Πατερικές αναφορές στο ΒΑΣΙΛΕΙΩΝ Γ΄ 17:14

Κάποτε λοιπόν στην Αντινόπολη, ενώ συνομιλούσα με τον σοφιστή Κόλλουθο —που ήταν και αυτός Ιουδαίος—, όταν και εκείνος αντέτασσε στα θαύματα του Χριστού τις θαυματουργίες του Μωυσή, και έπειτα, αφού εγώ είχα πει ότι «ο Μωυσής, ως προφήτης, επιτελούσε τα θαυμαστά με την προσευχή, ενώ ο Χριστός, ως Θεός, ενεργούσε τα θαύματα με δική του εξουσία, χωρίς προσευχή», τότε ο Ιουδαίος αποκρίθηκε σε αυτά ως εξής: «Και ο Χριστός με προσευχή ανέστησε τον Λάζαρο, και με προσευχή πλήθυνε τους πέντε άρτους, και προσευχήθηκε να παρέλθει από αυτόν το ποτήριο, και ανέβαινε στο βουνό ιδιαιτέρως και προσευχόταν στον Θεό ως άνθρωπος, και για εκείνους που τον σταύρωσαν προσευχόταν στον Θεό λέγοντας· “Συγχώρησέ τους, γιατί δεν ξέρουν τι κάνουν”. Και αν βέβαια έκανε και μερικά σημεία χωρίς προσευχή, αυτό δεν είναι τίποτε το θαυμαστό· διότι και ο Μωυσής άλλα μεν τα θαυματουργούσε με προσευχή, άλλα δε και χωρίς προσευχή· όπως και ο Ηλίας, χωρίς προσευχή, πλήθυνε το λάδι και το αλεύρι, χωρίς προσευχή έσχισε τον Ιορδάνη, χωρίς προσευχή και ο Ελισσαίε ευλόγησε το λάδι και θεράπευσε τον θάνατο που ήταν στο καζάνι, χωρίς προσευχή καθάρισε τον λεπρό Νεεμάν, και νεκρός ο νεκρός Ελισσαίε ανέστησε νεκρό. Και αν μου λες ότι ο Μωυσής και οι προφήτες εστάλησαν από τον Θεό ως δούλοι, τότε και εγώ θα σου πω ότι και ο Χριστός έλεγε πως ο Θεός τον έστειλε, και ότι δεν μπορεί να κάνει τίποτε χωρίς τον Θεό, και ότι όσα λέγει, έλαβε από τον Θεό εντολή για το τι να πει και τι να λαλήσει, και ότι δεν κάνει το δικό του θέλημα, αλλά το θέλημα εκείνου που τον έστειλε. Και αν ακόμη έγινε σεισμός και σκοτάδι, όπως λέτε, όταν σταυρώθηκε ο Ιησούς, όμως και σε άλλους αγίους πολλές φορές, όταν πέθαναν άδικα από κάποιους παράνομους ανθρώπους, έγιναν σημεία και σεισμοί και τέρατα».

Μετά δε τη διαίρεση της βασιλείας, όπως έχει ειπωθεί, γίνεται λόγος αφενός για τους βασιλείς των δύο φυλών στην Ιουδαία: τον Ροβοάμ, τον Αβιού, τον Ασά και τον Ιωσαφάτ· αφετέρου για τους βασιλείς των δέκα φυλών στη Σαμάρεια: τον Ιεροβοάμ, τον Ναβάθ, τον Βαασά, τον Ηλάν, τον Ζαμβρή και τον Αχαάβ. Πραγματεύεται δε και τα περί των εξής προφητών: του Νάθαν, του Γαδ, του Αχιά του Σηλωνίτου, και εκείνου που καταφέρθηκε εναντίον του θυσιαστηρίου της Σαμάρειας· επίσης περί του Ηλία και του Ελισσαίου, και εκείνου που προφήτευσε στον Αχαάβ σχετικά με τον υιό Άδερ, καθώς και εκείνου που τον πάταξε και ήλεγξε τον Αχαάβ· όπως και το ότι υπήρχαν υιοί των προφητών οι οποίοι αποσύρονταν κατά μόνας. Αναφέρεται δε σε αυτό το βιβλίο πώς προφήτευσε ο Ηλίας και δεν έβρεξε επί τρία έτη, και ότι οι κόρακες του έφερναν, σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου, άρτους το πρωί και κρέας το δειλινό. Επίσης, στα Σάρεπτα της Σιδωνίας, μέσω του λόγου του Κυρίου, ενήργησε ώστε να μην αδειάσει η υδρία με το αλεύρι της χήρας και να μην ελαττωθεί το λαγήνι με το λάδι.

Ακόμη και αν η τροφή σου περιοριστεί σε ένα μόνο ψωμί, και σταθεί στις πόρτες σου αυτός που ζητά ελεημοσύνη, βγάλε από το ταμείο το ένα αυτό ψωμί και, αφού το πάρεις στα χέρια σου και τα υψώσεις προς τον ουρανό, πες έναν λόγο γεμάτο πόνο και συνάμα ευγνωμοσύνη: «Ένα ψωμί είναι αυτό που βλέπεις, Κύριε, και ο κίνδυνος είναι ολοφάνερος, αλλά εγώ βάζω τη δική σου εντολή πάνω από τον εαυτό μου, και από το λίγο που έχω δίνω στον πεινασμένο αδελφό· δώσε λοιπόν και εσύ στον δούλο σου που κινδυνεύει. Γνωρίζω την αγαθότητά σου και ελπίζω στη δύναμή σου· δεν αναβάλλεις τις χάρες σου για αργότερα, αλλά σκορπίζεις τις δωρεές σου όποτε θελήσεις». Αν έτσι μιλήσεις και πράξεις, το ψωμί που δίνεις μέσα από τη στέρησή σου γίνεται σπόρος γεωργίας, αποδίδει άφθονο καρπό, γίνεται αρραβώνας για την τροφή, πρόξενος ελέους. Πες και εσύ τα λόγια της χήρας από τη Σιδώνα σε παρόμοιες περιστάσεις, θυμήσου στον κατάλληλο καιρό την ιστορία: «Ζει Κύριος, μόνο αυτό έχω στο σπίτι μου για διατροφή, για εμένα και τα παιδιά μου». Αν δώσεις από το υστέρημά σου, θα έχεις και εσύ το δοχείο του λαδιού να αναβλύζει από τη χάρη, και το πιθάρι του αλευριού αστείρευτο. Διότι στους πιστούς η πλουσιοπάροχη χάρη του Θεού μιμείται τα πηγάδια, τα οποία ενώ αδειάζουν συνεχώς δεν εξαντλούνται, αλλά αναπληρώνουν το διπλάσιο. Δάνεισε, εσύ ο άπορος, στον πλούσιο Θεό. Πίστεψε σε Αυτόν που πάντοτε δέχεται στο δικό Του πρόσωπο ό,τι προσφέρεται υπέρ του θλιμμένου, και που ανταποδίδει τη χάρη από τα δικά Του πλούτη. Είναι αξιόπιστος εγγυητής, που έχει τους θησαυρούς Του απλωμένους παντού, σε κάθε γη και θάλασσα.

