Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ 1:7

ΟΜΙΛΙΑ Β΄. Ο σκοπός της παραγγελίας είναι η αγάπη, η οποία προέρχεται από καθαρή καρδιά, από αγαθή συνείδηση και από ανυπόκριτη πίστη. Μερικοί, αφού αστόχησαν ως προς αυτά, παρεκτράπηκαν σε ματαιολογίες, θέλοντας να είναι νομοδιδάσκαλοι, χωρίς να κατανοούν ούτε αυτά που λένε, ούτε εκείνα για τα οποία προβαίνουν σε διαβεβαιώσεις.

Ποιος λοιπόν είναι αυτός; Η αγάπη. Όπως λοιπόν όταν λέει: «Το τέλος του νόμου είναι ο Χριστός», δηλαδή το πλήρωμα, και αυτό εξαρτάται από εκείνα, έτσι και αυτή η παραγγελία εμπεριέχεται στην αγάπη. Σκοπός της ιατρικής είναι η υγεία· ώστε, όταν υπάρχει υγεία, δεν χρειάζεται πολλή προετοιμασία· και όταν υπάρχει αγάπη, δεν χρειάζεται πολλή παραγγελία. Και για ποια αγάπη μιλάει; Την ειλικρινή, όχι αυτήν που περιορίζεται στα λόγια, αλλά αυτήν που προέρχεται από την εσωτερική διάθεση, τη γνώμη και τη συμπόνια. «Από καθαρή καρδιά», λέει· δηλαδή, μιλάει είτε για τον ορθό τρόπο ζωής, είτε για τη γνήσια φιλία. Διότι και ο ακάθαρτος βίος δημιουργεί σχίσματα· επειδή «καθένας που πράττει φαύλα, μισεί το φως». Διότι υπάρχει φιλία και μεταξύ των φαύλων, όπως ακριβώς και οι ληστές αγαπούν τους ληστές, και οι δολοφόνοι τους δολοφόνους· αλλά αυτό δεν προέρχεται από αγαθή συνείδηση, αλλά από φαύλη, ούτε από καθαρή καρδιά, αλλά από ακάθαρτη, ούτε από ανυπόκριτη πίστη, αλλά από επίπλαστη και υποκριτική. Διότι η πίστη φανερώνει την αλήθεια· και από την ειλικρινή πίστη γεννιέται η αγάπη· επειδή εκείνος που πραγματικά πιστεύει στον Θεό, δεν ανέχεται ποτέ να την εγκαταλείψει. «Από τα οποία κάποιοι», λέει, «επειδή αστόχησαν, εξέκλιναν σε ματαιολογίες». Πολύ σωστά είπε: «Επειδή αστόχησαν»· διότι απαιτείται τέχνη, ώστε να στοχεύει κανείς στην ευθεία και όχι έξω από τον σκοπό. Ώστε να κατευθύνεται από το Πνεύμα· διότι είναι πολλά εκείνα που παρεκτρέπουν από την ευθεία οδό, και πρέπει να προσηλώνει κανείς το βλέμμα του σε ένα μόνο σημείο. «Θέλοντας», λέει, «να είναι νομοδιδάσκαλοι».

