Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΕΤΡΟΥ 5:8

Το θηρίο που είδες, υπήρχε και δεν υπάρχει πλέον, και πρόκειται να ανεβεί από την άβυσσο και να οδηγηθεί στην απώλεια. Θηρίο είναι ο διάβολος, ο οποίος πάντοτε ζητά ποιον να καταπιεί· αυτός, αφού θανατώθηκε με τον σταυρό του Χριστού, λέγεται ότι θα αναζήσει πάλι κατά τη συντέλεια, ενεργώντας την άρνηση του Σωτήρα μέσω του αντιχρίστου με σημεία και τέρατα πλάνης. Γι' αυτόν τον λόγο, υπήρχε μεν και είχε ισχύ πριν από τον σταυρό· δεν υπάρχει όμως μετά το σωτήριο πάθος, έχοντας αποδυναμωθεί και εκδιωχθεί από την εξουσία την οποία είχε αποκτήσει επί των εθνών μέσω της ειδωλολατρίας. Θα είναι όμως παρών κατά τη συντέλεια με τον τρόπο που αναφέραμε, ανεβαίνοντας από την άβυσσο, είτε από εκεί όπου καταδικάστηκε —εκεί όπου οι εκβαλλόμενοι δαίμονες ικέτευαν τον Χριστό να μη σταλούν, αλλά (να σταλούν) στους χοίρους—, είτε από τον παρόντα βίο, ο οποίος μεταφορικά ονομάστηκε άβυσσος εξαιτίας του βάθους της αμαρτίας που κυριαρχεί σε αυτόν, το οποίο ταράσσεται και κυματίζεται από τα πνεύματα των παθών. Διότι από εκεί εμφανίζεται ο αντίχριστος, φέροντας τον σατανά μέσα του προς όλεθρο των ανθρώπων, για να οδεύσει προς την απώλεια στον μέλλοντα αιώνα.

Εδώ, όμως, όπου η κληρονομιά είναι βέβαιη και αμετάβλητη, όπου διαθέτης είναι ο Χριστός και διαθήκη το Ευαγγέλιο και μάρτυρες οι απόστολοι, όπου υπάρχει ο ουρανός και τα αγαθά του, «όσα δεν είδε μάτι και δεν άκουσε αυτί και δεν τα διανοήθηκε ανθρώπου καρδιά, όσα ετοίμασε ο Θεός για εκείνους που τον αγαπούν», πόσο περισσότερο οφείλουμε να σπουδάσουμε για να κληρονομήσουμε; «Υπέρ της κληρονομούσης». Και ο κορυφαίος των προφητών δικάζεται υπέρ αυτής ως ρήτορας, λέγοντας: «Τα λόγια μου άκουσε, Κύριε». Ο αντάρτης του ουρανού έγινε στη γη αντίδικος της νύμφης σου, όπως είναι γραμμένο: «Ο αντίδικός σας, ο διάβολος, σαν λιοντάρι περιπατεί, ζητώντας ποιον να καταπιεί». Αλλά επειδή αυτός ο αντίδικος πολλούς αποκληρονόμησε εξαρχής, υπέρ αυτής της κληρονόμου ικετεύω σε: «Τα λόγια μου άκουσε, Κύριε». Κληρονόμος του Νώε ήταν ο Χαμ ως γιος του, αλλά αφού τον έκανε να γελάσει για τη γύμνια του πατέρα του, τον άφησε γυμνό από την κληρονομιά του πατέρα του, και αφαιρώντας του την ελευθερία, τον έντυσε με δουλεία και μετέτρεψε την ευλογία του σε κατάρα: «Καταραμένος να είναι ο Χαναάν· δούλος των δούλων θα είναι στους αδελφούς του». Επειδή, λοιπόν, αυτός και τώρα θέλει η νύμφη σου να γυμνωθεί, ώστε να σε δει γυμνό στο πάθος όπως τον Νώε και να σε περιγελάσει, ώστε να την κάνεις αποκληρονόμο λέγοντας: «Πηγαίνετε από εμένα, οι καταραμένοι· ήμουν γυμνός και δεν με ντύσατε» – ώστε λοιπόν ο αντίδικός της διάβολος να ντροπιαστεί και η νύμφη να βρεθεί εντός της κληρονομιάς, δίδαξέ την, Δέσποτα Χριστέ, να μη γελάσει τη γύμνια σου, αλλά να μάθει ότι η δική σου γύμνια έντυσε τον κόσμο, ότι, όπως, αν και πλούσιος, έγινες φτωχός για εμάς, για να πλουτίσουμε εμείς, έτσι και εσύ, που ντύνεσαι τον ουρανό και τη γη, γυμνώθηκες, για να ντύσεις τον κόσμο. «Τα λόγια μου άκουσε, Κύριε». Τον Ισμαήλ μαζί με την Αιγύπτια μητέρα του τον αποκληρονόμησε εντελώς εξαιτίας των παιγνίων. «Διότι, βλέποντας η Σάρρα τον γιο της Άγαρ της Αιγύπτιας να παίζει με τον Ισαάκ τον γιο της, είπε στον Αβραάμ: Διώξε τη δούλη και τον γιο της· διότι δεν πρόκειται να κληρονομήσει ο γιος της δούλης μαζί με τον γιο μου, τον Ισαάκ». Επειδή, λοιπόν, και τώρα η αποκληρονόμος συναγωγή των Ιουδαίων περιπαίζει την εκκλησία για τον σταυρό, εκείνην διώξε και αυτήν εισάγαγε. «Τα λόγια μου άκουσε, Κύριε». Αφού μόλυνε τον Ησαύ με πορνεία, προκάλεσε να χάσει την κληρονομιά των πρωτοτοκίων, έκανε τον γιο δούλο του αδελφού του και όρισε τον Ησαύ ως δεύτερο Χαναάν. «Μήπως», λέει, «υπάρχει κάποιος πόρνος ή βέβηλος όπως ο Ησαύ, ο οποίος αντί για φαγητό έχασε τα πρωτοτόκια» και την πατρική ευλογία.

Η δε διάνοια των ανθρώπων είναι επιμελώς στραμμένη προς τα πονηρά· και μάλιστα ο αντίδικός μας διάβολος, φθονώντας για τα τόσα αγαθά που μας έχουν δοθεί, περιφέρεται ζητώντας να αρπάξει τους σπόρους του Λόγου που βρίσκονται μέσα μας. Γι' αυτό λοιπόν, ο Κύριος, σφραγίζοντας μέσα μας τις διδασκαλίες σαν δικά του κειμήλια μέσω της πρόρρησης, έλεγε: «Προσέχετε μήπως σας πλανήσει κάποιος. Διότι πολλοί θα έρθουν στο όνομά μου, λέγοντας: Εγώ είμαι· και ο καιρός πλησίασε, και θα πλανήσουν πολλούς· μην πορευτείτε, λοιπόν, οπίσω τους». Μέγα χάρισμα μας έδωσε ο Λόγος, ώστε να μην απατώμαστε από τα φαινόμενα, αλλά μάλλον, ακόμη και αν αυτά τυγχάνουν καλυμμένα, να τα διακρίνουμε με τη χάρη του Πνεύματος. Επειδή, δηλαδή, είναι εξ ολοκλήρου μισητός ο εφευρέτης της κακίας και μέγας δαίμονας, ο διάβολος, και με το που εμφανίζεται βάλλεται από όλους, ως όφις, ως δράκοντας, ως λέοντας που ζητά να αρπάξει και να καταπιεί κάποιους· για τον λόγο αυτόν, την πραγματική του φύση την αποκρύπτει και τη σκεπάζει, ενώ υποκρίνεται πανούργα το όνομα που όλοι ποθούν, ώστε, αφού απατήσει με την ψευδαίσθηση, να αιχμαλωτίσει έπειτα τους πλανηθέντας στα δικά του δεσμά.

