Πατερικές αναφορές στο ΒΑΣΙΛΕΙΩΝ Γ΄ 17:5

Όταν, πολεμούμενος από τον Αβεσσαλώμ, έφυγε στις ερήμους και στα όρη, κυριεύτηκε από πείνα και ανάγκη όπως συμβαίνει σε διωγμό, αλλά μέσα στην ανάγκη της πείνας ο Θεός τού έστειλε ξαφνικά άνδρες που έφεραν τροφή, όπως έστειλε στον Ηλία τους κόρακες. Και πρώτος ο Σιβά, από τον οίκο του Σαούλ του εχθρού του, του έφερε διακόσιους άρτους και οίνο και παλάθες και σταφίδες. Έπειτα, μετά από αυτόν, ο Βερζελλί ο Γαλααδίτης του πρόσφερε και αυτός δέκα κρεβάτια, για να μην κοιμάται καταγής, και αμφιτάπητες, που σήμερα ονομάζονται τυλοτάπητες, και δοχεία με οίνο και σιτάρι και κριθάρι και αλεύρι και κουκιά και φακή και μέλι και βούτυρο και πρόβατα και γαλαθηνά μοσχάρια. Επειδή, λοιπόν, μέσα στη στενοχώρια και τη θλίψη της πείνας και του διωγμού, ο Θεός τού έδωσε αφθονία προς απόλαυση, ευχαριστώντας έλεγε: «Στη θλίψη με ανακούφισες». Όταν η πείνα με πολιορκούσε περισσότερο από τον Αβεσσαλώμ, τότε ο Θεός έκανε για μένα την έρημη γη να ρέει μέλι και γάλα.

Αλλά να έχεις την ελπίδα σου στον Θεό. Διότι, μήπως δεν επιβλέπει τη στενοχώρια σου; Κρατά την τροφή στα χέρια Του, και καθυστερεί την παροχή της, για να δοκιμάσει τη σταθερότητά σου, για να διαπιστώσει το φρόνημά σου, μήπως δεν είναι όμοιο με εκείνο των ακόλαστων και των αγνωμόνων. Διότι και εκείνοι, όσο μεν η τροφή βρίσκεται στο στόμα τους, επευφημούν, κολακεύουν, υπερθαυμάζουν· εάν όμως η τράπεζα καθυστερήσει λίγο, βάλλουν σαν με πέτρες με τις βλασφημίες τους αυτούς, τους οποίους πριν από λίγο, χάριν της ηδονής, προσκυνούσαν ως ίσους με τον Θεό. Διάτρεξε την Παλαιά Διαθήκη, την Καινή, και θα βρεις σε καθεμία πολλούς που τράφηκαν με ποικίλους τρόπους. Τον Ηλία τον είχε ο Κάρμηλος, όρος υψηλό και ακατοίκητο, ένας έρημος σε έρημο τόπο· αλλά για τον δίκαιο τα πάντα ήταν η ψυχή, και εφόδιο της ζωής του η ελπίδα στον Θεό. Και ζώντας έτσι, δεν στερήθηκε τη ζωή του από την πείνα· αντίθετα, τα πλέον αρπακτικά και μάλιστα τα πιο λαίμαργα από τα πτηνά, αυτά του μετέφεραν τα τρόφιμα, και γίνονταν για τον δίκαιο διάκονοι της τροφής, αυτά που από συνήθεια άρπαζαν τις ξένες τροφές· και με το δεσποτικό πρόσταγμα μετέβαλαν τη φύση τους, γενόμενα πιστοί φύλακες των άρτων και των κρεάτων. Το ότι οι κόρακες έφερναν αυτά στον άνδρα, το διδαχθήκαμε από την πνευματική ιστορία. Είχε δε και ο βαβυλωνιακός λάκκος τον Ισραηλίτη νεανίσκο· αιχμάλωτο μεν ως προς τη συμφορά, ελεύθερο όμως ως προς την ψυχή και το φρόνημα. Και ποια ήταν η στάση εκείνων;