Διότι το «Βάλτε τους ανθρώπους να καθίσουν» έχει τεράστια έμφαση, και σχεδόν παρουσιάζει τον Ιησού να λέει κάτι τέτοιο: «Ω, εσείς που βραδυπορείτε να κατανοήσετε τη δύναμή μου και να αντιληφθείτε ποιος είναι αυτός που σας μιλάει. Βάλτε τους άνδρες να καθίσουν, ώστε να θαυμάσετε βλέποντάς τους να χορταίνουν από το απολύτως τίποτα που διαθέτετε. Βάλτε τους άνδρες να καθίσουν. Διότι αυτό μόνο τους λείπει. Γιατί βέβαια διακόσια δηνάρια δεν θα μπορούσαν να εξασφαλίσουν τα αναγκαία προς το ζην για τα πλήθη, όμως αυτό που υπολείπεται από τα ανθρώπινα χρήματα για να μπορέσουν να συντηρήσουν, θα το αναπληρώσει η δική μου δύναμη, η οποία καλεί τα πάντα στην ύπαρξη και είναι ο δημιουργός των πάντων εκ του μη όντος. Ή μήπως ο προφήτης Ηλίας καθιστούσε το λαγήνι με το λάδι της χήρας ανεξάντλητο και έκανε τη στάμνα πηγή αστείρευτης τροφής, ενώ Εκείνος που έδωσε και σε αυτόν αυτή τη δύναμη δεν θα μπορούσε να πολλαπλασιάσει το τίποτα και να μετατρέψει αυτό που απλώς βρέθηκε μπροστά του σε πηγή άρρητης δωρεάς και σε αρχή και ρίζα απροσδόκητης χάριτος;»

Όταν λοιπόν τα άκουσε αυτά, και επειδή πιεζόταν από την πείνα, σκεφτόταν μέσα του να επιφέρει τη λύση των δεσμών. Διότι, αφού άκουσε τα αξιοθρήνητα λόγια της χήρας, αμέσως της απευθύνει λόγο γεμάτο συμπόνια: Μπες λοιπόν μέσα και φτιάξε πρώτα για μένα μια μικρή πίτα, και έπειτα κάνε το ίδιο και για τον γιο σου. Αυτά λέει ο Κύριος: Δεν θα αδειάσει το δοχείο με το αλεύρι, ούτε το λάδι στο λαγήνι, μέχρι να δώσει ο Κύριος βροχή στη γη και να βλαστήσει, όπως και πριν, τροφή για όλους όσους βρίσκονται σε αυτήν. Σαν να μην το ήθελε, υπέγραφε τη λύση των δεσμών του ουρανού, διότι η ταλαιπωρία της πείνας τον ανάγκαζε να το πράξει αυτό. Αμέσως εκείνη έτρεξε μέσα και βιάστηκε να εκτελέσει τον λόγο του που της είπε, επειδή κατάλαβε εν Πνεύματι ότι αυτός ήταν ο προφήτης Ηλίας, ο οποίος είχε δέσει τον ουρανό με τον λόγο της γλώσσας του, και ταυτόχρονα επειδή πίστεψε ότι θα εκπληρώσει όλα όσα της είχε πει ο δίκαιος. Όταν λοιπόν ο Ηλίας εγκαταστάθηκε μαζί με τη χήρα, και ενώ χόρτασε, παρέμεινε στην προηγούμενη σκληρότητά του, ο Θεός στέλνει θάνατο στο παιδί της χήρας, για να παρακινήσει τον Ηλία να διατάξει τη λύση των δεσμών.