Αλλά ούτε και έτσι ησύχαζαν, παρά, όπως ακριβώς ο πατέρας της αίρεσής τους «περιέρχεται ως λέων ζητώντας ποιον να καταπιεί», έτσι και αυτοί, λαμβάνοντας την εξουσία των δημοσίων οδών και περιφερόμενοι, όποιον έβρισκαν να τους επικρίνει για τη φυγή τους και να αποστρέφεται την αρειανική αίρεση, τον μαστίγωναν, τον έδεναν και τον εξόριζαν από την ίδια του την πατρίδα. Προκαλούσαν δε τέτοιο τρόμο, ώστε πολλούς να τους κάνουν υποκριτές, και πολλοί να καταφεύγουν στις ερήμους προκειμένου να αποφύγουν να τους συναντήσουν έστω και στο ελάχιστο. Τέτοια ήταν τα τολμήματα της μανίας τους μετά τη φυγή. Διότι έπραξαν και κάτι άλλο πρωτοφανές, το οποίο είναι μεν ταιριαστό στην αίρεσή τους, αλλά δεν είχε ακουστεί ποτέ προηγουμένως, ούτε πρόκειται ίσως να συμβεί ποτέ ούτε καν μεταξύ των πιο ασελγών των Ελλήνων, πόσο μάλλον μεταξύ Χριστιανών. Ενώ δηλαδή η αγία σύνοδος είχε αποστείλει ως πρεσβευτές τους επισκόπους, τον Βικέντιο από την Καπύη (αυτή είναι μητρόπολη της Καμπανίας) και τον Ευφράτη από την Αγριππίνα (αυτή είναι επίσης μητρόπολη της Άνω Γαλατίας), προκειμένου, όπως αποφάσισε η σύνοδος, να επιτρέψει ο βασιλιάς στους επισκόπους να επανέλθουν στις εκκλησίες τους, επειδή ο ίδιος τους είχε εκδιώξει, έχοντας γράψει σχετικά και ο ευσεβέστατος Κώνστας προς τον αδελφό του, συστήνοντάς του τους επισκόπους.

Γι' αυτό Εκείνος, αφού περιέπαιξε τον θάνατο, τον παραδίδει πλέον υποχείριο και σε εμάς για να καταπατείται, λέγοντας: «Ιδού, σας έχω δώσει την εξουσία να πατάτε επάνω σε όφεις και σκορπιούς, και επάνω σε όλη τη δύναμη του εχθρού»· και πάλι: «Θα καταπατήσει λέοντα και δράκοντα». Διότι παλαιά μεν ο όφις εξαπάτησε την Εύα, και με τον φθόνο του ο θάνατος εισήλθε στον κόσμο· τώρα όμως καταπατείται, και ενώ θέλει να εξαπατήσει, ακούει: «Ύπαγε οπίσω μου, Σατανά». Και παλαιά μεν ο αντίδικός μας διάβολος περιφερόταν ως λέοντας, διψώντας για την ψυχή μας· τώρα όμως καταπατείται μαζί με τον δράκοντα, και συνεπώς ο Θεός εν τάχει θα συντρίψει τον Σατανά κάτω από τα πόδια μας. Και τόσο πολύ καταφρονείται και εμπαίζεται, ώστε να μη φοβάται κάποιος ακόμη κι αν απλώσει το χέρι του σε φωλιά ασπίδων.

Γνώρισμα της ανδρείας είναι η υπομονή. Διότι με αυτήν καθένας από τους αγίους, αντέχοντας τα επίπονα και λυπηρά που συνέβαιναν στον βίο του, υπερίσχυε κατά του διαβόλου· και επειδή το Πνεύμα θέλει να αποκτήσουμε και τα δύο, μας δίνει την προσταγή λέγοντας στον ψαλμό: «Να είσαι ανδρείος, και ας κραταιωθεί η καρδιά σου, και υπόμεινε τον Κύριο». Διότι εκείνος που υπομένει είναι ανδρείος, και ο ανδρείος είναι υπομονετικός. Γι' αυτό και ο μακάριος Ιώβ, επειδή ακριβώς υπέμενε, ενδυναμωνόταν, και επειδή υπέφερε με ανδρεία τους πόνους, έδειξε υπομονή, και απομάκρυνε τη γυναίκα του, η οποία είχε εξαπατηθεί από τον όφι και είχαν διαφθαρεί οι λογισμοί της. Διότι, επειδή ο εφευρέτης της κακίας είναι καθόλα μισητός, και με την εμφάνισή του και μόνο αναζητά ποιον θα αρπάξει και θα καταβροχθίσει· για τον λόγο αυτόν αποκρύπτει και συγκαλύπτει την πραγματική του φύση· και υποκρινόμενος μέσω φαντασιώσεων την αλήθεια που όλοι επιθυμούν, ρίχνει το δικό του δηλητήριο σε όσους τον ακολουθούν. Έτσι εξαπάτησε και την Εύα, μη λέγοντας δικά του λόγια, αλλά υποκρινόμενος τα λόγια του Θεού και παραποιώντας το νόημά τους. Έτσι υποκίνησε και τη γυναίκα του Ιώβ, πείθοντάς την να υποκρίνεται τη φιλόστοργη σύζυγο, ενώ παράλληλα τη δίδαξε να βλασφημεί τον Θεό. Με αυτόν τον τρόπο ο δόλιος εμπαίζει τους ανθρώπους, εξαπατώντας τους κρυφά με φαντασιώσεις και σύροντας τον καθένα στον δικό του βόθρο της κακίας.

Απόκ. Ο διάβολος, ο οποίος «περιφέρεται ως ωρυόμενος λέων, ζητώντας ποιον να καταπιεί». Ερώτ. λβ΄. Τι είπε όμως ο κριτής; «Αν και τον Θεό δεν φοβάμαι, και άνθρωπο δεν ντρέπομαι, εντούτοις θα της αποδώσω δικαιοσύνη, για να μην έρχεται και με ενοχλεί διαρκώς». Και προσθέτει ο Κύριος λέγοντας: «Ακούστε τι λέει ο κριτής της αδικίας», [εννοώντας] τον Θεό· επειδή κρίνει και καταδικάζει τους αδίκους. «Διότι για τον δίκαιο δεν έχει τεθεί νόμος.» Ερώτ. λγ΄. Πώς πρέπει να νοηθεί το ότι «Εκείνος που έχει ιμάτιο, ας το πουλήσει και ας αγοράσει μάχαιρα»; Απόκ. Αυτό το είπε ο Κύριος, θέλοντας να γνωστοποιήσει στους αποστόλους την προδοσία Του και την έφοδο των Ιουδαίων. Επομένως, ούτε το αποσιώπησε εντελώς, για να μην ταραχθούν από την αιφνίδια έφοδο, ούτε πάλι το φανέρωσε πλήρως, για να μην κυριευθούν από κάποια δειλία.

Δόξα εν υψίστοις Θεώ. Αδελφέ, ο εχθρός μας ο «διάβολος παρατάχθηκε σαν λιοντάρι που ωρύεται» για να σε καταβροχθίσει. Αλλά δεν τον άφησε το χέρι του Θεού που πάντοτε μας σκεπάζει. Όταν, λοιπόν, είδε ότι δεν του επιτρέπεται να κάνει αυτό που θέλει, βάλθηκε να ταράξει το μυαλό σου και σου προανήγγειλε κάποια πράγματα μέσω των αισχρών ονείρων του. Και ως πονηρός στην πανουργία του, επειδή είδε ότι ο Κύριος δεν σε παραδίδει για να πειραστείς μέχρι τέλους ούτε πάνω από τη δύναμή σου, σε έκανε να δεις εκκλησία και μοναστήρι, δήθεν για βοήθεια. Εσύ, λοιπόν, ασφάλισε την καρδιά σου, σφραγίζοντάς την ατάραχα στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος. Και πιστεύω ότι μας βοηθά να καταπατήσουμε το κεφάλι του. Απόκτησε, επομένως, ταπεινή καρδιά και δώσε δόξα σε Εκείνον που σε έσωσε από την παγίδα του θανάτου. Διότι εσύ τα έπαθες αυτά από αμέλεια.

