Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ 6:10

Διότι ρίζα όλων των κακών, λέει, είναι η φιλαργυρία. Από αυτήν προέρχονται μάχες και έχθρες και πόλεμοι, από αυτήν φιλονικίες και λοιδορίες και υποψίες και ύβρεις, από αυτήν φόνοι και κλοπές και τυμβωρυχίες· εξαιτίας της, όχι μόνο οι πόλεις και οι χώρες, αλλά και οι δρόμοι, και η κατοικημένη και η ακατοίκητη γη, και τα όρη, και οι κοιλάδες, και τα βουνά και, γενικά, τα πάντα γέμουν από αίματα και φόνους. Και ούτε από τη θάλασσα έμεινε μακριά αυτό το κακό, αλλά και εκεί εισέβαλε ορμητικά με πολλή μανία, καθώς οι πειρατές την πολιορκούν από παντού και επινοούν κάποιον νέο τρόπο ληστείας.

Διότι το θεμέλιο όλων των αγαθών δεν είναι τίποτε άλλο παρά η φιλία· Σε αυτό, λέγει, κρέμονται ο νόμος και οι προφήτες. Διότι όπως ακριβώς η φωτιά, όταν εισχωρήσει στην ύλη, συνηθίζει να τα καθαρίζει όλα, έτσι και η θερμότητα της αγάπης, όπου και αν πέσει, εξαλείφει και αποκόπτει όλα όσα λυμαίνονται τον θείο σπόρο, και καθιστά τη γη καθαρή για την υποδοχή των σπερμάτων. Όπου υπάρχει αγάπη, έχουν εξαλειφθεί όλα τα κακά· δεν υπάρχει η φιλαργυρία, η ρίζα των κακών, δεν υπάρχει φιλαργυρία, δεν υπάρχει αλαζονεία· διότι για ποιον λόγο να φερθεί κάποιος με αλαζονεία απέναντι στον φίλο του; Επομένως, τίποτε δεν κάνει τον άνθρωπο τόσο ταπεινό όσο η αγάπη. Διότι προσφέρουμε στους φίλους μας ακόμη και τις υπηρεσίες των δούλων, και δεν ντρεπόμαστε, αλλά απεναντίας τους χρωστάμε και ευγνωμοσύνη για την υπηρεσία μας αυτή· δεν φειδόμαστε τα χρήματα, αλλά πολλές φορές ούτε και τα ίδια μας τα σώματα· διότι ήδη έχει συμβεί κάποιος να διακινδυνεύσει τα μέγιστα για χάρη του αγαπημένου του.

Ορθώς είπε «Βυθίζουν», ώστε να μην μπορούν ούτε να αναδυθούν. Στον όλεθρο και στην απώλεια. Διότι ρίζα όλων των κακών είναι η φιλαργυρία, την οποία μερικοί, επειδή την επιθύμησαν, αποπλανήθηκαν από την πίστη και διαπέρασαν τους εαυτούς τους με πολλές οδύνες. Ιδού, δύο πράγματα παραθέτει, αλλά αυτό που φαίνεται σε αυτούς να είναι ισχυρότερο, αυτό το έθεσε εδώ στο τέλος, δηλαδή το «με πολλές οδύνες». Και αυτά δεν μπορεί να τα μάθει κανείς διαφορετικά, παρά μόνον εάν ζήσει κοντά σε πλουσίους, πόσα οδύρονται, πόσα θρηνούν. «Εσύ όμως, ω άνθρωπε του Θεού». Μεγάλο αξίωμα· διότι όλοι μεν είναι άνθρωποι του Θεού, αλλά κυρίως οι δίκαιοι, όχι μόνο σύμφωνα με τον λόγο της δημιουργίας, αλλά και σύμφωνα με τον λόγο της οικειώσεως. Εάν, λέγει, είσαι άνθρωπος του Θεού, μην αναζητείς τα περιττά και αυτά που δεν οδηγούν προς τον Θεό· αλλά «αυτά να τα αποφεύγεις, και να επιδιώκεις τη δικαιοσύνη». Και τα δύο λέγονται μετ' επιτάσεως.

Όλα αυτά είναι ανόητα και περιττά, τίποτα δεν είναι αναγκαίο, τίποτα δεν είναι χρήσιμο. «Επιθυμίες», λέει, «ανόητες και βλαβερές». Ποιες είναι οι βλαβερές; Όταν κυριεύονται από άτοπα πάθη, όταν επιθυμούν τα αγαθά του πλησίον, όταν παραδίδονται στην τρυφηλότητα, όταν επιζητούν τη μέθη, όταν ορέγονται τη σφαγή και την καταστροφή των άλλων. Πολλοί μάλιστα, εξαιτίας τέτοιων παθών, επιχείρησαν να εγκαθιδρύσουν τυραννία, και καταστράφηκαν. Πράγματι, ένας τέτοιος άνθρωπος κοπιάζει για πράγματα ανώφελα, ή μάλλον, ακόμη και βλαβερά. Και πολύ ορθά είπε: «Αποπλανήθηκαν από την πίστη»· διότι η φιλαργυρία δεν τους αφήνει να δουν την οδό, καθώς έλκει τα μάτια τους προς το μέρος της και λίγο λίγο τους παρασύρει.

