Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ 6:8

«Διότι τίποτε δεν φέραμε στον κόσμο, και είναι φανερό ότι ούτε να πάρουμε τίποτε μαζί μας μπορούμε. Έχοντας δε τροφή και σκεπάσματα, ας αρκεστούμε σε αυτά.» Δεν εύχομαι να πλουτίσω, ούτε το επιθυμώ, αλλά είθε να έχω μια ζωή με τα λίγα, χωρίς να υποστώ κανένα κακό.

«Και αντί για γλυκιά ευωδία θα έχεις σκόνη, και αντί για ζώνη θα ζωστείς με σχοινί, και αντί για τον στολισμό της κεφαλής θα έχεις φαλάκρα, και αντί για τον μεσοπόρφυρο χιτώνα θα περιζωστείς με σάκκο. Αυτά θα έχεις αντί για καλλωπισμό.» «Ο ίδιος ο Ιωάννης είχε το ένδυμά του από τρίχες καμήλας, και δερμάτινη ζώνη γύρω από τη μέση του.» Τον σκοπό της χρήσεως του ενδύματος μας τον υπέδειξε ο Απόστολος με μία λέξη, λέγοντας: «Έχοντας δε τροφές και σκεπάσματα, με αυτά θα αρκεστούμε»· καθώς έχουμε ανάγκη μόνο από σκέπη, χωρίς πλέον να ξεπέφτουμε στην ποικιλία του καλλωπισμού που προέρχεται από αυτήν, η οποία οδηγεί στην απαγορευμένη επίδειξη, για να μην πω κάτι χειρότερο. Διότι αυτά εισήχθησαν αργότερα μέσω της περιττής ματαιοτεχνίας.

Θ΄. Κανείς, λέει ο Απόστολος, δεν μίσησε ποτέ τη δική του σάρκα· αλλά βεβαίως τη σκληραγωγεί και την υποδουλώνει, μην παρέχοντάς της τίποτε περισσότερο εκτός από τροφή και σκεπάσματα, και μάλιστα μόνο εκείνα που είναι αναγκαία για τη ζωή. Έτσι, λοιπόν, την αγαπά κανείς απαθώς και, ως υπηρέτρια των θείων, την τρέφει και την περιθάλπει μόνο με εκείνα που καλύπτουν τις ανάγκες της.

ΜΔ΄. Αν θέλεις να είσαι δίκαιος, απόνεμε στο καθένα από τα μέρη που βρίσκονται μέσα σου αυτά που του αξίζουν· εννοώ στην ψυχή και στο σώμα. Και στο μεν λογιστικό της ψυχής, πνευματικά αναγνώσματα και θεωρήματα και προσευχή· στο δε θυμικό, πνευματική αγάπη, η οποία είναι αντίθετη προς το μίσος· στο δε επιθυμητικό, σωφροσύνη και εγκράτεια· στο δε σαρκίο, διατροφή και σκεπάσματα, μόνο τα απολύτως αναγκαία.

Και λέει: «Μη θησαυρίζετε για τον εαυτό σας θησαυρούς πάνω στη γη, όπου ο σκόρος και η φθορά τους εξαφανίζουν και όπου οι κλέφτες κάνουν διαρρήξεις και κλέβουν». Δεν είπε να μην αποκτήσει κανείς καθόλου τα αναγκαία για το σώμα, αλλά να μη θησαυρίζετε για τους εαυτούς σας χρήματα ή μεταξωτά ενδύματα και φθαρτό πλούτο και τα παρόμοια με αυτά, τα οποία καταναλώνονται από τους κλέφτες και τους σκόρους και αποτελούν αιτία χαιρεκακίας των πονηρών· διότι τέτοια είναι τα θησαυρίσματα της γης. «Τα πάντα», λέει, «προήλθαν από το χώμα και τα πάντα επιστρέφουν στο χώμα». Και: «Γυμνός», λέει ο Ιώβ, «βγήκα από την κοιλιά της μητέρας μου, γυμνός και θα επιστρέψω εκεί». Και ο μακάριος Παύλος προσθέτει: «Εφόσον έχουμε τροφές και σκεπάσματα, με αυτά θα αρκεστούμε, ενώ εκείνοι που επιθυμούν να πλουτίζουν πέφτουν σε πειρασμό και σε παγίδα του διαβόλου». Πειρασμό, νομίζω, ονομάζει τις συνεχείς δυσχερείς περιστάσεις, τις οποίες υφίστανται νύχτα και μέρα οι εραστές του πλούτου για να τον αυξήσουν, και άλλοτε μεν να σπεύδουν και να τρέχουν να τον αυξήσουν από δίκαιους πόρους, από προσωπικούς κόπους, και από άδικες πλεονεξίες, άλλοτε δε να θλίβονται, να δοκιμάζονται και να πέφτουν θύματα εκμετάλλευσης από τους ισχυρότερους αυτής της ζωής. Ως παγίδα του διαβόλου, νομίζω, υπέδειξε το πάθος της κενοδοξίας· διότι αυτή από τη φύση της ακολουθεί και συνοδεύει τον πλούτο.

