Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ 3:15

Διότι, αν και δεν είναι του ιδίου αξιώματος με τον επίσκοπο, οφείλουν εντούτοις να είναι ομοίως ακατηγόρητοι και ομοίως αγνοί. Να κυβερνούν καλά τα τέκνα τους και τους δικούς τους οίκους. Διότι εκείνοι που διακόνησαν καλά, αποκτούν για τον εαυτό τους καλό βαθμό και πολλή παρρησία στην πίστη στον Χριστό Ιησού. Παντού θέτει ως προϋπόθεση την καλή διακυβέρνηση των τέκνων, ώστε να μη σκανδαλίζονται εξαιτίας αυτού οι υπόλοιποι. «Διότι εκείνοι που διακόνησαν καλά», λέει, «αποκτούν για τον εαυτό τους καλό βαθμό»· δηλαδή, προκοπή και πολλή παρρησία στην πίστη του Ιησού Χριστού. Σαν να έλεγε: Εκείνοι που στα κατώτερα αξιώματα έδειξαν τον εαυτό τους πρόθυμο και δραστήριο, γρήγορα θα ανέλθουν και σε εκείνα τα ανώτερα. «Αυτά σου τα γράφω, με την ελπίδα να έλθω προς εσένα το ταχύτερο. Εάν όμως καθυστερήσω, για να γνωρίζεις πώς πρέπει να συμπεριφέρεσαι στον οίκο του Θεού, ο οποίος είναι η Εκκλησία του ζώντος Θεού, στύλος και εδραίωμα της αληθείας». Για να μην ρίξει σε απογοήτευση τον μαθητή το γεγονός ότι του δίνει διαταγές για τέτοια θέματα, εξηγεί: Δεν τα γράφω αυτά επειδή τάχα δεν πρόκειται να έρθω πλέον, αλλά θα έρθω βέβαια, και αν όμως συμβεί να καθυστερήσω, τα γράφω για να μην στενοχωριέσαι, λέει. Σε αυτόν μεν τα γράφει αυτά για να αποτρέψει την απογοήτευσή του, στους άλλους δε για να τους αφυπνίσει και να τους κάνει πιο επιμελείς· διότι η παρουσία του, έστω και μόνο ως υπόσχεση, ασκούσε μεγάλη επιρροή.

Και μην απορήσεις εάν, ενώ προέβλεπε τα πάντα μέσω του Πνεύματος, αγνοούσε τούτο όταν έλεγε: «Ελπίζω να έλθω, εάν όμως καθυστερήσω»· διότι αυτό είναι γνώρισμα ανθρώπου που αγνοεί. Επειδή, δηλαδή, καθοδηγούνταν από το Πνεύμα και δεν έπραττε όσα έπραττε με τη δική του βούληση, εύλογα αγνοούσε και αυτό. «Για να γνωρίζεις», λέει, «πώς πρέπει να συμπεριφέρεσαι στον οίκο του Θεού, που είναι η Εκκλησία του ζώντος Θεού, στύλος και εδραίωμα της αλήθειας».

