Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ 6:8

Του εν αγίοις πατρός ημών Αθανασίου του Μεγάλου, Πατριάρχου Αλεξανδρείας, Λόγος διακριτικός, και για τις εντολές του Θεού προς αυτούς που έχουν αποταχθεί τα εγκόσμια και επιθυμούν να σωθούν. Αγαπητοί, ας φροντίσουμε για τη σωτηρία μας, διότι ο καιρός πλέον έχει συντμηθεί· και δεν μπορεί κάποιος να φροντίζει τη δική του ψυχή, ενόσω φροντίζει τα του σώματος. Διότι, όπως ακριβώς δεν μπορεί κάποιος να προσηλώνει το ένα μάτι στον ουρανό και το άλλο στη γη, έτσι δεν μπορεί ο άνθρωπος να φροντίζει τα του Θεού και τα του σώματος. Όπως δεν μπορεί μια πηγή να αναβλύσει από την ίδια οπή νερό γλυκό και πικρό, έτσι δεν μπορεί ο άνθρωπος και στον Θεό να είναι αρεστός, και να εκπληρώνει τις επιθυμίες της σάρκας. Όπως δεν μπορεί το αγκάθι να παραγάγει καρπό ελιάς, έτσι δεν μπορεί ο άνθρωπος και τα επουράνια να αναζητεί, και τα επίγεια να ποθεί, καθώς λέει ο Κύριος: Δεν μπορείτε και στον Θεό να είστε αρεστοί, και να εκπληρώνετε τις επιθυμίες της σάρκας. Γι' αυτό και ο απόστολος Παύλος, έχοντας ακούσει αυτά και έχοντας αποκόψει από τον εαυτό του όλα τα σαρκικά φρονήματα, λέει: «Για τον Οποίο ζημιώθηκα τα πάντα, ώστε να κερδίσω τον Χριστό» και να συμβασιλεύσω μαζί Του. «Εφόσον δε έχουμε τροφές και σκεπάσματα, ας αρκεστούμε σε αυτά. Διότι εκείνοι που θέλουν να πλουτίζουν περιπίπτουν σε πειρασμό, και σε παγίδα του διαβόλου, και σε άτοπες επιθυμίες».

Εξέτασε τον εαυτό σου ποιος είσαι, γνώρισε τη φύση σου· ότι δηλαδή το μεν σώμα σου είναι θνητό, η δε ψυχή αθάνατη, και ότι η ζωή μας είναι διπλή· η μία, που προσιδιάζει στη σάρκα, παρέρχεται γρήγορα, ενώ η άλλη, που είναι συγγενής με την ψυχή, δεν υπόκειται σε περιορισμό. Πρόσεχε, λοιπόν, τον εαυτό σου, ώστε ούτε να προσκολληθείς στα θνητά σαν να είναι αιώνια, ούτε να καταφρονήσεις τα αιώνια σαν να είναι παροδικά. Να περιφρονείς τη σάρκα, διότι παρέρχεται· να επιμελείσαι την ψυχή, που είναι πράγμα αθάνατο. Εξέταζε τον εαυτό σου με κάθε ακρίβεια, για να γνωρίζεις να παρέχεις στο καθένα το κατάλληλο, στη μεν σάρκα τροφή και ενδύματα, στη δε ψυχή δόγματα ευσέβειας, ευγενή διαγωγή, άσκηση της αρετής και διόρθωση των παθών· να μην παχαίνεις υπερβολικά το σώμα, ούτε να δείχνεις ιδιαίτερη φροντίδα για τον όγκο των σαρκών. Διότι, επειδή η σάρκα επιθυμεί ενάντια στο πνεύμα και το πνεύμα ενάντια στη σάρκα, και αυτά αντιτίθενται μεταξύ τους, πρόσεχε μήπως τυχόν, δίνοντας το βάρος στη σάρκα, παραχωρήσεις μεγάλη εξουσία στο χειρότερο στοιχείο. Διότι, όπως ακριβώς στην κλίση της ζυγαριάς, εάν βαρύνεις τον ένα δίσκο, οπωσδήποτε θα κάνεις ελαφρύτερο τον απέναντι, έτσι ακριβώς συμβαίνει και με το σώμα και την ψυχή· ο πλεονασμός του ενός καθιστά αναγκαία την ελάττωση του άλλου.

Ότι δεν πρέπει να εξαπατάται κανείς από τον χορτασμό της κοιλιάς, μέσω του οποίου προκαλούνται νυχτερινές φαντασιώσεις. Ότι δεν πρέπει να περισπάται κανείς σε άμετρη εργασία και να υπερβαίνει τα όρια της αυτάρκειας, σύμφωνα με τον Απόστολο που είπε: «Έχοντας δε τροφές και σκεπάσματα, με αυτά θα αρκεστούμε», διότι η περίσσεια που υπερβαίνει την ανάγκη φανερώνει εικόνα πλεονεξίας, και η πλεονεξία φέρει την καταδίκη της ειδωλολατρίας.

Έχοντας διατροφή και σκεπάσματα, σε αυτά θα αρκεστούμε. Ότι δεν πρέπει να μεριμνούμε για τις προσωπικές μας ανάγκες, ούτε να στηρίζουμε την ελπίδα μας σε όσα έχουν ετοιμαστεί για την παρούσα ζωή, αλλά να αναθέτουμε στον Θεό καθετί που μας αφορά.

Τον σκοπό της χρήσεως υπέδειξε ο Απόστολος, λέγοντας με μία φράση: «Έχοντας διατροφή και σκεπάσματα, σε αυτά θα αρκεστούμε», καθώς έχουμε ανάγκη μόνο από τη σκέπη· και όχι βεβαίως από την ποικιλία και τον καλλωπισμό που προέρχεται από αυτήν, τα οποία εκπίπτουν στην απαγορευμένη περπερεία· για να μην πω κάτι χειρότερο. Διότι αυτά εισήχθησαν αργότερα στον βίο μέσω της περίεργης ματαιοτεχνίας.

Εάν όμως κάποιος θελήσει να φροντίσει και το σώμα, ως το μόνο αναγκαίο κτήμα για την ψυχή, το οποίο συνεργεί με αυτήν για τη ζωή επί της γης, ελάχιστα θα στραφεί προς τις ανάγκες του, και μόνο τόσο ώστε να το συντηρεί, και να το διατηρεί ακμαίο για την υπηρεσία της ψυχής μέσω μιας μέτριας φροντίδας, χωρίς ωστόσο να του επιτρέπει να επαναστατεί εξαιτίας του κορεσμού. Εάν δε ποτέ το δει να φλέγεται από επιθυμίες για περισσότερα και πέρα από τα ωφέλιμα, θα του φωνάξει θέτοντας ως νόμο τα λόγια του Αποστόλου Παύλου: «Τίποτα δεν φέραμε σε αυτόν τον κόσμο· είναι φανερό ότι ούτε να πάρουμε κάτι μαζί μας μπορούμε. Έχοντας δε διατροφή και σκεπάσματα, με αυτά θα αρκεστούμε».

Προσφέρουμε ελεημοσύνη, εάν πλουτίσαμε. Αυτές αποτελούν συνηγόρους της ψυχής, άγκιστρα του βίου. Εδώ απομένει ο πλούτος, αρπάζεται ο χρυσός, διαμοιράζεται ο άργυρος, πωλούνται τα κτήματα, λησμονείται η δόξα, παύει η εξουσία, σβήνει ο φόβος. Διότι μαζί με τη σκηνή του βίου συνδιαλύεται και το εξωτερικό σχήμα. Τι λοιπόν; Έχοντας τροφές και σκεπάσματα, σε αυτά θα αρκεστούμε.