Η γη δεν έδωσε καρπό, χλόη δεν φάνηκε στη γη, και γενικώς κάθε τι χλωρό κρύφτηκε από τη γη, και τα δέντρα της αφανίστηκαν από αυτήν, καθώς εξέλιπαν τα ύδατα εξαιτίας της απόφασης του Ηλία. Ενώ λοιπόν ο ουρανός είχε δεθεί για να μη βρέξει, ο Εύσπλαχνος εκπλήρωνε την απόφαση του Ηλία· και επειδή ο Δεσπότης δεν ήθελε να αναδείξει επίορκο τον δούλο Του που είχε ορκιστεί, εκπληρώνοντας τον όρκο, προσπαθούσε στο εξής να μεταβάλει τον δούλο από την οργή προς τους οικτιρμούς. Διότι του επέτρεψε να παραμένει στον χείμαρρο και του απέστειλε τροφή μέσω του κόρακα. Όμως ο Εύσπλαχνος, επειδή ήθελε να σώσει τον κόσμο, προκειμένου να μεταβάλει τον Ηλία εξήρανε το νερό, έτσι ώστε, όταν αυτός διψάσει και νιώσει συμπόνια για όσους έσφαλαν, να λύσει την απόφαση, την οποία από ζήλο είχε δέσει. Ο θερμός ζηλωτής όμως, ούτε και έτσι υποχώρησε για να λύσει όσα είχε δέσει, αλλά παρέμεινε άκαμπτος.

Αλλά και για τον Ηλία ομοίως ισχύει ότι ανελήφθη με πύρινο άρμα και βρίσκεται ακόμη εν σαρκί, αλλά με σάρκα πνευματική, η οποία δεν έχει διαρκώς την ανάγκη, όπως όταν βρισκόταν σε τούτο τον κόσμο, να τρέφεται από κόρακες, να πίνει από τον χείμαρρο Χορράθ και να ντύνεται με μηλωτή. Αντιθέτως, τρέφεται με κάποια άλλη πνευματική τροφή, της οποίας χορηγός είναι ο Θεός, που γνωρίζει τα κρύφια και εδημιούργησε τα αόρατα, έχοντας την τροφή του κατά κάποιον τρόπο αμβρόσια και άφθαρτη.

Ας μας πουν, λοιπόν, αυτοί που εκφοβίζουν τα πρόβατα και τρομάζουν τα περιστέρια και αποδιώχνουν τα αρνιά και τα θρέμματα του Χριστού: από πού εφοδιάστηκε ο Μωυσής κατά τη διάρκεια του σαρανταημέρου; Πού έβρισκε τα αναγκαία ο Ηλίας στον χείμαρρο Χορρά, όταν έτρωγε άρτο το πρωί και κρέας το δειλινό, τα οποία του έφερναν τα κοράκια με προσταγή του Θεού; Διότι θα ήταν ανόητο να μιλάει η Γραφή για αυτά, όπως και τώρα είναι ανόητο για αυτούς να τα εξετάζουν. Διότι ποια είναι η ωφέλεια σε τέτοια πράγματα; Ή τι το χρήσιμο υπάρχει, παρά μόνο για την απιστία, προσφέροντας προφάσεις προκατάληψης μέσα από ψυχρολογίες και μάταιες ανατροπές; Ας μας πουν πάλι, για ποιον λόγο, όταν το θέλησε ο Θεός, έκανε ώστε στους γιους του Ισραήλ επί σαράντα χρόνια ούτε τα μαλλιά τους να μακρύνουν, ούτε τα υποδήματά τους να παλιώσουν, ούτε τα ενδύματά τους να φθαρούν ή να λερωθούν; Μήπως άραγε και αυτοί είχαν κατεβεί από τον ουρανό; Μήπως ήταν θεοί τέτοιοι άνθρωποι; Και μάλιστα ενώ δεν ήταν αξιέπαινοι, αλλά σε πολλά παρόργισαν τον Θεό· μήπως δεν ήταν ομοιοπαθείς με εμάς; Αλλά όλα αυτά έγιναν για να δείξει ο Θεός ότι τα πάντα σε Αυτόν είναι δυνατά και είναι εφικτό και να γίνονται και να μη γίνονται.

ΙΣΤ΄. Ο προφήτης Ιωνάς. Αυτός, λοιπόν, καταγόταν από την περιοχή Καριαθμαούμ, κοντά στην Άζωτο, την παραθαλάσσια πόλη των Ελλήνων. Εκείνον τον καιρό, ο προφήτης Ηλίας ήλεγχε τον Αχαάβ, τον βασιλιά της Σαμάρειας, και, αφού προκάλεσε μεγάλο λιμό στη γη, έφυγε στην έρημο· και τρεφόταν από τα κοράκια και έπινε νερό από τον χείμαρρο.