ΚΑΝΟΝΑΣ ΚΕ'. Ο επίσκοπος πρέπει να έχει την εξουσία επί των πραγμάτων της Εκκλησίας, ώστε να τα διαχειρίζεται προς όφελος όλων των δεομένων με κάθε ευλάβεια και φόβο Θεού. Να λαμβάνει δε και ο ίδιος από τα απαραίτητα (εάν βεβαίως έχει ανάγκη) για τις αναγκαίες του χρείες, καθώς και για τους αδελφούς που φιλοξενούνται από αυτόν, ώστε με κανέναν τρόπο να μην στερούνται, σύμφωνα με τον θείο Απόστολο που λέει: Έχοντας διατροφή και σκεπάσματα, με αυτά θα αρκεστούμε.

τροφές και σκεπάσματα, τα οποία αναπληρώνουν επαρκώς τη σωματική ανάγκη. Εξ αυτού και ο λόγος που ειπώθηκε τάχα με δισταγμό από τον θείο πατέρα, εξαιτίας της πολλής ευλάβειας που είχε και της προσοχής του μήπως ποτέ η ουσία [της αρετής του] χαθεί εξαιτίας του φαίνεσθαι· ότι δηλαδή, «εάν βρω παρρησία ενώπιον του Θεού», μας παρουσιάζεται ως αδιαμφισβήτητος· διότι επιβεβαιώνει την παρρησία ο Θεός, ο οποίος έφερε εις πέρας την υπόσχεση που εξαρτιόταν από αυτήν. Επομένως, ούτε ο Μέγας πατέρας είχε αμφιβολία για την υπόσχεση, ούτε εγώ θα χαρακτήριζα ως δισταγμό την προβολή αυτής της υποθετικής έκφρασης, αλλά [θα έλεγα] ότι αυτή αποτελεί άκρα ταπείνωση, και ότι εκείνος ποτέ δεν είπε τίποτα, το οποίο να μην πίστευε ότι έχει ακριβώς έτσι. Πίστευε, λοιπόν, και με αυτόν τον τρόπο διακήρυξε την υπόσχεση· παρενέβαλε όμως την υποθετική έκφραση από πολλή μετριοφροσύνη και επειδή δεν είχε εμπιστοσύνη στον εαυτό του για την ευαρέστησή του προς τον Θεό, από την οποία γεννάται η παρρησία σε όσους έχουν ακατάκριτη συνείδηση. Στο ρητό, λοιπόν, «επίστευσα, διό ελάλησα», γνώριζε πώς να ψάλλει από εσωτερική διάθεση παράλληλα και τα εξής: «εγώ δε εταπεινώθην σφόδρα, εγώ δε είπα εν τη εκστάσει μου· πας άνθρωπος ψεύστης». Γνωρίζοντας καλά αυτά εκείνος, και έχοντας πιστέψει στην υπόσχεση, μίλησε και δεν τόλμησε να αναφερθεί ανεξέλεγκτα και με θράσος στην απόκτηση της προς τον Θεόν παρρησίας. Αλλά ο Θεός, που παρέχει χάρη στους ταπεινούς, προσδίδει στην υπόσχεση το αδιάψευστο, και συγχρόνως χορηγεί τη χάρη της παρρησίας.