Ο Πέτρος είπε: Να γνωρίζετε πρώτα αυτό, ότι κατά τις έσχατες ημέρες θα έρθουν εμπαίκτες, οι οποίοι θα πορεύονται σύμφωνα με τις δικές τους επιθυμίες. Και πάλι λέει: Και ανάμεσά σας θα υπάρξουν ψευδοδιδάσκαλοι, οι οποίοι θα εισαγάγουν κρυφά αιρέσεις απωλείας, αρνούμενοι ακόμη και τον Δεσπότη που τους εξαγόρασε. Και πολλοί θα ακολουθήσουν τις ασέλγειές τους· για τους οποίους η καταδίκη δεν αργεί και η απώλειά τους δεν αδρανεί· τέκνα κατάρας, που εγκαταλείπουν την ευθεία οδό. Αυτά διακήρυξε ο Πέτρος, ο αληθινά μακάριος Πέτρος, ο Πέτρος, η πέτρα της πίστεως, πάνω στην οποία ο Χριστός οικοδόμησε την Εκκλησία, ο Πέτρος που κατέχει τα κλειδιά των ουρανών, ο Πέτρος που περπάτησε πάνω στα κύματα, ο θερμός εραστής του Δεσπότη Χριστού, ο οποίος, ως κορυφαίος και πρωτοστάτης, κατέρριψε στη Ρώμη τον Σίμωνα τον μάγο, τον πρώτο ληστή και μαθητή του διαβόλου στις αιρέσεις. Ο Ιωάννης είπε: Φανερά είναι τα τέκνα του διαβόλου. Βλέπεις πώς σε όλα αυτά μιλάει ο Χριστός; Διότι και στα Ευαγγέλια παρόμοια λόγια τους είπε: Εσείς προέρχεστε από τον πατέρα σας, τον διάβολο. Γνωρίζω πολλούς που λένε ότι και αυτούς ο Θεός τους έπλασε (διότι ισχυρίζονται ότι χωρίς τον Θεό δεν δημιουργήθηκε τίποτα), οι οποίοι δεν κατανοούν ούτε αυτά που λένε ούτε εκείνα για τα οποία αποφαίνονται με βεβαιότητα. Διότι το ότι με δημιούργησε ο Θεός, το ομολογώ κι εγώ· αλλά με δημιούργησε για αγαθά έργα, προκειμένου να τα ακολουθήσουμε και να γίνουμε τέκνα του Θεού διαμέσου της ορθής πίστεως.

«Το δε τέλος της παραγγελίας είναι αγάπη εκ καθαράς καρδίας και συνειδήσεως αγαθής και πίστεως ανυποκρίτου.» Δηλαδή, το κεφάλαιο της παραγγελίας είναι ο λόγος περί αγάπης. Και όπως η Γραφή αποκαλεί τον Χριστό τέλος του νόμου, δηλαδή συμπλήρωση και ανακεφαλαίωση, έτσι και εδώ χρησιμοποίησε αυτήν τη λέξη. Πολύ ορθά δε πρόσθεσε το «εκ καθαράς καρδίας», επειδή υπάρχει και αγάπη των πονηρών. Όπως ήταν εκείνοι που ομονοούσαν στην ασέβεια κατά του Χριστού. «Από τα οποία μερικοί, αφού αστόχησαν, εκτράπηκαν σε ματαιολογία.» Εννοεί από την αγάπη και από την αγαθή συνείδηση και από την ανυπόκριτη πίστη. «Θέλοντας να είναι νομοδιδάσκαλοι, χωρίς να κατανοούν ούτε αυτά που λένε ούτε εκείνα για τα οποία διαβεβαιώνουν.» Διότι το πάθος της φιλαρχίας τούς αναγκάζει να αρπάζουν το αξίωμα των διδασκάλων. «Γνωρίζουμε δε ότι ο νόμος είναι καλός, εάν κάποιος τον χρησιμοποιεί νομίμως. Γνωρίζοντας τούτο,» Το «νομίμως» τίθεται αντί του «τον εκπληρώνει διά των έργων».

