Πατερικές αναφορές στο ΒΑΣΙΛΕΙΩΝ Γ΄ 17:15

Κάποτε λοιπόν στην Αντινόπολη, ενώ συνομιλούσα με τον σοφιστή Κόλλουθο —που ήταν και αυτός Ιουδαίος—, όταν και εκείνος αντέτασσε στα θαύματα του Χριστού τις θαυματουργίες του Μωυσή, και έπειτα, αφού εγώ είχα πει ότι «ο Μωυσής, ως προφήτης, επιτελούσε τα θαυμαστά με την προσευχή, ενώ ο Χριστός, ως Θεός, ενεργούσε τα θαύματα με δική του εξουσία, χωρίς προσευχή», τότε ο Ιουδαίος αποκρίθηκε σε αυτά ως εξής: «Και ο Χριστός με προσευχή ανέστησε τον Λάζαρο, και με προσευχή πλήθυνε τους πέντε άρτους, και προσευχήθηκε να παρέλθει από αυτόν το ποτήριο, και ανέβαινε στο βουνό ιδιαιτέρως και προσευχόταν στον Θεό ως άνθρωπος, και για εκείνους που τον σταύρωσαν προσευχόταν στον Θεό λέγοντας· “Συγχώρησέ τους, γιατί δεν ξέρουν τι κάνουν”. Και αν βέβαια έκανε και μερικά σημεία χωρίς προσευχή, αυτό δεν είναι τίποτε το θαυμαστό· διότι και ο Μωυσής άλλα μεν τα θαυματουργούσε με προσευχή, άλλα δε και χωρίς προσευχή· όπως και ο Ηλίας, χωρίς προσευχή, πλήθυνε το λάδι και το αλεύρι, χωρίς προσευχή έσχισε τον Ιορδάνη, χωρίς προσευχή και ο Ελισσαίε ευλόγησε το λάδι και θεράπευσε τον θάνατο που ήταν στο καζάνι, χωρίς προσευχή καθάρισε τον λεπρό Νεεμάν, και νεκρός ο νεκρός Ελισσαίε ανέστησε νεκρό. Και αν μου λες ότι ο Μωυσής και οι προφήτες εστάλησαν από τον Θεό ως δούλοι, τότε και εγώ θα σου πω ότι και ο Χριστός έλεγε πως ο Θεός τον έστειλε, και ότι δεν μπορεί να κάνει τίποτε χωρίς τον Θεό, και ότι όσα λέγει, έλαβε από τον Θεό εντολή για το τι να πει και τι να λαλήσει, και ότι δεν κάνει το δικό του θέλημα, αλλά το θέλημα εκείνου που τον έστειλε. Και αν ακόμη έγινε σεισμός και σκοτάδι, όπως λέτε, όταν σταυρώθηκε ο Ιησούς, όμως και σε άλλους αγίους πολλές φορές, όταν πέθαναν άδικα από κάποιους παράνομους ανθρώπους, έγιναν σημεία και σεισμοί και τέρατα».

Διότι το «Βάλτε τους ανθρώπους να καθίσουν» έχει τεράστια έμφαση, και σχεδόν παρουσιάζει τον Ιησού να λέει κάτι τέτοιο: «Ω, εσείς που βραδυπορείτε να κατανοήσετε τη δύναμή μου και να αντιληφθείτε ποιος είναι αυτός που σας μιλάει. Βάλτε τους άνδρες να καθίσουν, ώστε να θαυμάσετε βλέποντάς τους να χορταίνουν από το απολύτως τίποτα που διαθέτετε. Βάλτε τους άνδρες να καθίσουν. Διότι αυτό μόνο τους λείπει. Γιατί βέβαια διακόσια δηνάρια δεν θα μπορούσαν να εξασφαλίσουν τα αναγκαία προς το ζην για τα πλήθη, όμως αυτό που υπολείπεται από τα ανθρώπινα χρήματα για να μπορέσουν να συντηρήσουν, θα το αναπληρώσει η δική μου δύναμη, η οποία καλεί τα πάντα στην ύπαρξη και είναι ο δημιουργός των πάντων εκ του μη όντος. Ή μήπως ο προφήτης Ηλίας καθιστούσε το λαγήνι με το λάδι της χήρας ανεξάντλητο και έκανε τη στάμνα πηγή αστείρευτης τροφής, ενώ Εκείνος που έδωσε και σε αυτόν αυτή τη δύναμη δεν θα μπορούσε να πολλαπλασιάσει το τίποτα και να μετατρέψει αυτό που απλώς βρέθηκε μπροστά του σε πηγή άρρητης δωρεάς και σε αρχή και ρίζα απροσδόκητης χάριτος;»

