Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΕΙΣ 4:13

«Σας παρακαλούμε δε, αδελφοί, να προοδεύετε περισσότερο, και να φιλοτιμείσθε, να ησυχάζετε, να πράττετε τα δικά σας και να εργάζεσθε με τα ίδια σας τα χέρια, καθώς σας παραγγείλαμε. Ώστε να συμπεριφέρεσθε ευσχημόνως προς τους έξω και να μην έχετε ανάγκη από κανέναν». Όταν αθετήσεις, λέγει, τον αδελφό, αυτόν που έλαβε διά του βαπτίσματος το Άγιο Πνεύμα, τότε δεν αθετείς άνθρωπο, αλλά τον Θεό. «Δεν θέλουμε δε να αγνοείτε, αδελφοί, για όσους έχουν κοιμηθεί, ώστε να μη λυπάστε όπως και οι υπόλοιποι που δεν έχουν ελπίδα. Διότι, αν πιστεύουμε ότι ο Ιησούς πέθανε και αναστήθηκε, έτσι και ο Θεός, αυτούς που κοιμήθηκαν διά του Ιησού, θα τους φέρει μαζί Του. Διότι αυτό σας το λέμε στηριζόμενοι σε λόγο του Κυρίου.» Μεταβαίνει στον λόγο περί αναστάσεως. Δες δε πώς θαυμαστά διατύπωσε το ομολογούμενο, λαμβάνοντας την ανάσταση του Κυρίου ως διαβεβαίωση της δικής μας αναστάσεως. Διότι ανέστησε όλους τους ανθρώπους διά της δικής Του σάρκας. Γι' αυτό και ονομάζεται πρωτότοκος εκ των νεκρών. Με τη φράση «εν λόγω Κυρίου», δηλώνει, λέγει, το ρήμα (τον λόγο) του Κυρίου, ώστε να έχουν βεβαιότητα και θάρρος για όσα διακηρύχθηκαν. «Ότι εμείς οι ζωντανοί, οι οποίοι θα απομείνουμε μέχρι την παρουσία του Κυρίου.» Αυτό το λέγει, όχι επειδή ο ίδιος επρόκειτο να παραμείνει στη ζωή μέχρι τον καιρό της αναστάσεως, αλλά, επειδή μιλούσε για τους ζωντανούς και ο ίδιος τότε ζούσε· λέγοντας αυτά, χρησιμοποίησε τον συνηθισμένο τρόπο ομιλίας, το «εμείς οι ζωντανοί».

«Καταβροχθίστηκε ο θάνατος με ολοκληρωτική νίκη. Πού είναι, θάνατε, το κεντρί σου; Πού είναι, άδη, η νίκη σου; Το κεντρί του θανάτου είναι η αμαρτία, και η δύναμη της αμαρτίας είναι ο νόμος.» «Διότι πρέπει όλοι μας να φανερωθούμε μπροστά στο βήμα του Χριστού, για να λάβει ο καθένας την ανταπόδοση για όσα έπραξε μέσω του σώματος, σύμφωνα με αυτά που έκανε, είτε αγαθό είτε φαύλο.» «Διότι ό,τι σπείρει ο άνθρωπος, αυτό και θα θερίσει.» «Δεν θέλω να έχετε άγνοια, αδελφοί, σχετικά με τους κεκοιμημένους, ώστε να μην λυπάστε, όπως και οι υπόλοιποι που δεν έχουν ελπίδα.» «Σχετικά δε με τους χρόνους και τους καιρούς, αδελφοί, δεν έχετε ανάγκη να σας γράφω. Διότι οι ίδιοι γνωρίζετε με ακρίβεια ότι η ημέρα του Κυρίου έρχεται όπως ο κλέφτης μέσα στη νύχτα. Διότι όταν θα λένε: Ειρήνη και ασφάλεια, τότε θα πέσει καταπάνω τους ξαφνικός όλεθρος.»