Περί προκοπής Λέγεται δε ότι προέκοπτε «κατά τη σοφία, την ηλικία και τη χάρη», αυξάνοντας αφενός ως προς την ηλικία, και μέσω της αυξήσεως της ηλικίας φέρνοντας σε φανέρωση τη σοφία που ενυπήρχε σε αυτόν, και επιπλέον κάνοντας δική του προκοπή την προκοπή των ανθρώπων στη σοφία και τη χάρη και την τελείωση της ευδοκίας του Πατέρα, δηλαδή τη θεογνωσία και τη σωτηρία των ανθρώπων, οικειούμενος παντού ό,τι είναι δικό μας. Όσοι πάλι υποστηρίζουν ότι προέκοπτε στη σοφία και στη χάρη υπό την έννοια ότι δεχόταν προσθήκη αυτών, δεν παραδέχονται ότι η ένωση έγινε από την πρώτη στιγμή της υπάρξεως της σάρκας, ούτε πρεσβεύουν την καθ' υπόσταση ένωση, αλλά πειθόμενοι στον ματαιόφρονα Νεστόριο πλάθουν τερατολογίες περί σχετικής ενώσεως και απλής ενοικήσεως, «μη γνωρίζοντας ούτε τι λένε ούτε για ποια πράγματα διαβεβαιώνουν». Διότι, εάν η σάρκα ενώθηκε αληθώς με τον Θεό Λόγο από την πρώτη στιγμή της υπάρξεώς της, ή μάλλον υπήρξε μέσα σε αυτόν και απέκτησε υποστατική ταυτότητα προς αυτόν, πώς δεν πλούτισε τέλεια με κάθε σοφία και χάρη, όχι λαμβάνοντας η ίδια μέρος στη χάρη ούτε μετέχοντας κατά χάρη στα ιδιώματα του Λόγου, αλλά μάλλον –εξαιτίας της καθ' υπόσταση ενώσεως, διά της οποίας και τα ανθρώπινα και τα θεία έγιναν ιδιώματα του ενός Χριστού, εφόσον ο ίδιος ήταν ταυτόχρονα Θεός και άνθρωπος– αναβλύζοντας η ίδια στον κόσμο τη χάρη και τη σοφία και την πληρότητα όλων των αγαθών;

Επειδή ολόκληρος ο λόγος μας περιστρέφεται γύρω από τη φύση, λέμε τούτο: ότι ως προς την αγία και υπερούσια θεότητα, δηλαδή τη μοναρχική και ομοούσια Τριάδα, ο μεν Άρειος και ο Ευνόμιος και η πολύθεη, μα ουδόλως λιγότερο άθεη, συμμορία τους φλυάρησαν απροκάλυπτα περί τριών ουσιών, διαιρώντας τη φύση μαζί με τις υποστάσεις λόγω εσφαλμένης γνώσης, και θεωρώντας τη φύση ταυτόσημη με την υπόσταση. Ο δε Σαβέλλιος ο Λίβυς, απερίσκεπτα, ξεστόμισε δοξασία περί μίας υποστάσεως, συγχωνεύοντας εσφαλμένα τις τρεις και αναμειγνύοντάς τες σε μία υπόσταση εξαιτίας της μοναδικότητας της ουσίας, νομίζοντας ότι η υπόσταση είναι ταυτόσημη με τη φύση. —Όσον αφορά, πάλι, την υπεράγαθη και σωτήρια οικονομία του ενός προσώπου της Αγίας Τριάδος, του Θεού Λόγου, του μονογενούς Υιού του Πατρός, και Κυρίου μας Ιησού Χριστού, ο μεν ανθρωπολάτρης Νεστόριος, που χάθηκε κακήν κακώς, και ο Διόδωρος καθώς και ο Θεόδωρος Μοψουεστίας, αναγνωρίζοντας δύο φύσεις, διαιρούν και την υπόσταση, και ισχυρίζονται ότι υπάρχουν δύο υποστάσεις ισάριθμες με τις φύσεις, και κατατέμνουν τον έναν Υιό και Χριστό και Κύριο σε δύο υιούς και δύο πρόσωπα, εξαιτίας της εσφαλμένης υπόθεσής τους πως η υπόσταση είναι ταυτόσημη με τη φύση. Ο Διόσκορος, εξάλλου, και ο Σεβήρος και η πολυκέφαλη και, γι' αυτό τον λόγο, ακέφαλη ύδρα τους, έχοντας δεχθεί μία υπόσταση, όρισαν και μία φύση, μη γνωρίζοντας «ούτε τι λένε ούτε για ποια πράγματα βεβαιώνουν»· διότι και αυτοί συνέλαβαν μία ταυτόσημη αντίληψη περί της φύσεως και της υποστάσεως, και δεν περιόρισαν την ασέβειά τους έως αυτό το σημείο, αλλά και αναφορικά με την αγία και υπέρθεη Τριάδα δόξασαν τρεις μερικές ουσίες και φύσεις, και μία κοινή στη θεωρία, η οποία, δεν ξέρω πώς, φαίνεται να είναι και ανυπόστατη. Και δεν γνωρίζουν οι γενναίοι και δήθεν σοφοί, ότι όσοι προσηλώνονται στην ευσέβεια δεν πρέπει διόλου να ακολουθούν τα δόγματα των έξωθεν (κοσμικών) σοφών, αλλά οφείλουν να γίνονται δόκιμοι τραπεζίτες, ώστε να αναγνωρίζουν το χάραγμα της αλήθειας και να διακρίνουν το γνήσιο από το κίβδηλο.