Διότι, όπως ακριβώς κάποιος που βαδίζει σε έναν ευθύ δρόμο, έχοντας στραμμένο τον νου του σε κάτι άλλο, βαδίζει μεν, αλλά εν αγνοία του προσπερνά πολλές φορές εκείνη την πόλη στην οποία βιαζόταν να φθάσει, καθώς τα πόδια του κινούνται ασκόπως και ματαίως· κάτι τέτοιο είναι και η φιλαργυρία. Και «διαπέρασαν τους εαυτούς τους με οδύνες πολλές». Βλέπεις τι υπονόησε με το ρήμα «διαπέρασαν»; Αυτό δε που θέλει να δηλώσει με αυτή την έμφαση είναι το εξής: οι επιθυμίες είναι αγκάθια, και όπως ακριβώς συμβαίνει με τα αγκάθια, από όπου και αν τα πιάσει κανείς, ματώνει τα χέρια του και προκαλεί τραύματα, έτσι και από τις επιθυμίες, το ίδιο θα πάθει όποιος πέσει μέσα σε αυτές, και θα γεμίσει την ψυχή του με πόνους.

γʹ. Ας αποφύγουμε, λοιπόν, τη ρίζα των κακών, και έτσι θα τα αποφύγουμε όλα. Η φιλαργυρία, λέει, είναι ρίζα, όπως διακήρυξε ο Παύλος, ή μάλλον ο Χριστός μέσω του Παύλου. Ας δούμε, όμως, πώς συμβαίνει αυτό. Και η ίδια η πείρα των πραγμάτων το μαρτυρεί. Διότι ποιο κακό δεν γίνεται εξαιτίας των χρημάτων, ή μάλλον όχι εξαιτίας των χρημάτων, αλλά εξαιτίας της κακής προαιρέσεως εκείνων που δεν γνωρίζουν πώς να τα χρησιμοποιούν;

Ιʹ. Όσοι, λοιπόν, φλυαρούν περί ειμαρμένης και δυσπιστούν προς τον σωτήριο λόγο της αναστάσεως, κατέπεσαν στο βάραθρο αυτής της απιστίας εξαιτίας της πονηρής συνειδήσεως και των διεφθαρμένων τους πράξεων. Και όπως ακριβώς εκείνοι που έχουν πυρετό, θέλοντας να αποτινάξουν τη δυσφορία, ρίχνουν συχνά τους εαυτούς τους σε ψυχρά ύδατα, και αφού ανακουφίσουν για λίγο την ασθένεια, ανάβουν ύστερα σφοδρότερη τη φλόγα· έτσι ακριβώς και αυτοί που βασανίζονται από πονηρή συνείδηση, ζητώντας στη συνέχεια να βρουν παρηγοριά και μη θέλοντας να αποπλύνουν τα αμαρτήματά τους με τη μετάνοια, εισήγαγαν την τυραννία της ειμαρμένης και την απιστία για την ανάσταση. Γι' αυτόν τον λόγο, αφού ανακουφίσουν εδώ τους εαυτούς τους για λίγο μέσω των ψυχρών λογισμών, θα ανάψουν για τους εαυτούς τους μεγαλύτερη τη φλόγα της γέεννας, όταν, έχοντας γίνει πιο ράθυμοι, απέλθουν εκεί και αντικρίσουν τον καθένα να δίνει λόγο για τα δικά του παραπτώματα. Και για να μάθετε ότι αυτό είναι αληθές, και ότι οι πονηρές πράξεις λυμαίνονται τη στερεότητα της πίστεως, άκουσε τι λέει ο Παύλος γράφοντας στον Τιμόθεο: «Για να διεξάγεις», λέει, «τον καλό αγώνα, έχοντας πίστη και αγαθή συνείδηση» (η δε αγαθή συνείδηση προέρχεται από βίο και πράξεις ορθές)· «την οποία μερικοί, αφού την απώθησαν», λέει, «ναυάγησαν ως προς την πίστη». Και πάλι αλλού: «Ρίζα όλων των κακών είναι η φιλαργυρία, την οποία μερικοί, επειδή την επιθύμησαν, αποπλανήθηκαν από την πίστη».

Δ΄. Και εμείς λοιπόν, όταν πολεμούμε και εξοπλιζόμαστε εναντίον των αιρετικών, από εδώ ας αντλούμε τη δύναμή μας. Διότι, λέει, «όλη η Γραφή είναι θεόπνευστη και ωφέλιμη για διδασκαλία, για έλεγχο, για επανόρθωση, για διαπαιδαγώγηση στη δικαιοσύνη, ώστε ο άνθρωπος του Θεού να είναι άρτιος, πλήρως καταρτισμένος για κάθε αγαθό έργο». Όχι για να έχει ορισμένες αρετές και να στερείται κάποιες άλλες· διότι ένας τέτοιος άνθρωπος δεν είναι άρτιος. Διότι ποιο είναι το όφελος, πες μου, όταν προσεύχεται μεν εκτενώς, αλλά δεν ελεεί πλουσιοπάροχα; Ή όταν ελεεί μεν πλουσιοπάροχα, αλλά πλεονεκτεί και εκβιάζει; Ή όταν δεν πλεονεκτεί ούτε εκβιάζει, αλλά ενεργεί προς επίδειξη στους ανθρώπους και για να κερδίσει τον έπαινο εκείνων που τον βλέπουν; Ή όταν ελεεί μεν με κάθε ακρίβεια και σύμφωνα με το θέλημα του Θεού, αλλά υπερηφανεύεται γι' αυτό ακριβώς το έργο του και υψηλοφρονεί; Ή όταν είναι μεν ταπεινός και αφοσιωμένος στις νηστείες, αλλά είναι φιλάργυρος, φιλοκερδής και προσηλωμένος στη γη, εισάγοντας έτσι στην ψυχή του τη μητέρα των κακών; Διότι ρίζα όλων των κακών είναι η φιλαργυρία.