Και βεβαίως ο σοφότατος Παύλος αναδεικνύεται εισηγητής άριστων διδαγμάτων για εμάς, λέγοντας: «Αφιλάργυρος να είναι ο τρόπος της ζωής σας, να αρκείστε στα παρόντα.» Προσέθετε δε σε αυτά ότι: «Έχοντας διατροφή και σκεπάσματα, με αυτά θα αρκεστούμε.» Διότι έπρεπε, πραγματικά έπρεπε, εκείνοι που επρόκειτο να διακηρύξουν το σωτήριο και ευαγγελικό κήρυγμα, να έχουν αφιλόπλουτο φρόνημα και την επιθυμία τους απερίσπαστη προς τα ανώτερα.

Είναι, λοιπόν, ασυγκρίτως καλύτερο να υπερτερούμε αυτών των πραγμάτων και να απομακρυνόμαστε από κάθε φαυλότητα, απορρίπτοντας όσο το δυνατόν πιο μακριά την πλεονεξία και, χωρίς να επιθυμούμε τα περιττά, να αναζητούμε τροφή, σκεπάσματα και όσα αρκούν στους σώφρονες για να ζήσουν. Διότι «όσοι επιθυμούν να πλουτίσουν, περιπίπτουν σε επιθυμίες πολλές, ανόητες και βλαβερές, οι οποίες βυθίζουν τους ανθρώπους στον όλεθρο και στην απώλεια». Είναι, επιπλέον, επιζήμιο να καταναλώνει κανείς τον ελεύθερο χρόνο της νύχτας σε αμαρτωλές σκέψεις. Αντιθέτως, είναι καλό να μιμούμαστε τον μακάριο Ψαλμωδό, ο οποίος λέει προς τον Θεό των όλων: «Τα μεσάνυχτα σηκωνόμουν για να σε δοξολογήσω για τις δίκαιες κρίσεις σου». Και πάλι: «Ο Θεός, ο Θεός μου, προς εσένα απευθύνομαι από τον όρθρο· δίψησε για σένα η ψυχή μου, πόσο πολύ σε ποθεί η σάρκα μου».

Και εφόσον ο κατά σάρκα Ισραήλ παραμερίστηκε, και οι κατά τον νόμο θυσίες έπαψαν, και η ιερωσύνη από το αίμα του Λευί έληξε, και αφού κατακάηκε πλέον ο ίδιος ο περίφημος ναός και η Ιερουσαλήμ καταστράφηκε, ο Χριστός ανέδειξε την προερχόμενη από τα έθνη Εκκλησία, και μάλιστα στους έσχατους καιρούς, δηλαδή κατά τη συντέλεια τούτου του αιώνα· διότι τότε φανερώθηκε σε εμάς. Ονομάζει, λοιπόν, όρος την Εκκλησία, η οποία είναι ο οίκος του ζωντανού Θεού. Και την ονομάζει υψηλό όρος, διότι δεν υπάρχει απολύτως τίποτα το γήινο και χαμηλό σε αυτήν· αλλά από τη μία εξυψώνεται η γνώση των περί Θεού δογμάτων, και από την άλλη έχει ανυψωθεί και ο ίδιος ο τρόπος ζωής όσων έχουν δικαιωθεί εν Χριστώ και έχουν αγιαστεί εν Πνεύματι. Διότι δεν υπάρχει σε αυτούς το χαμαιριπές και το τετριμμένο στον βίο τους, όπως ακριβώς θα μπορούσε κανείς να παρατηρήσει σε όσους προέρχονται από την περιτομή. Επειδή εκείνοι μεν είχαν υποδουλωθεί στη φιλοσαρκία και στα αισχρά κέρδη, και συλλαμβάνονταν να φονεύουν αδίκως, όντες ένοχοι για πάρα πολλά άλλα παραπτώματα. «Εκείνοι όμως που ανήκουν στον Ιησού Χριστό», όπως λέει ο θεσπέσιος Παύλος, «σταύρωσαν τη σάρκα μαζί με τα πάθη και τις επιθυμίες». Και έχουν μισήσει τόσο πολύ την επιθυμία του πλουτισμού, ώστε θα μπορούσε κανείς να τους ακούσει να αναφωνούν με παρρησία: «Έχοντας διατροφή και σκεπάσματα, με αυτά θα αρκεστούμε».

Διότι αδούλωτος από την οργή είναι ο νους που έχει ασκηθεί στη γαλήνη η οποία προέρχεται από την πραότητα· «διότι εκείνος που κυριαρχεί στην οργή του είναι ανώτερος από εκείνον που κυριεύει πόλη», σύμφωνα με τα Γραφόμενα. Και βέβαια, επιπλέον, ο εν λόγω στολισμός είναι ακμαιότατος, και δεν υποκύπτει σε άδικα ή περιττά κέρδη· θεωρώντας την αφιλαργυρία ως απερίσπαστη δικαιοσύνη και προτιμώντας την εκούσια πενία από τη μέριμνα του πλούτου. Διότι ο σοφότατος Παύλος παρήγγειλε να αναδεικνύεται και να είναι αληθινά απόλυτα ολιγαρκής ο μαθητής του Σωτήρος, λέγοντας: «Έχοντας τροφή και σκεπάσματα, ας αρκούμαστε σε αυτά.»

«Και τα περίχωρα των πόλεων, τις οποίες θα δώσετε στους Λευίτες, από το τείχος της πόλεως και έξω θα είναι δύο χιλιάδες πήχεις ολόγυρα. Και θα μετρήσετε έξω από την πόλη την πλευρά προς ανατολάς δύο χιλιάδες πήχεις, και την πλευρά προς νότο δύο χιλιάδες πήχεις, και την πλευρά προς τη θάλασσα δύο χιλιάδες πήχεις, και την πλευρά προς βορρά δύο χιλιάδες πήχεις, και η πόλη θα βρίσκεται στη μέση αυτών για εσάς, μαζί με τα όρια των πόλεων. Και τις πόλεις που θα δώσετε στους Λευίτες θα είναι οι έξι πόλεις των καταφυγίων, τις οποίες θα παραχωρήσετε για να καταφύγει εκεί αυτός που διέπραξε φόνο.» Διότι επιτρέπεται στους αγίους, ακόμη και σε αυτόν τον κόσμο, να κατέχουν τα αναγκαία για τη συντήρηση της ζωής, και όσα θα τους ήταν αρκετά για τις απολύτως αναγκαίες χρείες του σώματος. Διότι λέγει: «Έχοντας διατροφή και σκεπάσματα, με αυτά θα αρκεστούμε.» Και ό,τι είναι περιττό, δεν είναι χωρίς ζημία. Μικρές πόλεις, λοιπόν, και οικήματα, καθώς και καλλιεργήσιμες εκτάσεις (περισπόρια), και αυτά μετρημένα, έχουν διανεμηθεί στους αγίους λειτουργούς· διότι έτσι έκρινε δίκαιο ο Θεός, ούτε επιτρέποντάς τους όσα υπερβαίνουν την ανάγκη ή οδηγούν στην τρυφηλότητα, ούτε βέβαια καταθλίβοντάς τους άμετρα με υπερβολικούς περιορισμούς, αλλά απομακρύνοντας με ωφέλιμο τρόπο την υπερβολική έλλειψη και εξαφανίζοντας ό,τι προκαλεί θλίψη. Διότι εξισορροπούσε την αυτάρκεια με την ανάγκη. Εντέλλεται, μάλιστα, να εμπιστευθούν στους Λευίτες τις πόλεις των καταφυγίων, αναθέτοντας στη φροντίδα των ιερουργών το γένος εκείνων που έχει υποφέρει τα μέγιστα και έχει ανάγκη από την πλέον μεγάλη βοήθεια.