Απάντηση προς εκείνους που λένε: «Αν ο Χριστός έχει δύο φύσεις, είναι ανάγκη να λέμε ότι [του Θεού και] του ανθρώπου είναι τρεις φύσεις, και ισάριθμες ενέργειες», όπως ακριβώς ισχυριζόταν ο Σεβήρος. Διότι αυτός ο άθλιος Σεβήρος, αφού άρπαξε τον θρόνο της Αντιοχείας, προσπαθούσε να υπερασπιστεί την αίρεση του Μάνη, του Απολιναρίου και του Ευτυχούς, ταράζοντας με όλη του τη δύναμη την ειρήνη των Εκκλησιών. Και όταν εκδιώχθηκε από τους Αντιοχείς ως στασιαστής, ενέσκηψε στην Αλεξάνδρεια σαν λαίλαπα· εκεί, όταν μια άλλη καταιγίδα φύσηξε ενάντια στον λαό, τα συνέχεε όλα και προκάλεσε αναταραχή κάποιος ονόματι Ιουλιανός, επίσκοπος Αλικαρνασσού της Ασίας, προθυμότατος προστάτης της κακοδοξίας του Ευτυχούς. Διότι, ενώ ο Σεβήρος έλεγε ότι ο Χριστός είναι μία φύση, αν και δεχόταν τη διαφορά μέσα στον Χριστό, ο Ιουλιανός, ενώ υποστήριζε και αυτός μία φύση όπως ο Σεβήρος, αναιρούσε τη διαφορά, με αποτέλεσμα αυτοί οι ανόσιοι να γίνουν αίτιοι κάθε ταραχής και σύγχυσης, «χωρίς να κατανοούν, όπως λέγεται, ούτε αυτά που λένε ούτε εκείνα για τα οποία διαβεβαιώνουν». Λαμβάνοντας δε ως παράδειγμα της θείας ενώσεως τον άνθρωπο που αποτελείται από ψυχή και σώμα, λένε: «Επομένως, ομολογείτε τρεις φύσεις». Αλλά ας γνωρίζουν οι αμαθείς και απαίδευτοι ότι εμείς ομολογούμε δύο φύσεις: όχι του Θεού και της σάρκας, ούτε του Θεού και της ψυχής, αλλά του Θεού και του ανθρώπου. Διότι η φύση ενός μέρους δεν συνιστά κυρίως τη φύση του ανθρώπου.