Διότι όποιος προλάβαινε να επισκεφθεί τον όσιο, το ανέφερε αμέσως σε εκείνον που δεν είχε φτάσει ακόμη, και έβλεπε παρευθύς και εκείνον να διανύει την ίδια πορεία με αυτόν και να τρέχει με σπουδή προς τον όσιο. Και καθώς αυτοί προσέρχονταν έτσι όλοι μαζί, πρώτο έργο δικό του ήταν να τρέφει τις ψυχές τους με λόγο σωτήριο και με τροφή που πραγματικά έχει αξία για τον άνθρωπο, και έπειτα, από εκείνα που τύχαινε να έχει, να τους παραθέτει και σωματική τράπεζα. Και αυτό δεν το έκανε άλλοτε ναι και άλλοτε όχι, αλλά, αν και τα τρόφιμά του ήταν ελάχιστα και δεν επαρκούσαν ούτε για μια λιτή εστίαση όσων ασκούνταν μαζί του, δεν μπορούσε να απέχει από αυτήν τη φιλάνθρωπη εργασία, ακόμη και αν τα τρόφιμά του είχαν περιοριστεί σε ένα μόνο παξιμάδι. Το γεγονός αυτό προκαλεί όχι μικρή έκπληξη σε όποιον το αναλογίζεται και τον πείθει να το παραβάλει με το θαύμα του Ηλία, εννοώ εκείνο με τη χούφτα του αλευριού και το δοχείο του λαδιού που δεν λιγόστευε. Με τη διαφορά, όμως, ότι ο μεν Ηλίας έτρεφε μόνο μία χήρα με τα παιδιά της και κανέναν άλλο εκτός από αυτούς, ενώ αυτός, μη έχοντας τίποτα ή έχοντας ελάχιστα τρόφιμα, εστίαζε εκείνο το αμέτρητο πλήθος όσων τον επισκέπτονταν, χωρίς να αρθρώσει ούτε λέξη γογγυσμού. Τόσο μεγάλο ήταν, λοιπόν, σε αυτόν το έργο της αγαθοεργίας, τόσο μεγάλο αυτό της προσφοράς προς τον πλησίον, ώστε εγώ τουλάχιστον μπορώ να πω ότι ο μέγας αυτός άνδρας ξεπέρασε όλους όσοι φημίζονταν για αυτό και κατέκτησε τα νικητήρια έναντι όλων. Επειδή ακριβώς άλλοι μεν από εκείνους επιδείκνυαν την αγαθοεργία από το περίσσευμά τους, ενώ άλλοι, αποκόπτοντας ίσως και από τα ίδια τα αναγκαία τους, έδιναν μικρό μέρος, τόσο ώστε να μην έχουν οι ίδιοι ανάγκη από άλλους. Αυτός όμως, μόνος από όλους, παραβλέποντας παντελώς τη φροντίδα του εαυτού του, προσέφερε την ελεημοσύνη με μεγάλη μεγαλοψυχία από τα λιγοστά μέσα που υπήρχαν για να ανακουφίσουν το δικό του σώμα, που ήταν εξαντλημένο από τη νηστεία, και για να συνέλθει λίγο από τους κόπους, θεωρώντας σχεδόν ως αποκλειστική του τροφή το να τρέφει τους απόρους. Πράγμα το οποίο εγώ θεωρώ ως την κατεξοχήν αγαθοεργία και ελεημοσύνη, νομίζω δε ότι το ίδιο πιστεύει και οποιοσδήποτε θέλει να μιλάει δίκαια. Διότι, το να απαλλάσσεται κανείς από τα περιττά και αυτά που ούτως ή άλλως κατέχει χωρίς σκοπό, δεν αποδεικνύει φιλεύσπλαγχνο χαρακτήρα, αλλά αυτό το αποδεικνύει η προσφορά προς τους πένητες που αφιερώνεται από τα αναγκαία, και η εκούσια προσφορά εκείνων που έχει ο ίδιος ανάγκη.

ΙΒ΄. Πεινά; Θα τραφεί μαζί με τα πτηνά, για τα οποία ο βίος είναι χωρίς σπορά και όργωμα· θα ζήσει μαζί με τον Ηλία κοντά στη Σαραφθία. Ο καμψάκης του ελαίου δεν θα στερέψει και η υδρία του αλεύρου δεν θα λιγοστέψει· το ένα θα αναβλύζει διαρκώς, και το άλλο θα καρποφορεί πλούσια, για να τιμηθεί η φιλόξενη χήρα και να τρέφει αυτόν που την τρέφει. Θα διψάσει; Πηγές και ποταμοί θα είναι γι' αυτόν το ποτό, ποτό που δεν μεθά ούτε προσφέρεται με το μέτρο· αν όλα εκλείψουν λόγω ανομβρίας, ίσως θα ξεδιψάσει από κάποιον χείμαρρο. Θα κρυώσει; Αυτό το υπέστη και ο Παύλος, αλλά για πόσο; Υπάρχει ως ένδυμα και η πέτρα· ας σε πείσει ο Ιώβ που λέει: «Επειδή δεν είχαν στέγη, περιβλήθηκαν την πέτρα». Εξέτασε μαζί μου και τα τελειότερα.

ΙΣΤ΄. Εις τα θαύματα του προφήτη Ηλία και του Ελισαίου. Αυτά είναι τα θαύματα του Ηλία του Θεσβίτη: Πρώτον τράφηκε από κοράκια· και δεύτερον έθρεψε πλουσιοπάροχα τη χήρα από τα Σάρεπτα, με τα ελάχιστα υπολείμματα λαδιού και αλευριού· της οποίας τον υιό ανέστησε εκ νεκρών με το εμφύσημά του. Συγκράτησε τη βροχή με τη δύναμη του Θεού, και έπειτα την απελευθέρωσε. Αφού καθαγίασε τη θυσία με πυρ παράδοξο ενώπιον ξένων, έπειτα άντεξε χωρίς να γευθεί τροφή για πολλές ημέρες και κατέκαψε ολοσχερώς δύο πεντηκοντάρχους.

Πώς; Άκουσε και θα σου πω. Αυτή η μνημονευθείσα χήρα έφερε την εικόνα της Εκκλησίας· γι' αυτό αποστέλλεται σε αυτήν ο προφήτης. Εισερχόμενος, λοιπόν, ο προφήτης στον οίκο της χήρας, βρήκε πραγματικά την παρακαταθήκη της Εκκλησίας μας· βρήκε ύδωρ και έλαιο και αλεύρι, και δύο ξυλάρια· ύδωρ, το βάπτισμα· έλαιο, το χρίσμα· αλεύρι, ο άρτος· τα δύο ξυλάρια, το κατόρθωμα του σταυρού. Και είχε φωνάξει ο Ηλίας προς τη χήρα: «Το λαγήνι του ελαίου δεν θα λιγοστέψει, και η υδρία του αλεύρου δεν θα εκλείψει».

Μάλιστα, όταν είσαι φτωχός, τότε ακριβώς μπορείς να ελεείς. Διότι ο μεν πλούσιος, μεθυσμένος από την αφθονία των χρημάτων και φλεγόμενος από βαρύτατο πυρετό, έχοντας ακόρεστη επιθυμία, θέλει να πολλαπλασιάσει τα υπάρχοντά του· ο δε φτωχός, απαλλαγμένος από αυτή τη νόσο και καθαρός από την αρρώστια, θα προσφέρει ευκολότερα από τα υπάρχοντά του. Επειδή δεν είναι το μέγεθος της περιουσίας, αλλά το μέτρο της προαίρεσης που από τη φύση του γεννά την ελεημοσύνη· αφού και εκείνη η χήρα κατέθεσε τότε δύο οβολούς, και ξεπέρασε όσους καυχώνταν για τον πλούτο τους, και η άλλη χήρα, με μία χούφτα αλεύρι και λίγο λάδι, φιλοξένησε εκείνη την ουρανομήκη ψυχή, και σε καμία από τις δύο η φτώχεια δεν στάθηκε εμπόδιο.