Εδώ λοιπόν ζητείται, να βρεθεί κάποιος από εσάς πιστός κατά τη συνείδηση. Διότι το να βρει κανείς πιστό άνθρωπο είναι δύσκολο έργο· όχι για να δείξεις σε εμένα τη συνείδησή σου (διότι δεν πρόκειται να κριθείς από ανθρώπινο δικαστήριο), αλλά για να δείξεις στον Θεό το άδολο της πίστεως, σε Εκείνον που ερευνά νεφρούς και καρδιές, και γνωρίζει τους διαλογισμούς των ανθρώπων. Σπουδαίο πράγμα είναι ο πιστός άνθρωπος, καθώς είναι πλουσιότερος από κάθε πλούσιο. Διότι στον πιστό ανήκει όλος ο κόσμος των υλικών αγαθών, επειδή τα περιφρονεί και τα καταπατά. Διότι εκείνοι που φαινομενικά πλουτούν και έχουν αποκτήσει πολλά, είναι φτωχοί στην ψυχή· καθώς όσο περισσότερα συγκεντρώνουν, τόσο φθείρονται από την επιθυμία αυτών που τους λείπουν. Ο πιστός άνθρωπος όμως, το πιο παράδοξο, πλουτεί μέσα στη φτώχεια του· διότι γνωρίζοντας ότι πρέπει να έχει μόνο ενδύματα και τροφή, και αρκούμενος σε αυτά, έχει καταπατήσει τον πλούτο.

Από όσα οικονόμησε ο Κύριος, φρόντισε γι' Αυτόν, για να μην κριθούμε ως άστοργοι και ανελεήμονες. Ας ακούσουμε, αδελφοί, αυτόν που λέει: έχοντας τροφή και σκεπάσματα, με αυτά θα αρκεστούμε. Όσοι δε επιθυμούν να πλουτίζουν, πέφτουν σε πειρασμό και σε παγίδες και σε πολλές επιθυμίες ανόητες και βλαβερές, οι οποίες βυθίζουν τους ανθρώπους στον όλεθρο και στην απώλεια. Διότι ρίζα όλων των κακών είναι η φιλαργυρία.

Άκουσε αυτά που λέω, αγαπητέ: στον κοσμικό βίο ο εύγλωττος θεωρείται σπουδαίος, ενώ στον μοναχικό βίο, αυτός που αγαπά την ησυχία είναι σπουδαίος ενώπιον του Κυρίου. Πάλι, στον κοσμικό βίο αυτός που περιποιείται το σώμα του και αλλάζει ενδύματα, απολαμβάνει ανθρώπινη δόξα. Ενώ σε τούτη την επαγγελία, αυτός που τα περιφρονεί αυτά, φροντίζοντας μόνο για την αναγκαία χρεία του σώματος, αποκτά για τον εαυτό του δόξα στους ουρανούς, σύμφωνα με αυτόν που λέει: έχοντας τροφή και σκεπάσματα, ας αρκεστούμε σε αυτά. Πάλι, στον κοσμικό βίο αυτός που καυχιέται για τη σωματική του δύναμη και τον πλούτο θεωρείται σπουδαίος ανάμεσα στους ανθρώπους. Ενώ σε τούτη την επαγγελία, αυτός που αγαπά την ταπείνωση, υψώνεται αληθινά παρά Κυρίω, καθώς είναι γραμμένο: τα μωρά του κόσμου εξέλεξε ο Θεός για να καταισχύνει τους σοφούς, και τα ασθενή του κόσμου εξέλεξε ο Θεός για να καταισχύνει τα ισχυρά, και τα αγενή του κόσμου και τα εξουθενωμένα εξέλεξε ο Θεός, και αυτά που δεν υπάρχουν, για να καταργήσει αυτά που υπάρχουν, ώστε να μην καυχηθεί καμία σάρκα ενώπιον του Θεού.

Στον κοσμικό βίο, εκείνος που καλλωπίζει το σώμα του και αλλάζει ενδύματα, έχει ανθρώπινη δόξα· σε αυτή όμως την κλήση, εκείνος που τα καταφρονεί αυτά, φροντίζοντας μόνο για την αναγκαία χρεία του σώματος, αποκτά για τον εαυτό του δόξα στους ουρανούς, σύμφωνα με εκείνον που λέει: «Έχοντας διατροφή και σκεπάσματα, με αυτά θα αρκεστούμε». Ας δουλεύσουμε λοιπόν ευάρεστα στον Θεό που μας ελευθέρωσε, και ας μην παρασυρθούμε από τα πάθη της φθοράς, ούτε να δίνουμε προσοχή στην ευπρέπεια των στολιδιών, ή του κουκουλίου, ή του ζωναρίου, ή ακόμη και ενός επιτηδευμένου αναλάβου· αλλά ας επιδιώκουμε τα ταπεινά και τα απαλλαγμένα από κενοδοξία, όπως αρμόζει σε αγίους. Μην καυχάσαι για την περιβολή των ενδυμάτων, ενθυμούμενος τη μηλωτή του Ηλία και τον σάκκο του Ησαΐα, καθώς είναι γεγραμμένο: «Πήγαινε και βγάλε τον σάκκο από την οσφύ σου, και λύσε τα σανδάλια από τα πόδια σου». Και μην ξεχνάς το ένδυμα του Βαπτιστή. Μην επιδιώκεις λοιπόν να είσαι περίβλεπτος εξαιτίας λαμπρού ενδύματος, αλλά με τα αγαθά σου έργα ας λάμψει το φως σου μπροστά σε όλους, για να δοξαστεί ο Κύριος.

Δεν θέλεις ως μοναχός, λέει, να αφοσιωθείς σε μένα χωρίς μέριμνες, για να σε καταστήσω ναό της θείας δόξας και τόπο τρυφής, για να σε αναδείξω αλάτι της γης και φως του κόσμου, λαμπρότερο και από τους φωστήρες, κατέχοντας τον λόγο της ζωής; Δεν το θέλεις έτσι; Ακόμη και αν ασπάζεσαι τη σωφροσύνη έχοντας σύζυγο, σε ασπάζομαι και σε αποδέχομαι σχεδόν εξίσου. Διότι και ο Παύλος, ο κήρυκας της χάριτος, «οδηγεί ως νύμφη ολόκληρη την Εκκλησία και την παριστάνει στον Χριστό ως αγνή παρθένο». Αλλά δυσφορείς με τη φτώχεια, τη λιτότητα της διατροφής, τη σκληρότητα της νηστείας, την τραχύτητα της υπόλοιπης κακοπάθειας, την εν γένει στενότητα του βίου και την αλλαγμένη αγωγή, και δεν ανέχεσαι να ζεις χωρίς πόλη, χωρίς εστία και χωρίς κτήματα; Κατοίκησε στην πόλη σου, θεωρώντας δική σου όποια θέλεις. Έχε μια στέγη που να επαρκεί για τις αλλαγές των εποχών. Έχοντας τροφές και σκεπάσματα, να αρκείσαι σε αυτά.