Διότι όποιος προλάβαινε να επισκεφθεί τον όσιο, το ανέφερε αμέσως σε εκείνον που δεν είχε φτάσει ακόμη, και έβλεπε παρευθύς και εκείνον να διανύει την ίδια πορεία με αυτόν και να τρέχει με σπουδή προς τον όσιο. Και καθώς αυτοί προσέρχονταν έτσι όλοι μαζί, πρώτο έργο δικό του ήταν να τρέφει τις ψυχές τους με λόγο σωτήριο και με τροφή που πραγματικά έχει αξία για τον άνθρωπο, και έπειτα, από εκείνα που τύχαινε να έχει, να τους παραθέτει και σωματική τράπεζα. Και αυτό δεν το έκανε άλλοτε ναι και άλλοτε όχι, αλλά, αν και τα τρόφιμά του ήταν ελάχιστα και δεν επαρκούσαν ούτε για μια λιτή εστίαση όσων ασκούνταν μαζί του, δεν μπορούσε να απέχει από αυτήν τη φιλάνθρωπη εργασία, ακόμη και αν τα τρόφιμά του είχαν περιοριστεί σε ένα μόνο παξιμάδι. Το γεγονός αυτό προκαλεί όχι μικρή έκπληξη σε όποιον το αναλογίζεται και τον πείθει να το παραβάλει με το θαύμα του Ηλία, εννοώ εκείνο με τη χούφτα του αλευριού και το δοχείο του λαδιού που δεν λιγόστευε. Με τη διαφορά, όμως, ότι ο μεν Ηλίας έτρεφε μόνο μία χήρα με τα παιδιά της και κανέναν άλλο εκτός από αυτούς, ενώ αυτός, μη έχοντας τίποτα ή έχοντας ελάχιστα τρόφιμα, εστίαζε εκείνο το αμέτρητο πλήθος όσων τον επισκέπτονταν, χωρίς να αρθρώσει ούτε λέξη γογγυσμού. Τόσο μεγάλο ήταν, λοιπόν, σε αυτόν το έργο της αγαθοεργίας, τόσο μεγάλο αυτό της προσφοράς προς τον πλησίον, ώστε εγώ τουλάχιστον μπορώ να πω ότι ο μέγας αυτός άνδρας ξεπέρασε όλους όσοι φημίζονταν για αυτό και κατέκτησε τα νικητήρια έναντι όλων. Επειδή ακριβώς άλλοι μεν από εκείνους επιδείκνυαν την αγαθοεργία από το περίσσευμά τους, ενώ άλλοι, αποκόπτοντας ίσως και από τα ίδια τα αναγκαία τους, έδιναν μικρό μέρος, τόσο ώστε να μην έχουν οι ίδιοι ανάγκη από άλλους. Αυτός όμως, μόνος από όλους, παραβλέποντας παντελώς τη φροντίδα του εαυτού του, προσέφερε την ελεημοσύνη με μεγάλη μεγαλοψυχία από τα λιγοστά μέσα που υπήρχαν για να ανακουφίσουν το δικό του σώμα, που ήταν εξαντλημένο από τη νηστεία, και για να συνέλθει λίγο από τους κόπους, θεωρώντας σχεδόν ως αποκλειστική του τροφή το να τρέφει τους απόρους. Πράγμα το οποίο εγώ θεωρώ ως την κατεξοχήν αγαθοεργία και ελεημοσύνη, νομίζω δε ότι το ίδιο πιστεύει και οποιοσδήποτε θέλει να μιλάει δίκαια. Διότι, το να απαλλάσσεται κανείς από τα περιττά και αυτά που ούτως ή άλλως κατέχει χωρίς σκοπό, δεν αποδεικνύει φιλεύσπλαγχνο χαρακτήρα, αλλά αυτό το αποδεικνύει η προσφορά προς τους πένητες που αφιερώνεται από τα αναγκαία, και η εκούσια προσφορά εκείνων που έχει ο ίδιος ανάγκη.