Τι σημαίνει όμως αυτό που είπε ο προφήτης: «Σπεύσε»; Άραγε πεινούσε τόσο πολύ, ώστε να απαιτείται βιασύνη; Όχι βέβαια, αλλά υποδεικνύει την προθυμία, την ιλαρότητα και τη θέρμη της αγαθοεργίας, η οποία δεν πρέπει να γίνεται με λύπη ή από ανάγκη· διότι ο Θεός αγαπά αυτόν που δίνει με ιλαρότητα. Σπεύσε και ετοίμασε πρώτα για εμένα, και στο τέλος για τον εαυτό σου και τα παιδιά σου. Σπεύσε, όπως ο Αβραάμ κατά την επίσκεψη των αγγέλων έσπευσε στα βόδια, στο μοσχάρι, για να λάβει τον αμνό· και όπως η Σάρρα έσπευσε να ετοιμάσει τους εγκρυφίες άρτους, για να λάβει τον κρυμμένο άρτο στους ουρανούς. Σπεύσε και πρόσφερε στον Θεό τις θυσίες όπως ο Αβραάμ· όχι πρώτα για τον εαυτό σου και έπειτα για εμένα, όπως έπραξαν ο Κάιν, καθώς και ο Οφνί και ο Φινεές, οι γιοι του ιερέα Ηλί, οι οποίοι εξύβριζαν τον Θεό λαμβάνοντας πρώτοι αυτοί τις απαρχές των δώρων που προσφέρονταν στον Θεό. Εκείνη δε εκτέλεσε την παραγγελία με προθυμία. Και αυτός, αφού είδε τον πλούσιο εγκρυφία άρτο, τον δέχθηκε, μίλησε και γέμισε τον οίκο της με αγαθά. «Διότι δεν θα εξαντληθεί», είπε, «η χούφτα με το αλεύρι από το πιθάρι, και το λάδι από το λαγήνι, μέχρι την ημέρα που ο Κύριος θα ρίξει βροχή πάνω στη γη». Γιατί άραγε μέχρι τότε; Και ευλόγως. Διότι έπρεπε, όταν η νέα χάρη θα ερχόταν σαν βροχή, να λάβει τέλος ο παλαιός νόμος. Και η πράξη ακολούθησε τον λόγο. Βλέπεις πώς τρύγησαν τους καρπούς της φιλοξενίας οι αγαθές γυναίκες;

Θρέψε αυτόν που πεινά, για να μη θρέψεις τη φωτιά της γέεννας· διότι, καθώς εκείνος τρώει από τα δικά σου, αγιάζει και τα υπολείμματα. Σκέψου πώς έτρεφε τον Ηλία η χήρα· περισσότερο τράφηκε η ίδια παρά τον έθρεψε· περισσότερο έλαβε παρά έδωσε. Αυτό ακριβώς συμβαίνει και τώρα, και μάλιστα σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό. Διότι δεν πρόκειται για μια στάμνα με αλεύρι, ούτε για ένα δοχείο με λάδι, αλλά για τι; Για εκατονταπλάσια αγαθά, και η αμοιβή για τους τέτοιους ανθρώπους είναι η αιώνια ζωή. Το έλεος του Θεού γίνεται πνευματική τροφή, καθαρό προζύμι. Χήρα ήταν εκείνη, λιμός επικρατούσε, και τίποτα από αυτά δεν την εμπόδισε· είχε παιδιά, και ούτε έτσι εμποδίστηκε. Αυτή έγινε ίση με εκείνη τη χήρα που προσέφερε τα δύο λεπτά. Δεν είπε μέσα της: «Τι θα κερδίσω από αυτόν; Αυτός εμένα έχει ανάγκη· αν είχε κάποια δύναμη, δεν θα πεινούσε, θα είχε σταματήσει την ξηρασία, δεν θα υπέφερε από τα ίδια δεινά· ίσως να έχει αμαρτήσει και αυτός απέναντι στον Θεό». Τίποτα από αυτά δεν σκέφτηκε. Βλέπεις πόσο καλό είναι να ευεργετείς με απλότητα, και να μην είσαι υπερβολικά περίεργος και καχύποπτος για αυτόν που ευεργετείται; Αν ήθελε να εξετάσει τα πράγματα με περιέργεια, θα είχε διστάσει, δεν θα είχε πιστέψει. Έτσι και ο Αβραάμ, αν ήθελε να πολυπραγμονήσει, δεν θα είχε φιλοξενήσει αγγέλους.

Μίλησα για τη χήρα, πώς, ενώ βρισκόταν σε τόσο μεγάλη στενοχώρια και υπό την πίεση του λιμού, δεν ξεστόμισε ούτε έναν πικρό λόγο προς τον προφήτη, παρόλο που αυτό ήταν το αναμενόμενο· και το απέδειξα αυτό και από τις ιουδαϊκές αντιλήψεις. Όμως εκείνη δεν κυριεύθηκε από τέτοια συναισθήματα, αλλά τον υποδέχθηκε με κάθε φιλοφροσύνη, και άδειασε όλο της το υστέρημα για να τον τιμήσει, παρότι ήταν Σιδωνία και αλλόφυλη, και ούτε τους προφήτες είχε ακούσει να διδάσκουν περί ελεημοσύνης, ούτε τον Χριστό να λέει: «Πεινασμένο με είδατε και με θρέψατε». Ποια συγγνώμη, λοιπόν, θα υπάρξει για εμάς, εάν μετά από τέτοιες προτροπές, εάν μετά από την υπόσχεση τέτοιων επάθλων, εάν μετά τη Βασιλεία των Ουρανών, δεν φθάσουμε στο ίδιο μέτρο φιλοφροσύνης με τη χήρα; Διότι εκείνη και Σιδωνία ήταν, και αλλόφυλη, και γυναίκα χήρα, και φρόντιζε πολλά παιδιά, και έβλεπε να επικρατεί επικίνδυνος λιμός και να προσδοκάται ο θάνατος, και επρόκειτο να υποδεχθεί έναν άγνωστο άνθρωπο και μάλιστα εκείνον που είχε προκαλέσει τον λιμό, και ούτε υπό αυτές τις συνθήκες δεν λυπήθηκε τη μία χούφτα που διέθετε. Εμείς όμως, που και στις προφητείες μετέχουμε, και θεϊκά διδάγματα απολαμβάνουμε, και έχουμε λάβει πλούσια διδασκαλία για τα μέλλοντα αγαθά, και δεν βλέπουμε να μας απειλεί λιμός, και κατέχουμε πολύ περισσότερα από εκείνη τη γυναίκα, ποια απολογία θα μπορέσουμε να προβάλουμε, εάν τσιγκουνευόμαστε τα υπάρχοντά μας και αδιαφορούμε για την ίδια μας τη σωτηρία;