Ας εξαγοράσουμε τη δικαιοσύνη μας, μέσω της οποίας οικειωνόμαστε τον Θεό, διακρίνοντας με κάθε ευσέβεια και σύνεση το δίκαιο από το άδικο και προτιμώντας την αρετή από την κακία, χωρίς να δίνουμε στον πονηρό δικαίωμα εισόδου ή θάρρος για τον όλεθρο και την απώλειά μας, αλλά απονέμοντας την τιμή στο καθένα επάξια, και στο μεν σώμα παρέχοντας με αυτάρκεια τροφή και σκεπάσματα, στη δε ψυχή αφιερώνοντας όλη μας τη δύναμη με τη θεία μελέτη των νοημάτων, με προσευχές, με δάκρυα και αναγνώσεις, τρέφοντας και καθαρίζοντάς την για την υποδοχή του θείου φωτός, αυτού του ίδιου του ήλιου της δικαιοσύνης Θεού, ο οποίος και θα μας δικαιώσει μέσω της δωρεάς του Αγίου Πνεύματός Του και θα μας αναδείξει δίκαιους με την ένωσή μας μαζί Του, καθιστώντας μας κοινωνούς των ανεκλάλητων αγαθών της βασιλείας Του.

Ποιος, λοιπόν, ακούγοντας αυτά τα μυστήρια δεν θα θαυμάσει, και αφού θαυμάσει, δεν θα προστρέξει στον Χριστό; Ποιος δεν θα ποθήσει να δει τα θαυμαστά έργα του Θεού και δεν θα αγαπήσει αυτόν που δίνει δωρεάν αυτά τα δώρα και τα παράδοξα χαρίσματα; Όντως δεν υπάρχει τίποτα καλύτερο, αδελφοί, στον κόσμο, από το να μην έχει κανείς τίποτα από τον κόσμο, και να μην επιθυμεί τίποτα περισσότερο από την αναγκαία χρεία του σώματος. Και ως αναγκαία χρεία ο λόγος θεωρεί τούτα: ψωμί και νερό, ένδυμα και στέγη, σύμφωνα με τον θείο απόστολο: «Έχοντας διατροφή και σκεπάσματα, με αυτά θα αρκεστούμε». Εάν δε χρειαζόμαστε και κάτι περισσότερο από αυτά, οπωσδήποτε εκείνος θα μας το παράσχει, εφόσον ελπίζουμε σε αυτόν και πιστεύουμε, αυτός που χάρισε τα μεγαλύτερα και χορταίνει κάθε ζωντανό με την ευδοκία του. Μόνο ας εγκαταλείψουμε όλα τα άλλα της πρόσκαιρης ζωής, εννοώ την κενή δόξα, τον φθόνο, την έριδα μεταξύ μας, τον δόλο, τον γογγυσμό, την εγωιστική φιλονικία και όλα όσα είναι αποτρόπαια στον Θεό και φέρνουν σε κίνδυνο την ψυχή. Ας ποθήσουμε δε από καρδιάς όσα μας προστάζει ο Θεός να ασπαστούμε: την πνευματική πτωχεία, την οποία ο λόγος ονομάζει ταπείνωση, το αέναο πένθος νύχτα και μέρα, από το οποίο πηγάζει η χαρά της ψυχής και η παρηγοριά κάθε ώρα για όσους αγαπούν τον Θεό. Διότι εξαιτίας αυτού, για όλους όσους αγωνίζονται εν αληθεία, κατορθώνεται και η πραότητα, πεινώντας και διψώντας τη δικαιοσύνη και ζητώντας πάντοτε τη βασιλεία του Θεού, η οποία υπερέχει κάθε ανθρώπινου νου.

