Πατερικές αναφορές στο ΒΑΣΙΛΕΙΩΝ Γ΄ 17:18

Γιατί η ανάσταση του Κυρίου ονομάστηκε όγδοη; Επτά φορές βρίσκουμε ανάσταση νεκρών στη θεία Γραφή, και μετά τους επτά, όγδοος αναστήθηκε εκ νεκρών ο Κύριος, ο οποίος ήγειρε τους επτά. Πριν από την εκ νεκρών ανάσταση του Κυρίου έγιναν μόνο επτά αναστάσεις νεκρών. Πρόσεχε, σε παρακαλώ, και αρίθμησε την κάθε ανάσταση. Πρώτη ανάσταση εκ νεκρών στην Παλαιά Διαθήκη, είναι αυτή του υιού της χήρας τον οποίο ανέστησε ο Ηλίας στα Σάρεπτα. Δεύτερη ανάσταση, αυτή του υιού της Σουμανίτιδας τον οποίο ήγειρε ο μακάριος Ελισσαίος. Τρίτη ανάσταση, αυτή του στρατιώτη τον οποίο έθαψαν κοντά στον Ελισσαίο· και ο νεκρός, μόλις άγγιξε τα οστά του προφήτη, αναπήδησε έτσι σαν από φωτιά. Τέταρτη ανάσταση, στην Καινή Διαθήκη, αυτή της θυγατέρας του αρχισυνάγωγου. Πέμπτη ανάσταση, αυτή του υιού της χήρας που μεταφερόταν πάνω στη σορό. Έκτη ανάσταση, ο τετραήμερος Λάζαρος. Έβδομη ανάσταση, όταν 〈πολλά σώματα των κεκοιμημένων αγίων〉 αναστήθηκαν. Όγδοη ανάσταση, η ανάσταση του Κυρίου. Επειδή λοιπόν γι' αυτήν προφήτευαν παλαιότερα οι προφήτες, 〈για το τέλος, υπέρ της όγδοης.〉 Και γιατί προσεύχονταν και προφήτευαν γι' αυτήν;

Απόκριση: Ο Ιακώβ, ευλογώντας τους δύο υιούς του Ιωσήφ, έχοντας εναλλάξει τα χέρια του. Ερώτηση ΞΕ΄: Για ποιον λέγεται στην Παλαιά Διαθήκη ότι λογίστηκε τρεις φορές μεταξύ των νεκρών; Απόκριση: Είναι προφανές, για τον Ιωνά. Διότι, όπως διασώζει μια αρχαία παράδοση, αυτός ήταν ο υιός της χήρας τον οποίο ανέστησε ο προφήτης Ηλίας εκ νεκρών· έπειτα, πάλι, ευρισκόμενος στο κήτος θεωρήθηκε νεκρός από τους ανθρώπους· και τρίτον, κατά την τελευταία του κοίμηση.

Παρέλειψα τον Ηλία και τον γιο της χήρας που αναστήθηκε από αυτόν, και τον Ελισσαίο που ανέστησε νεκρό δύο φορές, τόσο κατά τη διάρκεια της ζωής του όσο και μετά τον θάνατό του. Διότι, ενώ ζούσε, ενήργησε την ανάσταση μέσω της δικής του ψυχής. Για να μην τιμηθούν όμως μόνο οι ψυχές των δικαίων, αλλά για να γίνει πιστευτό ότι ενυπάρχει δύναμη και στα σώματα των δικαίων, ο νεκρός που ρίχτηκε στο μνήμα του Ελισσαίου, μόλις ήρθε σε επαφή με το νεκρό σώμα του προφήτη, ζωοποιήθηκε. Και το νεκρό σώμα του προφήτη επιτέλεσε έργο ψυχής, και αυτό που είχε πεθάνει και κειτόταν χορήγησε ζωή στον νεκρό, και αφού χορήγησε τη ζωή, το ίδιο παρέμεινε ομοίως μεταξύ των νεκρών. Γιατί; Για να μην αποδοθεί το γεγονός μόνο στην ψυχή, σε περίπτωση που ανασταινόταν και ο Ελισσαίος, αλλά να αποδειχθεί ότι, ακόμη και όταν η ψυχή απουσιάζει, ενυπάρχει κάποια δύναμη στο σώμα των αγίων εξαιτίας της δίκαιης ψυχής που ενοικούσε σε αυτό για τόσα χρόνια, της οποίας έγινε υπηρέτης. Και ας μην απιστούμε σαν νήπια, θεωρώντας ότι αυτό δεν έχει συμβεί. Διότι, εάν τα σουδάρια και τα σημικίνθια, που βρίσκονταν εξωτερικά των σωμάτων, όταν ακουμπούσαν τους ασθενείς τους σήκωναν, πόσο μάλλον το ίδιο το σώμα του προφήτη ανέστησε τον νεκρό;