Ζʹ. Ανατραφείς λοιπόν και εκπαιδευθείς με αυτόν τον τρόπο, όπως ακριβώς θα έπρεπε και σήμερα να είναι εκείνοι που πρόκειται να προΐστανται του λαού και να διαχειρίζονται το μέγα σώμα του Χριστού, σύμφωνα με τη μεγάλη βουλή και πρόγνωση του Θεού, η οποία από παλιά θέτει τις βάσεις των μεγάλων πραγμάτων, εντάσσεται στο μέγα τούτο ιερό βήμα, και καθίσταται ένας από εκείνους που εγγίζουν τον Θεό, ο οποίος και τους εγγίζει, και αξιώνεται την ιερή στάση και τάξη. Και αφού διήλθε όλη την ακολουθία των βαθμών, για να συντομεύσω τα ενδιάμεσα, του εμπιστεύονται την προεδρία του λαού, πράγμα που ισοδυναμεί με το να πω, την επιστασία όλης της οικουμένης. Και δεν ξέρω να πω αν λαμβάνει την ιεροσύνη ως έπαθλο αρετής ή ως πηγή και ζωή της Εκκλησίας. Διότι έπρεπε, καθώς αυτή εξέλειπε από τη δίψα για την αλήθεια, να ποτιστεί όπως ο Ισμαήλ, ή, όπως ο Ηλίας από τον χείμαρρο, ενώ η γη είχε ξεραθεί από την ανομβρία, να δροσιστεί, και, ενώ ανέπνεε αμυδρά, να αναζωογονηθεί, και να απομείνει σπέρμα στον Ισραήλ· για να μη γίνουμε σαν τα Σόδομα και τα Γόμορρα, των οποίων περιβόητη μεν ήταν η κακία, περιβοητότερη όμως η καταστροφή, αφού κατακλύστηκαν από πυρ και θειάφι.

Δεν είσαι κατώτερη από τα πετεινά που τρέφονται χωρίς μέριμνα. Δεν θα στερέψει για σένα η στάμνα του λαδιού, εφόσον πιστεύεις. Κόρακας θα σε θρέψει, όπως ακριβώς τον Ηλία στην έρημο. Βλέπεις τη Θέκλα να έχει διαφύγει από τη φωτιά και τα θηρία, τον μέγα Παύλο να πεινά και να ριγεί πρόθυμα, για να μάθεις εσύ, παρθένε, να προσβλέπεις μόνο στον Θεό, ο Οποίος γνωρίζει να τρέφει ακόμη και μυριάδες στην έρημο.

Διότι εκείνοι είχαν κάποιες αρετές, εσύ όμως με την κακία και τις ηδονές συμμάχησες, ενώ προς την αρετή κήρυξες ακήρυκτο πόλεμο· έχεις γίνει για όλους κωμωδία, περίγελος και σκάνδαλο. Διότι, βλέποντάς σε να αγγίζεις με μιαρά χέρια τα ιερά μυστήρια, απομακρύνονται, προτιμώντας μάλλον να παραμένουν αμύητοι παρά να δεχθούν τα άχραντα δώρα από ακάθαρτα και μιαρά χέρια. Αν και πάρα πολλές φορές ακούν από εμένα ότι δεν βλάπτονται καθόλου από αυτό, μερικοί από αυτούς δεν πείθονται, και άλλοι δεν γυρίζουν καν να ακούσουν, νομίζοντας ότι φλυαρώ γύρω από αυτό. Και προέβαλα ως παράδειγμα τον Βαλαάμ και τον Καϊάφα, οι οποίοι υπήρξαν ασεβέστατοι και αδικώτατοι, κι έπειτα ο μεν ξεστόμισε ευλογίες, ο δε προφήτευσε. Μνημόνευσα ακόμη και τον κόρακα, το ακάθαρτο και μισότεκνο πτηνό, μέσω του οποίου τράφηκε ο Ηλίας. Αλλά, μολονότι σε όλα τα άλλα πείθονται και με εκθειάζουν, δεν θέλουν να πειστούν σε όσα λέγονται για εσένα. Διότι, εξαιτίας της υπερβολής των παλαιών και των τωρινών παραπτωμάτων σου, εκφέρουν αντίθετη κρίση, δίνοντας προσοχή όχι σε αυτά που λέω εγώ, αλλά σε αυτά που πράττεις εσύ, και απορρίπτοντας τις προτροπές μου. Αλλά, ω, πώς να σε αποκαλέσω για να προσεγγίσω την αλήθεια; Τι να πω για να σε απαλλάξω από τη μανία; Τι να γράψω για να σε σταματήσω από την ασέλγεια;