Και με την άοκνη αναζήτηση και τη διάπυρη έρευνα μού αποκαλύφθηκε η οδός της αλήθειας, επιβεβαιωμένη από σοφούς που τιμώνται για τη λογιότητα και τη σύνεσή τους, ότι δεν υπάρχει άλλη πίστη πέραν αυτής την οποία σήμερα ακολουθούμε, λατρεύοντας τους μέγιστους θεούς και μένοντας προσηλωμένοι στη γλυκιά και ευχάριστη ζωή, η οποία έχει δωρηθεί σε όλους τους ανθρώπους από αυτούς και η οποία είναι γεμάτη από τη μέγιστη τέρψη και ευφροσύνη· την οποία ζωή οι αρχηγοί και μυσταγωγοί των Γαλιλαίων απέρριψαν άφρονα, ώστε και αυτό το γλυκό φως και όλα τα τερπνά, τα οποία οι θεοί μάς χάρισαν για απόλαυση, πρόθυμα να τα εγκαταλείπουν με την ελπίδα κάποιας άλλης άδηλης ζωής, μη γνωρίζοντας τι λέγουν ή για ποια πράγματα διαβεβαιώνουν.

Άλλοι δε περιπλέκονται στους ίδιους τους λογισμούς τους λέγοντας ότι θέλουμε να εφαρμόσουμε τις εντολές και δεν μπορούμε, επειδή κυριευόμαστε εξουσιαστικά από την αμαρτία. Γι' αυτό πρέπει πρώτα να αγωνιστούμε και να εξαλείψουμε την αμαρτία, ώστε να μπορέσουμε να εκπληρώσουμε τις εντολές της ελευθερίας, χωρίς να κατανοούν ούτε τι λένε ούτε για ποια πράγματα εκφράζουν βεβαιότητα. Διότι, αν δεν έχεις καθόλου ελευθερία και δεν μπορείς να τηρήσεις τις εντολές, με ποιους αγώνες λοιπόν λες ότι θα εξαλείψεις την αμαρτία;

Όσοι δεν θεώρησαν τους εαυτούς τους οφειλέτες κάθε εντολής του Χριστού, αυτοί διαβάζουν τον νόμο του Θεού σωματικά, «χωρίς να κατανοούν ούτε αυτά που λένε ούτε εκείνα για τα οποία διαβεβαιώνουν»· γι' αυτό και νομίζουν ότι τον εκπληρώνουν μέσω των έργων.

Αλλά τι λένε οι ολέθριοι; Μην απορείς αν οι απόστολοι αγνόησαν αυτό το μυστήριο, εφόσον μάλιστα και στον Παύλο φάνηκε δυσνόητο όταν έλεγε: «Γι' αυτόν έχουμε να πούμε πολλά, και είναι δυσερμήνευτα». Ω της αλαζονείας! Ενώ νομίζουν ότι είναι σοφότεροι από τον Απόστολο, «ούτε κατανοούν αυτά που λένε ούτε αυτά για τα οποία διαβεβαιώνουν». Διότι, αν πράγματι πιστεύουν ότι ο λόγος περί του Μελχισεδέκ είναι πολύς και δυσερμήνευτος, ας πουν σε ποιο σημείο είναι δυσερμήνευτος; Στο δικό μας ή στο δικό τους; Εμείς λέμε ότι ο Μελχισεδέκ ερμηνεύεται αναφερόμενος στον Κύριό μας Ιησού Χριστό, και ο λόγος είναι για εμάς πολύς και δυσερμήνευτος, σύμφωνα με αυτό που λέει και ο Απόστολος. Εκείνοι όμως λένε ότι είναι εκ φύσεως Θεός. Αν όμως είναι εκ φύσεως Θεός, πώς είναι δυσερμήνευτος; Ο Θεός πιστεύεται καθολικά, ενώ οι τύποι ερμηνεύονται. Γι' αυτό ας δούμε ποιον επιβεβαιώνει ο άγιος Παύλος λέγοντας: «Γι' αυτόν έχουμε να πούμε πολλά και δυσερμήνευτα». Αν εννοεί εκείνους, μιλώντας για τον Μελχισεδέκ ως Θεό, ας ερμηνεύσουν τον Θεό τους, εφόσον τον έχουν θεωρήσει εκ φύσεως Θεό. Ειδάλλως, εμείς εν Κυρίω, ανάλογα με τη δύναμή μας, θα ερμηνεύσουμε τα σχετικά με τον Μελχισεδέκ ως τυπικά, σύμφωνα με το σκεπτικό του αγίου Παύλου, και ας σταματήσουν εκείνοι να βλασφημούν.