Αλλά η τυραννία των χρημάτων είναι μεγάλη, και τούτο καθίσταται φανερό από το εξής: διότι, ακόμη κι αν στα υπόλοιπα είμαστε ενάρετοι, αυτή καταστρέφει όλα τα άλλα. Δικαιολογημένα, λοιπόν, και ο Παύλος δήλωσε ότι αυτή είναι η ρίζα όλων των κακών: «Διότι ρίζα όλων των κακών είναι η φιλαργυρία», λέει. Γιατί, λοιπόν, ο Χριστός του αποκρίθηκε έτσι, λέγοντας: «Κανείς δεν είναι αγαθός»; Επειδή τον πλησίασε ως έναν απλό άνθρωπο, ως έναν από τους πολλούς, και ως Ιουδαίο διδάσκαλο· γι' αυτό ακριβώς συνομιλεί μαζί του ως άνθρωπος. Διότι σε πολλά σημεία απαντά σύμφωνα με τις αντιλήψεις εκείνων που τον πλησιάζουν, όπως όταν λέει: «Εμείς προσκυνούμε αυτό που γνωρίζουμε»· και, «Εάν εγώ μαρτυρώ για τον εαυτό μου, η μαρτυρία μου δεν είναι αληθινή». Όταν, λοιπόν, λέει «Κανείς δεν είναι αγαθός», δεν το λέει αυτό αποκλείοντας τον εαυτό Του από το να είναι αγαθός· μη γένοιτο· διότι δεν είπε: «Γιατί με αποκαλείς αγαθό; Εγώ δεν είμαι αγαθός», αλλά, «Κανείς δεν είναι αγαθός»· δηλαδή, κανένας από τους ανθρώπους.

Διότι η μεν είναι κατάλληλη και για τη γεωργία, και για τη θέρμανση του λουτρού, και για άλλα παρόμοια· ενώ ο θαμμένος χρυσός δεν χρησιμεύει σε τίποτα από αυτά. Και μακάρι να ήταν απλώς άχρηστος· τώρα όμως ανάβει και πολλές φωτιές σε αυτόν που τον κατέχει, εάν δεν τον χρησιμοποιήσει όπως πρέπει· εξάλλου αμέτρητα κακά γεννιούνται από αυτόν. Γι' αυτό τον λόγο, όσοι βρίσκονται εκτός της πίστεως ονόμαζαν τη φιλαργυρία ακρόπολη των κακών· ο δε μακάριος Παύλος την χαρακτήρισε πολύ καλύτερα και πιο εκφραστικά, αποκαλώντας την ρίζα όλων των κακών. Αναλογιζόμενοι, λοιπόν, όλα αυτά, ας μάθουμε να ζηλώνουμε εκείνα που είναι άξια ζήλου, όχι τα λαμπρά οικοδομήματα, ούτε τα πολυτελή κτήματα· αλλά τους άνδρες που έχουν μεγάλη παρρησία προς τον Θεό, εκείνους που πλουτίζουν στον ουρανό, τους κυρίους εκείνων των θησαυρών, τους πραγματικά πλούσιους, εκείνους που είναι φτωχοί για χάρη του Χριστού· ώστε να αξιωθούμε των αιώνιων αγαθών, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, στον οποίο μαζί με τον Πατέρα, καθώς και στο Άγιο Πνεύμα, ανήκει η δόξα, το κράτος και η τιμή, τώρα και πάντοτε και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Στα καλά έργα. Επιθυμείς να θησαυρίζεις; Δεν σε εμποδίζω καθόλου· αρκεί μόνο να το κάνεις στους ουρανούς. Και όπως ακριβώς λέει ο ιατρός, ότι το ψύχος είναι βλαβερό για τα δόντια, τα νεύρα και τα οστά, έτσι και αυτός, πιο σύντομα μεν, επειδή φροντίζει για τη βραχυλογία, αλλά πολύ πιο σαφώς και πιο δυνατά λέει: «Διότι ρίζα όλων των κακών είναι η φιλαργυρία». Τι πρέπει λοιπόν να μεταχειριστούμε; Λέει και τούτο: Την αυτάρκεια αντί της πλεονεξίας. Διότι μεγάλο κέρδος, λέει, είναι η αυτάρκεια μαζί με την ευσέβεια.