Ας στρέψουμε λοιπόν τον λόγο και στον απόγονό του, τον Ιακώβ· και θα δεις και εκείνον να φοβάται και να τρέμει τον θάνατο, έναν άνθρωπο που από την πρώτη του ηλικία επέδειξε αποστολική φιλοσοφία. Διότι, αυτό που νομοθετούσε ο Παύλος στους μαθητές του λέγοντας: «Έχοντας τροφές και σκεπάσματα, με αυτά θα αρκεστούμε», το ίδιο ζήτησε και αυτός από τον Θεό λέγοντας: «Αν μου δώσει ο Κύριος άρτο να φάω και ιμάτιο να ντυθώ, μας αρκεί». Αλλά όμως και αυτός, που δεν αναζητούσε τίποτε περισσότερο από τα αναγκαία, που αψήφησε την πατρική οικία, που έλαβε τις ευλογίες, που υπάκουσε στη μητέρα του, που υπήρξε φίλος του Θεού, που με τη σοφία του βίασε τη φύση (διότι, ενώ ήταν δεύτερος κατά τη φύση, έγινε πρώτος στις ευλογίες), αυτός που κατόρθωσε τόσα πολλά, που πολιτεύθηκε με τόση φιλοσοφία, που επέδειξε τόση ευσέβεια, μετά από τους μύριους άθλους, μετά από τα μύρια σκάμματα, μετά από τα μύρια παλαίσματα και τους πολλούς εκείνους στεφάνους, επιστρέφοντας στην πατρίδα του και ενώ επρόκειτο να συναντήσει τον αδελφό του, σαν να επρόκειτο να αντικρίσει θηρίο, και φοβούμενος τη μνησικακία του, προσπίπτει στον Θεό και τον παρακαλεί: «Λύτρωσέ με από τα χέρια του Ησαύ του αδελφού μου», λέγοντας, «διότι εγώ τον φοβάμαι, μήπως τυχόν έλθει και πατάξει εμένα, και τη μητέρα μαζί με τα παιδιά». Είδες πώς και αυτός φοβόταν τον θάνατο; Πώς τρέμει, και παρακαλεί τον Θεό για αυτό το ζήτημα; Θέλεις να σου δείξω και έναν άλλον σπουδαίο άνθρωπο που να έχει βιώσει πάλι το ίδιο ακριβώς πράγμα;

Επειδή λοιπόν από τόσα πολλά παραδείγματα μας έχει αποδειχθεί η μεγάλη βλάβη, ας παύσουμε να μακαρίζουμε εκείνους για τους οποίους θα έπρεπε να οικτίρουμε, και να θρηνούμε για εκείνους που θα έπρεπε να μακαρίζουμε, και ας αγαπήσουμε την αυτάρκεια. Ή μήπως δεν ακούτε και τους ιατρούς που λένε ότι η ένδεια είναι μητέρα της υγείας; Εγώ όμως λέω ότι η ένδεια δεν είναι μητέρα μόνο της σωματικής υγείας, αλλά και της ψυχικής. Αυτά βροντοφωνάζει και ο Παύλος, ο αληθινός ιατρός, λέγοντας: «Έχοντας διατροφή και σκεπάσματα, με αυτά θα αρκεστούμε». Ας τον υπακούσουμε, λοιπόν, ώστε έχοντας υγεία να πράττουμε όσα πρέπει να κάνουμε, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, μαζί με τον οποίο στον Πατέρα και συνάμα στο Άγιο Πνεύμα ανήκει η δόξα, το κράτος, η τιμή, νυν και αεί, και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Αυτόν ας μιμηθούμε και εμείς, και ας εξέλθουμε με το φρόνημα και την προθυμία από τα πράγματα του παρόντος βίου, και ας οδεύσουμε προς τον ουρανό. Διότι είναι δυνατόν, εάν το επιθυμούμε, ενώ διάγουμε τη ζωή μας εδώ, να ακολουθούμε τον δρόμο που οδηγεί εκεί, όταν πράττουμε έργα άξια των ουρανών, όταν δεν είμαστε απορροφημένοι από τα πράγματα του κόσμου, όταν δεν επιζητούμε την κενή δόξα αυτού του βίου, αλλά, περιφρονώντας την, αγωνιζόμαστε να ποθούμε εκείνη την αληθινή που παραμένει αιώνια· όταν δεν απασχολούμαστε με την πολυτέλεια της ενδυμασίας, ούτε φροντίζουμε να καλλωπίζουμε το σώμα, αλλά όλον αυτόν τον εξωτερικό στολισμό τον μεταστρέφουμε στην επιμέλεια της ψυχής, και δεν ανεχόμαστε να την παραβλέπουμε αφήνοντάς την γυμνή και στερημένη από τα ενδύματα της αρετής· όταν περιφρονούμε την τρυφηλότητα, όταν αποφεύγουμε τη γαστριμαργία, όταν δεν επιδιώκουμε τα συμπόσια και τα δείπνα, αλλά προσηλωνόμαστε στην αυτάρκεια, σύμφωνα με την αποστολική προτροπή που λέει: «Έχοντας διατροφή και σκεπάσματα, σε αυτά ας αρκεστούμε».

ε'. Αλλά δεν γνωρίζω πώς ο καθένας από εμάς, ανάλογα με τη δύναμή του, αφού προσβλήθηκε από το νόσημα της πλεονεξίας, επιμένει πεισματικά να μην περιορίζεται ποτέ μέσα στα όρια των πραγματικών του αναγκών. Απεναντίας, σε αντίθεση προς την αποστολική προτροπή που λέει: «Έχοντας διατροφή και σκεπάσματα, με αυτά ας αρκεστούμε», εμείς πράττουμε τα πάντα με τέτοιον τρόπο, αγνοώντας ότι για όλα όσα υπερβαίνουν την αναγκαία χρεία θα φέρουμε ευθύνη και θα λογοδοτήσουμε, επειδή δεν κάναμε τη δέουσα χρήση των αγαθών που μας χορηγήθηκαν από τον Δεσπότη. Διότι δεν μας παραχωρήθηκαν αυτά για να τα χρησιμοποιήσουμε μόνο για τη δική μας απόλαυση, αλλά για να ανακουφίσουμε και την ένδεια των συνανθρώπων μας.

