Πατερικές αναφορές στο ΒΑΣΙΛΕΙΩΝ Α΄ 1:13

Γι' αυτό και η γυναίκα στα βιβλία των Βασιλειών, όταν προσευχόταν κραυγάζοντας, ο ιερέας της έκλεισε το στόμα, θεωρώντας ότι ήταν μεθυσμένη· και όμως εκείνη, επειδή προσευχόταν νοερώς, εισακούστηκε και γέννησε τον Σαμουήλ. Γι' αυτό και εσύ, γιατί κραυγάζεις όταν προσεύχεσαι, σαν να μην ακούει ο Θεός; Άκουσε εκείνον που λέει: «Αυτός που φύτεψε το αυτί, δεν ακούει;» Διότι, εάν εσύ που έχεις αυτιά ακούς, πόσο μάλλον ο Δημιουργός των αυτιών; Γι' αυτό, όταν προσευχόμαστε στον Κύριο, ας μην κραυγάζουμε σαν να μην ακούει ο Θεός· διότι ο Θεός ακούει και αυτούς που σιωπούν.

Και η σύναξη των παρθένων πάλι έτσι ας συγκεντρώνεται, είτε ψάλλοντας είτε αναγινώσκοντας σιωπηλά· ώστε τα χείλη μεν να μιλούν, αλλά τα ξένα αυτιά να μην ακούνε. Διότι δεν επιτρέπω σε γυναίκα να μιλάει μέσα στην εκκλησία· και η έγγαμη ομοίως ας μιμείται αυτό το παράδειγμα· και ας προσεύχεται, και τα χείλη της ας κινούνται, αλλά η φωνή της ας μην ακούγεται· για να έρθει ο Σαμουήλ, ώστε η στείρα ψυχή σου να γεννήσει τη σωτηρία, επειδή εισάκουσε ο Θεός. Διότι το όνομα Σαμουήλ έχει αυτήν την ερμηνεία.

Ακούς, αδελφέ μου, ότι λαμβάνει γνώση Θεού εκείνος που αφιερώνεται στις θείες Γραφές με αληθινή καρδιά; Γι' αυτό, αδελφέ, μην παραμελήσεις την ψυχή σου, αλλά αφιερώσου στην ανάγνωση και στις προσευχές, ώστε να φωτιστεί η διάνοιά σου και να γίνεις τέλειος και ολόκληρος, χωρίς να υστερείς σε τίποτα. Άλλοι καυχώνται για τη συνομιλία τους με μεγιστάνες, άρχοντες και βασιλείς· εσύ όμως καυχάσαι ενώπιον των Αγγέλων του Θεού, επειδή συνομιλείς με το Άγιο Πνεύμα μέσω των αγίων Γραφών· διότι το Άγιο Πνεύμα είναι εκείνο που λαλεί μέσω αυτών. Φρόντιζε, λοιπόν, να μελετάς τις θείες Γραφές και να προσκαρτερείς στις προσευχές. Διότι, όσες φορές συνομιλείς με τον Θεό μέσω αυτών, τόσες φορές αγιάζεται το σώμα και η ψυχή σου. Γνωρίζοντας το αυτό, λοιπόν, αδελφέ μου, φρόντιζε να τις μελετάς πιο συχνά. Εάν δεν ευκαιρούν τα χέρια σου, προσεύχου και πάλι με τη διάνοια· διότι και η μακαρία Άννα, η μητέρα του προφήτη Σαμουήλ, προσευχόταν και κινούνταν μόνο τα χείλη της· η προσευχή της όμως έφτασε στα αυτιά του Κυρίου Σαβαώθ και της δόθηκε το αίτημά της.

Διότι, εάν πρέπει να μην εκτείνουμε τους λόγους σε μάκρος αλλά να προσευχόμαστε συνεχώς, το ένα ίσως φαίνεται αντίθετο στο άλλο. Όμως δεν είναι αντίθετο, μη γένοιτο, αλλά μάλιστα βρίσκεται σε απόλυτη συμφωνία. Διότι και ο Χριστός και ο Παύλος παρακίνησαν να κάνουμε σύντομες και συχνές προσευχές, με μικρά διαλείμματα. Διότι, εάν εκτείνεις σε μάκρος τον λόγο, επειδή πολλές φορές θα χαλαρώσει η προσοχή σου, δίνεις μεγάλη ευκαιρία στον διάβολο να σε πλησιάσει, να σε παγιδεύσει και να απομακρύνει τον νου σου από τα λεγόμενα· εάν όμως κάνεις συνεχείς και συχνές προσευχές, καλύπτοντας όλο τον χρόνο με αυτή τη συχνότητα, θα μπορέσεις εύκολα να διατηρήσεις την εγρήγορσή σου, και αυτές τις ίδιες τις προσευχές θα τις κάνεις με πολλή νήψη. Αυτό ακριβώς έκανε και εκείνη, χωρίς να παρατείνει σε μάκρος τους λόγους, αλλά προσερχόμενη στον Θεό συχνά και επανειλημμένα. Έπειτα, επειδή της επέβαλε σιωπή ο ιερέας –διότι αυτό σημαίνει το, «Παρατηρούσε το στόμα της, και τα χείλη της κινούνταν, η φωνή της όμως δεν ακουγόταν»– αναγκάστηκε και να υπακούσει στον ιερέα και να σταματήσει την προσευχή. Είχε σιγήσει λοιπόν η φωνή της, δεν είχε όμως σιγήσει η παρρησία της, αλλά η καρδιά της φώναζε εσωτερικά με μεγαλύτερη δύναμη. Διότι αυτό είναι κατεξοχήν προσευχή, όταν οι κραυγές αναπέμπονται εσωτερικά· αυτό είναι γνώρισμα προπάντων μιας πονεμένης ψυχής, το να εκφράζει την προσευχή όχι με την ένταση της φωνής, αλλά με την προθυμία και τη ζέση του νου.