Διότι όλα αυτά πρέπει να συντρέξουν στην παρουσίαση των θελημάτων· και εκείνος που δεν τα γνωρίζει αυτά με ακρίβεια, και όμως αναπτύσσει διδασκαλία περί των θελημάτων, είναι τυφλός που μυωπάζει, μη γνωρίζοντας ούτε τι λέει ούτε για ποιο πράγμα διαβεβαιώνει. Γι' αυτόν τον λόγο προκαλεί ταραχή στην αγία Εκκλησία, εξαιτίας της φιλοδοξίας και της δοκησισοφίας από την οποία νοσεί. Το ότι, εξάλλου, το να ομολογεί κανείς δύο θελήματα, όχι απλώς αλλά φυσικά, στον ίδιο και έναν Χριστό, όπως ακριβώς και δύο φύσεις, αποτελεί γνώρισμα των Ορθοδόξων και όχι των αιρετικών, θα το αποδείξουν τα παρατιθέμενα κατωτέρω χωρία των εγκεκριμένων και θεολήπτων Πατέρων.

Αλλά, όπως ακριβώς σε εκείνον που κρατά το άροτρο προσάπτεται κατά τον σοφό η αμάθεια, εξίσου και σε αυτόν που διαπράττει το ανοσιούργημα θα αποδοθεί η φαυλότητα και η ασυνεσία· επομένως, έχει καταστεί αντίθετος προς τον εαυτό του και προς την αλήθεια, μη κατανοώντας ούτε τι λέει ούτε για ποια πράγματα διαβεβαιώνει, αφού κατασκευάζει τέτοια επιχειρήματα από αμάθεια και συγχρόνως από μοχθηρία.

17. Πρέπει δε να επαναφέρουμε τον λόγο στους ηγέτες της ασέβειας. Και πρέπει να εξετάσουμε μήπως ταιριάζει εξίσου και στους άλλους. Επειδή, λοιπόν, έχοντας απομακρυνθεί εντελώς από την αλήθεια, στηριζόμενοι μάταια στους επιπόλαιους λογισμούς τους και πλάθοντας ψεύδη με όση δύναμη διαθέτουν, επιδόθηκαν σε ανόητες και αλλόκοτες αναζητήσεις και αναπτύσσουν μύθους γραϊδίων και νηπίων, και έχοντας μεγάλη αντιφατικότητα τόσο προς τον εαυτό τους όσο και προς την αλήθεια, ερευνώντας ζητήματα που δεν τους αρμόζουν καθόλου, μη κατανοώντας ούτε αυτά που λένε ούτε εκείνα για τα οποία εκφράζουν βεβαιότητα, τα οποία εφευρέθηκαν για τον όλεθρο των δικών τους ψυχών και όσων τους ακούνε, ώστε να τιμωρηθούν όχι μόνο για τη δική τους απώλεια αλλά και για τη βλάβη εκείνων. Την κακία και την απώλεια αυτών των ανθρώπων προανήγγειλαν τα ιερά Λόγια. Διότι θα μπορούσε κανείς πολύ δίκαια να τα εφαρμόσει σε αυτούς, και έχουν περίπου ως εξής: Όταν δηλαδή ο κήρυκας του Ευαγγελίου και μυσταγωγός των θείων προείδε εν Πνεύματι την κακία τέτοιων ανθρώπων, προανήγγειλε με προφητική χάρη: «Θα εισέλθουν ανάμεσά σας λύκοι άγριοι, που δεν θα λυπηθούν το ποίμνιο, και από ανάμεσά σας τους ίδιους θα αναδειχθούν άνδρες που θα λαλούν διεστραμμένα, για να αποσπάσουν τους μαθητές πίσω τους».