Απόκριση του ίδιου μεγάλου Γέροντα προς τον ίδιο, ο οποίος είχε αρχίσει συζήτηση με κάποιον περί πίστεως, αλλά δεν ήταν ικανός για μια τέτοια αναζήτηση και ταραζόταν κατά την αντιπαράθεση. Ο θείος Απόστολος, κινούμενος από το Άγιο Πνεύμα, είπε: «Πιστός είναι ο Θεός, ο οποίος δεν θα σας αφήσει να πειραστείτε πάνω από τις δυνάμεις σας, αλλά μαζί με τον πειρασμό θα δώσει και τη διέξοδο, ώστε να μπορέσετε να τον υπομείνετε.» Ομόψυχε αδελφέ μου και γνήσιε αγαπητέ, να έχεις τη βεβαιότητα εν Κυρίω ότι, βλέποντας τη θλίψη και την ταραχή του πειρασμού που σε βρήκε, πόνεσα τόσο τρομερά όσο ποτέ άλλοτε, ιδίως ενθυμούμενος τον Απόστολο που λέει: «Ποιος ασθενεί και δεν ασθενώ;» και τα εξής. Και πάλι: «Αν πάσχει ένα μέλος, συμπάσχουν όλα τα μέλη.» Διότι, κι αν δεν πράττω τα έργα του Αποστόλου, τουλάχιστον άκουσα τον ίδιο να λέει: «Να κλαίτε με αυτούς που κλαίνε και να χαίρεστε με αυτούς που χαίρονται.» Αλλά, δόξα στον ύψιστο Θεό, ο οποίος δεν επέτρεψε στον μισόκαλο εχθρό να ολοκληρώσει σε σένα όλη την κακία του, σύμφωνα με το δικό του θέλημα. Διότι αυτός θέλει να καταπιεί ζωντανούς τους ανθρώπους, όπως μαρτυρεί ο κορυφαίος των Αποστόλων Πέτρος, λέγοντας ότι «Σαν λιοντάρι ωρύεται, ζητώντας ποιον να καταπιεί.» Δέσποτά μου, ας μην αποδεχόμαστε πάντα με τόση βιασύνη την ταραχή των πονηρών λογισμών, ώστε να κινούμαστε με αυτόν τον τρόπο και να ταραζόμαστε εναντίον του πλησίον μας. Διότι αυτό προέρχεται από διαβολική ενέργεια, και τίποτε άλλο.

Το οποίο είναι ολόκληρη η γη κάτω από τον ουρανό, στην οποία διδασκόμαστε από το βιβλίο του Ιώβ ότι αυτός περιφέρεται και γυρνά, σαν λυσσασμένος σκύλος, ζητώντας ποιον να καταπιεί. Εάν, λοιπόν, αρνείσαι τη μάχη εναντίον του αντιπάλου, μετοίκησε σε άλλον κόσμο, στον οποίο αυτός δεν υπάρχει· και τότε θα εξασφαλίσεις την άρνηση της πάλης απέναντί του και την ακίνδυνη απραξία ως προς τα ευαγγελικά δόγματα. Εάν όμως αυτό είναι αδύνατο, σπεύσε να μάθεις τον αγώνα εναντίον του, διδασκόμενος από τις Γραφές την τέχνη της πάλης, ώστε να μην παραδοθείς στο αιώνιο πυρ, ηττημένος από αυτόν εξαιτίας της άγνοιάς σου. Και αυτά ας ειπωθούν παρεμπιπτόντως προς εκείνους που ζουν σε συζυγία και παραμελούν αμέριμνα την τήρηση των εντολών του Χριστού.

Πρέπει λοιπόν να προσφέρουμε θυσίες και μάλιστα με πολλή ευλάβεια και προθυμία, και να προσφέρουμε στον Θεό με απλότητα, όχι τα πεταμένα και τα πιο άτιμα και τα ανάξια λόγου, αλλά τα κορυφαία και τα εξαιρετικά. Αν όμως κάποιος προσφέρει τον εαυτό του ως ιερή θυσία στον Θεό (διότι θυμόμαστε τον μακάριο Παύλο που γράφει τα εξής: «Να παραστήσετε τα σώματά σας ως θυσία ζωντανή, άγια, ευάρεστη στον Θεό, που είναι η λογική σας λατρεία»), ας εξετάζει σχολαστικά τον εαυτό του, και ας γίνει σαν ένας ακριβής ελεγκτής των ψεγαδιών της δικής του ψυχής. Ας προσέχει μήπως είναι τυφλός, δηλαδή μήπως δεν έχει το φως της αλήθειας στον νου του, μήπως χωλαίνει στα πόδια, μη μπορώντας να βαδίσει ορθά προς οποιοδήποτε από τα αγαθά, μήπως φέρει αρπάγματα και αρρώστιες. Διότι πρέπει να μην κοιμόμαστε διαρκώς, επειδή «ο αντίδικός μας διάβολος περιφέρεται σαν λιοντάρι, ζητώντας ποιον να καταπιεί». Όταν λοιπόν βρισκόμαστε άγρυπνοι και σε εγρήγορση, το θηρίο μάς προσπερνά. Αν όμως μας δει να νυστάζουμε και να αμελούμε, μας κάνει θήραμά του και μας καθιστά άρρωστους, δηλαδή νεκρούς, και εντελώς αδρανείς ως προς την ικανότητα να κατορθώσουμε την αρετή. Ας απέχει επίσης πολύ από την ταραχή, δηλαδή ας είναι ανώτερος από τη μικροψυχία και ας διαπρέπει στην υπομονή. Διότι, όπως ο τρόπος της υπομονής οδηγεί στη ζωή, έτσι και η μικροψυχία οδηγεί στον θάνατο. Επειδή αυτό το πράγμα το ονομάζουμε ασθένεια του νου και παράλυση της καρδιάς.

Έτσι, λοιπόν, μας συμπεριφέρονται οι αόρατοι εχθροί μετά την παγίδευση. Αλλά όταν εμείς αντισταθούμε υπακούοντας στον Πέτρο: «Να είστε νηφάλιοι, λέει, και να γρηγορείτε, διότι ο αντίδικός σας διάβολος περιφέρεται σαν λιοντάρι που ωρύεται, ζητώντας ποιον να καταπιεί»· και εάν του αντισταθείτε με την πίστη, αμέσως ταπεινώνεται και γίνεται σαν σκύμνος που κατοικεί σε κρυφά μέρη. Από δειλία βρίσκονται [οι δαίμονες] σε αυτή την κατάσταση, επειδή αφενός φοβούνται να επιτεθούν στους ισχυρούς, αναζητώντας αφετέρου την κατάλληλη ευκαιρία· γι' αυτόν τον λόγο κρύβονται. [Πρέπει βέβαια να γνωρίζουμε, ότι το φοβερότατο λιοντάρι, δηλαδή ο Σατανάς, επιτίθεται και φανερά μέσω των δικών του υπασπιστών· ο ίδιος όμως κρύβεται και σαν σκύμνος· διότι ετοιμάζει κρυφά τις επιβουλές. Θα μπορούσε κανείς να αποδώσει αυτά και στα δικά του τέκνα· διότι φρονούν τα ίδια.] <Τη ρομφαία σου από τους εχθρούς της χειρός σου.> (C f. 30.) Ρομφαία του ίδιου του Θεού, ονομάζει τον δίκαιο, ο οποίος σαν μαχαίρι κόβει τις παρατάξεις των δαιμόνων. Διότι η ψυχή του δικαίου είναι αναίρεση της αμαρτίας· η ζωή του δικαίου είναι θάνατος των ηδονών. Και γι' αυτό προσεύχεται να λυτρωθεί αυτή από τον ασεβή και το χέρι των εχθρών, δηλαδή του διαβόλου και των δαιμόνων, καθώς επιβουλεύεται σφοδρά από όλους. <Ανάστηθι, Κύριε, πρόφθασέ τους και υποσκέλισέ τους.> (B f. 58.) Το «πρόφθασον» (πρόλαβε) δηλώνει το εξής: Μην τους επιτρέψεις να φέρουν σε πέρας αυτό που επιδιώκουν· αλλά, προλαβαίνοντας τον δικό μου κίνδυνο, να καταστήσεις στο τέλος άχρηστη τη δική τους σκαιότητα.