Αναλογίσου δε, αυτοί που και πριν από αυτό ανέδειξαν τους εαυτούς τους άξιους της φροντίδας του Παύλου, τι λογής άνθρωποι έγιναν, συγκατοικώντας μαζί του για δύο χρόνια και παρατηρώντας το παράστημα, το βάδισμα, το βλέμμα, τον τρόπο της ενδυμασίας, τις εισόδους και τις εξόδους, και όλα τα άλλα. Διότι, προκειμένου περί των αγίων, όχι μόνο τα λόγια, ούτε οι διδασκαλίες και οι προτροπές, αλλά και όλη η υπόλοιπη διαγωγή του βίου τους θα αρκούσε για όσους δίνουν προσοχή ως διδασκαλία φιλοσοφίας. Αναλογίσου πόσο σπουδαίο ήταν να βλέπει κανείς τον Παύλο, και όταν δειπνούσε, και όταν επιτιμούσε, και όταν προέτρεπε, και όταν προσευχόταν, και όταν δάκρυζε, όταν έβγαινε και όταν έμπαινε. Διότι, εάν εμείς, έχοντας μόνο δεκατέσσερις επιστολές, τις περιφέρουμε παντού στην οικουμένη, εκείνοι που είχαν κοντά τους την πηγή των επιστολών, τη γλώσσα της οικουμένης, το φως των Εκκλησιών, το θεμέλιο της πίστεως, τον στύλο και το εδραίωμα της αληθείας, τι λογής άνθρωποι δεν θα γίνονταν ζώντας μαζί με έναν τέτοιον άγγελο; Διότι, αν τα ιμάτιά του ήταν φοβερά στους δαίμονες και είχαν τόση ισχύ, η συγκατοίκηση μαζί του πόση χάρη του Πνεύματος δεν θα προσείλκυε; Επειδή το να βλέπουν την κλίνη του Παύλου, το στρώμα, τα υποδήματά του, δεν θα τους αρκούσε ως αφορμή για διηνεκή κατάνυξη;

Και τι να πούμε για τον Ιάκωβο; Δεν ανασπάστηκε και αυτός στην αρχή και, τρόπον τινά, από την ίδια την αφετηρία, και αφού καρατομήθηκε από τον Ηρώδη για χάρη των Ιουδαίων, έτσι τερμάτισε τον βίο του, ένας τέτοιος στύλος και ένα τόσο μεγάλο εδραίωμα της αληθείας;

«Εάν κάποιος δεν γνωρίζει να προΐσταται του ιδίου του οίκου, πώς θα φροντίσει την Εκκλησία του Θεού;» Διότι πρέπει αυτός από το ίδιο του το σπίτι να παρέχει τα παραδείγματα, για το πώς θα μπορέσει να διοικήσει καλά τα κατά Θεόν τέκνα. «Να μην είναι νεόφυτος, για να μην κυριευθεί από υπεροψία», εννοεί αυτόν που έχει κατηχηθεί πρόσφατα, όχι τον νεότερο στην ηλικία, «και πέσει στην καταδίκη του διαβόλου». Δηλαδή στην καταδίκη, την οποία εκείνος υπέστη εξαιτίας της αλαζονείας του. «Πρέπει δε αυτός να έχει και καλή μαρτυρία από τους έξω, για να μην πέσει σε ονειδισμό και σε παγίδα του διαβόλου. Οι διάκονοι ομοίως πρέπει να είναι σεμνοί, όχι δίλογοι, να μην παραδίδονται σε πολύ κρασί, να μην είναι αισχροκερδείς· να κρατούν το μυστήριο της πίστεως». Έτσι οφείλει, λέει, να είναι αξιοθαύμαστος και δίκαιος, ώστε και οι εχθροί του να δίνουν καλή μαρτυρία γι' αυτόν. Κάτι παρόμοιο με το: Ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους. «Με καθαρή συνείδηση. Και αυτοί επίσης ας δοκιμάζονται πρώτα, και έπειτα ας διακονούν, εφόσον είναι ανέγκλητοι. Οι γυναίκες ομοίως να είναι σεμνές, όχι συκοφάντριες, νηφάλιες, πιστές σε όλα. Οι διάκονοι ας είναι άνδρες μίας γυναίκας, να προΐστανται καλά των τέκνων και των ιδίων τους οίκων. Διότι αυτοί που διακόνησαν καλά, αποκτούν για τον εαυτό τους καλό βαθμό, και πολλή παρρησία στην πίστη εν Χριστώ Ιησού. Αυτά σου τα γράφω, ελπίζοντας να έρθω σε σένα το συντομότερο. Εάν όμως καθυστερήσω, για να γνωρίζεις πώς πρέπει να συμπεριφέρεται κανείς στον οίκο του Θεού, που είναι η Εκκλησία του ζώντος Θεού, στύλος και εδραίωμα της αλήθειας».