Γι' αυτό και τώρα, κάθε πνεύμα που ακολουθεί την υγιή διδασκαλία της Εκκλησίας, ως ένθεο και προερχόμενο άνωθεν, πρέπει να το τιμούμε και να το αποδεχόμαστε. Αντιθέτως, εκείνο που δεν ταυτίζεται με αυτή την ομολογία, εφόσον προέρχεται από την κοσμική και σαρκική προαίρεση και κρίνεται με ανθρώπινους στοχασμούς και διακρίσεις, πρέπει, αφού αναγνωριστεί, να απωθείται εντελώς και να αποπέμπεται. Έτσι παραγγέλλει η αποστολική διαταγή, ηχώντας πιο μεγαλόφωνα και πιο ξεκάθαρα από σάλπιγγα, ώστε εμείς, έχοντας προειδοποιηθεί και διασφαλιστεί με τέτοιες παραινέσεις, να μην παρασυρόμαστε από ξένες και αλλότριες φωνές, ούτε να υποτασσόμαστε στη φιλαυτία και την αλαζονεία αυτών που διδάσκουν αιρετικά, οι οποίοι, εξαιτίας της απροσεξίας και της ακράτειάς τους, δεν κατανοούν ούτε τι λένε ούτε για ποια πράγματα διαβεβαιώνουν.

Διότι η γυναίκα, αφού διαμόρφωσε με σεμνότητα την ιστορία αυτού του γεγονότος, την παρέδωσε στη ζωή, σαν να είχε γίνει το έργο μόλις τώρα, και όχι παλαιά. ÷ Εμείς δε τα παραθέσαμε αυτά, όχι χρησιμοποιώντας τον Συγγραφέα ως συνήγορο, αλλά για να δείξουμε τη ματαιοφροσύνη εκείνων που σφάλλουν ως προς τον αληθινό Λόγο, και οι οποίοι ούτε γνωρίζουν τι λένε, ούτε για ποια πράγματα διαβεβαιώνουν. Διότι ήδη και εδώ, όπως και σε όλα τα άλλα, έχοντας παρασυρθεί στον νου τους έχουν πλανηθεί, και παντού αποτυγχάνουν στο σωστό. Επειδή αυτοί, προβάλλοντας αυτόν εδώ τον Μακάριο ως μάρτυρα και συνήγορο της δικής τους πλάνης, και εκλαμβάνοντας και ενστερνιζόμενοι τους λόγους του κατά το δοκούν, οπωσδήποτε έχουν περιπέσει και σε άλλα κακά. Διότι θα προτιμούσαν πρωτίστως να ασπαστούν και να προσκολληθούν όσο το δυνατόν περισσότερο ακόμη και σε εκείνα τα οποία αυτός, αντίθετα προς τα ιερά δόγματα της Εκκλησίας, ίσως από παλαιά συνήθεια κυριευόμενος και διακείμενος απέναντί τους, πρεσβεύει· ώστε να αποδεχθούν ασμένως όχι μόνο το φρόνημα και τη λύμη των άθεων Μανιχαίων και των κακόφημων Αρειανών, αλλά και του ασεβούς και παράφρονος Ωριγένη, και να επιχειρήσουν να δογματίζουν τα ίδια με εκείνον· ÷ ότι, δηλαδή, η κόλαση που έχει απειληθεί και ετοιμαστεί από τον Θεό για τους ασεβείς ανθρώπους στον μέλλοντα χρόνο, θα έχει τέλος. ÷ Και αυτό, προς το τέλος του τετάρτου βιβλίου, από το οποίο ελήφθησαν τα προκείμενα χωρία, θα γίνει εύκολα κατανοητό από εκείνον που το ερευνά.