Αλλά όμως προφήτευσε, και η χάρη άγγιξε μεν τη γλώσσα του, δεν άγγιξε όμως τη διάθεσή του. Αν μάλιστα θέλεις να μάθεις και κάτι πιο παράδοξο, έτρεφε τον ουρανοδρόμο Ηλία μέσω ενός κόρακα, ενός ακάθαρτου πτηνού. Μην αμφιβάλλεις, λοιπόν, αν μέσω κάποιων αμαρτωλών ιερέων (διότι ούτε πρέπει, ούτε είναι δίκαιο να τους καταδικάζουμε όλους) δίνονται τα θεία και υπερφυή χαρίσματα.

Ο ίδιος ο Ηλίας, χάρη στη σωφροσύνη του, είχε αποκτήσει στα σύννεφα θησαυρούς πυρός και ύδατος· διότι στους ασεβείς έριχνε ως βροχή ουράνιο πυρ, και στην οικουμένη που υφίστατο στέρηση άδειασε τις ουράνιες πηγές. Ο δε Ελισσαίος, ο μαθητής του, έχοντας αποκτήσει την ίδια σωφροσύνη με τον δάσκαλό του, έκανε με την προσευχή του να βλαστήσει το στάχυ ενός τέκνου στη στείρα μήτρα της Σωμανίτιδος· και επειδή έπρεπε να επιδείξει θαύματα εφάμιλλα με του δασκάλου του, ανασταίνει έναν νεκρό· και μετά τον θάνατό του, τα λείψανα των οστών του ανασταίνουν νεκρούς. Ο δε σοφότατος Δανιήλ, έχοντας ζωσθεί τη σωφροσύνη σαν δίστομη μάχαιρα, έπνιξε τους δόλιους λύκους και διαφύλαξε αβλαβή την αμνάδα του Χελκίου. Διότι ούτε το λαμπρό έριο της σωφροσύνης της αποκοπτόταν από μιαρό φιλί, ούτε οι μαστοί της μολύνονταν από τη δίστομη ρομφαία της αμαρτίας. Ο δε μακάριος Αμβακούμ, αφού αρπάχθηκε από το Άγιο Πνεύμα, μετέφερε το γεύμα των εργατών στον εργάτη της σωφροσύνης, τον Δανιήλ. Μήπως δεν μπορούσε ο Θεός να θρέψει και αυτόν, όπως ακριβώς τον Ηλία, μέσω κοράκων; Αλλά, για να μην αφήσει απαρηγόρητο αυτόν που συγκατοικούσε με τα θηρία, αποστέλλει τον συμπροφήτη για να τον παρηγορήσει στη θλίψη του. Αναλογίσου, αγαπητέ, πώς βρισκόταν ο Δανιήλ στον λάκκο των λεόντων, χωρίς να έχει ούτε σκαμνί, ούτε άρτο, ούτε τραπέζι, ούτε λυχνάρι, ούτε κλίνη, αλλά στεκόμενος σταυροειδώς ανάμεσα στα δύο λιοντάρια, μιμούνταν τον Χριστό που επρόκειτο να έλθει.

Ερμήνευσέ μου, ω Ιουδαίε, το ζήτημα του πτηνού. Ο Μωυσής δεν νομοθετούσε για τον κόρακα, και δεν τον κατέταξε στα ακάθαρτα; Πώς λοιπόν ο προφήτης, τον οποίο περιμένεις να έλθει, αυτός που ανέβηκε σε πύρινο άρμα και έκλεισε τον ουρανό για τρία χρόνια και έξι μήνες, πώς αυτός που με την προσευχή του ανέστησε νεκρούς, τρεφόταν από κόρακα; Δεν μπορούσε άραγε εκείνος που έκλεισε τον ουρανό να κατεβάσει άρτους για τον εαυτό του; Αλλά (το έκανε) για να σου δείξει ότι η Παλαιά (Διαθήκη) ανέτρεπε τις διατάξεις του νόμου. Και αυτός έζησε αγωνιζόμενος με μακροθυμία και υπομονή, όπως και όλους τους αγίους διαπιστώνουμε ότι αγωνίστηκαν μέσω της υπομονής. Εξέτασε ακόμη, αν θέλεις, και τον μακάριο Δαβίδ, ο οποίος, ενώ ήταν ο έσχατος μεταξύ των ανθρώπων και των αδελφών του, έπειτα έγινε βασιλιάς των αδελφών του· και τον τόσο μεγάλο εχθρό τον κατέβαλε με μια πέτρα, και καταστρέφοντας την παράταξή του, διέλυσε τη δύναμή του σαν ιστό αράχνης· και παρόλο που αυτός αγωνίστηκε με αυτόν τον τρόπο, πολεμήθηκε τόσο έντονα από τον Σαούλ. Καίτοι ο Δαβίδ τον ευεργετούσε, και όταν εκείνος έψαλλε το δαιμόνιο δραπέτευε, και παρόλο που πολλές φορές ο Δαβίδ τον βρήκε έτοιμο προς σφαγή, ωστόσο πάλι με ανεξικακία του χαριζόταν· και μολονότι πολλές φορές ο Σαούλ επετέθη εναντίον του για να τον θανατώσει, πάλι ο Δαβίδ τα ανέθετε όλα στον Θεό.