Νιώσε πόνο, δάκρυσε, αλλά μην απελπιστείς, μη δυσανασχετήσεις, μην αγανακτήσεις. Ευχαρίστησε Εκείνον που τον πήρε, για να τιμήσεις αυτόν που έφυγε και να κάνεις λαμπρά τα εντάφιά του. Διότι, εάν δυσανασχετήσεις ή αγανακτήσεις, και εκείνον προσέβαλες, και Εκείνον που τον πήρε παρόξυνες, και τον εαυτό σου έβλαψες. Εάν όμως Τον ευχαριστήσεις, και εκείνον τίμησες, και Εκείνον που τον πήρε δόξασες, και τον εαυτό σου ωφέλησες. Δάκρυσε όπως ο Δεσπότης σου δάκρυσε για τον Λάζαρο, θέτοντας σε εμάς μέτρα, σταθμά και όρια στη θλίψη, τα οποία δεν πρέπει να υπερβαίνουμε. Έτσι και ο Παύλος είπε: «Σχετικά δε με τους κεκοιμημένους, αδελφοί, δεν θέλουμε να έχετε άγνοια, ώστε να μη λυπάστε όπως και οι υπόλοιποι που δεν έχουν ελπίδα».

Δες στην Προς Θεσσαλονικείς Επιστολή πώς γράφει για τους κεκοιμημένους· και δεν είπε για τους πεθαμένους: «Για να μη λυπάστε όπως και οι υπόλοιποι που δεν έχουν ελπίδα». Το να σπαράζει, λοιπόν, κανείς για τους απελθόντες είναι γνώρισμα εκείνων που δεν έχουν ελπίδα. Διότι μια ψυχή που δεν γνωρίζει τίποτε περί αναστάσεως, αλλά νομίζει ότι αυτός ο θάνατος είναι παντοτινός, δικαιολογημένα οδύρεται και θρηνεί για αυτούς σαν να έχουν χαθεί οριστικά, και πενθεί αβάσταχτα. Εσύ, όμως, που προσδοκάς ανάσταση, για ποιον λόγο οδύρεσαι; Το να οδύρεται κανείς είναι χαρακτηριστικό εκείνων που δεν έχουν ελπίδα. Ακούστε το εσείς οι γυναίκες, όσες αγαπάτε τους θρήνους, όσες φέρεστε ασυγκράτητα στις θλίψεις, ότι πράττετε όπως οι ειδωλολάτρες. Αν όμως το να πονάει κανείς για τους απελθόντες είναι ειδωλολατρικό, το να σπαράζει και να καταξεσκίζει τα μάγουλά του, τίνος γνώρισμα είναι άραγε, πες μου; Για ποιο λόγο θρηνείς; Αν πιστεύεις ότι θα αναστηθεί, δεν έχει χαθεί. Όταν, λοιπόν, χάσεις ένα παιδί σε πρόωρη ηλικία, το οποίο δεν μπορούσε ακόμη να πράξει τίποτε, για ποιο λόγο θρηνείς; Τι αποζητάς; Έδινε, λέει, χρηστές ελπίδες, και προσδοκούσα ότι θα με φρόντιζε.

Πρόσεξε δε πώς ευφυώς και λεπτομερώς περιγράφει την ανάσταση των νεκρών, ώστε να εντυπωθεί περισσότερο στις διάνοιες των ακροατών. «Σάλπιγγες» ονομάζει τις αγγελικές δυνάμεις, διότι, όπως ακριβώς η σάλπιγγα δεν ηχεί τίποτα δικό της παρά μόνο ό,τι εμφυσήσει ο τεχνίτης, έτσι και οι σάλπιγγες του Θεού δεν τολμούν να ηχήσουν τίποτα δικό τους, παρά μόνο ό,τι τους προστάξει ο κοινός Δεσπότης και δημιουργός μέσω του αρχαγγέλου. 1 Θεσ. 4,17-18. Θα παρατηρήσεις ότι, περιγράφοντας την ανάσταση, δεν μνημόνευσε ρητώς όσους ανασταίνονται για τιμωρία και κόλαση. Και αυτό, νομίζω, το κάνει για τρεις αιτίες: πρώτον μεν, διότι μνημονεύει την ανάσταση για να παρηγορήσει τους Θεσσαλονικείς. «Διότι δεν θέλω», λέει, «να αγνοείτε σχετικά με τους κεκοιμημένους, για να μην λυπάστε». Δεν έπρεπε λοιπόν, εφόσον επρόκειτο να παρηγορήσει, να αναμείξει τα θλιβερά πράγματα· διότι τι είδους παρηγοριά είναι η διαρκής τιμωρία και κόλαση, το σκοτάδι, το σκουλήκι και το πυρ; Μάλλον, λοιπόν, αν έγραφε έτσι, θα επέτεινε τη λύπη και δεν θα παρηγορούσε διόλου τις ψυχές τους. Δεύτερον δε, διηγούνταν την ανάσταση σε πιστούς. Εύλογα λοιπόν δεν μνημονεύει όσους πρόκειται να οδηγηθούν σε τιμωρία· διότι οι πιστοί, πολιτευόμενοι σύμφωνα με τις δεσποτικές εντολές, δεν δοκιμάζουν καμία τιμωρία, αλλά διατελούν σε αιώνια χαρά και ευφροσύνη.