Και σχετικά με τον Πέτρο, ομοίως πρέπει να προσέξουμε το πώς ειπώθηκε προς αυτόν το «ύπαγε οπίσω μου», και ποια είναι η ερμηνεία του ονόματος του σατανά, και γιατί τον ονόμασε «σκάνδαλο», και πώς, σχεδόν ταυτόχρονα, του ειπώθηκε το «μακάριος είσαι, Σίμων, γιε του Ιωνά» και το «ύπαγε οπίσω μου, σατανά», καθώς και ποιο είναι το νόημα του «να πορεύεται (κανείς) οπίσω» από τον Σωτήρα (το οποίο βέβαια ο ίδιος αμέσως διασαφήνισε, επισυνάπτοντας αμέσως μετά το: «αν κάποιος θέλει να έλθει οπίσω μου, ας απαρνηθεί τον εαυτό του και ας σηκώσει τον σταυρό του, και ας με ακολουθεί»· πράγμα που έκανε πράξη λίγο αργότερα και ο ίδιος ο Πέτρος, τελειωθείς δια του μαρτυρίου), αλλά επίσης πρέπει να αναζητήσουμε για ποια πράγματα τον μακάρισε και για ποια τον επέπληξε. Εκείνος όμως, χωρίς να δώσει προσοχή σε τίποτα από αυτά, αποφάνθηκε αντίθετα προς τη Γραφή, ότι αυτά ειπώθηκαν προς τον διάβολο. Άραγε λοιπόν μόνο αυτό αγνόησε; Όχι βέβαια, αλλά προχωρώντας πάλι παρακάτω, αφού αναφέρθηκε στην ανάσταση του Σωτήρα μας, και έπειτα θέλοντας να δείξει ότι και πριν από Αυτόν, κατά τους προφητικούς χρόνους, αναφέρεται κάποιος που αναστήθηκε από τους νεκρούς, σφάλλει πάλι και εδώ, λέγοντας καταρχάς ότι ο προφήτης Ελισσαίος ανέστησε εκ νεκρών· αγνοώντας ότι και πριν από τον Ελισσαίο ο μέγας Ηλίας ανέστησε τον νεκρό γιο της χήρας, όπως μπορεί να μάθει κανείς από το Τρίτο βιβλίο των Βασιλειών;

ΙΣΤ΄. Εις τα θαύματα του προφήτη Ηλία και του Ελισαίου. Αυτά είναι τα θαύματα του Ηλία του Θεσβίτη: Πρώτον τράφηκε από κοράκια· και δεύτερον έθρεψε πλουσιοπάροχα τη χήρα από τα Σάρεπτα, με τα ελάχιστα υπολείμματα λαδιού και αλευριού· της οποίας τον υιό ανέστησε εκ νεκρών με το εμφύσημά του. Συγκράτησε τη βροχή με τη δύναμη του Θεού, και έπειτα την απελευθέρωσε. Αφού καθαγίασε τη θυσία με πυρ παράδοξο ενώπιον ξένων, έπειτα άντεξε χωρίς να γευθεί τροφή για πολλές ημέρες και κατέκαψε ολοσχερώς δύο πεντηκοντάρχους.