Διότι περιφέρεται σαν λιοντάρι που ωρύεται, ζητώντας ποιον να καταπιεί, σύμφωνα με τη Γραφή. Γι' αυτό η Εκκλησία νουθετεί, γι' αυτό υπάρχουν τα παρόντα διδασκαλεία, γι' αυτό γίνονται τα αναγνώσματα. Διότι ο τρόπος της θεοσέβειας συνίσταται από αυτά τα δύο: από τα ευσεβή δόγματα και από τις αγαθές πράξεις. Και ούτε τα δόγματα είναι ευπρόσδεκτα στον Θεό χωρίς αγαθά έργα, ούτε τα έργα που τελούνται χωρίς ευσεβή δόγματα αποδέχεται ο Θεός.

Διότι ονομάζεται θύρα· αλλά μην νομίζεις ότι η ονομασία υποδηλώνει κάτι ξύλινο, αλλά θύρα λογική, ζωντανή, που διακρίνει αυτούς που εισέρχονται. Οδός ονομάζεται· όχι αυτή που πατιέται από τα πόδια, αλλά αυτή που οδηγεί προς τον Πατέρα στους ουρανούς. Πρόβατο ονομάζεται· όχι άλογο ζώο, αλλά εκείνο που με το τίμιο αίμα του καθαρίζει την οικουμένη από τις αμαρτίες, εκείνο που φέρεται μπροστά σε αυτόν που το κουρεύει, και γνωρίζει πότε πρέπει να σιωπά. Αυτό το πρόβατο πάλι ονομάζεται ποιμένας, αυτός που λέει: «Εγώ είμαι ο ποιμένας ο καλός»· πρόβατο λόγω της ανθρώπινης φύσης, ποιμένας λόγω της φιλανθρωπίας της θεότητας. Και θέλεις να μάθεις ότι υπάρχουν και λογικά πρόβατα; Λέει στους αποστόλους ο Σωτήρας: «Ιδού, εγώ σας αποστέλλω ως πρόβατα ανάμεσα σε λύκους». Λέοντας πάλι ονομάζεται· όχι ανθρωποφάγος, αλλά φανερώνοντας κατά κάποιον τρόπο μέσω της ονομασίας το βασιλικό, το σταθερό και το θαρραλέο της υποστάσεως. Ονομάζεται δε λέοντας σε αντίθεση με τον αντίδικο λέοντα, που ωρύεται και καταπίνει τους απατημένους.

Μυσταγωγία πρώτη προς τους νεοφωτίστους. Και ανάγνωσμα από την Α' Καθολική Επιστολή του Πέτρου, από το χωρίο: «Νήψατε, γρηγορήσατε», μέχρι το τέλος της επιστολής· του αυτού Κυρίλλου και του επισκόπου Ιωάννου. Επιθυμούσα και από παλιά, ω γνήσια και πολυπόθητα τέκνα της Εκκλησίας, να σας μιλήσω για αυτά τα πνευματικά και επουράνια μυστήρια. Αλλά, επειδή γνώριζα πολύ καλά ότι η όραση είναι πολύ πιο αξιόπιστη από την ακοή, περίμενα τον παρόντα καιρό, ώστε, βρίσκοντάς σας πιο δεκτικούς στα όσα λέγονται αρχίζοντας από αυτήν την εσπέρα, να σας οδηγήσω στον πιο φωτεινό και πιο ευωδιαστό λειμώνα αυτού του παραδείσου.

Οχυρωμένος λοιπόν με αυτούς τους λόγους, να νήφεις. Διότι ο αντίδικός μας διάβολος, όπως μόλις αναγνώσθηκε, περιφέρεται σαν λιοντάρι, ζητώντας ποιον να καταπιεί. Αλλά στους μεν προηγούμενους χρόνους ο θάνατος επικράτησε και κατάπιε· στο άγιο όμως λουτρό της παλιγγενεσίας, ο Θεός αφαίρεσε κάθε δάκρυ από κάθε πρόσωπο. Διότι δεν πενθείς πλέον, έχοντας απεκδυθεί τον παλαιό άνθρωπο, αλλά πανηγυρίζεις, έχοντας ενδυθεί ως ιμάτιο σωτηρίας τον Ιησού Χριστό.

Αλλά ένας δράκοντας παραμονεύει δίπλα στον δρόμο αυτούς που περπατούν. Πρόσεχε μην σε δαγκώσει με την απιστία. Βλέπει τόσους να σώζονται, και ζητάει ποιον να καταπιεί. Εισέρχεσαι προς τον Πατέρα των πνευμάτων, αλλά περνάς μέσα από τον δρόμο εκείνου του δράκοντα· πώς, λοιπόν, θα τον προσπεράσεις; Υπόδησε τα πόδια σου με την ετοιμασία του ευαγγελίου της ειρήνης, ώστε, ακόμη κι αν σε δαγκώσει, να μη σε βλάψει. Να έχεις μέσα σου πίστη, κραταιά ελπίδα, ισχυρό θεμέλιο, για να προσπεράσεις τον εχθρό και να εισέλθεις προς τον Δεσπότη. Ετοίμασε την καρδιά σου για την υποδοχή της διδασκαλίας, για την κοινωνία των αγίων μυστηρίων. Να προσεύχεσαι συχνότερα, ώστε ο Θεός να σε αξιώσει των επουρανίων και αθανάτων μυστηρίων.

Μυσταγωγικές κατηχήσεις Ε΄ του Ιωάννου, επισκόπου Ιεροσολύμων. Κατήχηση μυσταγωγική και ανάγνωσμα από την Α΄ Καθολική Επιστολή του Πέτρου: «να είστε νηφάλιοι, να αγρυπνείτε, διότι ο αντίδικός σας ο διάβολος» έως το «σε αυτόν ανήκει η ισχύς και η δόξα στους αιώνες των αιώνων. Αμήν».

Μη γίνεις δουλοπαθής, αλλά γίνε μάλλον ελεύθερος. Έχεις ανάγκη από πολλή νήψη. Στέκεσαι στον στίβο, μην αδιαφορείς· διότι ο αντίπαλος στέκεται απέναντι, όπως είναι γραμμένο: ο αντίπαλός μας ο Διάβολος, σαν λιοντάρι που ωρύεται, περιφέρεται ζητώντας ποιον να καταπιεί. Βλέπεις ποια είναι η απληστία του αντιδίκου, ποια η σκληρότητά του; Διότι δεν θέλει απλώς να τραυματίσει και να αφήσει, εκτός κι αν πεθάνει κάποιος, αλλά αμέσως καταπίνει ολόκληρο εκείνον που δεν έχει νήψη.

Ως γνήσιοι δούλοι του Χριστού, σε αυτόν ας δουλεύσουμε, αυτόν ας προσκυνήσουμε, σε αυτόν ας προσκαρτερήσουμε, κοντά του ας παραμείνουμε έως την έσχατη αναπνοή μας, και ας μην πειστούμε από τον Δράκοντα· διότι περιφέρεται σαν λιοντάρι που ωρύεται, ζητώντας ποιον να καταπιεί, ποιον να εξαπατήσει. Σε αυτόν να αντισταθείτε σταθεροί ως στρατιώτες του Χριστού· δουλεύοντας σε αυτόν και παραμένοντας πιστοί. Μην ψάλλεις σήμερα και αύριο χορεύεις. Μη μετανοήσεις σήμερα για τις αμαρτίες σου και αύριο χορεύεις προς την απώλειά σου.

Σε άλλον αδελφό ο Εχθρός επιτίθεται με διαφορετικό τρόπο. Άκουσε λοιπόν και αυτού την αιτία και γίνε σοφός και δώσε δόξα στον μόνο σοφό Θεό, και αφού μάθεις, να φυλάγεσαι, γνωρίζοντας τις ενέδρες του, για να μην πέσεις στην παγίδα του· διότι ο αντίδικός μας, ο Διάβολος, περιφέρεται σαν λιοντάρι που ωρύεται, ζητώντας ποιον να καταπιεί· σε αυτόν να αντισταθείτε μένοντας στερεοί στην πίστη. Σε άλλον αδελφό πάλι, ο Πονηρός δίνει προθυμία για την εργασία, περισσότερο από όσο πρέπει· από εκεί γεννιέται το πάθος της φιλαργυρίας. Τότε η ψυχή, αφού πληγωθεί από τη ρίζα των κακών, τη φιλαργυρία, παρακινεί τον μοναχό να ξυπνά πολύ πρωί και να ξενυχτά στο εργόχειρο περισσότερο από όσο πρέπει, ώστε, αν είναι δυνατόν, να αμελεί και την προσευχή και τη σύναξή του, και να προσηλώνεται μόνο στην εργασία εξαιτίας της φιλαργυρίας. Όταν δε χτυπήσει το σήμαντρο για τη σύναξη, ο αδελφός προσέρχεται τελευταίος από όλους, και ετοιμάζεται να φύγει από τη σύναξη πριν από όλους.