Ο Ηλίας άρχισε να συγκινείται ακούγοντας αυτά τα λόγια. «Αυτή», λέει, «παλεύει με μεγαλύτερη πείνα από εμένα· διότι εγώ, έστω κι αν πεινώ, είμαι μόνος, ενώ αυτή λιμοκτονεί μαζί με τα παιδιά της. Ας μη γίνω εγώ η αιτία του θανάτου για τη γυναίκα που με φιλοξενεί». Τι συνέβη λοιπόν; Όπως είπα, μαλακώνει με τα λόγια της και αρχίζει πλέον να καλλιεργεί μέσα του σκέψεις φιλανθρωπίας: «Δεν θα αδειάσει», λέει, «το δοχείο του λαδιού, ούτε η στάμνα του αλευριού, έως ότου ο Κύριος δώσει βροχή πάνω στη γη».

Έτσι ο θείος Πέτρος ολίσθησε με την άρνησή του, αλλά αμέσως ο Δεσπότης τον στήριξε. Ο Ιούδας όμως, αφού απογυμνώθηκε εντελώς από τη θεία πρόνοια, έγινε έτοιμο θήραμα του διαβόλου. Εγκαταλείφθηκε και ο μακάριος Δαβίδ μετά από εκείνη την αμαρτία, και περιέπεσε σε εκείνες τις βαρύτατες συμφορές, αλλά απέκτησε πάλι την παρρησία προς τον Θεό και απόλαυσε τη θεία φροντίδα. Ο Σαούλ όμως, αφού στερήθηκε αυτήν εντελώς, απογυμνώθηκε από τη χάρη του Πνεύματος και συνεζεύχθη με πονηρό πνεύμα. Εύλογα λοιπόν ο προφήτης ικετεύει να μην εγκαταλειφθεί «έως σφόδρα»· δηλαδή, να μην απογυμνωθεί εντελώς από την προνοητική χάρη. Και πάλι λοιπόν θα χρησιμοποιήσουμε την ίδια έννοια, με το να λέει ο προφήτης: «Μη με εγκαταλείψεις έως σφόδρα». Γίνεται λοιπόν με πολλούς τρόπους η εγκατάλειψη από τον Θεό χάριν κάποιας θείας οικονομίας και ευεργεσίας· όπως όταν εγκαταλείφθηκε ο Ιώβ προκειμένου να γίνει περισσότερο τέλειος. Εγκαταλείφθηκε και ο Ηλίας, όπως αναφέραμε προηγουμένως, υποχωρώντας για λίγο από το πρόσωπο του Αχαάβ και της Ιεζάβελ· αλλά κάτι άλλο οικονoμούνταν, προκειμένου να μεταβεί στα Σαρεπτά της Σιδώνας, να φιλοξενηθεί από μια χήρα γυναίκα και να της προσφέρει τροφή. Διότι δεν θα εκλείψει, λέει, η χούφτα με το αλεύρι, ούτε το λάδι του δοχείου· και προκειμένου, εξαιτίας της κακίας των Ιουδαίων, να κλείσει τον ουρανό για τρία χρόνια και έξι μήνες ώστε να μη βρέξει.

Δεν γνωρίζω πώς να εγκωμιάσω τη χήρα· πώς αψήφησε τη μέριμνα για τα παιδιά της και προσέφερε φιλοξενία, πώς η ίδια η φύση δεν παρέλυσε, πώς η μήτρα δεν αλλοιώθηκε, πώς τα σπλάχνα της δεν διαλύθηκαν βλέποντας ένα ολόκληρο πλήθος παιδιών να πρόκειται να χαθεί από την πείνα. Αλλά στάθηκε ανώτερη όλων, και φιλοξένησε τον προφήτη. Μόλις λοιπόν ο προφήτης πήρε και έφαγε, της απέδωσε στη συνέχεια τις αμοιβές· έσπειρε φιλοξενία η χήρα, και αμέσως θέρισε το πλούσιο στάχυ της φιλοξενίας. Διότι τι της λέει ο Ηλίας; «Ζει Κύριος, η στάμνα του αλευριού δεν θα εξαντληθεί, και το δοχείο του λαδιού δεν θα λιγοστέψει». Και έγινε το δεξί χέρι της χήρας πατητήρι, και το αριστερό αλώνι, και δεμάτια που μέσα στην ανάγκη παρείχαν τον καρπό και μέσω του λόγου του προφήτη έτρεφαν τη χήρα. Πατητήρι και αλώνι έγινε το σπίτι της χήρας· ούτε βροχή, ούτε υετός, ούτε άνοιξη, ούτε θέρος, ούτε καύσωνας, ούτε η αναγκαιότητα των ανέμων, ούτε οι αλλαγές των εποχών, παρά μόνο ένας λόγος που ειπώθηκε, και αυτός εκφερόμενος από την οικεία βούληση, χορηγεί την αφθονία στη χήρα. Έπειτα από εκεί, για να συντομεύω τον λόγο, αναχώρησε προς τον βασιλιά Αχαάβ. Αναφέρω τώρα τα κατορθώματά του, ώστε εάν τον δεις να αμαρτάνει, να μάθεις ότι η χάρη του Θεού έχει φιλανθρωπία.