Αυτά, ω θειότατε πάτερ, στύλε και εδραίωμα της αληθείας, εκλιπαρούμε να αναγνωστούν σε όλους τους πατέρες και τους αδελφούς και σε όλο το πλήρωμα της Εκκλησίας, και με λόγια επιείκειας να παρακληθεί ο πατέρας μας, ο κύρης αββάς Αναστάσιος, ο ένδοξος καθηγούμενος της ευαγούς μονής του θεοφόρου πατρός ημών Ευθυμίου, να παύσει τη συγκεκριμένη ένσταση, και μαζί με εμάς, ακολουθώντας στα ίχνη των θεολήπτων πατέρων, να λέγει: «Άγιος ο Θεός» και Πατέρας, «Άγιος Ισχυρός» ο Υιός του Θεού που σαρκώθηκε και σταυρώθηκε με σάρκα για εμάς, «Άγιος Αθάνατος» το Πνεύμα το Άγιο, ο ένας Κύριος Σαβαώθ, «ελέησον ημάς», και να μην κατηγορεί ούτε εμάς ούτε τον τρισμακάριστο Πατριάρχη Ιωάννη, θεωρώντας μας πεπεισμένους πως απευθύνουμε τον Τρισάγιο Ύμνο σε μία μόνο από τις θεαρχικές υποστάσεις. Διότι καθένας που φρονεί ή λέγει κάτι τέτοιο, είναι συμμέτοχος της βαναύσου σκαιότητας του Κναφέως. Διότι ποιος γνωρίζει το φρόνημα του μακαριωτάτου Πατριάρχη Ιωάννου περισσότερο από εμένα; Κανείς. Ο οποίος, για να πω την αλήθεια, ποτέ δεν ανέπνευσε δογματική πνοή την οποία να μην την εμπιστευθεί σε εμένα ως μαθητή του.

Όπως γράφει ο Παύλος στον Τιμόθεο, αναφέροντας ότι έπρεπε να γνωρίζει «πώς πρέπει να συμπεριφέρεται κανείς στον οίκο του Θεού, ο οποίος είναι η Εκκλησία του ζωντανού Θεού». Τέτοιες είναι οι ψυχές των πιστών, οι οποίες, καθώς καθαρίζονται μέσω του ορθού λόγου και του άριστου τρόπου ζωής, έχουν ένοικο μέσα τους τον Θεό των πάντων, σύμφωνα με αυτό που έχει ειπωθεί: «Θα κατοικήσω μέσα τους και θα περπατήσω ανάμεσά τους, και θα είμαι Θεός τους, και αυτοί θα είναι λαός μου».

Μετά από αυτά: «Στον οίκο σου πρέπει αγιότητα, Κύριε», ονομάζοντας αγιότητα τις θυσίες, τα δώρα, και κάθε λατρεία που οφείλεται στον Θεό, τα οποία, λέγοντας ότι ταιριάζουν στον οίκο του Θεού, δείχνει ότι ο οίκος αυτός δεν είναι κενός, ούτε έρημος από τον Θεό, αλλά έχει μέσα του τον ίδιο τον οικοδεσπότη. Διότι, εάν ήταν κενός από τον Θεό, δεν θα του ταίριαζαν όσα αρμόζουν μόνο στον Θεό· αυτό πρόσθεσε και ο Κύριος στα προλεχθέντα, όταν υποσχέθηκε ότι θα είναι πάντοτε μαζί με την Εκκλησία. Την Εκκλησία δε, ο Παύλος την ονομάζει οίκο του ζώντος Θεού, διότι λέει: «Για να γνωρίζεις πώς πρέπει να συμπεριφέρεσαι στον οίκο του Θεού, που είναι η Εκκλησία του ζώντος Θεού». «Ιδού, εγώ είμαι μαζί σας». Και αυτό που εκείνος είπε «για μακρότητα ημερών», ο Κύριος το είπε: «Όλες τις ημέρες, έως τη συντέλεια του αιώνος». Και αυτή η ψαλμωδία είναι, συνεπώς, μια τόσο ακριβής προφητεία των όσων κατορθώθηκαν από τον Σωτήρα διά του σταυρού και του θανάτου.