Μην αμελήσεις λοιπόν, ας μην σε κυριεύσει η φροντίδα των γήινων πραγμάτων και μην ρίξεις τον εαυτό σου στην απόγνωση. Διότι ο Θεός, από τη δική Του ευσπλαχνία, σε δέχεται κοντά Του και σε υπερασπίζεται, όπως και όλους όσους Τον αναζητούν με όλη τους την καρδιά. Πλησίασέ Τον λοιπόν με επιμονή, πέσε μπροστά Του, στέναξε, κλάψε και πες Του: Κύριέ μου, Σωτήρα μου, γιατί με εγκατέλειψες; Σπλαχνίσου με, διότι Εσύ είσαι ο μόνος φιλάνθρωπος· σώσε με τον αμαρτωλό, διότι Εσύ είσαι ο μόνος αναμάρτητος· σκέπασέ με από τον βούρκο των ανομιών μου, για να μην καταποντιστώ στους αιώνες των αιώνων. Λύτρωσέ με από το στόμα του Εχθρού· διότι, ιδού, ωρύεται σαν λιοντάρι, θέλοντας να με καταπιεί· εξέγειρε τη δύναμή Σου και έλα για να με σώσεις· άστραψε με την αστραπή Σου και διασκόρπισε τη δύναμή του.

Και πώς τολμούν να αποκαλούν τον Θεό ποιητή και δημιουργό του σατανά και των κακών του έργων, μου προκαλεί μεγάλη απορία. Και μακάρι βέβαια η ματαιοπονία τους να έφτανε μέχρις αυτού του σημείου, και να μην έλεγαν ότι ο Μονογενής, ο Χριστός που κατέβηκε από τους κόλπους του Πατρός, είναι υιός κάποιας γυναίκας, της Μαρίας, γεννημένος από αίμα και σάρκα και την άλλη δυσωδία των γυναικών. Και για να μην καταχραστώ επί μακρόν την επιείκειά σου γράφοντας πολλά σε τούτη την επιστολή, καθώς στερούμαι της φυσικής ευφράδειας, θα αρκεστώ σε αυτά. Θα τα μάθεις δε όλα εν εκτάσει όταν θα βρεθώ ενώπιόν σου, εφόσον βέβαια φροντίζεις ακόμη για τη δική σου σωτηρία. Διότι εγώ δεν περνώ θηλιά στον λαιμό κανενός, όπως κάνουν οι πιο άφρονες από το πλήθος. Να κατανοείς όσα λέω, τιμιότατο τέκνο». 7. Αφού διάβασε αυτήν την επιστολή ο αξιολογότατος Μάρκελλος, ένας άνδρας θεοσεβέστατος και διαπρεπής, απορούσε και εξεπλήσσετο. Διότι συνέβη να βρίσκεται στο σπίτι μαζί του εκείνη την ημέρα ο επίσκοπος της πόλεως Αρχέλαος, όταν ο δούλος του Θεού πήρε στα χέρια του την επιστολή του Μανιχαίου. Ο δε Αρχέλαος, όταν έμαθε την αιτία και διάβασε την επιστολή, έτριζε τα δόντια του σαν λιοντάρι που ωρύεται, και γεμάτος από θείο ζήλο, προσπαθούσε μάλλον να ορμήσει εναντίον του και να τον εξουδετερώσει, ως έναν ξένο εισβολέα από τους βαρβάρους, από όπου και προήλθε, ο οποίος εξεγέρθηκε για να αφανίσει τους υιούς των ανθρώπων.

Προστάζει λοιπόν ο Κύριος τον προφήτη «να ακούσει με πολλή προσοχή» αυτά που επρόκειτο να ειπωθούν, και έπειτα να καλέσει είτε τη «λέαινα» είτε τον «Αριήλ», ώστε και αυτός, αφού έρθει, να θεαθεί από τον «σκοπό», καθώς ο προφήτης παρατηρούσε μαζί με τον «σκοπό». Αυτό ακριβώς σημαίνει λέγοντας στη συνέχεια: «Στεκόμουν διαρκώς την ημέρα, και στο στρατόπεδο στεκόμουν όλη τη νύχτα»· στεκόταν λοιπόν και ο προφήτης μαζί με τον «σκοπό», περιμένοντας με αγωνία την όψη του «λέοντα» ή της «λέαινας» ή του «Αριήλ» που επρόκειτο να τους εμφανιστεί. Και αφού υπέμεινε καρτερικά «όλο» τον χρόνο της «ημέρας» και της «νύχτας», προσθέτει: «Και ιδού, αυτός έρχεται». Ποιος είναι αυτός, αν όχι ο «Αριήλ» που επιβαίνει σε «συνωρίδα»; Γι' αυτό λέει: «Και ιδού, αυτός έρχεται επιβάτης συνωρίδας». Ποιος άραγε ήταν αυτός, αν όχι κάποιος τιμωρός άγγελος, μέσω του οποίου επρόκειτο να εκπληρωθούν τα γεγονότα της πολιορκίας της Βαβυλώνας; Ίσως ονομαζόταν «Αριήλ» ή ήταν ο ίδιος εκείνος που «περιπατεί ως ωρυόμενος λέων, ζητώντας ποιον να καταπιεί». Και βέβαια, βλέποντάς τον ο προφήτης, κατανόησε ότι, ως τιμωρός άγγελος που ήταν, θα επέφερε την καταστροφή της Βαβυλώνας.

ΨΑΛΜΟΣ ΤΟΥ ΔΑΒΙΔ Ζ΄. Τον οποίο έψαλε στον Κύριο για τα λόγια του Χουσί, του γιου του Ιεμενεί. Κύριε, Θεέ μου, σε σένα στήριξα τις ελπίδες μου· σώσε με από όλους τους διώκτες μου και λύτρωσέ με, μήπως ποτέ αρπάξει σαν λιοντάρι την ψυχή μου, χωρίς να υπάρχει κάποιος να με λυτρώσει ούτε να με σώσει. Δεν στήριξα τις ελπίδες μου σε ανθρώπους, ούτε σε ανθρώπινες συμβουλές, ούτε σε πλήθος στρατού. Γι' αυτό λύτρωσέ με από τόσους πολλούς εχθρούς που μου επιτίθενται διαρκώς. Όχι μόνο τώρα από τον Αβεσσαλώμ και τον Αχιτόφελ και αυτούς που είναι μαζί τους, αλλά και παλαιότερα, όταν ήμουν νέος, από τον Σαούλ και από πάρα πολλούς άλλους, καθώς και από τους δαίμονες που μέσω αυτών με πολεμούν αόρατα· για τον άρχοντα των οποίων έχει ειπωθεί: «Ο αντίδικός σας, ο διάβολος, περιφέρεται σαν λιοντάρι που ωρύεται, αναζητώντας ποιον να καταπιεί»· από αυτόν πρωτίστως παρακαλώ να με λυτρώσεις.

Αντί δε του «Αποβάλλοντάς με, με περικύκλωσαν», ο Σύμμαχος ερμήνευσε ως εξής: «Μακαρίζοντάς με, αμέσως με περικύκλωναν, και τα μάτια τους», λέγει, «τα έστρεψαν εναντίον μου για να με ανατρέψουν». Διότι επιδίωκαν να με κλονίσουν και να με απομακρύνουν από τη σταθερότητα και την κατά Θεόν προκοπή μου· μιμούμενοι τον αντίδικό μας διάβολο, ο οποίος περιφέρεται σαν λιοντάρι που ωρύεται, ζητώντας ποιον να καταβροχθίσει. Με άρπαξαν και αυτοί σαν λιοντάρι έτοιμο για θήραμα, και σαν μικρό λιοντάρι που κατοικεί σε κρυψώνες.