Και ο Ιωσήφ· κι εκείνος πόση φιλοσοφία και σωφροσύνη επέδειξε απέναντι στην Αιγύπτια; Εκείνη έσκισε τον χιτώνα του, αλλά δεν διέρρηξε την πίστη του· αυτός νίκησε την αναισχυντία της, και δεν ικανοποίησε την επιθυμία της. Αλλά τι είσαι; [Χήρα; Και η Σιδωνία, η οποία υποδέχθηκε τον προφήτη Ηλία και τον έθρεψε με άρτο και νερό· και εκείνον που ήταν ο αίτιος του λιμού, ο λιμός δεν τον εξόντωσε. Αλλά τι είσαι;] Πόρνη; Και η Ραάβ, η οποία έκρυψε τους κατασκόπους, και αφού οι υιοί του Ισραήλ παρέλαβαν τη γη της επαγγελίας, σώθηκε και η ίδια και ο οίκος της και το γένος της. Αλλά τι είσαι; Φτωχός; Και ο Λάζαρος, ακόμη και μέσα στη φτώχεια του, πόση φιλοσοφία και υπομονή επέδειξε, και δεν δυσανασχέτησε παρότι βρισκόταν σε τόσο μεγάλη ανάγκη! Αλλά τι είσαι; Φιλογύνης; Και ο Σαμψών· διότι, αν και προδόθηκε από γυναίκα, εντούτοις ο Θεός του έδωσε τη δυνατότητα της εκδίκησης, και εκδικήθηκε τους αλλοφύλους. Αλλά τι είσαι; Φιλότεκνος; Και ο Ιακώβ. Βλέπεις πόσοι σώθηκαν;

Και ποια ανταμοιβή έλαβε για αυτή την πενιχρή ελεημοσύνη; Άκουσε ξεκάθαρα τι λέει ο προφήτης: Τάδε λέγει Κύριος: Η υδρία του αλεύρου δεν θα εκλείψει και ο καμψάκης του ελαίου δεν θα λιγοστέψει. Έως πότε, προφήτη; Μέχρι να δώσει ο Κύριος βροχή και δροσιά πάνω στη γη. Γι' αυτό λέει ο προφήτης: Ευλογημένος είναι ο άνθρωπος που έχει εναποθέσει την πεποίθησή του στον Κύριο· και θα διατηρηθεί η ελπίδα του σε καιρό ξηρασίας, και δεν θα ελαττωθεί ούτε θα εκλείψει. Και ο λόγος του προφήτη έγινε πράξη, και ούτε η υδρία άδειασε ούτε ο καμψάκης λιγόστεψε. Μήπως είσαι πιο φτωχός από αυτήν, άνθρωπε; Μήπως σε βαραίνει τόση πείνα, ώστε να μην κάνεις ελεημοσύνη; Δεν είναι έτσι, μη γένοιτο· αλλά και έχεις και μπορείς, όποιος κι αν είσαι, και μάλιστα εφόσον είσαι πιστός. Και ως προς το μεν σώμα δείχνεσαι γενναιόδωρος, ενώ για την ψυχή είσαι φειδωλός. Η ελεημοσύνη είναι τροφή της ψυχής· και όπως ακριβώς ο άρτος και ο οίνος είναι τροφή και ευφροσύνη για το σώμα, έτσι και η ελεημοσύνη και η προσευχή αποτελούν θεραπεία και χαρά της ψυχής. Και τι θα δώσει ο άνθρωπος ως αντάλλαγμα για την ψυχή του, παρά μόνο την ελεημοσύνη; Εάν όμως το αγνοείς, μάθε το και από τη χήρα της Καινής Διαθήκης, η οποία με δύο οβολούς κέρδισε ολόκληρη τη βασιλεία των ουρανών, λαμβάνοντας τον ίδιο τον Θεό ως επαινέτη αυτής της φτώχειας της, καθώς η καρποφορία της ανήλθε μέχρι τους ουρανούς.

Μιμήσου εκείνη τη χήρα στην Παλαιά Διαθήκη, η οποία είχε μια χούφτα αλεύρι στη στάμνα και λίγο λάδι στο δοχείο, και από αυτά φιλοξένησε τον προφήτη· ή εκείνη στο Ευαγγέλιο, η οποία ρίχνοντας δύο οβολούς ξεπέρασε τους πάντες· διότι προσέφερε όλη της την περιουσία. Αλλά τι λες; Είμαι φτωχός και δεν έχω χρήματα. Δύο οβολούς δεν έχεις;

Ο προφήτης Ηλίας απειλεί τον Αχαάβ με την ανομβρία που διήρκεσε τρία έτη και έξι μήνες. Τότε ο προφήτης διατρέφεται από τους κόρακες. Εδώ εξιστορούνται τα γεγονότα σχετικά με τη χήρα στα Σάρεπτα, τον καμψάκη του ελαίου και την υδρία του αλεύρου, τον θάνατο του παιδιού και την έγερσή του από τον θάνατο. Ο Ηλίας αποστέλλεται προς τον Αχαάβ, τελεί τη θυσία, κατεβάζει πυρ από τον ουρανό και την καταναλώνει. Τότε, συλλαμβάνοντας τους ιερείς του Βάαλ, τους κατέσφαξε. Έπειτα ευαγγελίζεται στον Αχαάβ τον υετό. Και αφού ανέβηκε στο όρος Κάρμηλο, ο Ηλίας προσευχήθηκε και τελεί τη θυσία· και ιδού, έρχεται υετός. Η Ιεζάβελ, η σύζυγος του Αχαάβ, απειλεί τον Ηλία με θάνατο, και εκείνος πηγαίνει στην έρημο, όπου, αφού αποκοιμήθηκε και εξυπνήθηκε από άγγελο του Θεού, βρήκε έναν άρτο εγκρυφία από όλυρα, και αφού τον έφαγε, ενδυναμώθηκε. Με τη δύναμη εκείνης της τροφής πορεύθηκε επί σαράντα ημέρες και έφθασε στο Χωρήβ. Τότε λέγει: Κύριε, κατέσκαψαν τα θυσιαστήριά Σου. Αφήνοντας τα ζεύγη των βοών, ο Ελισσαίος ακολουθεί τον Ηλία. Στη συνέχεια ακολουθεί η διήγηση σχετικά με τον αμπελώνα του Ναβουθαί· καθώς και η απειλή εναντίον της Ιεζάβελ και του Αχαάβ, και η κατάνυξη του Αχαάβ. Επέδραμε εναντίον του Ισραήλ ο Σύρος Άδερ μαζί με τριάντα δύο βασιλείς· ο Ισραήλ όμως τους κατανίκησε. Και όταν εξεστράτευσε για δεύτερη φορά, υπέστη μεγάλη πανωλεθρία.