γ΄. Έτσι και ο Μωυσής προσευχόταν· γι' αυτό, και ενώ εκείνος δεν άρθρωνε καμία λέξη, λέει ο Θεός: «Τι φωνάζεις προς εμένα;». Διότι οι άνθρωποι ακούνε μόνο αυτήν την εξωτερική φωνή· ο Θεός όμως, πριν από αυτήν, ακούει εκείνους που κράζουν από μέσα τους. Άρα είναι δυνατόν να εισακούεται κάποιος και χωρίς να φωνάζει, και ενώ βαδίζει στην αγορά να προσεύχεται νοερά με μεγάλη προσήλωση, και ενώ κάθεται σε συντροφιά με φίλους, και κάνοντας οτιδήποτε, να καλεί τον Θεό με δυνατή βοή – την εσωτερική εννοώ – και σε κανέναν από τους παρόντες να μην την καθιστά φανερή. Αυτό ακριβώς έκανε τότε και αυτή η γυναίκα. Διότι η φωνή της δεν ακουγόταν, όπως λέει η Γραφή, και ο Θεός την εισάκουσε. Τέτοια ήταν η εσωτερική της κραυγή. Και της είπε ο υπηρέτης του Ηλεί: «Έως πότε θα είσαι μεθυσμένη; Απομάκρυνε το κρασί σου από πάνω σου και φύγε από το πρόσωπο του Κυρίου». Εδώ ακριβώς μπορεί κανείς να διακρίνει τη φιλοσοφία της γυναίκας. Στο σπίτι την ονείδιζε η αντίζηλη· ήλθε στον ναό, και ο υπηρέτης του ιερέα την εξύβρισε, και ο ιερέας την επιτίμησε. Ξέφυγε από τον χειμώνα του σπιτιού της, ήλθε στο λιμάνι, και βρήκε πάλι κύματα· ήλθε να λάβει φάρμακο, και εκείνη όχι μόνο δεν το έλαβε, αλλά απέκτησε και άλλη πληγή μέσω των ονειδισμών, και το τραύμα της ερεθιζόταν περισσότερο εξαιτίας τους. Διότι γνωρίζετε καλά πώς αντιδρούν στις λοιδορίες και τις ύβρεις οι πονεμένες ψυχές.

Δεν είπε, μόνο για έναν ή δύο χρόνους, όπως εμείς· ούτε είπε, «Εάν μου δώσεις παιδί, θα σου δώσω χρήματα»· αλλά, «Ολόκληρο αυτό το δώρο το ανταποδίδω, τον πρωτότοκο, τον υιό της προσευχής». Αυτή ήταν θυγατέρα του Αβραάμ. Εκείνος έδωσε αφού του ζητήθηκε· αυτή όμως δίνει και πριν της ζητηθεί. Αλλά παρατήρησε και από αυτό το γεγονός την ευλάβειά της. Η φωνή της, λέει η Γραφή, δεν ακουγόταν, τα χείλη της όμως κινούνταν. Έτσι προσέρχεται στον Θεό εκείνος που επιθυμεί να επιτύχει το αίτημά του, χωρίς να επιδεικνύει μαλθακότητα, ούτε να χασμουριέται, ούτε να είναι πνευματικά χαλαρωμένος, ούτε να ξύνεται, ούτε να κυριεύεται από ακηδία.