ΙΣΤ΄. Εις τα θαύματα του προφήτη Ηλία και του Ελισαίου. Αυτά είναι τα θαύματα του Ηλία του Θεσβίτη: Πρώτον τράφηκε από κοράκια· και δεύτερον έθρεψε πλουσιοπάροχα τη χήρα από τα Σάρεπτα, με τα ελάχιστα υπολείμματα λαδιού και αλευριού· της οποίας τον υιό ανέστησε εκ νεκρών με το εμφύσημά του. Συγκράτησε τη βροχή με τη δύναμη του Θεού, και έπειτα την απελευθέρωσε. Αφού καθαγίασε τη θυσία με πυρ παράδοξο ενώπιον ξένων, έπειτα άντεξε χωρίς να γευθεί τροφή για πολλές ημέρες και κατέκαψε ολοσχερώς δύο πεντηκοντάρχους.

Μάλιστα, όταν είσαι φτωχός, τότε ακριβώς μπορείς να ελεείς. Διότι ο μεν πλούσιος, μεθυσμένος από την αφθονία των χρημάτων και φλεγόμενος από βαρύτατο πυρετό, έχοντας ακόρεστη επιθυμία, θέλει να πολλαπλασιάσει τα υπάρχοντά του· ο δε φτωχός, απαλλαγμένος από αυτή τη νόσο και καθαρός από την αρρώστια, θα προσφέρει ευκολότερα από τα υπάρχοντά του. Επειδή δεν είναι το μέγεθος της περιουσίας, αλλά το μέτρο της προαίρεσης που από τη φύση του γεννά την ελεημοσύνη· αφού και εκείνη η χήρα κατέθεσε τότε δύο οβολούς, και ξεπέρασε όσους καυχώνταν για τον πλούτο τους, και η άλλη χήρα, με μία χούφτα αλεύρι και λίγο λάδι, φιλοξένησε εκείνη την ουρανομήκη ψυχή, και σε καμία από τις δύο η φτώχεια δεν στάθηκε εμπόδιο.

Θρέψε αυτόν που πεινά, για να μη θρέψεις τη φωτιά της γέεννας· διότι, καθώς εκείνος τρώει από τα δικά σου, αγιάζει και τα υπολείμματα. Σκέψου πώς έτρεφε τον Ηλία η χήρα· περισσότερο τράφηκε η ίδια παρά τον έθρεψε· περισσότερο έλαβε παρά έδωσε. Αυτό ακριβώς συμβαίνει και τώρα, και μάλιστα σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό. Διότι δεν πρόκειται για μια στάμνα με αλεύρι, ούτε για ένα δοχείο με λάδι, αλλά για τι; Για εκατονταπλάσια αγαθά, και η αμοιβή για τους τέτοιους ανθρώπους είναι η αιώνια ζωή. Το έλεος του Θεού γίνεται πνευματική τροφή, καθαρό προζύμι. Χήρα ήταν εκείνη, λιμός επικρατούσε, και τίποτα από αυτά δεν την εμπόδισε· είχε παιδιά, και ούτε έτσι εμποδίστηκε. Αυτή έγινε ίση με εκείνη τη χήρα που προσέφερε τα δύο λεπτά. Δεν είπε μέσα της: «Τι θα κερδίσω από αυτόν; Αυτός εμένα έχει ανάγκη· αν είχε κάποια δύναμη, δεν θα πεινούσε, θα είχε σταματήσει την ξηρασία, δεν θα υπέφερε από τα ίδια δεινά· ίσως να έχει αμαρτήσει και αυτός απέναντι στον Θεό». Τίποτα από αυτά δεν σκέφτηκε. Βλέπεις πόσο καλό είναι να ευεργετείς με απλότητα, και να μην είσαι υπερβολικά περίεργος και καχύποπτος για αυτόν που ευεργετείται; Αν ήθελε να εξετάσει τα πράγματα με περιέργεια, θα είχε διστάσει, δεν θα είχε πιστέψει. Έτσι και ο Αβραάμ, αν ήθελε να πολυπραγμονήσει, δεν θα είχε φιλοξενήσει αγγέλους.