Ο κόρακας εκλαμβάνεται ως σύμβολο της φύσης που μαύρισε εξαιτίας της παρακοής, ενώ ο Ηλίας που κάθεται στον χείμαρρο εκλαμβάνεται ως σύμβολο του γνωστικού νου, ο οποίος είναι εγκατεστημένος μέσα στον χείμαρρο των πειρασμών και των πόνων της ασκήσεως. Αυτός τρέφεται από τη μαυρισμένη φύση, το μεν πρωί με άρτο, δηλαδή συλλέγοντας γνώση από τη φυσική θεωρία των όντων, το δε δειλινό με κρέας· διότι μυείται στο μυστήριο της ενανθρωπήσεως του Κυρίου που επρόκειτο να συντελεστεί στους έσχατους καιρούς, ότι δηλαδή Εκείνος που εξάπαντος έφερε τη φύση στην ύπαρξη εκ του μη όντος, θα την επανορθώσει κιόλας, παρότι έχει διαφθαρεί.

Ή και διαφορετικά: Ο Ηλίας εκλαμβάνεται ως τύπος του Κυρίου· διότι αυτός, ενώ ένας νοητός λιμός κατείχε όλες τις καρδιές, ήλθε στον χείμαρρο, δηλαδή στον παρόντα βίο, υπομένοντας εκουσίως τους πειρασμούς και τα πάθη, και, μολονότι ήλθε στα δικά του, οι δικοί του δεν τον δέχθηκαν ούτε τον έθρεψαν, αλλά τα έθνη που ήταν σκοτισμένα από την ειδωλολατρία τον υποδέχθηκαν και τον έθρεψαν διά της γνώσεως και της πράξεως, καθώς διά του άρτου δηλώνεται η γνώση και διά του κρέατος η πράξη.

Έχω, λοιπόν, διαρκώς μαζί μου, με εβδομαδιαία εναλλαγή, και έναν από τους θυρωρούς. Μαζί του τρώμε, ψέλνουμε, κοιμόμαστε. Έτσι περνάμε την ημέρα μας, όπως γνωρίζει ο παντεπόπτης Θεός, εργαζόμενοι, αναγινώσκοντας, ησυχάζοντας, και στον κατάλληλο χρόνο συζητώντας τα τρέχοντα ζητήματα τόσο μεταξύ μας όσο και με τους αγαθούς άνδρες που μας επισκέπτονται, αλλά βεβαίως και με μοναχούς. Διότι ο Θεός παρακίνησε ανθρώπους όχι μόνο από τους ντόπιους, αλλά και από την υπερορία και ακόμη πιο μακριά, οι οποίοι μας παρηγορούν επαρκώς σωματικά και ψυχικά, και μάλιστα ορισμένοι επιδεικνύουν τόση ομοψυχία, ώστε έδωσαν όρκο πίστης μέχρι θανάτου στους αγώνες υπέρ της ευσέβειας. Διότι, έστω κι αν εμείς είμαστε ανάξιοι ακόμη και να αναπνέουμε, εντούτοις ο αγαθός Κύριος στα πάντα προφθάνει, φυλάττει, προνοεί και φροντίζει εκείνους που εξορίζονται για χάρη Του, περισσότερο από όσο ελπίζει κανείς. Έτσι έθρεψε τον Ηλία όταν πεινούσε μέσω του κόρακα, έτσι και τον Δανιήλ μεταφέροντας δια αέρος τον Αμβακούμ, καθώς και όποιον άλλον από τους θεράποντές Του.