Γι' αυτό, παρακαλώ, εφόσον τα γνωρίζουμε αυτά με ακρίβεια, ας μη χρησιμοποιούμε τα άδικα ως πρόφαση για ραθυμία. Διότι αυτό που πολλές φορές είπα, αυτό θα πω και τώρα: όπως ακριβώς η ικανοποίηση της ανάγκης και το μέτρο στη λήψη της τροφής παρέχει μεγάλη ωφέλεια και στην υγεία του σώματος και στην κατάσταση της ψυχής, έτσι πάλι η αμετρία διαφθείρει τον άνθρωπο και ως προς τα δύο. Διότι η αδηφαγία και η μέθη παραλύουν την ευρωστία του σώματος και διαφθείρουν την υγεία της ψυχής. Γι' αυτό, ας αποφεύγουμε την αμετρία και ας μη δείχνουμε ραθυμία απέναντι στη δική μας σωτηρία· αλλά, γνωρίζοντας ότι αυτή είναι η ρίζα όλων των κακών, ας την αποκόψουμε με επιμέλεια. Διότι, όπως ακριβώς από κάποια πηγή, έτσι και από την τρυφή και τη μέθη βλαστάνουν όλα τα είδη των αμαρτημάτων, και ό,τι είναι η καύσιμη ύλη για το πυρ, αυτό είναι η τρυφή και η μέθη για την ολίσθηση στα αμαρτήματα· και όπως ακριβώς εκεί η αφθονία της καύσιμης ύλης ανάβει μεγαλύτερη τη φωτιά και υψώνει τη φλόγα, έτσι και εδώ, το να παραδίδουμε τους εαυτούς μας στην τρυφή και τη μέθη προκαλεί την αύξηση της φωτιάς των αμαρτημάτων.

Γι' αυτόν τον λόγο ο Παύλος την ονόμασε ρίζα όλων των κακών. Όμως αυτήν τη ρίζα είναι ικανή να την ξηράνει η παρθενία και να εμφυτεύσει σε εμάς μιαν άλλη, την άριστη, η οποία βλαστάνει όλα τα αγαθά: την ελευθερία, την παρρησία, την ανδρεία, τον φλογερό ζήλο, τον θερμό έρωτα για τα επουράνια και την περιφρόνηση όλων των επιγείων. Έτσι επιτυγχάνεται «το ευσχήμον και ευπρόσεδρον».

Ω της κακής ρίζας όλων των κακών, της φιλαργυρίας! Μέσω του πλούτου θέλετε να σωθείτε; Αλλά ευκολότερο είναι να περάσει καμήλα από την τρύπα μιας βελόνας, παρά να εισέλθει πλούσιος στη βασιλεία του Θεού. Τρυφώντας, μεθώντας και ζώντας με έπαρση θέλετε να νικήσετε τις αιρέσεις; Αλλά αλίμονο σε εσάς, που ζείτε με τρυφή και έπαρση, και στολίζεστε με χρυσό και ποικίλα ενδύματα· πώς θα δείξετε στους άλλους την καλή πτωχεία του Χριστού, ο οποίος για χάρη μας έγινε πτωχός, και ο οποίος παρήγγειλε στους μαθητές του να μην έχουν χάλκινα νομίσματα στις ζώνες τους; Όντως πλανάστε, μη κατανοώντας τις Γραφές. Δεν ακούτε τον Κύριο που λέει, «Μακάριοι οι πτωχοί»· και πάλι, «Αλίμονο σε εσάς τους πλουσίους»· και, «Μη θησαυρίζετε πάνω στη γη»; Ο πλούτος σας αυξήθηκε και ο λόγος σας εξέλιπε· τα ενδύματά σας έχουν φαγωθεί από τον σκόρο· για όλα αυτά θα δώσετε λόγο στον αρχιποίμενα Χριστό. Διότι δεν αγνοείτε ότι καθένας από εμάς θα δώσει λόγο για τον εαυτό του στον Θεό· εσείς όμως, αρχιερείς και ιερείς και διάκονοι, θα δώσετε λόγο και για τους εαυτούς σας και για τα πρόβατα, ο καθένας σύμφωνα με το έργο που του εμπιστεύθηκαν.

Αποφεύγετε, λοιπόν, γυναίκες, τη συσσώρευση ξένων αγαθών· μη δίνετε στους άνδρες κακές συμβουλές, αλλά να συμμορφωθείτε με όσα ελέχθησαν. Άραγε σβήσαμε τη φλόγα σας; Άραγε μαλάκωσε η καρδιά σας; Γνωρίζω βέβαια ότι θα ωφεληθείτε μεν εσείς, οι θυγατέρες της Μαρίας· οι άλλες όμως παραμένουν χορτασμένες και μεθυσμένες χωρίς κρασί από τη φιλαργυρία, όπως ακριβώς φωνάζει και κηρύττει ο μακάριος Παύλος λέγοντας: «Ρίζα όλων των κακών είναι η φιλαργυρία».