Μίλησα για τη χήρα, πώς, ενώ βρισκόταν σε τόσο μεγάλη στενοχώρια και υπό την πίεση του λιμού, δεν ξεστόμισε ούτε έναν πικρό λόγο προς τον προφήτη, παρόλο που αυτό ήταν το αναμενόμενο· και το απέδειξα αυτό και από τις ιουδαϊκές αντιλήψεις. Όμως εκείνη δεν κυριεύθηκε από τέτοια συναισθήματα, αλλά τον υποδέχθηκε με κάθε φιλοφροσύνη, και άδειασε όλο της το υστέρημα για να τον τιμήσει, παρότι ήταν Σιδωνία και αλλόφυλη, και ούτε τους προφήτες είχε ακούσει να διδάσκουν περί ελεημοσύνης, ούτε τον Χριστό να λέει: «Πεινασμένο με είδατε και με θρέψατε». Ποια συγγνώμη, λοιπόν, θα υπάρξει για εμάς, εάν μετά από τέτοιες προτροπές, εάν μετά από την υπόσχεση τέτοιων επάθλων, εάν μετά τη Βασιλεία των Ουρανών, δεν φθάσουμε στο ίδιο μέτρο φιλοφροσύνης με τη χήρα; Διότι εκείνη και Σιδωνία ήταν, και αλλόφυλη, και γυναίκα χήρα, και φρόντιζε πολλά παιδιά, και έβλεπε να επικρατεί επικίνδυνος λιμός και να προσδοκάται ο θάνατος, και επρόκειτο να υποδεχθεί έναν άγνωστο άνθρωπο και μάλιστα εκείνον που είχε προκαλέσει τον λιμό, και ούτε υπό αυτές τις συνθήκες δεν λυπήθηκε τη μία χούφτα που διέθετε. Εμείς όμως, που και στις προφητείες μετέχουμε, και θεϊκά διδάγματα απολαμβάνουμε, και έχουμε λάβει πλούσια διδασκαλία για τα μέλλοντα αγαθά, και δεν βλέπουμε να μας απειλεί λιμός, και κατέχουμε πολύ περισσότερα από εκείνη τη γυναίκα, ποια απολογία θα μπορέσουμε να προβάλουμε, εάν τσιγκουνευόμαστε τα υπάρχοντά μας και αδιαφορούμε για την ίδια μας τη σωτηρία;

Και ο Ιωσήφ· κι εκείνος πόση φιλοσοφία και σωφροσύνη επέδειξε απέναντι στην Αιγύπτια; Εκείνη έσκισε τον χιτώνα του, αλλά δεν διέρρηξε την πίστη του· αυτός νίκησε την αναισχυντία της, και δεν ικανοποίησε την επιθυμία της. Αλλά τι είσαι; [Χήρα; Και η Σιδωνία, η οποία υποδέχθηκε τον προφήτη Ηλία και τον έθρεψε με άρτο και νερό· και εκείνον που ήταν ο αίτιος του λιμού, ο λιμός δεν τον εξόντωσε. Αλλά τι είσαι;] Πόρνη; Και η Ραάβ, η οποία έκρυψε τους κατασκόπους, και αφού οι υιοί του Ισραήλ παρέλαβαν τη γη της επαγγελίας, σώθηκε και η ίδια και ο οίκος της και το γένος της. Αλλά τι είσαι; Φτωχός; Και ο Λάζαρος, ακόμη και μέσα στη φτώχεια του, πόση φιλοσοφία και υπομονή επέδειξε, και δεν δυσανασχέτησε παρότι βρισκόταν σε τόσο μεγάλη ανάγκη! Αλλά τι είσαι; Φιλογύνης; Και ο Σαμψών· διότι, αν και προδόθηκε από γυναίκα, εντούτοις ο Θεός του έδωσε τη δυνατότητα της εκδίκησης, και εκδικήθηκε τους αλλοφύλους. Αλλά τι είσαι; Φιλότεκνος; Και ο Ιακώβ. Βλέπεις πόσοι σώθηκαν;