Η καθεμία από αυτές απέδειξε μεγάλη πίστη με τα έργα της. Η μεν γυναίκα από τα Σάρεπτα, έχοντας με την πίστη της προκαταλάβει την αύξηση των τροφίμων που υποσχέθηκε ο προφήτης, έθρεψε αυτόν πριν από τα παιδιά της από τη χούφτα του αλευριού και το λίγο λάδι, τα οποία ήταν τα μόνα που είχε να φάει και μετά να πεθάνει μαζί με τα παιδιά της. Αλλά και όταν ο γιος της, μετά την άφιξη του Ηλία, αρρώστησε και πέθανε (διότι, λέει η Γραφή, «η αρρώστια του ήταν πάρα πολύ βαριά, μέχρι που δεν έμεινε μέσα του πνοή ζωής»), αυτή δεν έδιωξε τον προφήτη, δεν τον κατηγόρησε, δεν απομακρύνθηκε από τη θεοσέβεια που διδάχθηκε από αυτόν. Αντίθετα, κατηγόρησε τον εαυτό της και θεώρησε ότι οι δικές της αμαρτίες ήταν η αιτία της συμφοράς, αποκαλώντας τον Ηλία άνθρωπο του Θεού πάνω στην ίδια τη δοκιμασία, κατακρίνοντας όμως περισσότερο τον εαυτό της και λέγοντάς του με τρόπο ικετευτικό μάλλον παρά επιτιμητικό: «Τι κοινό υπάρχει μεταξύ εμού και σου, άνθρωπε του Θεού; Ήρθες σε μένα για να μου υπενθυμίσεις τις αμαρτίες μου και να θανατώσεις τον γιο μου;» Εσύ, λέει, είσαι φως κατά μέθεξη, ως διάκονος του φωτός της δικαιοσύνης, και με τον ερχομό σου έκανες φανερά τα κρυφά μου αμαρτήματα· και αυτά είναι που θανάτωσαν τον γιο μου. Βλέπετε την πίστη της αλλόφυλης γυναίκας; Βλέπετε ταπείνωση; Γι' αυτό δίκαια έλαβε εξ αρχής την εκλογή από τον Θεό και αξιώθηκε να γίνει προτύπωση της κλήσης και της πίστης των εθνών, και ύστερα έλαβε πίσω ζωντανό και το παιδί της.

Το πώς εκ φύσεως αντιδρά μία χήρα όταν πεθαίνει το ενήλικο αρσενικό τέκνο της, κανείς από εσάς δεν το αγνοεί· διότι θεωρεί τη ζωή του παιδιού της πολυτιμότερη από όλο τον πλούτο του κόσμου. Διότι η γυναίκα δεν προσκολλήθηκε, όπως συνηθίζεται, στον νεκρό, ούτε τον κήδευσε, ούτε ασχολήθηκε με την εκφορά του· αλλά, αφού εγκατέλειψε τον νεκρό της, άρπαξε τον Ηλία, κρατώντας τον, περιφέροντάς τον, ξεσηκώνοντας το πλήθος και κραυγάζοντας ενώπιον όλων: «Τι σχέση υπάρχει μεταξύ εμού και σου, άνθρωπε του Θεού; Ήλθες προς εμένα για να υπενθυμίσεις τις αμαρτίες μου και να θανατώσεις τον υιό μου;»

Δηλαδή, εσύ τον θανάτωσες. Είδες πώς η ευφροσύνη του Ηλία μεταβλήθηκε σε οδύνη; Αντιμετωπιζόταν ως φονέας· διότι έτσι έλεγε η χήρα: Τι σχέση υπάρχει μεταξύ εμού και σού, άνθρωπε του Θεού; Εισήλθες σε εμένα για να υπενθυμίσεις τις αμαρτίες μου και να θανατώσεις τον υιό μου. Εσύ τον θανάτωσες· η δική σου είσοδος το προκάλεσε αυτό.

Μήπως βρήκες το παιδί μου άρρωστο; Μήπως ασθένησε έστω και μία μέρα; Η έλευσή σου επέφερε τον θάνατο του υιού μου. Προς τι μου χάρισες αλεύρι, αφού δεν υπάρχει πλέον αυτός που θα το φάει; Δώσε μου τον υιό μου· εσύ τον θανάτωσες, επειδή θέλησες να κληρονομήσεις τον οίκο μου. Πάρε εσύ το αλεύρι, και δώσε μου τον υιό μου. Εμένα τρέφεις και το τέκνο μου το φονεύεις; Προτιμώ να λιμοκτονήσω μαζί με τους δικούς μου, παρά να πλουτίσω με ξένους. Τι σχέση υπάρχει ανάμεσα σε εμένα και σε σένα, άνθρωπε του Θεού; Ήρθες σε μένα για να μου υπενθυμίσεις τις αμαρτίες μου και να θανατώσεις τον υιό μου. Εσύ θανάτωσες τον υιό μου, μου φαίνεσαι σκληρός άνθρωπος· μήπως δεν είναι ευθεία η έλευσή σου; Τι έπραξες; Πες μου. Μήπως τράπηκες σε φυγή μακριά από τον Θεό σου; Μήπως έκανες τα ίδια πράγματα με τον Ιωνά; Μου φαίνεσαι τραχύς. Πνέεις πυρ, επιθυμείς φόνο, φέρνεις ξηρασία, κατακαίεις πεντηκοντάρχους· διότι μου έγιναν γνωστά τα έργα σου. Δεν σου αρκεί που έπνιξες τους ομοεθνείς σου, αλλά ήρθες και εδώ για να διαπράξεις τα ίδια; Πολλούς ενέπαιξας, αλλά εμένα δεν θα με εμπαίξεις· δώσε μου τον υιό μου. Τι έκανε λοιπόν ο Ηλίας; Κάμφθηκε αμέσως· διότι αντελήφθη το χτύπημα του Κυρίου. Γι' αυτό, αναστενάζοντας βαθιά σαν νικημένος, αναφώνησε λέγοντας: Αλίμονό μου, Κύριε, Εσύ που είσαι ο μάρτυρας της χήρας, με την οποία εγώ συγκατοικώ, Εσύ έφερες τη συμφορά θανατώνοντας τον υιό της· δικό Σου είναι το έργο· διότι το αντιλήφθηκα, Δέσποτα. Ιδού, δέχομαι την πίεση μίας χήρας· διότι πάντοτε με στέλνεις σε σκληρότατες γυναίκες.