Αν όμως από μόνο του το πάθος αυτό αποτελεί ακρόπολη και κεφαλή, όταν προσλάβει κάτι πολύ χειρότερο και ισχυρότερο, εννοώ τη δοξομανία, και παρασυρμένο μαζί της εισβάλει, ριζώσει και καταλάβει ολοκληρωτικά την ψυχή του νέου, ποιος πλέον θα μπορέσει να ξεριζώσει αυτή τη νόσο; Και μάλιστα όταν οι ίδιοι οι πατέρες λένε και κάνουν τα πάντα όχι για να κλονιστούν, αλλά για να στερεωθούν γερά αυτά τα πονηρά φυτά; Ποιος, λοιπόν, είναι τόσο ανόητος, ώστε να μην απελπίζεται για τη σωτηρία του παιδιού που διαπαιδαγωγείται με τέτοια πράγματα; Διότι είναι ευτύχημα το να καταφέρει να διαφύγει την πονηρία μια ψυχή που δέχεται την εντελώς αντίθετη διαπαιδαγώγηση· όταν όμως παντού τα έπαθλα είναι τα χρήματα, και προβάλλονται προς μίμηση μιαροί άνθρωποι, ποια ελπίδα σωτηρίας υπάρχει; Επειδή εκείνοι που αγαπούν τα χρήματα είναι κατ' ανάγκην και φθονεροί, και κακοήθεις, και πολυόρκοι, και επίορκοι, και θρασείς, και υβριστές, και κλέφτες, και αναίσχυντοι, και ιταμοί, και αγνώμονες, και συγκεντρώνουν όλα τα κακά. Αξιόπιστος μάρτυρας αυτών είναι ο μακάριος Παύλος, ο οποίος αποκάλεσε τη φιλαργυρία ρίζα των κακών της ζωής· αλλά και πριν από αυτόν ο Χριστός το ίδιο ακριβώς φανέρωσε, διακηρύσσοντας ότι δεν είναι δυνατόν να δουλεύει στον Θεό εκείνος που δουλεύει σε εκείνο το πάθος.

Ο παράλογος ακτήμονας αδικείται διπλά: επειδή απέχει από τα παρόντα, και επειδή στερείται τα μελλοντικά. Ας μη φανούμε λοιπόν, ω μοναχοί, πιο άπιστοι από τα πουλιά. Διότι εκείνα ούτε μεριμνούν, ούτε μαζεύουν· μέγας είναι εκείνος που απαρνείται με ευσέβεια τα χρήματα· άγιος όμως είναι εκείνος που απαρνείται το δικό του θέλημα. Ο πρώτος θα λάβει εκατονταπλάσια, είτε σε χρήματα είτε σε χαρίσματα· ο δεύτερος όμως θα κληρονομήσει την αιώνια ζωή. Δεν θα λείψουν τα κύματα από τη θάλασσα, ούτε η οργή και η λύπη από τον φιλάργυρο. Αυτός που περιφρόνησε την ύλη, λυτρώθηκε από τις δικαιολογίες και τις αντιλογίες· ενώ ο φιλοκτήμονας παλεύει μέχρι θανάτου ακόμη και για μια βελόνα. Η αταλάντευτη πίστη θα περικόψει τις μέριμνες· ενώ η μνήμη του θανάτου απαρνείται ακόμη και το σώμα. Δεν υπήρχε στον Ιώβ ίχνος φιλαργυρίας· γι' αυτό και όταν τα στερήθηκε όλα, παρέμεινε ατάραχος. Ρίζα όλων των κακών είναι και ονομάζεται η φιλαργυρία· διότι αυτή προκάλεσε μίσος, και κλοπές, και φθόνους, και χωρισμούς, και έχθρες, και ταραχές, και μνησικακίες, και ασπλαχνίες, και φόνους. Με μικρή φωτιά κάποιοι κατέκαψαν πολλή ύλη, και με μικρή αρετή απέφυγαν όλα τα παρόντα και τα προαναφερθέντα πάθη· αυτή η αρετή ονομάζεται απροσπάθεια.

Κάποτε παλαιότερα, όταν βρέθηκα σε μία πόλη ή σε ένα χωριό, όντας ακόμη νέος, καθώς καθόμουν στο τραπέζι κυριεύτηκα ταυτόχρονα από λογισμούς γαστριμαργίας και κενοδοξίας. Και όμως, επειδή φοβήθηκα το επακόλουθο της λαιμαργίας, νικήθηκα μάλλον από την κενοδοξία. Γνώρισα εγώ πολλές φορές τον δαίμονα της γαστριμαργίας να νικά αυτόν της κενοδοξίας στους νέους. Και είναι επόμενο· διότι σε όσους ζουν στον κόσμο ρίζα όλων των κακών είναι η φιλαργυρία, ενώ στους μοναχούς είναι η γαστριμαργία. Πολλές φορές παραμένουν στους πνευματικούς ανθρώπους, κατά παραχώρηση του Θεού, κάποια πολύ ευτελή πάθη, έτσι ώστε, κατακρίνοντας αυστηρά τον εαυτό τους για κάποια ευτελή και αναμάρτητα ελαττώματα, να αποκτήσουν ασύλητο πλούτο ταπεινοφροσύνης. Δεν είναι δυνατόν να αποκτήσει κάποιος από την αρχή ταπείνωση εάν ζει με ανυπακοή, καθώς καθένας που έχει μάθει μία τέχνη μόνος του, τρέφει υψηλή ιδέα για τον εαυτό του.