Δεν βλέπεις ότι και στην αγορά, αν κάποιος πλησιάσει κάνοντας τέτοιες πράξεις και ικετεύοντας με φωνές, θα απωθήσει αυτόν τον οποίο ικετεύει; Αν όμως πλησιάσει ήσυχα και με την πρέπουσα στάση, τότε προσελκύει περισσότερο εκείνον που μπορεί να του δώσει τη χάρη; Ας μην κάνουμε λοιπόν τις προσευχές μας με την εξωτερική στάση του σώματος, ούτε με τις κραυγές της φωνής, αλλά με την προθυμία του φρονήματος· ούτε με θόρυβο και ηχώ, και προς επίδειξη, ώστε να ενοχλούμε και τους διπλανούς μας, αλλά με κάθε πραότητα, και με τη συντριβή της διανοίας, και με τα εσωτερικά δάκρυα. Αλλά πονάει η ψυχή σου, και δεν θα μπορούσες να μη φωνάζεις; Και όμως, ίδιον εκείνου που πονάει υπερβολικά είναι το να προσεύχεται και να παρακαλεί με αυτόν ακριβώς τον τρόπο που ανέφερα. Επειδή και ο Μωυσής πονούσε, και έτσι προσευχόταν, και εισακουόταν· γι' αυτό και του έλεγε ο Θεός: «Τι φωνάζεις προς εμένα;». Και η Άννα επίσης, αν και δεν ακουγόταν η φωνή της, πέτυχε όλα όσα θέλησε, επειδή φώναζε η καρδιά της. Και ο Άβελ δεν προσευχόταν απλώς σιωπώντας, αλλά προσευχόταν και ενώ είχε πεθάνει, και το αίμα του εξέπεμπε φωνή πιο λαμπρή και από σάλπιγγα. Στέναξε λοιπόν κι εσύ έτσι όπως εκείνος ο άγιος· δεν σε εμποδίζω.

Διότι, εάν εκτείνεις σε μάκρος τον λόγο σου, επιδεικνύοντας πολλές φορές αμέλεια, έχεις δώσει μεγάλη ευχέρεια στον διάβολο να σε πλησιάσει και να σε υποσκελίσει, καθώς και να απομακρύνει τη διάνοιά σου από τα λεγόμενα· εάν όμως κάνεις τις προσευχές σου συνεχείς και συχνές, κατανέμοντας ολόκληρο τον χρόνο με τη συχνότητά τους, θα μπορέσεις με ευκολία να διατηρήσεις τη σωφροσύνη σου, και θα αναπέμψεις τις ίδιες τις προσευχές με πολλή νήψη. Θέλεις να μάθεις τι σημαίνει αγρυπνία, νήψη και καρτερία στην προσευχή; Πήγαινε στην Άννα, και μάθε τι έκανε εκείνη. Σηκώθηκαν, λέγει, όλοι από το τραπέζι, και εκείνη αμέσως δεν στράφηκε προς τον ύπνο, ούτε προς την ανάπαυση· γι' αυτό μου φαίνεται ότι, και όταν καθόταν στο τραπέζι, ήταν ελαφριά και δεν είχε βαρύνει από τα φαγητά· διότι αλλιώς δεν θα έχυνε τόσα πολλά δάκρυα. Επειδή, εάν εμείς, αν και νηστεύουμε και παραμένουμε άσιτοι, με δυσκολία προσευχόμαστε κατ' αυτόν τον τρόπο, ή μάλλον ποτέ δεν προσευχόμαστε έτσι, πολύ περισσότερο εκείνη μετά το γεύμα δεν θα προσευχόταν έτσι, εάν δεν έμοιαζε, ακόμη και όταν βρισκόταν στο τραπέζι, με εκείνους που δεν είχαν φάει. Ας ντραπούμε εμείς οι άνδρες τη γυναίκα, ας ντραπούμε εμείς που ικετεύουμε για τη Βασιλεία του Θεού χασμουριώμενοι, εκείνη που παρακαλούσε για ένα παιδί δακρύζοντας. Και δες από αυτό το σημείο την ευλάβειά της: Η φωνή της, λέγει, δεν ακουγόταν, αλλά τα χείλη της κινούνταν. Έτσι προσέρχεται στον Θεό εκείνος που θέλει να επιτύχει το αίτημά του: χωρίς νωθρότητα, χωρίς να χασμουριέται, χωρίς χαλαρότητα, χωρίς να ξύνεται και χωρίς να κυριεύεται από ακηδία. Διότι, μήπως δεν μπορούσε ο Θεός να δώσει την ευεργεσία και χωρίς προσευχή;