Διότι, ακόμη και αν οι πλούσιοι διένειμαν στους αναξιοπαθούντες όλα τα αποθηκευμένα αγαθά τους, ούτε και τότε δεν θα απέφευγαν την κόλαση για τον βίο που διήγαν μέσα στην τρυφή, στα ενδύματα και στα συμπόσια. Πόσο μεγάλη κόλαση άραγε δεν αξίζουν εκείνοι που με κάθε τρόπο φροντίζουν να περιβάλλονται συχνά με μεταξωτά ενδύματα και να επιδεικνύονται στην αγορά, και άλλα μεν ρούχα να τα φορούν υφασμένα με χρυσάφι, άλλα δε ποικιλοτρόπως στολισμένα, ενώ την ίδια στιγμή περιφρονούν τον Χριστό γυμνό, να στερείται ακόμη και την αναγκαία τροφή; Και μάλιστα ο λόγος αυτός θα ταίριαζε περισσότερο στις γυναίκες. Διότι σε αυτές συναντά κανείς μεγαλύτερη φιλοκοσμία και ασωτία, καθώς και τη συνήθεια, μαζί με τα χρυσοΰφαντα ενδύματα, να φορούν και χρυσά κοσμήματα στο κεφάλι, στον λαιμό και στο υπόλοιπο σώμα, και να υπερηφανεύονται για αυτά. Πες μου, πόσων φτωχών τα στομάχια θα μπορούσαν να χορτάσουν, και πόσα σώματα γυμνών να σκεπάσουν, μόνο αυτά που κρέμονται από τα αυτιά τους μάταια και άσκοπα, χωρίς κανένα όφελος, παρά μόνο προς βλάβη και καταστροφή της ψυχής; Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο και ο δάσκαλος της οικουμένης, αφού είπε «Έχοντας διατροφή και σκεπάσματα», έστρεψε πάλι τον λόγο του προς τις γυναίκες και λέει: «Να μην στολίζουν τον εαυτό τους με περίτεχνες κομμώσεις ή με χρυσό ή με μαργαριτάρια ή με πολυτελή ενδύματα».

Η αμαρτία είναι η μόνη ντροπή, την οποία όμως κανείς δεν θεωρεί ντροπή, αλλά θεωρούν ντροπή οτιδήποτε άλλο μάλλον παρά αυτήν. Τα ενδύματα ας καλύπτουν την ανάγκη, ας μην είναι περιττά. Όμως, για να μη σας περιορίσω υπερβολικά, σας παραγγέλλω τούτο: ότι δεν έχουμε ανάγκη από χρυσοποίκιλτα ενδύματα ούτε από λεπτά υφάσματα. Και αυτά δεν τα λέω εγώ· διότι τα λόγια δεν είναι δικά μου, αλλά άκουσε τον μακάριο Παύλο που λέει και παραγγέλλει στις γυναίκες να στολίζουν τον εαυτό τους όχι με περίτεχνες κομμώσεις, ή με χρυσό, ή με μαργαριτάρια, ή με πολυτελή ιματισμό. Αλλά με τι είδους ιματισμό θέλεις, ώ Παύλε, πες μας· διότι ίσως θα πουν ότι μόνο τα χρυσά είναι πολυτελή, ενώ τα μεταξωτά δεν είναι πολυτελή· πες μας, με τι είδους θέλεις. «Εφόσον λοιπόν έχουμε διατροφή και σκεπάσματα, με αυτά», λέει, «θα αρκεστούμε». Τέτοιο ας είναι το ένδυμα, λέει, ώστε μόνο να σκεπάζει. Διότι γι' αυτόν τον λόγο μας τα έδωσε ο Θεός, για να σκεπάζουμε τη γύμνια μας· και αυτό μπορεί να το κάνει οποιοδήποτε ένδυμα ευτελούς αξίας. Ίσως γελάτε εσείς οι γυναίκες που φοράτε τα μεταξωτά ενδύματα· διότι πράγματι αξίζει κανείς να γελάει. Τι άραγε πρόσταξε ο Παύλος; Και τι πράττουμε εμείς; Ο λόγος μου βέβαια δεν απευθύνεται μόνο προς τις γυναίκες, αλλά και προς τους άνδρες. Διότι όλα τα υπόλοιπα που έχουμε είναι περιττά· μόνο οι φτωχοί δεν κατέχουν περιττά πράγματα· ίσως βέβαια και εκείνοι από ανάγκη, αφού, αν τους δινόταν η ευκαιρία, ούτε εκείνοι δεν θα απείχαν από αυτά. Πλην όμως, είτε κατ' ανάγκην είτε αληθινά, τουλάχιστον εκείνοι δεν έχουν τα περιττά.

Και προέτρεπε να μη μεριμνούμε για τη σάρκα με σκοπό την ικανοποίηση των επιθυμιών της· και πάλι: «Εφόσον έχουμε τροφή και σκεπάσματα, σε αυτά θα αρκεστούμε». Διότι για αυτά δεν υπάρχει ανάγκη διωγμών. Συνέτιζε δε και τους εύπορους, λέγοντας: «Εκείνοι που θέλουν να πλουτίζουν, πέφτουν σε πειρασμό». Εάν λοιπόν και εμείς ασκήσουμε τους εαυτούς μας με αυτόν τον τρόπο, όταν εισέλθουμε στον αγώνα θα στεφανωθούμε, και χωρίς να υπάρχει διωγμός, θα λάβουμε πολλά βραβεία για όλα αυτά· εάν όμως παχαίνουμε το σώμα και ζούμε βίο χοίρων, ακόμη και εν καιρώ ειρήνης θα διαπράξουμε πολλές αμαρτίες και θα υποστούμε ντροπή. Δεν βλέπεις εναντίον ποιών είναι η πάλη μας; Εναντίον των ασώματων δυνάμεων.

Διότι, εάν τρέφει τα στρουθία του αγρού, πώς δεν θα θρέψει εσένα; Ας μη γινόμαστε λοιπόν ολιγόπιστοι ούτε ολιγόψυχοι, αγαπητοί. Διότι εκείνος που υποσχέθηκε τη βασιλεία των ουρανών και τόσα πολλά αγαθά, πώς δεν θα δώσει τα παρόντα; Ας μην επιθυμούμε τα περιττά, αλλά ας επιδιώκουμε την αυτάρκεια, και πάντοτε θα πλουτούμε· ας ζητούμε σκεπάσματα και τροφές, και θα τα αποκτήσουμε όλα, και αυτά και τα πολύ μεγαλύτερα. Εάν όμως ακόμη πονάς και είσαι σκυφτός, θα ήθελα να σου δείξω την ψυχή εκείνου που σε έχει αδικήσει, πώς γίνεται στάχτη μετά τη νίκη του. Διότι τέτοια είναι η φύση της αμαρτίας· ενόσω διαπράττεται, προσφέρει κάποια ηδονή· όταν όμως ολοκληρωθεί, τότε η μικρή ηδονή υποχωρεί, και εισέρχεται η θλίψη. Αυτό παθαίνουμε και όταν υβρίζουμε κάποιους· ύστερα δηλαδή κατηγορούμε τον ίδιο μας τον εαυτό. Έτσι και όταν πλεονεκτούμε, χαιρόμαστε· έπειτα όμως από αυτά κεντριζόμαστε από τη συνείδησή μας.