Ας έχει χάρη, λοιπόν, ο άγιος Θεός, επειδή υπομένεις με γενναιότητα τα δεσμά και τη φυλάκιση, γενναίε στρατιώτη του Χριστού. Διότι τον θείο ζήλο και την αγάπη σου τρόπον τινά τα αναζωπυρώνεις μέσα από τους τίμιους λόγους σου, και το ωραιότερο είναι ότι αυτό γίνεται με γνώση και υψηλή θεωρία, την οποία σου παρείχε η απομάκρυνση από τον κόσμο και η ανύψωση στην ομολογία του Χριστού. Σε αυτήν μακάρι να διαφυλαχθείς απόλυτα, φωτίζοντας σαν αυγερινός όσους βρίσκονται στο σκοτάδι της αιρέσεως, ίσως δε και ως στύλος και εδραίωμα της αλήθειας, στηρίζοντας τους χαλαρούς και όσους κάμπτονται. Αλλά ακόμη, ως υψηλός βραχίονας μακάρι να απλώσεις το χέρι σε όσους έχουν πέσει και έχουν ολισθήσει. Και αυτό μας το φανέρωσε η επιστολή προς το μοναστήρι του Φωτεινουδίου. Καλά έπραξες, εάν βέβαια φέρει κάποιο αποτέλεσμα· προς το παρόν πάντως εσύ εκπλήρωσες το καθήκον σου. Πρέπει όμως να εξεταστεί αυτό το εγχείρημα, μήπως, αντί να ωφελήσει σε κάτι, γίνει και αιτία βλάβης, εάν αυτός που θα το λάβει διαδώσει το γράμμα και από αυτό προκληθεί ταραχή σε όλους τους ομολογητές του Χριστού. Επομένως, όπως λέει ο απόστολος, «όλα να τα δοκιμάζετε, και το καλό να το κρατάτε».

Προς το τέκνο Δωρόθεο. Χαίρομαι και σε συγχαίρω, Δωρόθεε, εσένα που είσαι αληθινά δώρο Θεού. Για εσένα το όνομα έγινε πραγματικότητα, η κλήση έγινε πράξη. Μαστιγώθηκες, σεβαστό μου τέκνο, για τον Χριστό. Εύγε, αθλητή με τη στερεή καρδιά, με τη χρυσή σάρκα, πολυτιμότερε από το ζαφείρι, ωραιότερε από την πορφύρα. Μακάρι να μπορούσα να ασπαστώ τον ξεσμό των σαρκών σου, τα ιερά μέλη σου, τα οποία κατέστησες μέλη Χριστού, με το αίμα του Οποίου αναμείχθηκε το δικό σου αίμα. Εύγε, σύμμορφε του Χριστού, διότι δεν δίστασες να εισέλθεις στο στάδιο ούτε προτίμησες την παρούσα ζωή από την αιώνια και αθάνατη. Διότι ήδη με την προαίρεσή σου εξεδήμησες προς τον Κύριο, τον Οποίο συνάντησε ο συναθλητής σου και μάρτυρας Θαδδαίος. Ίσως γι' αυτό αφέθηκες να ζεις ακόμη στη σάρκα, για να δοξάσεις περισσότερο τον Θεό με τα μέλη σου. Ω, μεγάλη χαρά στον ουρανό και στη γη, διότι γίνατε μάρτυρες του Χριστού! Αχ, τι καλό, ότι αναδειχθήκατε στύλοι και εδραιώματα της αλήθειας, λάμψατε φωτεινότερα από τον ήλιο, ακτινοβολήσατε πιο πολύτιμα από τα μαργαριτάρια. Ω, τι μεγάλη δωρεά! Ω, τι αίνος! Δεν μπορώ να βαστάξω τη χαρά, έχω εκδημήσει με το πνεύμα. Ήρθα κοντά σου, ιερό τέκνο, σε κατασπάζομαι, σε στεφανώνω, σε επαινώ. Σε ρωτώ, πώς ήταν οι αγώνες, πώς υπέμεινες τους πόνους, πώς ήταν η τίμια ψυχή σου μέσα σε αυτά και κατά την ίδια την είσοδό σου στο στάδιο;