Όσοι όμως επιθυμούν να πλουτήσουν πέφτουν σε πειρασμό και παγίδα και σε πολλές επιθυμίες ανόητες και βλαβερές, οι οποίες βυθίζουν τους ανθρώπους στον όλεθρο και την απώλεια. Διότι ρίζα όλων των κακών είναι η φιλαργυρία, την οποία μερικοί, επειδή την επιθύμησαν, αποπλανήθηκαν από την πίστη και διαπέρασαν τον εαυτό τους με πολλές οδύνες.

Αλίμονο σε εσάς που γελάτε, διότι θα πενθήσετε και θα κλάψετε. «Απομακρυνθείτε από εμένα, όλοι οι εργάτες της αδικίας. Εκεί θα είναι το κλάμα και το τρίξιμο των δοντιών.» «Γιατί δεν προτιμάτε μάλλον να αδικείστε; Γιατί δεν προτιμάτε μάλλον να αποστερείστε; Αντίθετα, εσείς αδικείτε και αποστερείτε, και μάλιστα αδελφούς. Ή μήπως δεν γνωρίζετε ότι οι άδικοι δεν πρόκειται να κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού;» «Εκείνος που αδικεί θα λάβει ως ανταπόδοση την αδικία που έπραξε. Και δεν υπάρχει προσωποληψία εκ μέρους του Θεού.» «Κανείς να μην υπερβαίνει τα όρια και να μην εκμεταλλεύεται τον αδελφό του σε καμία υπόθεση· διότι ο Θεός είναι εκδικητής για όλα αυτά.» «Ας απομακρυνθεί από την αδικία καθένας που επικαλείται το όνομα του Θεού.» «Όσοι επιθυμούν να πλουτούν, πέφτουν σε πειρασμό, σε παγίδα και σε πολλές ανόητες και βλαβερές επιθυμίες, οι οποίες βυθίζουν τους ανθρώπους στον όλεθρο και στην απώλεια. Διότι ρίζα όλων των κακών είναι η φιλαργυρία, την οποία μερικοί, επειδή την επιθύμησαν, αποπλανήθηκαν από την πίστη και διαπέρασαν τον εαυτό τους με πολλές οδύνες.» «Εσείς οι πλούσιοι, κλάψτε με ολολυγμούς για τις ταλαιπωρίες σας που επίκεινται. Ο πλούτος σας έχει σαπίσει και τα ενδύματά σας έγιναν σκωρόβρωτα.»

Οφείλουμε λοιπόν να μιλήσουμε τόσο για τα ψυχικά όσο και για τα σωματικά, δηλαδή για τα πάθη. Και ψυχικά μεν πάθη είναι τα εξής: η λήθη, η ραθυμία και η άγνοια. Εξαιτίας ακριβώς αυτών των παθών, ο οφθαλμός της ψυχής, δηλαδή ο νους, σκοτίζεται και κυριεύεται από όλα τα υπόλοιπα πάθη, τα οποία είναι τα εξής: ασέβεια, κακοδοξία, δηλαδή κάθε αίρεση, βλασφημία, θυμός, οργή, πικρία, οξυχολία, μισανθρωπία, μνησικακία, καταλαλιά, κατάκριση, παράλογη λύπη, φόβος, δειλία, έριδα, ζήλος, φθόνος, κενοδοξία, υπερηφάνεια, υποκρισία, ψεύδος, απιστία, πλεονεξία, φιλοϋλία, εμπαθής προσκόλληση, δέσμευση με τα γήινα, ακηδία, μικροψυχία, αχαριστία, γογγυσμός, έπαρση, οίηση, υπεροψία, αλαζονεία, φιλαρχία, ανθρωπαρέσκεια, δολιότητα, αναίδεια, αναισθησία, κολακεία, υπουλότητα, ειρωνεία, διψυχία, οι συγκαταθέσεις στις αμαρτίες που προέρχονται από το παθητικό μέρος της ψυχής και η συνεχής ενασχόληση με αυτές, η πλάνη των λογισμών, η φιλαυτία που είναι η γεννήτρια των κακών, και η ρίζα όλων των κακών η φιλαργυρία, καθώς και η κακοήθεια και η πονηρία.

Εμείς όμως τόσο πολύ τις αγαπούμε, ώστε όχι μόνο προδίδουμε την αρετή για χάρη τους, αλλά και αυτές τις ίδιες τις ανταλλάσσουμε μεταξύ τους ανάλογα με την περίσταση· διότι άλλοτε μεν κακουχούμε το σώμα από κενοδοξία, άλλοτε δε υπομένουμε την ατιμία από φιληδονία. Όταν δε συγκατατεθούμε σε αυτά χωρίς λύπη, στη συνέχεια αναζητούμε τις ύλες που τις αυξάνουν. Ύλη δε της κενοδοξίας και της σωματικής ηδονής είναι «η φιλαργυρία, η ρίζα όλων των κακών», σύμφωνα με τη θεία Γραφή.