Όταν, λοιπόν, φανέρωνε τη γέννηση του Σωτήρα από τον βλαστό και τη ρίζα του, τον ονόμασε σκύμνο λέοντα, λέγοντας: «σκύμνος λέοντος Ιούδα· από τον βλαστό, υιέ μου, ανέβηκες». Όταν όμως προφητεύει την αναβολή και την κοίμησή του κατά το πάθος, αναφέρεται σε αυτόν και με τα δύο, και ως λέοντα και ως σκύμνο, στη φράση: «αφού ανακλίθηκε, κοιμήθηκε ως λέων και ως σκύμνος»· διότι τότε όχι μόνο ανυψώθηκε επειδή καταγόταν από βασιλικό γένος, αλλά και επειδή ο ίδιος ήταν βασιλιάς, καθώς τα έθνη ομολογούσαν, έστω κι αν δεν το ήθελαν οι εκ περιτομής, ότι αυτός ήταν πράγματι ο βασιλιάς του Ισραήλ. Θα μπορούσε, όμως, να ειπωθεί και διαφορετικά: επειδή, αναλαμβάνοντας τον πόλεμο απέναντι στις αντίπαλες δυνάμεις και έχοντας τον σκοπό να καταλύσει εκείνον που κατείχε το κράτος του θανάτου, δηλαδή τον διάβολο, έπρεπε η θεότητα του Λόγου να συμπαρίσταται σε αυτόν που γεννήθηκε κατά σάρκα από τον βλαστό του Ιακώβ. Εύλογα η μεν θεότητα παρομοιάζεται με λέοντα, επειδή καθυπέταξε και νίκησε όλες τις άγριες και ατίθασες δυνάμεις· με σκύμνο λέοντα δε, παρομοιάζεται η σάρκα που ανέλαβε, η οποία προερχόταν από τη βασιλική φυλή του Ιούδα. Αλλά εφόσον και ο αντίδικός μας διάβολος είναι ως ωρυόμενος λέων, πρόσεξε μήπως κάθε αμαρτωλός θα μπορούσε να ονομαστεί σκύμνος του, αφού καθένας που πράττει την αμαρτία έχει γεννηθεί από τον διάβολο.

Και αυτά δεν τα λέω κολακεύοντας την αγάπη σας, αλλά συμπεραίνοντας την προθυμία σας από όσα σας αναφέραμε χθες. Διότι έβλεπα όλους να κρέμεστε από τη διδασκαλία και να κάνετε τα πάντα, ώστε ούτε το παραμικρό από τα λεγόμενα να μη σας διαφύγει· εξάλλου, και τα συνεχή χειροκροτήματα αποτέλεσαν τη μεγαλύτερη απόδειξη του ότι δέχεστε τα λεγόμενα με ευχαρίστηση. Εκείνος, όμως, που ακούει με ευχαρίστηση όσα λέγονται, είναι φανερό ότι τα στερεώνει στη διάνοιά του, και τα καθιστά ανεξίτηλα, αποθέτοντάς τα στο εύρος της διανοίας του. Ποιος, λοιπόν, θα μπορούσε να επαινέσει επάξια εσάς, και να μακαρίσει εμάς, επειδή μιλάμε σε αυτιά ανθρώπων που ακούν; Διότι μακάριος είναι, λέγει, αυτός που μιλά σε αυτιά ανθρώπων που ακούν. Αυτό είναι το κατόρθωμα της νηστείας, αυτό το φάρμακο κατεργάστηκε τη σωτηρία των ψυχών μας. Και εάν από την αρχή και από τα προοίμια επέδειξε τόση δύναμη, με την πάροδο των ημερών πόση ωφέλεια πρέπει να προσδοκούμε ότι θα προκύψει; Μόνο εσείς, παρακαλώ, με φόβο και τρόμο να κατεργάζεστε τη δική σας σωτηρία, και να μη δώσετε κανένα περιθώριο διείσδυσης στον εχθρό της σωτηρίας σας. Διότι αυτός, βλέποντας τώρα τον πνευματικό σας πλούτο, μαίνεται και αγριεύει, και σαν λιοντάρι που ωρύεται περιφέρεται ζητώντας ποιον να καταπιεί. Αλλά εάν έχουμε νήψη, δεν θα καταφέρει να κυριαρχήσει σε κανέναν, διά της χάριτος του Θεού.

ΣΤ΄. Γι' αυτό παρακαλώ, αναλογιζόμενοι αυτά και στρέφοντάς τα συνεχώς στον νου σας, να μην κατηγορείτε ποτέ τον διάβολο, αλλά τη δική μας ράθυμη προαίρεση. Και τα λέω αυτά όχι επειδή θέλω να τον απαλλάξω από την κατηγορία· μη γένοιτο! Διότι έρχεται σαν λιοντάρι για να αρπάξει, και ωρυόμενος ζητά ποιον να καταπιεί· αλλά επειδή θέλω να κάνω και εμάς πιο ασφαλείς, ώστε να μη νομίζουμε ότι είμαστε απαλλαγμένοι ευθυνών, όταν τόσο εύκολα αυτομολούμε προς την κακία, και να μη λέμε εκείνα τα ανόητα λόγια: «Γιατί τον άφησε ο Θεός, εφόσον είναι τόσο πονηρός, ώστε να μας υποσκελίζει και να μας καταβάλλει;». Διότι αυτά τα λόγια θα αποτελούσαν δείγμα μέγιστης αγνωμοσύνης. Αλλά εκείνο να σκέφτεσαι μέσα σου, ότι γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο τον άφησε, ώστε, ωθούμενοι από τον φόβο και περιμένοντας την επίθεση του εχθρού, να επιδεικνύουμε πολλή αγρυπνία και συνεχή νήψη, ελαφρύνοντας κάθε κόπο της αρετής με την ελπίδα των αμοιβών και με την ανταπόδοση εκείνων των αιώνιων και ανεκλάλητων αγαθών. Και γιατί απορείς αν άφησε τον διάβολο γι' αυτόν τον λόγο, φροντίζοντας για τη σωτηρία μας, διεγείροντας τη δική μας ραθυμία και προετοιμάζοντας για εμάς αφορμή για στεφάνια; Ακόμη και την ίδια τη γέεννα γι' αυτόν τον λόγο την ετοίμασε, ώστε ο φόβος της τιμωρίας και το αφόρητο της κολάσεως να μας ωθήσουν προς τη Βασιλεία.

Αγνοείτε το θηρίο που ποθείτε και το οποίο καταστρέφει την ψυχή; Κανένας φιλάργυρος δεν έγινε ποτέ φιλάνθρωπος, και αυτός που δεν είναι φιλάνθρωπος δεν είναι ούτε φιλόχριστος. ΣΤ΄. Αναλογιστείτε πόσο αναιδής και αναίσχυντη είναι. Δεν ένιωσε ντροπή μπροστά σε εκείνον τον τίμιο και μακάριο χορό των Αποστόλων, τον οποίο φρίττουν ακόμη και οι δαίμονες, των οποίων και οι σκιές φυγάδευαν τα πάθη, των οποίων τα σώματα θεράπευαν τα νοσήματα, και κάτω από τα πόδια των οποίων υποτάχθηκαν όλα τα έθνη και βασιλείς και δυνάστες και σοφοί. Αλλά όμως, η αναιδής επιτέθηκε σαν ληστής και σαν λιοντάρι που ωρύεται, και άρπαξε τον απόστολο, και μάλιστα μέσα από τους δώδεκα εκλεκτούς, τους διαλεχτούς και κορυφαίους, ο οποίος δεν υστερούσε στην ευλογία και τη δωρεά του Χριστού σε σχέση με τους ένδεκα, ούτε και στα χαρίσματα· διότι ο Διδάσκαλος, όντας γενναιόδωρος, τον τίμησε όπως και τους υπολοίπους, και του προσέφερε το χάρισμα των ιαμάτων και την εξουσία εναντίον του αλλοτρίου.