Υπάρχουν πολλά παραδείγματα, τόσο νέα όσο και παλαιά, για παρηγοριά σε αυτό που συνέβη. Ή μάλλον, για να πω το αληθέστερο, ολόκληρος ο βίος αποτελεί παράδειγμα γι' αυτό, και αν τον εξετάσει κανείς με τη λογική, είναι ευκολότερο να αποβάλει κάθε κατήφεια. Ας πω το μεγαλύτερο, ή μάλλον αυτό που προκαλεί δέος: σε ποιους αρμόζει να θρηνούν αυτούς που αναχωρούν από τη ζωή; Μάλλον δεν θα το πω εγώ ο ίδιος, αλλά καλώ τον κήρυκα της οικουμένης να απαγγείλει με τη δική του φωνή την επουράνια απόφαση: «Δεν θέλω να έχετε άγνοια, αδελφοί, σχετικά με τους κεκοιμημένους, για να μη λυπείστε και εσείς, όπως και οι υπόλοιποι που δεν έχουν ελπίδα». Ο Παύλος είναι αυτός που διασαλπίζει αυτά τα λόγια, αυτός που εκπαιδεύτηκε στο ουράνιο διδασκαλείο, αυτός που περιέλαβε ολόκληρη την οικουμένη με το κήρυγμά του. Το στόμα του Χριστού βροντοφωνάζει ότι η θλίψη για όσους πεθαίνουν είναι ίδιον των απίστων, εκείνων που σβήνουν την ελπίδα της αναστάσεως, εκείνων που δεν πιστεύουν στη δύναμη του μυστηρίου του Χριστού.

Γιατί ο απόστολος, όταν μιλάει για τον Χριστό, ονομάζει τον δικό Του θάνατο θάνατο, ενώ όταν μιλάει για εμάς τον ονομάζει κοίμηση; Γιατί άραγε, όταν ο Παύλος μιλάει για τον Χριστό, ονομάζει τον θάνατό Του θάνατο, ενώ όταν αναφέρεται στο δικό μας τέλος, το ονομάζει κοίμηση και όχι θάνατο; Διότι, και στον ίδιο λόγο, αν και αναφέρεται τρεις φορές στο τέλος των ανθρώπων, πουθενά δεν το λέει θάνατο, αλλά ονομάζει την αναχώρηση από τη ζωή κοίμηση. Διότι δεν χρησιμοποιεί αυτή τη διάκριση των λέξεων τυχαία, αλλά οικοδομεί κάτι σοφό και σπουδαίο. Συνεπώς, στην περίπτωση του Χριστού τον ονομάζει θάνατο, για να επιβεβαιώσει το πάθος Του, ενώ στη δική μας περίπτωση τον ονομάζει κοίμηση, για να παρηγορήσει την οδύνη μας. Διότι, εκεί όπου έχει ήδη πραγματοποιηθεί η ανάσταση, τον ονομάζει με θάρρος θάνατο, ενώ εκεί όπου παραμένει ακόμη ως ελπίδα, τον ονομάζει κοίμηση, παρηγορώντας μας με αυτή την ονομασία και προσφέροντάς μας αγαθές ελπίδες. Επειδή, όποιος κοιμάται, οπωσδήποτε θα εγερθεί· διότι και ο θάνατος δεν είναι τίποτε άλλο παρά ένας μακροχρόνιος ύπνος.