Μιμήσου εκείνη τη χήρα στην Παλαιά Διαθήκη, η οποία είχε μια χούφτα αλεύρι στη στάμνα και λίγο λάδι στο δοχείο, και από αυτά φιλοξένησε τον προφήτη· ή εκείνη στο Ευαγγέλιο, η οποία ρίχνοντας δύο οβολούς ξεπέρασε τους πάντες· διότι προσέφερε όλη της την περιουσία. Αλλά τι λες; Είμαι φτωχός και δεν έχω χρήματα. Δύο οβολούς δεν έχεις;

Ο προφήτης Ηλίας απειλεί τον Αχαάβ με την ανομβρία που διήρκεσε τρία έτη και έξι μήνες. Τότε ο προφήτης διατρέφεται από τους κόρακες. Εδώ εξιστορούνται τα γεγονότα σχετικά με τη χήρα στα Σάρεπτα, τον καμψάκη του ελαίου και την υδρία του αλεύρου, τον θάνατο του παιδιού και την έγερσή του από τον θάνατο. Ο Ηλίας αποστέλλεται προς τον Αχαάβ, τελεί τη θυσία, κατεβάζει πυρ από τον ουρανό και την καταναλώνει. Τότε, συλλαμβάνοντας τους ιερείς του Βάαλ, τους κατέσφαξε. Έπειτα ευαγγελίζεται στον Αχαάβ τον υετό. Και αφού ανέβηκε στο όρος Κάρμηλο, ο Ηλίας προσευχήθηκε και τελεί τη θυσία· και ιδού, έρχεται υετός. Η Ιεζάβελ, η σύζυγος του Αχαάβ, απειλεί τον Ηλία με θάνατο, και εκείνος πηγαίνει στην έρημο, όπου, αφού αποκοιμήθηκε και εξυπνήθηκε από άγγελο του Θεού, βρήκε έναν άρτο εγκρυφία από όλυρα, και αφού τον έφαγε, ενδυναμώθηκε. Με τη δύναμη εκείνης της τροφής πορεύθηκε επί σαράντα ημέρες και έφθασε στο Χωρήβ. Τότε λέγει: Κύριε, κατέσκαψαν τα θυσιαστήριά Σου. Αφήνοντας τα ζεύγη των βοών, ο Ελισσαίος ακολουθεί τον Ηλία. Στη συνέχεια ακολουθεί η διήγηση σχετικά με τον αμπελώνα του Ναβουθαί· καθώς και η απειλή εναντίον της Ιεζάβελ και του Αχαάβ, και η κατάνυξη του Αχαάβ. Επέδραμε εναντίον του Ισραήλ ο Σύρος Άδερ μαζί με τριάντα δύο βασιλείς· ο Ισραήλ όμως τους κατανίκησε. Και όταν εξεστράτευσε για δεύτερη φορά, υπέστη μεγάλη πανωλεθρία.

Όταν ο προφήτης επισκέφθηκε τη χήρα των Σαρεπτών, όταν ο πεινασμένος ξένος παρουσιάστηκε στην πεινασμένη οικοδέσποινα, μετατρέπει μια χούφτα αλεύρι σε αστείρευτη πηγή μέσα στο πιθάρι, χωρίς να εξετάσει την ποσότητα της δωρεάς, αλλά ανταποδίδοντας την αμοιβή σύμφωνα με την προθυμία της φιλοξενίας. Διότι τέτοια είναι τα έργα της χάριτος· λαμβάνοντας μικρά, χαρίζει μεγάλα.

Τι κάνεις, Ηλία; Έστω ότι θέλεις άρτο· γιατί τον ζητάς για σένα μόνο; Δεν οφείλεις να ευχαριστήσεις τον Θεό, ώστε να φας μαζί με τα παιδιά; Εσύ θέλεις να φας, και να εξοντώσεις πλήθος παιδιών; Αλλά παρ' όλα αυτά η χήρα δεν ταράχθηκε, ούτε είπε: «Εσύ είσαι εκείνος που προκάλεσε τον λιμό, και ήρθες να τραφείς από τα απομεινάρια του λιμού;». Ούτε είπε: «Τόσο κόσμο εγκατέλειψες, και ήρθες σε εμένα για να εξολοθρεύσεις τα παιδιά με την πείνα; Εσύ έγινες η αιτία του λιμού και ζητάς τροφή από εμένα;». Αντίθετα, ως άλλη Αβραμιαία γυναίκα, μπήκε στο σπίτι και έπραξε σύμφωνα με τον λόγο του Ηλία. Και μπορούσε να δει κανείς τη χήρα να αναδεικνύεται πιο φιλόξενη και από τον Αβραάμ.