Διότι το τέλος εκείνης της διακονίας είναι αυτό, και τίποτε περισσότερο δεν πρόκειται να επιδείξει· αλλά, σαν να υπηρετεί κάποια δέσποινα, παραμένει διατηρώντας αυτή τη δουλεία, και δεν προχωρά παραπέρα, και κανένα άλλο έργο δεν έχει, παρά μόνο αυτό το μάταιο. Και τα δύο συμπλέκονται μεταξύ τους και συγκαταστρέφονται, η κοιλιά με τα φαγητά και τα φαγητά με την κοιλιά, διανύοντας έναν ατέρμονο δρόμο· όπως ακριβώς αν από ένα φθαρμένο σώμα γεννιούνταν σκουλήκια, και πάλι το σώμα καταναλωνόταν από τα σκουλήκια· ή όπως ένα κύμα που κορυφώνεται και διαλύεται, χωρίς να κατορθώνει τίποτε περισσότερο. Αυτά δε δεν τα λέει για την τροφή και το σώμα, αλλά κατακρίνει το πάθος της γαστριμαργίας και την αμετρία των φαγητών. Και το φανερώνουν όσα ακολουθούν· διότι προσθέτει: «Ο δε Θεός και αυτήν και αυτά θα καταργήσει»· δεν εννοεί την κοιλιά, αλλά την άμετρη επιθυμία, ούτε την τροφή, αλλά την τρυφή. Διότι με εκείνα δεν δυσανασχετεί, αλλά και νομοθετεί γι' αυτά λέγοντας τα εξής: «Έχοντας τροφές και σκεπάσματα, με αυτά ας αρκεστούμε»· αλλά με αυτόν τον τρόπο κατακρίνει την κατάσταση, και την διόρθωσή της, μετά τη συμβουλή, την αναθέτει στην προσευχή. Μερικοί δε λένε ότι τα λόγια αυτά αποτελούν προφητεία, η οποία δηλώνει την κατάσταση στον μέλλοντα αιώνα, και ότι εκεί δεν υπάρχει το να φάει ούτε να πιει κανείς. Αν όμως και το συμμετρικό θα λάβει τέλος, πολύ περισσότερο πρέπει να απέχουμε από την αμετρία.

Αυτούς δε τους βλέπεις και να υπηρετούν και να επαιτούν οι ίδιοι υπέρ όσων έχουν ανάγκη· τόσο πολύ ήταν πιο φιλόστοργοι από όλους τους πατέρες. Δες όμως και τους κανόνες τους, που είναι σύμμετροι και απαλλαγμένοι από την κενοδοξία. Διότι εφόσον έχουμε, λέει, σκεπάσματα και τροφές, με αυτά θα αρκεστούμε· όχι όπως εκείνος ο Σινωπέας, που ήταν ντυμένος με ράκη και κατοικούσε σε πιθάρι χωρίς καμία απολύτως ανάγκη, ο οποίος εξέπληξε μεν πολλούς, αλλά δεν ωφέλησε κανέναν. Ο Παύλος όμως δεν έκανε τίποτα από αυτά· διότι δεν απέβλεπε στην επίδειξη, αλλά και ενδύματα φορούσε με κάθε ευπρέπεια, και σε σπίτι κατοικούσε συνεχώς, και επιδείκνυε απόλυτη ακρίβεια ως προς την υπόλοιπη αρετή, την οποία περιφρονούσε ο Κυνικός, ζώντας με ασέλγεια και ασχημονώντας δημόσια, παρασυρόμενος από τη μανία του για δόξα. Διότι, εάν αναζητήσει κανείς την αιτία της κατοίκησής του στο πιθάρι, δεν θα βρει καμία άλλη παρά μόνο την κενοδοξία.

Διότι και όταν υβρίζεις, δεν είναι αυτή η φωνή της ψυχής, αλλά του θυμού· όταν λες αισχρά λόγια, δεν μίλησε εκείνη, αλλά η ακολασία· όταν κακολογείς, η βασκανία· όταν επιβουλεύεσαι, η πλεονεξία. Διότι αυτά δεν ανήκουν σε εκείνη, αλλά στα πάθη και στα νοσήματά της. Όπως ακριβώς, λοιπόν, η φθορά δεν είναι ίδιον απλώς του σώματος, αλλά του θανάτου και της ασθένειας που υπάρχει μέσα στο σώμα· έτσι ακριβώς και αυτά (προέρχονται) από τα πάθη που της προστίθενται. Διότι, εάν θέλεις να ακούσεις τη φωνή της ζωντανής ψυχής, άκουσε τον Παύλο που λέει: «Έχοντας τροφές και σκεπάσματα, με αυτά θα αρκεστούμε»· και: «Είναι μεγάλο κέρδος η ευσέβεια»· και: «Για εμένα ο κόσμος έχει σταυρωθεί, και εγώ για τον κόσμο». Άκουσε τον Πέτρο που λέει: «Αργύριο και χρυσίο δεν έχω· αυτό όμως που έχω, αυτό σου δίνω»· άκουσε τον Ιώβ να ευχαριστεί και να λέει: «Ο Κύριος τα έδωσε, ο Κύριος τα αφαίρεσε». Αυτά είναι τα λόγια της ζωντανής ψυχής, αυτά προέρχονται από εκείνη που επιτελεί τη φυσική της ενέργεια. Έτσι και ο Ιακώβ έλεγε: «Εάν μου δώσει ο Κύριος άρτο για να φάω, και ιμάτιο για να περιβληθώ»· έτσι και ο Ιωσήφ: «Πώς θα πράξω αυτή την πονηρή πράξη και θα αμαρτήσω ενώπιον του Θεού;».

Έτσι και ο Παύλος παρήγγειλε λέγοντας: Έχοντας δε τροφή και σκεπάσματα, με αυτά θα αρκεστούμε. Πρώτη λοιπόν είναι η γεωργική, δεύτερη η υφαντική, και τρίτη μετά από αυτήν η οικοδομική· η δε τέχνη των υποδημάτων είναι η τελευταία από όλες. Ανάμεσά μας, άλλωστε, υπάρχουν πολλοί, και υπηρέτες και γεωργοί, που ζουν χωρίς υποδήματα. Επομένως αυτές είναι οι χρήσιμες και οι αναγκαίες. Εμπρός λοιπόν, ας τις παραβάλουμε με την αρχική.

Και όταν μεν μιλάει για την παρθενία, λέει: «Δεν έχω εντολή από τον Κύριο»· και: «Αυτό το λέω για το δικό σας συμφέρον, όχι για να σας βάλω θηλιά»· όταν όμως ο λόγος του αναφέρεται στα χρήματα, λέει: «Εφόσον έχουμε σκεπάσματα και τροφή, θα αρκεστούμε σε αυτά». Πώς λοιπόν, λέει, αιχμαλωτίζονται πολλοί περισσότερο από αυτό το πάθος; Διότι δεν παρατάσσονται απέναντί του όπως απέναντι στην ασέλγεια και την πορνεία· γιατί, αν το θεωρούσαν εξίσου φοβερό, δεν θα αιχμαλωτίζονταν τόσο γρήγορα. Έτσι και εκείνες οι άθλιες παρθένες εκδιώχθηκαν από τον νυμφώνα, επειδή, αν και κατέβαλαν τον ισχυρότερο αντίπαλο, νικήθηκαν από τον ασθενέστερο και μηδαμινό. Μαζί με αυτό μπορεί να ειπωθεί και τούτο, ότι αν κάποιος, ενώ ελέγχει τη σαρκική επιθυμία, νικιέται από τα χρήματα, συχνά ούτε την επιθυμία ελέγχει πραγματικά, αλλά του έλαχε από τη φύση του να μην ενοχλείται σφοδρά από αυτήν· διότι δεν είναι όλοι εξίσου επιρρεπείς. Γνωρίζοντας λοιπόν αυτά, και αναλογιζόμενοι συνεχώς μέσα μας το παράδειγμα των παρθένων, ας αποφεύγουμε αυτό το πονηρό θηρίο.