Είναι αναγκαία η παρέμβαση του Θεού για να επέλθει η λύτρωση. Και ένα μόνο από αυτά αρκεί για να προκαλέσει κίνδυνο· όταν όμως συντρέχουν και δεσμά και χειμώνας, αναλογίσου το μέγεθος των κινδύνων. Διότι τι από αυτά δεν είναι ικανό να επιφέρει την καταστροφή; Μήπως δεν είναι η πείνα, ο χειμώνας, η κακία των συνεπιβατών, η ακαταλληλότητα του καιρού; Απέναντι όμως σε όλα αυτά στάθηκε όρθια η λαμπρότητα του Παύλου. Έτσι ακριβώς ας γίνει και τώρα· ας κρατήσουμε κοντά μας τους αγίους, και δεν πρόκειται να υπάρξει χειμώνας· ή μάλλον, ακόμη και αν υπάρξει χειμώνας, θα επικρατήσει αιθρία και πολλή γαλήνη, και απαλλαγή από τους κινδύνους. Διότι επειδή εκείνη η χήρα είχε φίλο τον άγιο, νικήθηκε ο θάνατος του παιδιού της και έλαβε πάλι το παιδί πίσω ζωντανό. Όπου πατούν πόδια αγίων, δεν θα υπάρξει τίποτε το λυπηρό· και αν τυχόν υπάρξει, θα είναι για δοκιμασία και για μεγαλύτερη δόξα του Θεού.

Ο προφήτης Ηλίας απειλεί τον Αχαάβ με την ανομβρία που διήρκεσε τρία έτη και έξι μήνες. Τότε ο προφήτης διατρέφεται από τους κόρακες. Εδώ εξιστορούνται τα γεγονότα σχετικά με τη χήρα στα Σάρεπτα, τον καμψάκη του ελαίου και την υδρία του αλεύρου, τον θάνατο του παιδιού και την έγερσή του από τον θάνατο. Ο Ηλίας αποστέλλεται προς τον Αχαάβ, τελεί τη θυσία, κατεβάζει πυρ από τον ουρανό και την καταναλώνει. Τότε, συλλαμβάνοντας τους ιερείς του Βάαλ, τους κατέσφαξε. Έπειτα ευαγγελίζεται στον Αχαάβ τον υετό. Και αφού ανέβηκε στο όρος Κάρμηλο, ο Ηλίας προσευχήθηκε και τελεί τη θυσία· και ιδού, έρχεται υετός. Η Ιεζάβελ, η σύζυγος του Αχαάβ, απειλεί τον Ηλία με θάνατο, και εκείνος πηγαίνει στην έρημο, όπου, αφού αποκοιμήθηκε και εξυπνήθηκε από άγγελο του Θεού, βρήκε έναν άρτο εγκρυφία από όλυρα, και αφού τον έφαγε, ενδυναμώθηκε. Με τη δύναμη εκείνης της τροφής πορεύθηκε επί σαράντα ημέρες και έφθασε στο Χωρήβ. Τότε λέγει: Κύριε, κατέσκαψαν τα θυσιαστήριά Σου. Αφήνοντας τα ζεύγη των βοών, ο Ελισσαίος ακολουθεί τον Ηλία. Στη συνέχεια ακολουθεί η διήγηση σχετικά με τον αμπελώνα του Ναβουθαί· καθώς και η απειλή εναντίον της Ιεζάβελ και του Αχαάβ, και η κατάνυξη του Αχαάβ. Επέδραμε εναντίον του Ισραήλ ο Σύρος Άδερ μαζί με τριάντα δύο βασιλείς· ο Ισραήλ όμως τους κατανίκησε. Και όταν εξεστράτευσε για δεύτερη φορά, υπέστη μεγάλη πανωλεθρία.