Αιτία κάθε κακίας είναι η κενοδοξία και η ηδονή. Και όποιος δεν τα μισήσει, δεν πρόκειται να νικήσει κανένα πάθος. «Ρίζα όλων των κακών», έχει ειπωθεί, «είναι η φιλαργυρία». Αλλά και αυτή σαφώς συνίσταται εξαιτίας εκείνων. Τυφλώνεται ο νους από αυτά τα τρία πάθη, δηλαδή από τη φιλαργυρία, την κενοδοξία και την ηδονή. Αυτές είναι «οι τρεις θυγατέρες της βδέλλας», σύμφωνα με τη Γραφή, τις οποίες αγαπά με πάθος η μητέρα τους η αφροσύνη. Η γνώση και η πίστη, που είναι σύντροφοι της φύσης μας, δεν αμβλύνθηκαν για κανέναν άλλον λόγο παρά εξαιτίας αυτών των τριών. Ο θυμός, η οργή, ο πόλεμος, οι φόνοι και όλος ο υπόλοιπος κατάλογος των κακών, εξαιτίας τους επικράτησαν με σφοδρότητα στους ανθρώπους. Έτσι πρέπει να μισήσουμε τη φιλαργυρία, την κενοδοξία και την ηδονή, ως μητέρες των κακών και μητριές των αρετών. Γι' αυτόν τον λόγο προσταχθήκαμε «να μην αγαπάμε τον κόσμο και τα όσα υπάρχουν στον κόσμο», όχι για να μισήσουμε άκριτα τα κτίσματα του Θεού, αλλά για να περικόψουμε τις αφορμές εκείνων των τριών παθών. «Κανείς», λέει, «όταν στρατεύεται δεν εμπλέκεται στις βιοτικές μέριμνες». Διότι αυτός που θέλει να νικήσει τα πάθη ενώ παραμένει εμπλεκόμενος, μοιάζει με εκείνον που προσπαθεί να σβήσει μια πυρκαγιά με άχυρα.

Διότι εισάγεις καπηλεία στα πνευματικά και στην Εκκλησία, όπου μας έχουν εμπιστευθεί το σώμα και το αίμα του Χριστού. Αυτά δεν πρέπει να γίνονται έτσι. Και για να πω ποιο είναι το τέχνασμα, νομίζουν ότι δεν αμαρτάνουν με το να μην τα λαμβάνουν ταυτόχρονα, αλλά να τα λαμβάνουν μετά τη χειροτονία· το να λαμβάνεις όμως σημαίνει το να λαμβάνεις, οποτεδήποτε και αν γίνεται αυτό. Σας παρακαλώ, λοιπόν, να αποβάλετε αυτή την πρόσοδο, ή μάλλον την προσαγωγή στη γέεννα. Και μην μολύνετε τα χέρια σας με τέτοια κέρδη, καθιστώντας τους εαυτούς σας ανάξιους να τελείτε τα άγια Μυστήρια. Συγχωρήστε με δε, εάν απειλώ, επειδή πρώτα δεν το πίστευα, αλλά έπειτα πείστηκα. Εάν κάποιος, μετά από αυτήν μου την επιστολή, πράξει ξανά κάτι τέτοιο, θα απομακρυνθεί από τα εδώ θυσιαστήρια και ας αναζητήσει μέρος όπου θα μπορεί, αγοράζοντας τη δωρεά του Θεού, να τη μεταπωλεί. «Διότι εμείς και οι Εκκλησίες του Θεού δεν έχουμε τέτοια συνήθεια. Ένα μόνο θα προσθέσω και θα σταματήσω. Εξαιτίας της φιλαργυρίας γίνονται αυτά. Η δε φιλαργυρία είναι ρίζα όλων των κακών και ονομάζεται ειδωλολατρία. Μην προτιμήσετε λοιπόν τα είδωλα από τον Χριστό για λίγο ασήμι, ούτε πάλι να μιμηθείτε τον Ιούδα, προδίδοντας για χρηματικό κέρδος δεύτερη φορά Εκείνον που σταυρώθηκε μία φορά για εμάς, επειδή τα χωράφια και τα χέρια εκείνων που δέχονται αυτούς τους καρπούς, θα ονομαστούν ακελδαμά.»

Βέβαια, το να πουλάτε τη χάρη του Θεού το κάνετε από φιλαργυρία· η δε φιλαργυρία είναι η ρίζα όλων των κακών, και ονομάζεται ειδωλολατρία από τον Παύλο. Επομένως, μην προτιμήσετε τα είδωλα περισσότερο από τον Χριστό, ούτε να μιμηθείτε τον Ιούδα, προδίδοντας και εσείς, όπως εκείνος, για αργύρια, για δεύτερη φορά τον άπαξ σταυρωθέντα υπέρ ημών Χριστό.

