωπος.» Ρητορεύει αμέσως ο προφήτης και προβάλλει το δίκαιο του όρκου του: «Στο όνομά σου, λέει, του Θεού των όλων, ορκίστηκα, πανάγιε Δέσποτα, να μην δοθούν οι βροχές παρά μόνο πάλι διά του λόγου μου. Διότι όταν δω τον λαό να μεταμελείται, εγώ θα σε ικετεύσω.»