Γι' αυτό σε ονομάζω πατέρα μου και πατέρα πολλών, αθλητή της ευσέβειας, στύλο και εδραίωμα της αλήθειας και αναμφισβήτητα ομολογητή του Χριστού, ο οποίος δεν διένυσε μόνο έναν αγώνα στον δρόμο της μαρτυρίας και έπειτα ατόνησε και στράφηκε προς τα πίσω, όπως εκείνοι οι ακόλουθοι του Ιωσήφ που ολίσθησαν (για τους οποίους εύλογα θα λεγόταν το εξής: «κανείς που έβαλε το χέρι του στο άροτρο και στράφηκε προς τα πίσω δεν είναι κατάλληλος για τη βασιλεία των ουρανών»· των οποίων μεγάλη μεν είναι η ανομία, μεγαλύτερη δε η ντροπή ενώπιον του κόσμου, συνοδευόμενη και από την κατάρα της μυλόπετρας για το σκάνδαλο), αλλά διανύει και θα διανύσει πολλούς και καλούς αγώνες, όπως γνωρίζω καλά, με την ευδοκία του Θεού, μέχρι την τελική απολαβή των στεφάνων.

Διότι εμείς, ω τιμιότατε, από παλιά τρέφουμε αγάπη για εσάς και σας σεβόμαστε όχι μόνο ως γνώριμο και ομόσχημο, αλλά βεβαίως και ως ομολογητή του Χριστού, υπέρ του Οποίου και εξαιτίας του Οποίου υφίστασθε τον διωγμό και την εξορία. Όμως η χάρη ανήκει στον Κύριο που σας ανέδειξε στη σημερινή εποχή στύλο και εδραίωμα της αλήθειας, καθώς δεν συγκλονιστήκατε από τις επιθέσεις των εναντίων, αλλά διασώζετε το μυστήριο της ευσέβειας ανόθευτο με τη δύναμη του Αγίου Πνεύματος. Διότι βεβαίως μάθατε πόσοι και ποιοι σπουδαίοι εξαιτίας των αμαρτιών μου ολίσθησαν. Για αυτούς ποιος δεν θα έχυνε δάκρυα αναστενάζοντας; Και μάλιστα για τον Μηδικιώτη, ο οποίος παρασύρθηκε από αυτούς που βρίσκονταν γύρω από τον Ιωσήφ, ώστε με τη δικαιολογία της οικονομίας να ασεβήσει προς τον Χριστό. Αυτό όμως, ω θεόσοφε, είναι εντελώς παράφωνο και άτοπο. Διότι «εάν κάποιος διαπράττει το κακό με το πρόσχημα του αγαθού, διαπράττει διπλό αμάρτημα, επειδή αφενός ο ίδιος κάνει το μη αγαθό και αφετέρου χρησιμοποιεί σαν προκάλυμμα το όνομα του αγαθού», όπως είναι τα λόγια του θείου Βασιλείου. Έτσι λοιπόν, εκείνοι, εκτός από τη δική τους πτώση, έγιναν αιτία ολισθήματος και για πολλούς άλλους, πλην όμως ο Μηδικιώτης, έχοντας επιγνώσει την ήττα του, και ομολόγησε ότι ολίσθησε και μετεμελήθη βαθύτατα, όπως έμαθα, και για αυτόν τον λόγο αναχώρησε ως φυγάς, αφήνοντας το μεγαλύτερο δείγμα μετάνοιας και ωφέλειας, τόσο στους δικούς του μαθητές όσο και σε όσους έχουν ορθό φρόνημα.