ΚΑΝΟΝΑΣ ΣΤ΄ Το δε άλλο είδος της ειδωλολατρίας (διότι έτσι ονομάζει την πλεονεξία ο θείος Απόστολος), δεν γνωρίζω πώς παραβλέφθηκε από τους Πατέρες μας και έμεινε αθεράπευτο, αν και φαίνεται ότι ένα τέτοιο κακό είναι πάθος της τριμερούς καταστάσεως της ψυχής. Διότι και το λογιστικό μέρος, σφάλλοντας στην κρίση του περί του καλού, φαντάζεται ότι το καλό βρίσκεται στην ύλη, μη ατενίζοντας προς το άυλο κάλλος, και η επιθυμία ρέπει προς τα κάτω, απομακρυνόμενη από το αληθινά επιθυμητό, και η φιλόνικη και θυμοειδής διάθεση λαμβάνει πολλές αφορμές από μια τέτοια αιτία, και γενικά μιλώντας, μια τέτοια νόσος συμφωνεί με τον αποστολικό ορισμό της πλεονεξίας. Διότι ο θείος Απόστολος όχι μόνο την χαρακτήρισε ως «ειδωλολατρία», αλλά και ως «ρίζα όλων των κακών». Και όμως, αυτό το είδος της νόσου παραβλέφθηκε, μένοντας ανεξέταστο και αθεράπευτο. Γι' αυτό και πλεονάζει στις Εκκλησίες ένα τέτοιο αρρώστημα, και κανείς δεν εξετάζει προσεκτικά όσους προσέρχονται στον Κλήρο, μήπως έχουν μολυνθεί με αυτό το είδος της ειδωλολατρίας. Αλλά ως προς αυτά, επειδή παραλείφθηκαν από τους Πατέρες μας, θεωρούμε ότι αρκεί να τα θεραπεύουμε με τον δημόσιο λόγο της διδασκαλίας, όσο είναι δυνατόν, καθαρίζοντας μέσω του λόγου τα αρρωστήματα της πλεονεξίας σαν κάποια πληθωρικά νοσήματα.

Δικαίως, λοιπόν, ο Απόστολος αναφωνεί: «Ρίζα όλων των κακών είναι η φιλαργυρία, την οποία μερικοί επειδή την επιθύμησαν αποπλανήθηκαν από την πίστη και διαπέρασαν τους εαυτούς τους με πολλές οδύνες.» Θέλω όμως στο σημείο αυτό να επιπλήξω και μερικούς από εσάς, και όχι αδικαιολόγητα. Γιατί; Διότι, επειδή ήταν φίλαρχος και επιζητούσε τα πρωτεία εκείνος ο μάταιος, συμπράττατε μαζί του χάριν αστεϊσμού σε αυτή την υπόθεση, ψηφίζοντάς τον για ιερέα· και εκείνος μετέτρεψε το αστείο σε πράξη, έχοντας τυφλωθεί από τον διάβολο. Ω, τι έπαθε ο άθλιος! Ναυάγησε ως προς την πίστη, έχασε τα πολύτιμα φορτία της αρετής, λύπησε και εμάς τους ταπεινούς και σκανδάλισε, στο μέτρο που εξαρτιόταν από αυτόν, την Εκκλησία του Θεού. Αλλά ο αγαθός Θεός μας, ο οποίος ανασύρει από τον βυθό της απώλειας τη βυθισμένη ψυχή, είθε κάποια στιγμή να ανορθώσει και εκείνον από την πτώση του, εφόσον μετανοήσει· σε εσάς δε είθε να συγχωρήσει την προπέτεια και τη ματαιολογία, και να σώσει όλους μας στην επουράνια βασιλεία Του, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος, μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, νυν και αεί και στους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Ο Κομάσιος, που ήταν προηγουμένως στρατιώτης, και μάλιστα διακεκριμένος ανάμεσα στους στρατιώτες, απέρριψε εκείνη τη στρατιωτική ζώνη και τη δόξα ανάμεσα στους ασεβείς, αφήνοντάς τα σε εκείνους που είναι προσηλωμένοι στα γήινα. Σήκωσε δε τον σταυρό του Χριστού και, ενδυόμενος καλώς το μοναχικό σχήμα, το οποίο αποτελεί τα όπλα του φωτός, κήρυττε και αυτός τον Λόγο στα περίχωρα της Τιβεριούπολης. Ο Ευσέβιος ανήκε και αυτός στο μοναχικό τάγμα. κηρύττοντας τον λόγο της αληθείας, προσείλκυε τους περισσότερους κυρίως μέσω του ενάρετου βίου του. Αποστράφηκε τη φιλαργυρία ως ρίζα όλων των κακών, και μοιραζόταν με τους φτωχούς ακόμη και από τα λίγα που είχε, με ιλαρότητα και απλότητα. Για να το πούμε συνοπτικά, ήταν πατέρας των ορφανών, βοηθός των χηρών, πράος, ήμερος, με μια λέξη, μαθητής του Χριστού. Ο Θεόδωρος δε, ήταν ένας από τους αγίους και μακαρίους τριακοσίους δεκαοκτώ θεοφόρους Πατέρες που συνήλθαν στη Νίκαια, συμπληρώνοντας και αυτός τον αριθμό των μακαρίων, διότι είχε αξιωθεί το επισκοπικό αξίωμα και χάρισμα. Αυτός υπέδειξε στους κατοίκους της Τιβεριούπολης το φως της ευσεβούς και ορθοδόξου πίστεως.