Του ιδίου Θέλεις να μάθεις την αγρυπνία της προσευχής, τη νήψη και την καρτερία; Πήγαινε στην Άννα, μάθε τι έκανε εκείνη. Σηκώθηκαν, λέγει, όλοι από το τραπέζι, και αμέσως εκείνη δεν κατευθύνθηκε προς τον ύπνο, ούτε προς την ανάπαυση. Γι' αυτό μου φαίνεται ότι, ακόμη και όταν καθόταν στο τραπέζι, παρέμενε ανάλαφρη και δεν είχε βαρύνει από τα φαγητά· διότι διαφορετικά δεν θα έχυνε τόσα πολλά δάκρυα. Και δεν εισακούστηκε επειδή έβγαλε λαμπρή και δυνατή φωνή, αλλά επειδή κραύγαζε δυνατά εσωτερικά από τα βάθη της καρδιάς της. Διότι η φωνή της δεν ακουγόταν, λέγει, και όμως ο Θεός την εισάκουσε· διότι δεν υπάρχει τόσο ανάγκη φωνής όσο διανοίας, ούτε εκτάσεως των χεριών όσο συγκεντρωμένης ψυχής, ούτε εξωτερικού σχήματος, αλλά εσωτερικού φρονήματος. Διότι, ακόμη κι αν βρίσκεσαι έξω από την εκκλησία, να κράζεις και να λες: «Κύριε Ιησού Χριστέ, ελέησόν με», έστω κι αν δεν κινείς τα χείλη, αλλά φωνάζεις νοερά με τη διάνοια· διότι ο Θεός ακούει και αυτούς που σιωπούν. Δεν εξετάζεται ο τόπος, αλλά ο τρόπος. Και οπουδήποτε κι αν βρίσκεσαι, να προσεύχεσαι. Ναός είσαι εσύ, μην αναζητάς τόπο. Μπροστά ήταν η θάλασσα, πίσω οι Αιγύπτιοι, και στη μέση ο Μωυσής χωρίς να λέει απολύτως τίποτα. Και του λέγει ο Θεός: «Τι κραυγάζεις προς εμένα;». Έτσι και εσύ, λοιπόν, όταν σε βρει πειρασμός, κατάφυγε στον Θεό, κάλεσε τον Δεσπότη Ιησού. Διότι, μήπως είναι άνθρωπος, για να πρέπει να μεταβείς σε κάποιον τόπο; Ο Θεός είναι πάντοτε κοντά. Ενώ εσύ ακόμη θα μιλάς, θα πει: «Ιδού, είμαι παρών». Δεν προλαβαίνεις να τελειώσεις την προσευχή σου, και Αυτός εκπληρώνει το αίτημά σου.

Ιδού, έφτασε ο καιρός που πόθησα να δω· ημέρα έλαμψε για μένα και έτος δεκτό· στο σπίτι του Σίμωνα καταλύει ο Θεός μου· θα σπεύσω προς αυτόν και θα κλάψω, όπως η Άννα, για τη στειρότητά μου· κι αν ο Σίμων με θεωρήσει μεθυσμένη, όπως τότε ο Ηλεί την Άννα, εγώ παραμένω προσευχόμενη, κράζοντας σιωπηλά: «Κύριε, δεν ζήτησα τέκνο, τη μονογενή μου ψυχή ζητώ που έχασα· όπως με τον Σαμουήλ για την άτεκνη και τον Εμμανουήλ για την άνανδρη, σήκωσες το όνειδος της στείρας· λύτρωσε την πόρνη από τον βόρβορο των έργων μου». Ενδυναμώνεται μεν η πιστή με τέτοια λόγια, και σπεύδει για την αγορά του μύρου, και φτάνει φωνάζοντας στον μυροπώλη: «Δώσε μου, αν έχεις, μύρο αντάξιο του φίλου μου, αυτού που δικαίως και αγνά αγαπιέται, αυτού που πυρπόλησε τα πάντα μέσα μου, και τα σπλάχνα και την καρδιά· μη σε μέλει καθόλου για το τίμημα· γιατί με αμφισβητείς;»

Ρεύμα ζωής ανέβλυσες σε εμάς, εσύ που παραδόθηκες για να τραφείς στα Άγια και απόλαυσες την τροφή των αγγέλων, όντας αγία ανάμεσα στα άγια, όπως ορίστηκε, ναός και δοχείο του Κυρίου. Οι παρθένες προσήγαγαν την Παρθένο με λαμπάδες, προτυπώνοντας τον Ήλιο τον οποίο εκείνη επρόκειτο να προσφέρει στους πιστούς. Η στείρα γεννά τη Θεοτόκο και τροφό της ζωής μας: «Ω, μυστήριο που τελείται επί της γης». Μετά τον τοκετό η Άννα αναφώνησε προς τον προγνώστη Ποιητή και Θεό μας: «Με εισάκουσες, Δέσποτα, όπως την Άννα, όταν ο Ηλεί την κατηγορούσε για μέθη. Εκείνη υποσχέθηκε ότι ο Σαμουήλ, όταν θα γεννιόταν, θα ιεράτευε στον Κύριο. Εσύ, λοιπόν, όπως άλλοτε, το δώρισες και σε εμένα. Η στείρα γεννά τη Θεοτόκο και τροφό της ζωής μας».