Πρώτον μεν, και το πιο σημαντικό, μάθε ότι δεν συμφιλιώθηκες ούτε οικειώθηκες με τον Θεό, αλλά λογίζεσαι εχθρός Του και επίβουλος. Και πώς να μην είσαι επίβουλος, όταν άλλα μελετάς στην καρδιά σου και άλλα υπόσχεσαι ενώπιον όλων και νομίζεις ότι μπορείς να ξεγελάσεις τον αλάνθαστο Θεό; Εκείνος προστάζει ρητώς όλους: «Μην μεριμνάτε για το αύριο, τι θα φάτε ή τι θα πιείτε ή τι θα ντυθείτε», εσύ όμως γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο κείρεσαι μοναχός, για να υπάρχεις μόνο ως αδελφός και συμμέτοχος σε κτήματα και χρήματα, τα οποία ίσως δεν εξουσίαζες όταν βρισκόσουν στον κόσμο. Ο απόστολος προτρέπει λέγοντας: «Έχοντας διατροφή και σκεπάσματα, με αυτά ας αρκεστούμε», εσύ όμως μη αρκούμενος ούτε καν στην αναγκαία χρεία, κλέβεις και σφετερίζεσαι τα αγαθά της μονής. Και σε όλα μεν όσα συντελούν στην σωματική απόλαυση και περιποίηση επιθυμείς να είσαι αναμφισβήτητα αδελφός όλων και απαιτείς ισότητα με εκείνους που κοπιάζουν στο έργο του Κυρίου· εάν όμως δεις κάποιους από τους αδελφούς να ασκούνται πρόθυμα και να αγωνίζονται με όλη τους την ψυχή και προαίρεση στη νηστεία ή την αγρυπνία ή την καταπόνηση του σώματος, καθώς και στο πένθος ή την αδιάλειπτη προσευχή, τις ολονύκτιες στάσεις και τις ψαλμωδίες και τους πνευματικούς ύμνους, τότε δηλώνεις ότι είσαι ξένος προς αυτά και ότι δεν μπορείς να τα κάνεις· και όχι μόνο αυτό, αλλά κρυπτόμενος και απουσιάζοντας από τη σύναξη, νομίζεις ότι ωφελείς τον εαυτό σου.

Για τα υπόλοιπα, με τα οποία το σώμα γνωρίζει να τρέφεται και να ζει, ας μην επιδεικνύει καμία φροντίδα σύμφωνα με το λόγιο: «Να ζητάτε πρώτα τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη του, και όλα αυτά, δηλαδή τα αναγκαία για τις ανάγκες του σώματός σας, θα σας προστεθούν». Διότι εκείνος που διάγει βίο αγωνιστικό και ζει σύμφωνα με το Ευαγγέλιο μπορεί να τρέφεται και να ζει καθημερινά μόνο με άρτο και νερό, και μάλιστα αυτός έχει καλύτερη υγεία από όσους απολαμβάνουν τα πιο πλούσια τραπέζια. Γι' αυτόν τον λόγο και ο Παύλος, γνωρίζοντάς το, έλεγε και πάντοτε λέει: «Εφόσον έχουμε διατροφή και σκεπάσματα, σε αυτά θα αρκεστούμε», και πάλι: «Για να έχουμε μέσα μας την απόφαση του θανάτου, ώστε να μην έχουμε στηρίξει την πεποίθησή μας στον εαυτό μας, αλλά στον Θεό που ανασταίνει τους νεκρούς». Ιδού λοιπόν σου είπαμε, αγαπητέ αδελφέ, πώς πρέπει να προσέλθεις στον Θεό και τι είδους μετάνοια πρέπει να του επιδείξεις. Μην απομακρυνθείς λοιπόν μέχρι την τελευταία σου αναπνοή, ούτε να ξεχάσεις την καλή συμβουλή εμού του αμαρτωλού· διότι δεν τα έπραξα αυτά για να σου τα πω από δική μου πράξη, αλλά η χάρις του Θεού για σένα και για τη δική σου σωτηρία μου έδωσε να τα πω αυτά.