Επειδή δε, μετά από κάποιες ημέρες, στέρεψε και ο χείμαρρος από τον οποίο έπινε νερό, πάλι Εκείνος που του αποκάλυπτε το θέλημά Του, σαν φίλος προς φίλο, ο Δεσπότης προς τον υπηρέτη, του λέει: «Πήγαινε από εδώ στα Σάρεπτα της Σιδωνίας και εκεί θα συναντήσεις μια χήρα, από την οποία θα τραφείς και θα έχεις κατοικία, και δεν θα στερηθείς τίποτε από τα αναγκαία». Και αυτός, όταν έφτασε —διότι γνώριζε να υπακούει σε όλα σε Εκείνον που τον καλούσε— βρήκε τη χήρα να μαζεύει ξύλα και να ετοιμάζεται να ψήσει ψωμί στη χόβολη· διότι διέθετε μόνο μια χούφτα αλεύρι και λίγο λάδι στο λαγήνι, από τα οποία η ίδια και τα παιδιά της σκόπευαν να τραφούν με φειδώ. Την συνάντησε, λοιπόν, και της είπε: «Σε εμένα πρώτα, γυναίκα, παράθεσε αυτό το ψωμί και το λίγο λάδι από το λαγήνι, και έπειτα θα προσφέρεις στον εαυτό σου και στα παιδιά σου ό,τι απομείνει· διότι από εδώ και στο εξής, ούτε το πιθάρι με το αλεύρι θα αδειάσει, ούτε το λαγήνι με το λάδι θα λιγοστέψει, μέχρις ότου πέσει βροχή από τον ουρανό πάνω στη γη». Και η μεν χήρα έπραξε σύμφωνα με τις εντολές, παραθέτοντας πρώτα γεύμα στον προφήτη με προθυμία, και δεύτερον, η ίδια και τα παιδιά της έλαβαν τη μερίδα τους από την τροφή που είχε περισσέψει.

Όταν ο προφήτης επισκέφθηκε τη χήρα των Σαρεπτών, όταν ο πεινασμένος ξένος παρουσιάστηκε στην πεινασμένη οικοδέσποινα, μετατρέπει μια χούφτα αλεύρι σε αστείρευτη πηγή μέσα στο πιθάρι, χωρίς να εξετάσει την ποσότητα της δωρεάς, αλλά ανταποδίδοντας την αμοιβή σύμφωνα με την προθυμία της φιλοξενίας. Διότι τέτοια είναι τα έργα της χάριτος· λαμβάνοντας μικρά, χαρίζει μεγάλα.

Έγινε τάφος για ολόκληρο πλήθος παιδιών. Διότι, όσο εξαρτιόταν από την προαίρεση της χήρας, εκείνα είχαν ήδη πεθάνει. Δεν ξέρω πώς να εγκωμιάσω τη χήρα. Πώς καταφρόνησε τα παιδιά της και τίμησε τη φιλοξενία; Πώς η ίδια η φύση δεν αγανάκτησε; Πώς η μήτρα της δεν αλλοιώθηκε; Πώς τα σπλάχνα της δεν διαλύθηκαν, βλέποντας ολόκληρο πλήθος παιδιών να πρόκειται να φθαρεί από την πείνα; Αλλά στάθηκε ανώτερη από όλα αυτά και φιλοξένησε τον προφήτη. Όταν λοιπόν έλαβε ο προφήτης και έφαγε, τότε πλέον αποδίδει τις ανταμοιβές. Έσπειρε η χήρα φιλοξενία, και αμέσως θέρισε το στάχυ που είχε βλαστήσει με την ευσέβεια. Διότι τι λέγει; «Ζει ο Κύριος· η υδρία του αλεύρου δεν θα εκλείψει, και το δοχείο του ελαίου δεν θα ελαττωθεί». Και έγινε το δεξί χέρι της χήρας ληνός, και το αριστερό αλώνι· και σαν δράγματα που αναγκαία παρέχουν τον καρπό, έτσι, με λίγο, ο προφήτης έτρεφε τη χήρα. Ληνός και αλώνι έγινε το σπίτι της χήρας.