Προς τον ηγούμενο Βασίλειο. Έχοντας μάθει καλά όλα όσα υπέστη η οσιότητά σου για τον Κύριο, μαζί με τους ιερούς υποτακτικούς σου, δόξασα πάρα πολύ τον αγαθό μας Θεό, διότι ανέτειλες και εσύ ως φωστήρας στον κόσμο μαζί με άλλους λαμπτήρες στη σημερινή νυκτομαχία της αιρέσεως, ως σκεύος εκλογής, στύλος και εδραίωμα της αλήθειας. Πόσο θαυμαστή είναι η δυάδα σας, πόσο αγαπητή στον Χριστό, έχοντας υπομείνει για Αυτόν πληγές, απαγωγές, φυλακίσεις, και μάλιστα μέχρι σήμερα. Αλλά γιατί πριν από τη δοκιμασία ήρθες προς εμένα τον ταπεινό, όπως μου εξήγησες, χωρίς να καταφέρεις να με συναντήσεις; Και δικαιολογημένα· διότι δεν ήμουν όπως τα φανταζόσουν (αφού εγώ είμαι οικτρός και σκοτεινός· γιατί λοιπόν να ζημιωνόσουν;), όμως ενώθηκες μαζί μας τώρα μέσω της επιστολής. Και ήδη βλέπουμε ο ένας τον άλλον πνευματικά και ενωθήκαμε εν πνεύματι, έχοντας γίνει μία ψυχή εν Κυρίω, εγώ ο ταπεινός μέσα σε εσάς τους αγίους και εσείς μέσα σε εμένα, διότι ο Χριστός βρίσκεται ανάμεσα και στους δυο μας, σύμφωνα με την αψευδή υπόσχεσή Του.

Προς τον Μιχαήλ Συννάδων. Προ πολλού έμαθα ότι εσένα, τον στύλο και το εδραίωμα της αλήθειας, σε απάλλαξαν από τον προηγούμενο περιορισμό οι καταλυτές της ευσέβειας, κρατώντας σε μέσα στην πόλη. Και ήθελα να στείλω επιστολή στη μακαριότητά σου, αλλά συγκρατήθηκα, επειδή σου απευθύνθηκα μία και δύο φορές και δεν αξιώθηκα να λάβω απάντηση. Όμως, επειδή θεώρησα μέσα μου ότι είναι σπουδαίο για μένα, τον μικρό και ευτελή, το να ακούσω έστω και μόνο έναν χαιρετισμό από αυτήν, τον οποίο μόλις τώρα έλαβα μέσω επιστολής του συναθλητή σου και αγίου πατέρα μου της Μονής των Καθαρών, παρακινήθηκα με προθυμία να γράψω. Αν και ο λόγος μου δεν προσφέρει καμία ωφέλεια στη θεοτελή σου αρετή, επειδή είναι φτωχός και ανάξιος λόγου, σε εμένα όμως τον αμαρτωλό προκαλεί παρηγοριά, όπως σε ένα παιδί που συνομιλεί με τον αξιαγάπητο πατέρα του, ο οποίος αγωνίζεται γενναία υπέρ του Χριστού. Διότι κατανοώ ότι ο τόπος στον οποίο κρατείσαι είναι κολαστήριο, επιλεγμένος όχι λόγω της τοποθεσίας του, αλλά λόγω της σκληρότητας του εξουσιάζοντος. Και συναντήθηκαν στο ίδιο μέρος ένας έμπειρος βασανιστής με έναν ακόμη πιο έμπειρο αγωνιστή, και το θέατρο είναι κοινό: για τους ασεβείς με την ελπίδα ότι θα πετύχουν τους σκοπούς τους, ελπίδα την οποία ο Κύριος καταρρίπτει, ενώ για εμάς προκαλεί αγωνία (διότι πώς να μην προκαλεί;), αλλά συγχρόνως και σταθερότητα, καθώς χαλυβδωνόμαστε από την ανδρεία σου για τον αγώνα.