Επομένως, δεν έχουμε ανάγκη από τα περιττά· εφόσον τίποτα δεν φέραμε στον κόσμο, ούτε και θα αναχωρήσουμε έχοντας κάτι. Εφόσον δε έχουμε διατροφή και σκεπάσματα, σε αυτά θα αρκεστούμε. Πρέπει να τρώμε τόσα και τέτοια, όσα αρκούν για να μας θρέψουν· τέτοια να ντυνόμαστε, τα οποία οφείλουν μόνο να μας σκεπάσουν και να καλύψουν τη γύμνια μας, τίποτα το περιττό· και αυτό μπορεί να το κάνει και το οποιοδήποτε τυχαίο ένδυμα. Έπειτα, αφορμώμενος από τα παρόντα, προτρέπει: «Όσοι όμως επιθυμούν», λέει, «να πλουτίζουν».

Διότι όχι μόνο δεν υπερέβαιναν το μέτρο της ανάγκης, αλλά υπήρχαν περιπτώσεις όπου δεν ικανοποιούσαν πλήρως ούτε και αυτήν την ίδια την ανάγκη τους· τουναντίον, πέρασαν τη ζωή τους μέσα σε πείνα, δίψα και γυμνότητα. Και στους μεν μαθητές, δίνοντας παραγγελία, ο Παύλος έλεγε: «Εφόσον έχουμε τροφές και σκεπάσματα, με αυτά θα αρκεστούμε»· για τον εαυτό του όμως φαίνεται να λέει ότι: «Μέχρι αυτή την ώρα και πεινάμε, και διψάμε, και γυμνητεύουμε, και κολαφιζόμαστε».

Και ο Παύλος, εξάλλου, με αυτόν τον τρόπο προέτρεπε λέγοντας: «Έχοντας τροφές και σκεπάσματα, με αυτά θα αρκεστούμε». Διότι ό,τι περισσεύει από τις ανάγκες μας πρέπει να δαπανάται για εκείνους που έχουν ανάγκη· όπως ακριβώς έπρατταν και αυτοί, η Πρίσκιλλα και ο Ακύλας. Γι' αυτόν τον λόγο τους επαινεί και τους θαυμάζει, και συνθέτει γι' αυτούς μέγιστο εγκώμιο. Διότι, αφού είπε, «Ασπαστείτε την Πρίσκιλλα και τον Ακύλα, τους συνεργάτες μου εν Κυρίω», παραθέτει και την αιτία αυτής της αγάπης. Ποια είναι λοιπόν αυτή; «Οι οποίοι για τη ζωή μου», λέει, «πρόσφεραν τον δικό τους τράχηλο».

Η υπερβολική άνεση του σώματος. Διότι λέει: συνέβη την ώρα του δειλινού να σηκωθεί ο Δαβίδ από το κρεβάτι του και να περπατά στο δώμα του βασιλικού παλατιού· δειλινό, και σηκώθηκε από τον ύπνο και περπατούσε· ύπνος, και μετά τον ύπνο περίπατος κάποιου που αποζητά χαλάρωση. Ευρύς ο περίπατος που οδηγεί στη γαστριμαργία. Ποια είναι, λοιπόν, η βλάβη; Και είδε από το δώμα μια γυναίκα να λούζεται· και η γυναίκα ήταν πάρα πολύ ωραία στην εμφάνιση. Και έστειλε ανθρώπους και την ατίμασε. Το να βλέπει κανείς είναι ακατηγόρητο· διότι κανείς δεν θα μπορούσε να κατηγορήσει τα μάτια επειδή βλέπουν όσα φαίνονται· αλλά αυτό το ακατηγόρητο μετατρέπεται σε έγκλημα όταν οδεύει προς την αμαρτία. Διότι δεν είδε απλώς τη μορφή και την προσπέρασε, αλλά τρόπον τινά προσηλώθηκε στην ομορφιά· κάρφωσε το βλέμμα του στο σώμα, βύθισε τις κόρες των ματιών του στο θέαμα· δεν είχε πλέον κόρες στα μάτια του, αλλά πόρνες. Τόσο μεγάλο κακό είναι και η ορμή του βλέμματος, εάν την αφήσεις αχαλίνωτη. Έτσι και τώρα, έχουμε την ελευθερία να λαμβάνουμε τροφή, όπως ακριβώς είχε και ο Δαβίδ τότε την ελευθερία να χρησιμοποιεί τα μάτια του· όμως η παρέκκλιση προς την αμαρτία καθιστά ένοχο τον αναίτιο. Τι σημαίνει αυτό λοιπόν; Ας περιποιούμαστε το σώμα με τροφή· διότι «άξιος είναι ο εργάτης της τροφής αυτού»· ας παρίσταται όμως μαζί μας όταν γευματίζουμε ο Παύλος, και αν τυχόν δει να παρεκτρεπόμαστε ως προς την τροφή, σαν ιατρός προς ανθρώπους που ατακτούν θα φωνάξει: «Εφόσον έχουμε διατροφή και σκεπάσματα, ας αρκεστούμε σε αυτά». Διατροφή, και όχι τρυφή· διατροφή, και όχι την καταστροφή που προέρχεται από τη μέθη.

Διότι πρέπει η σεμνότητά της να είναι φοβερή στα περίεργα βλέμματα, και ικανή να αποτρέπει την αδιάκριτη αναίδεια. Για τον λόγο αυτό, άλλωστε, της αφαίρεσε τον καλλωπισμό με χρυσό, με περίτεχνες κομμώσεις και με πολυτελή ενδύματα, για να μην αστράφτει με τα κοσμήματα που φέρει, ούτε να τέρπει το βλέμμα αυτών που τη βλέπουν, και να προκαλεί σκάνδαλο. Γι' αυτό υπάρχουν οι νηστείες, η εγκράτεια, οι ασκήσεις και η ωχρή και σκυθρωπή όψη, και η παρθένος οφείλει να φέρει πιο απέριττη ενδυμασία, εξαιτίας του ευόλισθου της φύσεως. Γι' αυτό και ο Παύλος, γράφοντας στο γνήσιο τέκνο του, τον Τιμόθεο, περιφρουρεί την ευγενική του στάση απέναντι στις γυναίκες με την ασφάλεια της αγνείας, λέγοντας: «Τις νεότερες χήρες να τις τιμάς ως αδελφές με κάθε αγνεία». Εάν όμως τα θεία γράμματα αφαιρούν από τη γυναίκα τον στολισμό του σώματος, πόσο μάλλον αρμόζει στον άνδρα το παντελώς ακαλλώπιστο, και η ένδυση που περιορίζεται μόνο στην εξυπηρέτηση της ανάγκης, ώστε να αποτελεί σκέπασμα και όχι καλλώπισμα, ακριβώς όπως το ονόμασε ο Παύλος: «Εφόσον έχουμε διατροφή και σκεπάσματα, με αυτά θα αρκεστούμε».