Ας προχωρήσουμε όμως σε άλλη θαυματουργία. Ήταν στην ακμή του χειμώνα· και το χιόνι, από τη μια, είχε ήδη καλύψει τη γη, από την άλλη, πολύ ακόμη κατέβαινε· άλλο δε οι σφοδροί άνεμοι, καθώς φυσούσαν, το σήκωναν ψηλά και το συνέστρεφαν, ώστε τότε όλες οι οδοί να είναι αδιάβατες και όλες οι θύρες των σπιτιών απρόσιτες. Και δεν υπήρχε ούτε ελπίδα σύντομης απαλλαγής από το λυπηρό εκείνο πράγμα· ελπίδα που γνωρίζει να φέρνει κάποια παρηγοριά σε όσους πάσχουν. Τότε λοιπόν συνέβη να έχει απομείνει στα μοναστήρια ελάχιστο λάδι στον πυθμένα κάποιου μικρού αγγείου. Ο οικονόμος λοιπόν των πραγμάτων αυτών, μη γνωρίζοντας από πού θα επαρκέσει τόσο λίγο λάδι και για τον φωτισμό των ναών και για την ευωχία των αδελφών, μάλιστα ενώ ο χειμώνας επικρατούσε και εμπόδιζε κάθε επιχορήγηση από οπουδήποτε, προσέρχεται στον πατέρα και του αναγγέλλει την έλλειψη, σκυθρωπός και στη φωνή και στην όψη. Και πέφτοντας στα πόδια του, τον παρακαλεί να έλθει ο ίδιος στο ταμείο και να ευλογήσει το λίγο λάδι που είχε απομείνει. Εκείνος έρχεται χωρίς να διστάσει καθόλου· και όταν του έφεραν το αγγείο, το σφραγίζει με το χέρι, χαράσσοντας τον τύπο του σταυρού, και το ευλογεί και με τη γλώσσα, λέγοντας έτσι: «Ο Θεός, ο οποίος παλαιά ευλόγησες την υδρία του αλεύρου και τον καμψάκη του ελαίου της Σαρεπτίδας, για τη φιλοξενία του δούλου Σου Ηλιού, και η υδρία δεν εξέλιπε και ο καμψάκης δεν ελαττώθηκε· Εσύ και τώρα ευλόγησε τούτο το αγγείο, ώστε να αναβλύσει για εμάς, τους εδώ συναγμένους, προς δόξαν του ονόματός Σου, λάδι επαρκές, ώσπου να μας ανοίξεις θύρα της δικής Σου ευωχίας». Αυτά είπε, και είχε τον Θεό ευήκοο. Και το λάδι από τον πυθμένα εκείνου του αγγείου επάρκεσε για αρκετές ημέρες, χορηγούμενο άφθονα σε τόσο πλήθος, ώσπου και το χιόνι έλιωσε. Και από τότε, όταν το θαύμα διαδόθηκε σε όλες τις γύρω περιοχές, οι φιλόχριστοι, κατανοώντας με θείο νεύμα ότι καμία ευχή του αγίου δεν έπεφτε στο κενό, ο καθένας μετρώντας τη δύναμή του σύμφωνα με την προαίρεσή του, αφιέρωσαν στα μοναστήρια ετήσια επαρκή χορηγία λαδιού, η οποία και μέχρι σήμερα εξακολουθεί να τηρείται καλώς.

Διότι από τα ύψη ο Κύριός μας παρέχει τα έπαθλα στους νικητές, καθώς είναι ο μόνος φιλάνθρωπος. Γι' αυτό ο μάρτυρας, έχοντας αριστεύσει ανδρικά, επιδεικνύει τα θεόσδοτα δώρα. Και πηγαίνοντας στο σπίτι αυτής που λιμοκτονούσε, της παρείχε αστείρευτη αφθονία, όπως κάποτε ο Ηλίας, αποδίδοντας δόξα στον Θεό, τον κτίστη και σωτήρα των πάντων.