Ας προχωρήσουμε όμως σε άλλη θαυματουργία. Ήταν στην ακμή του χειμώνα· και το χιόνι, από τη μια, είχε ήδη καλύψει τη γη, από την άλλη, πολύ ακόμη κατέβαινε· άλλο δε οι σφοδροί άνεμοι, καθώς φυσούσαν, το σήκωναν ψηλά και το συνέστρεφαν, ώστε τότε όλες οι οδοί να είναι αδιάβατες και όλες οι θύρες των σπιτιών απρόσιτες. Και δεν υπήρχε ούτε ελπίδα σύντομης απαλλαγής από το λυπηρό εκείνο πράγμα· ελπίδα που γνωρίζει να φέρνει κάποια παρηγοριά σε όσους πάσχουν. Τότε λοιπόν συνέβη να έχει απομείνει στα μοναστήρια ελάχιστο λάδι στον πυθμένα κάποιου μικρού αγγείου. Ο οικονόμος λοιπόν των πραγμάτων αυτών, μη γνωρίζοντας από πού θα επαρκέσει τόσο λίγο λάδι και για τον φωτισμό των ναών και για την ευωχία των αδελφών, μάλιστα ενώ ο χειμώνας επικρατούσε και εμπόδιζε κάθε επιχορήγηση από οπουδήποτε, προσέρχεται στον πατέρα και του αναγγέλλει την έλλειψη, σκυθρωπός και στη φωνή και στην όψη. Και πέφτοντας στα πόδια του, τον παρακαλεί να έλθει ο ίδιος στο ταμείο και να ευλογήσει το λίγο λάδι που είχε απομείνει. Εκείνος έρχεται χωρίς να διστάσει καθόλου· και όταν του έφεραν το αγγείο, το σφραγίζει με το χέρι, χαράσσοντας τον τύπο του σταυρού, και το ευλογεί και με τη γλώσσα, λέγοντας έτσι: «Ο Θεός, ο οποίος παλαιά ευλόγησες την υδρία του αλεύρου και τον καμψάκη του ελαίου της Σαρεπτίδας, για τη φιλοξενία του δούλου Σου Ηλιού, και η υδρία δεν εξέλιπε και ο καμψάκης δεν ελαττώθηκε· Εσύ και τώρα ευλόγησε τούτο το αγγείο, ώστε να αναβλύσει για εμάς, τους εδώ συναγμένους, προς δόξαν του ονόματός Σου, λάδι επαρκές, ώσπου να μας ανοίξεις θύρα της δικής Σου ευωχίας». Αυτά είπε, και είχε τον Θεό ευήκοο. Και το λάδι από τον πυθμένα εκείνου του αγγείου επάρκεσε για αρκετές ημέρες, χορηγούμενο άφθονα σε τόσο πλήθος, ώσπου και το χιόνι έλιωσε. Και από τότε, όταν το θαύμα διαδόθηκε σε όλες τις γύρω περιοχές, οι φιλόχριστοι, κατανοώντας με θείο νεύμα ότι καμία ευχή του αγίου δεν έπεφτε στο κενό, ο καθένας μετρώντας τη δύναμή του σύμφωνα με την προαίρεσή του, αφιέρωσαν στα μοναστήρια ετήσια επαρκή χορηγία λαδιού, η οποία και μέχρι σήμερα εξακολουθεί να τηρείται καλώς.

«Τώρα μου είναι δύσκολα», λέει, «τα πράγματα της γυναίκας· διότι και αν εγώ πεινώ, είμαι μόνος μου, ενώ η χήρα, στην οποία έχω έρθει, λιμοκτονεί μαζί με τα παιδιά της. Ας μη γίνω εγώ ο ξένος αιτία του θανάτου της, ούτε να θεωρηθώ παιδοκτόνος για τη γυναίκα που με φιλοξενεί, αλλά ας στραφώ τώρα προς το έλεος. Απέναντι σε όλους υπήρξα απαθής, απέναντι όμως σε αυτήν αλλάζω. Θα προδιαθέσω τη φύση μου ώστε να συναγάλλεται με την ευσπλαχνία· διότι εύσπλαχνος είναι ο Αίτιος των πάντων, ο μόνος φιλάνθρωπος.» Ο προφήτης αποκρίθηκε στη χήρα: «Μία χούφτα αλεύρι έχεις, όπως είπες· όμως δεν θα σου αδειάσει η στάμνα, και το δοχείο θα σου αναβλύζει λάδι.» Και με λόγια μεν ο Ηλίας χάρισε ευλογία, ο δε Κτίστης αμέσως, ως γενναιόδωρος και εύσπλαχνος, πραγματοποίησε το έργο· εκπληρώνοντας τον σκοπό του προφήτη, λέει, ο Πάνσοφος, ή, για να πούμε το αληθέστερο, δράττοντας την άριστη αφορμή, χαρίζει τα άφθονα αγαθά στη χήρα, ο μόνος φιλάνθρωπος.

Διότι από τα ύψη ο Κύριός μας παρέχει τα έπαθλα στους νικητές, καθώς είναι ο μόνος φιλάνθρωπος. Γι' αυτό ο μάρτυρας, έχοντας αριστεύσει ανδρικά, επιδεικνύει τα θεόσδοτα δώρα. Και πηγαίνοντας στο σπίτι αυτής που λιμοκτονούσε, της παρείχε αστείρευτη αφθονία, όπως κάποτε ο Ηλίας, αποδίδοντας δόξα στον Θεό, τον κτίστη και σωτήρα των πάντων.

ΚΑΤΗΧΗΣΗ ΛϚ΄: ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΝΑ ΕΙΜΑΣΤΕ ΣΤΕΡΕΩΜΕΝΟΙ ΣΤΗΝ ΟΜΟΛΟΓΙΑ ΜΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΚΟΙΜΗΣΕΩΣ ΤΟΥ ΑΔΕΛΦΟΥ ΘΕΟΔΟΥΛΟΥ, ΠΟΥ ΕΚΦΩΝΗΘΗΚΕ ΜΕΤΑΞΥ ΤΩΝ ΕΟΡΤΩΝ Αδελφοί και πατέρες, αν και στα προηγούμενα χρόνια εορτάσαμε, ποτέ μέχρι τώρα δεν εορτάσαμε τον Κύριο και Θεό μας όπως αυτή τη φορά, διότι συγκεντρωθήκαμε και σε άγιο ναό και με περισσότερους αδελφούς. Είδατε μάλιστα και τους χορούς μεγαλύτερους και τα τραπέζια περισσότερα, και αυτά ενώ ζούμε στην ξενιτιά. Γι' αυτό υπάρχει λόγος και να χαιρόμαστε και να τρέμουμε, το μεν για την εκπλήρωση των υποσχέσεων του Θεού, το δε για την αναξιότητά μας ως προς την αποδοχή τους, μήπως από την αναισθησία μας απέναντι στις τιμές παροξύνουμε τον ευεργέτη ώστε να αποσύρει την προστασία Του από εμάς. Αν, λοιπόν, δεχόμαστε με ευαισθησία τις χάριτες, υπηρετώντας Τον με φόβο και τρόμο, ισχύει το: «Αυτά λέγει ο Κύριος: Δεν θα αδειάσει το πιθάρι με το αλεύρι, και το δοχείο με το λάδι δεν θα λιγοστέψει». Βλέπετε δε, αδελφοί, ότι και οι εορτές παρέρχονται, και οι πανηγύρεις διαλύονται, και οι ημέρες μας περνούν, και ο καθένας αναχωρεί από εδώ.