Τι συνέβη λοιπόν μετά από αυτό; Ο υιός της χήρας προσβάλλεται από ασθένεια και μετά από λίγο παραδίδει την ψυχή του. Όταν η μητέρα τον είδε να πεθαίνει ξαφνικά, ευρισκόμενη σε πλήρη σύγχυση, φώναζε προς τον προφήτη: «Τι είναι αυτό;». «Γιατί ήλθες εδώ για να φέρεις στη μνήμη τις αμαρτίες μου και να θανατώσεις τον υιό μου, άνθρωπε του Θεού, ο οποίος ήταν για εμένα αναψυχή και παρηγοριά στη χηρεία μου και σε όλα;». Και ο Ηλίας, αφού τον ζήτησε, παίρνει τον νεκρό και τον ανεβάζει στο υπερώο όπου διέμενε, τον τοποθετεί και τον ξαπλώνει πάνω στη δική του κλίνη. Εκεί, αφού εμφύσησε πάνω του τρεις φορές, απευθύνει την εξής επίκληση προς τον Θεό, λέγοντας: «Κύριε, ο Θεός μου, ας επιστρέψει η ψυχή αυτού του παιδιού μέσα του». Και αμέσως —ω της μεγάλης χάριτος του προφήτου!— ο νεκρός ήταν πλέον ζωντανός και κινούνταν, αποτελώντας για τη μητέρα ένα θέαμα ταυτόχρονα γλυκύτατο και παράδοξο.

Ερμηνεία για αυτόν που θέτει σε απομόνωση την ακάθαρτη οικία Διότι, ακούγοντας ότι ο ιερέας, σύμφωνα με τη διάταξη του Νόμου, εισέρχεται σε μία οικία που με οποιονδήποτε τρόπο έχει καταστεί ακάθαρτη, τη θέτει υπό απομόνωση, και παραγγέλλει στους ιδιοκτήτες της όσα απαιτούνται για την κάθαρσή της, κατανοώ ότι μέσω αυτού υποδηλώνεται ο Αρχιερέας Λόγος. Αυτός εισέρχεται στην ψυχή σαν καθαρότατο φως, αποκαλύπτει τις μιαρές αποφάσεις και σκέψεις μαζί με τις ένοχες πράξεις, και υποδεικνύει σοφά τους τρόπους της επιστροφής και της κάθαρσης. Αυτό ακριβώς, νομίζω, υποδήλωνε σαφέστερα η γυναίκα που υποδέχθηκε τον μεγάλο προφήτη Ηλία, όταν έλεγε: «Άνθρωπε του Θεού, εισήλθες σε εμένα για να μου υπενθυμίσεις τις αδικίες μου».

Φαίνεται, λοιπόν, ότι τους αναγνώρισαν από τα λόγια που έλεγαν. Επειδή πιθανόν ο μεν Μωυσής έλεγε: «Εσύ είσαι εκείνος του οποίου το πάθος προτύπωσα εγώ, σφάζοντας τον αμνό και τελώντας το Πάσχα». Ο δε Ηλίας έλεγε: «Εσύ είσαι εκείνος του οποίου την ανάσταση προτύπωσα στον γιο της χήρας», και άλλα παρόμοια. Δείχνοντας, λοιπόν, αυτούς στους μαθητές, τους διδάσκει να τους μιμούνται, και κατά τον Μωυσή μεν να είναι πράοι και ικανοί να καθοδηγούν τον λαό, κατά δε τον Ηλία να είναι ζηλωτές και ανυποχώρητοι όταν έρθει η ώρα, και πρόθυμοι να κινδυνεύσουν, όπως έκαναν αυτοί υπέρ της αλήθειας. «Αποκρινόμενος δε ο Πέτρος είπε στον Ιησού: Κύριε, είναι καλό να είμαστε εδώ. Αν θέλεις, ας φτιάξουμε εδώ τρεις σκηνές, μία για σένα, μία για τον Μωυσή και μία για τον Ηλία.» Ο Πέτρος, μη θέλοντας να πάθει ο Χριστός, εξαιτίας της πολλής του αγάπης, λέει ότι είναι καλό να μείνουν εκεί, και να μην κατέβουν και φονευθεί.