Γι' αυτόν τον λόγο και τώρα, κάθε πνεύμα που ακολουθεί την υγιή διδασκαλία της Εκκλησίας, ως ένθεο και προερχόμενο άνωθεν, αρμόζει να το τιμούμε και να το αποδεχόμαστε. Εκείνο όμως που δεν έχει αυτή την ομολογία, καθώς προέρχεται από αυτήν την κοσμική και σαρκική προαίρεση με τρόπο εσκεμμένο και ολότελα διαχωρισμένο, καθώς σπεύδουν να προβούν σε κρίση αυτών, όταν διαπιστώνεται πρέπει να απορρίπτεται εντελώς και να αποπέμπεται, όπως παραγγέλλει η αποστολική διαταγή, η οποία ηχεί πιο μεγαλόφωνα και πιο ξεκάθαρα από σάλπιγγα, ώστε εμείς, έχοντας εκ των προτέρων ακούσει και ασφαλιστεί από τέτοιες προτροπές, να μην παρασυρόμαστε από ξένες και αλλότριες φωνές, ούτε να υποκύπτουμε στη φιλαυτία και την παράνοια εκείνων που διδάσκουν διαφορετικά, οι οποίοι εξαιτίας απροσεξίας και ακράτειας δεν γνωρίζουν ούτε τι λένε ούτε για ποια πράγματα διαβεβαιώνουν.

Στα προηγούμενα ακολουθούν και αυτά που έχουν εκτεθεί από αυτούς, τα εξής: Και πάλι ο ίδιος, λένε, στον λόγο του για τον Αβραάμ αναφέρει: «Το ότι οι τρεις άγγελοι ήλθαν προς τον Αβραάμ και έκαναν αυτά, μαρτυρείται από τους Έλληνες παρά τη θέλησή τους. Διότι εκείνοι που κατοικούν τη γη των Παλαιστινίων και ζωγραφίζουν εικόνες των σεβασμάτων τους, ζωγραφίζουν τρεις αγγέλους και τον Αβραάμ μαζί τους, καθώς και τη Σάρρα και μοσχάρι και αλεύρι· και όλα όσα λέει η Γραφή με μελάνι, εκείνοι τα λένε μέσω αγαλμάτων. Αυτά όμως έχουν λεχθεί, όχι για να δημιουργηθεί η πίστη στους πιστούς μέσω των Ελλήνων· διότι εμείς δεν δεχόμαστε τις αποδείξεις από τους έξω». Ώ, τι βυθός ανοησίας. Πόσο αποκαλύπτεται το ανελεύθερο και το αστόχαστο της γνώμης αυτών που είναι νεογνά στην πίστη. Διότι είναι άξιο να πούμε εδώ ότι ούτε καταλαβαίνουν τι λένε ούτε για ποια πράγματα διαβεβαιώνουν. Ποια υπεράσπιση προσφέρουν αυτά στα λόγια τους, όταν δεν κατόρθωσαν καν να παρακολουθήσουν τον σκοπό του συγγραφέα; Διότι δεν ήθελε να συζητήσει περί κάποιων αγαλμάτων, αν πρέπει να τα αποφεύγουμε ή όχι, αλλά, διηγούμενος τα σχετικά με τον Αβραάμ, στρέφει τον λόγο και προς τους Έλληνες, προσπαθώντας να τους οδηγήσει και αυτούς προς την αλήθεια των πραγμάτων, ώστε, αν δεν προσέχουν τα όσα έχουν γραφτεί από το Πνεύμα, να πεισθούν τουλάχιστον από τα φαινόμενα.

Λύση σε αυτό. Πράγματι, για να εκφραστούμε αποστολικά, επειδή οι Εικονομάχοι περιέπεσαν σε αδόκιμο νου, σκοτίστηκε η ασύνετη καρδιά τους και, ενώ ισχυρίζονταν ότι είναι σοφοί, μωράνθηκαν. Χωρίς να κατανοούν ούτε αυτά που λένε, ούτε εκείνα για τα οποία διαβεβαιώνουν με βεβαιότητα.