Πρόσεξε λοιπόν, αγαπητέ, να μην αφήσεις τα βλέφαρά σου να νυστάξουν· πρόσεξε λοιπόν να μη νυστάξει αυτός που σε φυλάει· ολόγυρά μας περιφέρονται οι ασεβείς. Ο αντίδικός σας διάβολος σαν λιοντάρι που ωρύεται γυρίζει ζητώντας ποιον να καταπιεί. Γνωρίζοντας αυτά, τεκνία, ας αφυπνίσουμε τους εαυτούς μας, ας ετοιμαστούμε για πολέμους, και πάλι μετά από λίγο ας είμαστε έτοιμοι για απολογία. Έως πότε δεν θα προσέχουμε τα λόγια του Κυρίου που λέει: «Γίνεσθε έτοιμοι», δηλαδή για την αναχώρησή μας από εδώ; Έπειτα, όταν ο Κριτής ανοίξει τότε τα βιβλία –όχι άλλα ξένα βιβλία, που δεν γνωρίζαμε, αλλά αυτά που κρατάμε στα χέρια μας και διαβάζουμε και ακούμε καθημερινά, τα οποία μας υποδεικνύουν σε κάθε περίπτωση την ασφαλή οδό και την τήρηση κάθε εντολής– τι άραγε θα αποκριθούμε; Πώς άραγε θα κρυφτούμε από εκείνους που καταδιώχθηκαν από εμάς, και από άλλους που περιφρονήθηκαν και υπέφεραν πολλά δεινά, οι οποίοι μάλιστα θα στέκονται δίπλα στον Κριτή και θα φωνάζουν: «Εκδικήσου για εμάς επιτέλους, Κύριε· διότι είσαι ο Θεός των εκδικήσεων, Δέσποτα»; Τι έπρεπε λοιπόν να κάνουμε; Πείτε, εάν γνωρίζετε κάτι· διότι, όπως απέδειξε ο λόγος, είναι αδύνατον να ξεφύγουμε από τα χέρια του Κριτή. Και γνωρίζουμε καλά ότι τίποτα δεν Του μένει κρυφό. Γνωρίζουμε ότι και ο Άδης θα φανερωθεί γυμνός, και τα πάντα είναι γυμνά στα μάτια Του, και ότι κάθε έργο και κάθε πράξη, είτε αγαθή είτε φαύλη, είτε μικρή είτε μεγάλη, θα διαβαστεί στο μέσον εκείνου του θεάτρου, ενώπιον των αγγέλων, όλων των επουράνιων δυνάμεων και κάθε ανθρώπινης ύπαρξης.

β΄. Τι ωφελεί να πεις κάτι αστείο; Μόνο γέλιο προκάλεσες. Πες μου, ο υποδηματοποιός θα ασχοληθεί ποτέ με την κατασκευή κάποιου πράγματος που δεν ανήκει στην τέχνη του; Ή θα αποκτήσει κάποιο τέτοιο εργαλείο; Καθόλου· διότι όσα δεν μας χρειάζονται δεν μας αφορούν. Ας μην υπάρχει κανένας μάταιος λόγος· διότι από τον μάταιο λόγο εκπίπτουμε και στους άτοπους. Ο παρών καιρός δεν είναι καιρός χαλαρώσεως, αλλά πένθους, θλίψεων και οδυρμών· και εσύ ευτραπελεύεσαι; Ποιος αθλητής, αφού εισέλθει στο στάδιο, αφήνοντας κατά μέρος τον αγώνα εναντίον του αντιπάλου, ξεστομίζει αστεία; Ο διάβολος καραδοκεί, περιφέρεται ωρυόμενος για να σε αρπάξει, κινεί τα πάντα και στρέφει τα πάντα εναντίον της κεφαλής σου, και μηχανεύεται να σε πετάξει έξω από το καταφύγιό σου, τρίζει τα δόντια του, βρυχάται, πνέει πυρ εναντίον της σωτηρίας σου· και εσύ κάθεσαι λέγοντας αστεία, μωρολογώντας και ξεστομίζοντας απρεπή λόγια; Έτσι, λοιπόν, θα μπορέσεις να τον κατανικήσεις επιτυχώς;

Περίμενα να αποδώσει δικαιοσύνη, αλλά αυτή έπραξε ανομία, και όχι δικαιοσύνη, αλλά κραυγή. Αυτό λέγεται και για την κάθε ψυχή. Διότι, όταν ο φιλάνθρωπος Θεός εκπληρώσει όλα όσα έπρεπε, και έπειτα αυτή παραγάγει αγκάθια αντί για σταφύλια, θα αφαιρέσει τον φραγμό και θα γκρεμίσει τον τοίχο, και θα γίνουμε βορά. Άκουσε, πράγματι, πώς και ένας άλλος προφήτης θρηνώντας έλεγε: «Γιατί γκρέμισες τον φραγμό της, και την τρυγούν όλοι οι διαβάτες; Την κατέστρεψε αγριόχοιρος του δάσους, και άγριος μονιός την καταβόχθισε». Εκεί, λοιπόν, κάνει λόγο για τον Μήδο και τον Βαβυλώνιο· εδώ όμως δεν μπορεί να λεχθεί αυτό, αλλά ο αγριόχοιρος και ο μονιός είναι ο διάβολος και όλη του η δύναμη. Τον αποκάλεσε δε μονιό, θέλοντας να παραστήσει την αγριότητα και την ακαθαρσία του. Διότι, όταν η Γραφή θέλει να δηλώσει την αρπακτικότητά του, λέει: «Περιφέρεται σαν λιοντάρι που ωρύεται, ζητώντας ποιον να καταπιεί»· όταν όμως θέλει να δηλώσει το ιοβόλο, το θανάσιμο και το ολέθριο, τον ονομάζει φίδι και σκορπιό: «Να πατάτε», λέει, «επάνω σε φίδια και σκορπιούς, και επάνω σε όλη τη δύναμη του εχθρού»· όταν δε θέλει να υποδείξει συγχρόνως και το ισχυρό και το ιοβόλο, τον ονομάζει δράκοντα, όπως όταν λέει: «Ο δράκοντας αυτός, που έπλασες για να παίζεις μαζί του». Και τον ονομάζει παντού δράκοντα, σκολιό φίδι και ασπίδα.

Εδώ δείχνει ότι ο ίδιος κατέχει την εξουσία όπως ακριβώς ο Πατέρας, εφόσον είναι ο ποιμένας και τα πρόβατα είναι δικά του. Βλέπεις πώς στις παραβολές ομιλεί υψηλότερα, εκεί όπου ο λόγος είναι συγκαλυμμένος, και δεν δίνει φανερή λαβή στους ακροατές; Τι κάνει λοιπόν αυτός ο μισθωτός; Βλέπει τον λύκο να έρχεται και εγκαταλείπει τα πρόβατα, και έρχεται ο λύκος και τα αρπάζει. Αυτό ακριβώς έπραξαν εκείνοι· αυτός όμως έπραξε το αντίθετο. Διότι, όταν συνελήφθη, λέει: «Αφήστε αυτούς να φύγουν», για να εκπληρωθεί ο λόγος, ότι κανείς από αυτούς δεν χάθηκε. Είναι δυνατόν όμως εδώ να υποπτευθούμε και νοητό λύκο. Διότι ούτε σε εκείνον επέτρεψε να προχωρήσει και να αρπάξει τα πρόβατα. Και αυτός δεν είναι μόνο λύκος, αλλά και λέων. Διότι ο εχθρός μας ο διάβολος, λέγει, περιφέρεται ως ωρυόμενος λέων.

Διότι, όπως ακριβώς εκείνον τότε, όταν ανέβηκε μετά από πολλές ημέρες από τον λάκκο των λεόντων, τον θαύμασαν οι Βαβυλώνιοι βλέποντάς τον, έτσι και την ψυχή του Ιουλιανού, καθώς ανέβαινε από τον σάκο και τα κύματα στον ουρανό, τη θαύμασαν οι άγγελοι βλέποντάς την. Ο Δανιήλ καταπολέμησε και νίκησε δύο λέοντες, αλλά αισθητούς· αυτός καταπολέμησε και νίκησε έναν λέοντα, αλλά νοητό. Διότι ο εχθρός μας ο διάβολος, λέγει, περιφέρεται σαν λέων που ωρύεται, ζητώντας ποιον να καταπιεί. Όμως ηττήθηκε από την ανδρεία του μάρτυρα, διότι αυτός είχε αποβάλει τον ιό της αμαρτίας· γι' αυτό και δεν τον κατέπιε. Γι' αυτόν τον λόγο δεν φοβήθηκε ούτε τον λέοντα, ούτε τον θυμό των θηρίων.