Από την ομιλία στο ρητό του αποστόλου: «Σχετικά δε με αυτούς που έχουν κοιμηθεί, δεν θέλω, αδελφοί, να έχετε άγνοια, για να μη λυπάστε όπως και οι υπόλοιποι» και τα εξής. Γιατί άραγε, όταν ο Παύλος ομιλεί για τον Χριστό, αποκαλεί θάνατο τον δικό Του θάνατο, ενώ όταν ομιλεί για το δικό μας τέλος, το ονομάζει κοίμηση και όχι θάνατο; Διότι και στον ίδιο λόγο, αν και αναφέρει τρεις φορές το τέλος των ανθρώπων, πουθενά δεν το αποκαλεί θάνατο, αλλά ονομάζει την αναχώρηση κοίμηση. Διότι δεν χρησιμοποιεί τυχαία αυτή την επιλογή των λέξεων, αλλά οικοδομεί κάτι σοφό και σπουδαίο. Στην περίπτωση λοιπόν του Χριστού τον αποκαλεί θάνατο, για να επιβεβαιώσει το πάθος, ενώ στη δική μας περίπτωση κοίμηση, για να παρηγορήσει τον πόνο. Διότι εκεί όπου ήδη έχει πραγματοποιηθεί η ανάσταση, τον αποκαλεί με θάρρος θάνατο· ενώ εκεί όπου παραμένει ακόμη ως ελπίδα, τον ονομάζει κοίμηση, παρηγορώντας μας με αυτήν την ονομασία και προσφέροντάς μας αγαθές ελπίδες. Διότι εκείνος που κοιμάται, οπωσδήποτε θα αναστηθεί, αφού και ο θάνατος δεν είναι τίποτε άλλο παρά ένας μακροχρόνιος ύπνος.

Έτσι, λοιπόν, ο λόγος απέδειξε ότι ο πόνος είναι απαρηγόρητος. Αλλά επειδή δεν αγνοείς το θείο πρόσταγμα ότι «γη είσαι και εις γην θα επιστρέψεις», και πάλι, «για να μη λυπάστε για τους κεκοιμημένους, όπως οι υπόλοιποι που δεν έχουν ελπίδα», εφόσον θα οδηγηθούν από τον Θεό μαζί με τον Ιησού κατά την ανάσταση, σε παρακαλούμε και σε ικετεύουμε να αποβάλεις την πολλή λύπη, να λάβεις μια μικρή παρηγοριά, να έρθεις στον εαυτό σου, να φαιδρύνεις την ψυχή σου, επειδή και τέκνα έχεις και σπουδαίο οίκο διαθέτεις, και, εάν ο νους δεν ανακάμψει από την κυριαρχία της θλίψης, δεν θα μπορέσει ποτέ να διοικήσει και να διευθύνει ορθά. Πάνω από όλα δε, αυτό που λέγεται θα ωφελήσει και εκείνον τον μακάριο· τι θα μπορούσε να είναι πιο σπουδαίο από αυτό;

Βλέπεις, δέσποτα, ότι, αν και μας άφησε η κυρία, εντούτοις έχει βγει στο φως από το σκοτάδι και από την πρόσκαιρη ζωή στην αθάνατη κληρονομιά; Εκεί θα τη δεις λίγο αργότερα, όταν θα μεταβείς και ο ίδιος. Επομένως, ας μη λυπούμαστε όπως οι υπόλοιποι, που δεν έχουν ελπίδα, έχοντας την ελπίδα ότι με την ανάσταση θα οδηγηθούμε σε μια καλύτερη και χωρίς πόνο ζωή· αλλά μάλλον, υπενθυμίζω, ας στραφούμε στον εαυτό μας και ας στηρίξουμε το σπίτι και ας φροντίσουμε τα παιδιά και, προπαντός, τη δική μας πολύτιμη ψυχή, στολιζόμενοι με αρετές σύμφωνα με το παράδειγμα εκείνης της μακαρίας και χαίροντες για τούτο, ότι δηλαδή προπέμψαμε τη σύζυγο ως ικέτιδα προς τον Θεό, η οποία άφησε σε εμάς και σε όλους τους γνωστούς ένα υπόδειγμα καλού βίου.