Πώς η γυναίκα είναι βοηθός στα πνευματικά. Τι θα αντιτάξουμε λοιπόν, λέει, στον Παύλο που αναφέρει: «Τι γνωρίζεις, γυναίκα, μήπως και σώσεις τον άνδρα σου;» Αλλά και σε αυτόν που αποφαίνεται ότι η βοήθειά της είναι αναγκαία και στα πνευματικά ζητήματα; Και εγώ βεβαίως το προσυπογράφω αυτό. Διότι ούτε την αποκλείω εντελώς από τη συμμαχία στα πνευματικά (μη γένοιτο), αλλά ισχυρίζομαι ότι τα κατορθώνει αυτά τότε, όταν δεν ασχολείται με τα του γάμου, αλλά, παραμένοντας ως προς τη φύση της γυναίκα, προχωρεί προς την αρετή των μακαρίων ανδρών. Διότι δεν θα μπορέσει να τον προσελκύσει με το να καλλωπίζεται, ούτε με το να ζει τρυφηλά, ούτε με το να απαιτεί από τον άνδρα οικονομικά εισοδήματα, ούτε με το να είναι επιρρεπής στην πολυτέλεια και στη σπατάλη· αλλά όταν, έχοντας υψωθεί πάνω από όλα τα παρόντα πράγματα και έχοντας ενσαρκώσει στον εαυτό της τον αποστολικό βίο, επιδεικνύει πολλή επιείκεια, πολλή κοσμιότητα, πολλή περιφρόνηση προς τα χρήματα και ανεξικακία, τότε θα μπορέσει να τον κερδίσει, όταν λέει: «Έχοντας διατροφή και σκεπάσματα, με αυτά θα αρκεστούμε», όταν μέσω των έργων της κάνει πράξη αυτή τη φιλοσοφία και, περιγελώντας τον σωματικό θάνατο, λέει ότι η παρούσα ζωή δεν είναι τίποτα, όταν θεωρεί, σύμφωνα με τον προφήτη, όλη τη δόξα τούτου του βίου ως άνθος χόρτου.

Ότι και στην Παλαιά και στην Καινή Διαθήκη είναι παράνομη η τρυφή. Μάλιστα, ούτε αυτά δεν επιτρέπονται στον γάμο. Διότι ο γάμος συνηθίζει να μας παρέχει την άδεια μόνο για τη σαρκική συνάφεια, όχι όμως και για την τρυφή. Και μάρτυρας αυτού είναι ο μακάριος Παύλος, ο οποίος λέγει τα εξής: «Εκείνη δε που ζει μέσα στη σπατάλη, ενώ ζει, είναι νεκρή». Αν όμως αυτά έχουν ειπωθεί για τις χήρες, άκουσε τι λέγει και για τους νυμφευμένους: «Ομοίως και οι γυναίκες, με σεμνή περιβολή, με αιδώ και σωφροσύνη να στολίζουν τον εαυτό τους, όχι με περίτεχνες κομμώσεις ή με χρυσό ή με μαργαριτάρια ή με πολυτελή ενδύματα, αλλά, όπως ταιριάζει σε γυναίκες που επαγγέλλονται τη θεοσέβεια, με καλά έργα». Και όχι μόνο εδώ, αλλά και αλλού θα μπορούσε να δει κανείς να κάνει εκτενή λόγο για το ότι δεν πρέπει καθόλου αυτά να επιδιώκονται από εμάς με σπουδή. Διότι λέγει: «Έχοντας διατροφή και σκεπάσματα, με αυτά θα αρκεστούμε. Διότι εκείνοι που επιθυμούν να πλουτούν πέφτουν σε επιθυμίες ανόητες και βλαβερές, οι οποίες βυθίζουν τους ανθρώπους σε όλεθρο και απώλεια». Και γιατί αναφέρω τον Παύλο, ο οποίος, όταν ήταν ο καιρός της ύψιστης φιλοσοφίας και ήταν άφθονη η χάρις του Πνεύματος, τα έλεγε αυτά;

Διότι, όταν λέει: «Μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι, οι πενθούντες, οι πράοι, αυτοί που πεινούν και διψούν τη δικαιοσύνη, οι ελεήμονες, οι καθαροί στην καρδιά, οι ειρηνοποιοί, οι δεδιωγμένοι ένεκεν δικαιοσύνης, και εκείνοι που ακούν ρητά και άρρητα κακά λόγια από τους έξω εξαιτίας του»· δεν χρησιμοποιεί ούτε το όνομα του κοσμικού ούτε του μοναχού, αλλά αυτός ο διαχωρισμός έχει εισαχθεί από την ανθρώπινη διάνοια. Οι δε Γραφές δεν γνωρίζουν τίποτα από αυτά, αλλά θέλουν να ζουν όλοι τον βίο των μοναχών, ακόμη και αν τυχαίνει να έχουν συζύγους. Άκου λοιπόν και τι λέει ο Παύλος· και όταν λέω τον Παύλο, εννοώ πάλι τον Χριστό. Αυτός, λοιπόν, γράφοντας επιστολές σε ανθρώπους που έχουν συζύγους και ανατρέφουν παιδιά, απαιτεί από αυτούς όλη την ακρίβεια βίου που αρμόζει στους μοναχούς. Διότι, περικόπτοντας κάθε πολυτέλεια, τόσο στα ενδύματα όσο και στα φαγητά, τους γράφει τα εξής λόγια: «Οι γυναίκες να στολίζουν τον εαυτό τους με σεμνή περιβολή, με αιδώ και σωφροσύνη, όχι με περίτεχνες κομμώσεις, ή με χρυσό, ή με μαργαριτάρια, ή με πολυτελή ενδύματα»· και πάλι: «Η δε γυναίκα που ζει με σπατάλη και τρυφή, ενώ ζει, είναι νεκρή»· και πάλι: «Έχοντας δε τροφή και σκεπάσματα, με αυτά θα αρκεστούμε». Τι περισσότερο από αυτά θα μπορούσε κανείς να απαιτήσει από τους μοναχούς; Διδάσκοντας δε άλλους να συγκρατούν τη γλώσσα τους, θέτει πάλι αυστηρούς νόμους, και τέτοιου είδους που είναι δύσκολο κατόρθωμα να τους τηρήσουν ακόμη και οι μοναχοί.

Διότι προς εκείνους δεν δυσανασχετεί, αλλά και νομοθετεί γι' αυτούς, λέγοντας: «Εφόσον έχουμε τροφή και σκεπάσματα, ας αρκεστούμε σε αυτά»· αλλά κατακρίνει αυτήν την κατάσταση, και αναθέτει τη διόρθωσή της, μετά τη συμβουλή, στην προσευχή.

Αυτά να διδάσκεις και να προτρέπεις. Εάν κάποιος διδάσκει διαφορετικά και δεν ακολουθεί τους υγιείς λόγους του Κυρίου μας Ιησού Χριστού και τη διδασκαλία που είναι σύμφωνη με την ευσέβεια, έχει τυφλωθεί από έπαρση χωρίς να γνωρίζει τίποτα, αλλά διακατέχεται από αρρωστημένη τάση για άσκοπες συζητήσεις και λογομαχίες, από τις οποίες γεννιούνται φθόνος, έριδες, βλασφημίες, υπόνοιες». Δηλαδή, πονηρές δοξασίες και δόγματα· διότι τότε, όταν περιπέσουμε σε τέτοιες αναζητήσεις, υποπτευόμαστε για τον Θεό πράγματα που δεν πρέπει. «Αδιάκοπες προστριβές ανθρώπων διεφθαρμένων στον νου και στερημένων από την αλήθεια, οι οποίοι νομίζουν ότι η ευσέβεια αποτελεί μέσο πλουτισμού. Να απομακρύνεσαι από τέτοιους ανθρώπους. Αποτελεί βέβαια μεγάλο κέρδος η ευσέβεια, όταν συνοδεύεται από την αυτάρκεια. Διότι τίποτα δεν φέραμε στον κόσμο, και είναι φανερό ότι ούτε μπορούμε να πάρουμε κάτι μαζί μας. Έχοντας λοιπόν τροφές και σκεπάσματα, ας αρκεστούμε σε αυτά.