«Μη με παραδώσεις, Κύριε, από την επιθυμία μου σε αμαρτωλό». Άλλος λέγει: «Μη δώσεις, Κύριε, τις επιθυμίες του παρανόμου». Αυτό δε που εννοεί, είναι το εξής: Μην του δώσεις από την επιθυμία που στρέφεται εναντίον μου, δηλαδή, αυτά που επιθυμεί εναντίον μου, μην τον αφήσεις να τα εκπληρώσει. Και δεν είπε, «Αυτά που επιθυμεί», αλλά, «Από την επιθυμία μου», θέλοντας να δηλώσει κάτι τέτοιο: Ούτε το ελάχιστο από όσα επιθυμεί μη δώσεις. Διότι τέτοιοι είναι οι πονηροί· με μεγάλη επιθυμία απεργάζονται την επιβουλή κατά του πλησίον, όπως ακριβώς και ο διάβολος, για τον οποίο λέγει ότι περιφέρεται σαν λιοντάρι που ωρύεται, ζητώντας ποιον να καταπιεί.

Βαδίζεις έξω από το ποίμνιο, πες μου, και δεν φοβάσαι τον λέοντα που περιφέρεται απ' έξω; Διότι ο εχθρός σας, λέγει, περιέρχεται ως λέων ωρυόμενος, ζητώντας ποιον να αρπάξει. Δες τη σοφία του Ποιμένα: ούτε τον άφησε να είναι μέσα στα πρόβατα, για να μην τρομοκρατήσει το ποίμνιο, ούτε όμως τον απομάκρυνε από έξω, ώστε με τον φόβο του θηρίου να συγκεντρώσει τους πάντες μέσα. Δεν σέβεσαι τον Πατέρα; Φοβήσου τον εχθρό. Εάν αποκόψεις τον εαυτό σου από το ποίμνιο, εκείνος οπωσδήποτε θα σε αρπάξει. Διότι, ενώ μπορούσε ο Χριστός να τον απομακρύνει και από έξω, εντούτοις, για να σε προετοιμάσει να αγρυπνείς, να βρίσκεσαι σε εγρήγορση και να καταφεύγεις συνεχώς στη μητέρα, τον άφησε απ' έξω να ωρύεται, ώστε εκείνοι που βρίσκονται μέσα, ακούγοντας τη φωνή του, να συσπειρώνονται περισσότερο και να καταφεύγουν ο ένας στον άλλον. Έτσι πράττουν και οι φιλόστοργες μητέρες: πολλές φορές απειλούν τα παιδιά που κλαυθμηρίζουν ότι θα τα ρίξουν στα στόματα των λύκων, όχι για να τα ρίξουν, αλλά για να σταματήσουν να δυστροπούν. Τα πάντα έπραξε ο Χριστός γι' αυτόν τον σκοπό, προκειμένου να ειρηνεύουμε και να είμαστε συνδεδεμένοι μεταξύ μας.

Έπειτα, μετά από αυτή τη συμφωνία, την αποταγή και τη συνταγή, επειδή ομολόγησες τη δεσποτεία και με τα λόγια της γλώσσας σου συντάχθηκες με τον Χριστό, πλέον, ως στρατιώτη που έχει καταταγεί στο πνευματικό στάδιο, σε αλείφει στο μέτωπο με το πνευματικό μύρο, θέτοντας τη σφραγίδα και λέγοντας: «Χρίεται ο δείνα εις το όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος». Διότι γνωρίζει πλέον ότι ο εχθρός μαίνεται, τρίζει τα δόντια του και περιφέρεται σαν λιοντάρι που ωρύεται, βλέποντας εκείνους που προηγουμένως βρίσκονταν υπό την τυραννία του να εξεγείρονται μαζικά εναντίον του και, αφού τον έχουν αποταχθεί, να έχουν αλλάξει παράταξη και να έχουν επιδείξει τη συνταγή τους με τον Χριστό· γι' αυτόν τον λόγο αλείφει το μέτωπο και θέτει τη σφραγίδα, ώστε εκείνος να αποστρέψει το βλέμμα του. Διότι δεν τολμά ούτε καν να την αντικρίσει, βλέποντας την αστραπή να εκπηδά από εκεί και να του τυφλώνει τα μάτια. Επειδή, στο εξής, διεξάγεται μάχη και αντίσταση εναντίον του, για τον λόγο αυτό, σαν να πρόκειται για αθλητές του Χριστού, έτσι μέσω της επάλειψης εισάγει τον καθένα στο πνευματικό στάδιο.

Και ο Πέτρος εξάλλου λέει: «Να είστε νηφάλιοι, να αγρυπνείτε, διότι ο αντίδικός σας, ο διάβολος, περιφέρεται σαν λιοντάρι που ωρύεται, ζητώντας ποιον να καταπιεί· σε αυτόν να αντισταθείτε μένοντας σταθεροί στην πίστη». Και το είπε αυτό επειδή ήθελε να τους κάνει πιο ένθερμους και να τους πείσει να αποκτήσουν μεγαλύτερη οικειότητα με τον Θεό. Διότι, εκείνος που βλέπει τον εχθρό να παραμονεύει, προστρέχει και προσκολλάται περισσότερο σε Αυτόν που έχει τη δύναμη να βοηθήσει. Έτσι ακριβώς και τα μικρά παιδιά, όταν δουν κάτι το φοβερό, καταφεύγουν στην αγκαλιά της μητέρας τους, κρέμονται από τα ενδύματά της, τα κρατούν γερά, και παρόλο που πολλές φορές κάποιοι τα τραβούν μακριά, εκείνα δεν αποχωρίζονται. Όταν όμως δεν υπάρχει τίποτα που να τα ταράζει, δεν δέχονται τη μητέρα τους ούτε όταν τα φωνάζει και τα τραβά κοντά της, αλλά την περιφρονούν όταν τα καλεί, την αποστρέφονται παρόλο που εκείνη μηχανεύεται πολλούς τρόπους για να τα προσελκύσει, και καταφρονούν ακόμη και το στρωμένο τραπέζι. Γι' αυτόν τον λόγο πολλές μητέρες, όταν δεν καταφέρνουν τίποτα με τα παρακάλια, επινοούν μορμολύκεια και φόβητρα, και με αυτόν τον τρόπο εξασφαλίζουν την επιστροφή τους και τα πείθουν να προστρέξουν πάλι σε αυτές.

«Ιδού, σας δίνω την εξουσία να πατάτε επάνω σε φίδια και σκορπιούς, και επάνω σε όλη τη δύναμη του εχθρού.» «Αντισταθείτε στον διάβολο, και θα φύγει από εσάς.» «Να είστε νηφάλιοι και να αγρυπνείτε, διότι ο αντίδικός σας, ο διάβολος, περιφέρεται σαν λιοντάρι που ωρύεται, ζητώντας ποιον να καταπιεί· σε αυτόν να αντισταθείτε, παραμένοντας στερεοί στην πίστη.» Ο Κύριος, θέλοντας να μας εμποδίσει να αποδεχθούμε τις πονηρές συμβουλές του διαβόλου, λέει: «Σήμερα, εάν ακούσετε τη φωνή μου». Εκείνος λέει: «Τη σημερινή ημέρα σε εμένα, και την αυριανή στον Θεό». Ο Κύριος αντιφωνεί δυνατά: «Σήμερα, εάν ακούσετε τη φωνή μου». Κατανόησε τον εχθρό· δεν τολμά καθόλου να σε συμβουλεύσει να απομακρυνθείς εντελώς από τον Θεό. Γνωρίζει ότι αυτό είναι βαρύ να το ακούσουν οι Χριστιανοί· αλλά με απατηλές τέχνες μεθοδεύει το εγχείρημά του.