Πράγματι, αδελφοί, δεν υπάρχει τίποτα καλύτερο στον κόσμο από το να μην έχει κανείς τίποτα από τον κόσμο, ούτε να θέλει να κάνει χρήση κάτι περισσότερου από την αναγκαία χρεία του σώματος, ή να επιδιώκει την περιποίησή του ή την απόλαυσή του, αλλά όπως έχει γραφτεί, να περιπατεί κατά το Πνεύμα και να μην εκτελεί την επιθυμία της σάρκας. Και ως αναγκαία χρεία ο λόγος εννοεί τον άρτο και το νερό, το ένδυμα και τη στέγη, σύμφωνα με τον θείο απόστολο: Έχοντας διατροφή και σκεπάσματα, με αυτά θα αρκεστούμε. Αν πάλι χρειαζόμαστε κάτι περισσότερο από αυτά, οπωσδήποτε Εκείνος θα μας το παράσχει, εφόσον ελπίζουμε και πιστεύουμε σε Αυτόν, Εκείνος που χάρισε τα μεγαλύτερα και χορταίνει κάθε ζωντανό πλάσμα με την ευδοκία Του. Μόνο ας εγκαταλείψουμε όλα τα άλλα της πρόσκαιρης ζωής, εννοώ την κενή δόξα, τον φθόνο, την έριδα μεταξύ μας, τον δόλο, τον γογγυσμό, την εριστικότητα και όλα όσα είναι αποτρόπαια στον Θεό και φέρνουν σε κίνδυνο την ψυχή. Ας ποθήσουμε δε με όλη μας την ψυχή εκείνα που ο Θεός μας προστάζει να ασπαστούμε, την πνευματική πτωχεία, την οποία ο λόγος ονομάζει ταπείνωση, το αέναο πένθος νύχτα και μέρα, από το οποίο πηγάζει η χαρά της ψυχής και η παρηγοριά κάθε ώρα για όσους αγαπούν τον Θεό. Διότι από αυτό, σε όλους όσους αγωνίζονται με αλήθεια, κατορθώνεται και η πραότητα· πεινούν και διψούν για τη δικαιοσύνη, και αναζητούν πάντοτε τη βασιλεία του Θεού, η οποία υπερβαίνει κάθε ανθρώπινο νου.

Αυτά και τα παρόμοια με αυτά είναι γνωρίσματα και του αληθινού χριστιανού. Διότι μη νομίσεις, δέσποτα, ότι τα όσα ελέχθησαν ισχύουν μόνο για τον μοναχό, και όχι εξίσου σε όλα και για τον λαϊκό (αν και για τον μοναχό ισχύουν σε πιο έντονο βαθμό), εκτός από την αγαμία και την ακτημοσύνη, για τα οποία ο κοσμικός δεν κατακρίνεται. Όμως και εδώ υπάρχουν καιροί εγκράτειας και κανόνες αυτάρκειας. Διότι, λέγει, εφόσον έχουμε τροφές και σκεπάσματα, θα αρκεστούμε σε αυτά, ενώ εκείνοι που θέλουν να πλουτίσουν πέφτουν στο αναπόδραστο βάραθρο. Και πάλι: ώστε και εκείνοι που έχουν γυναίκες να είναι σαν να μην έχουν. Ιδού, δέσποτά μου, με ανάγκασες να σου αναγγείλω το δικαίωμα του Θεού. Ας σπεύσουμε και οι δύο να σωθούμε. Αρκετός είναι για εμάς ο παρελθών χρόνος του βίου για να κατεργαστούμε το θέλημα της σάρκας. Τώρα, λέγει ο Απόστολος, είναι καιρός ευπρόσδεκτος, τώρα είναι ημέρα σωτηρίας. Ιδού, ο αγαθός Θεός περιμένει έως την εσχάτη αναπνοή τον καρπό μας. Ας μην πει: κόψε το, γιατί να αχρηστεύει και τη γη; Ας μην κλείσει την πόρτα εναντίον μας και δεν υπάρχει πλέον άνοιγμα. Ας μην μας πάρει ο διάβολος στο μέρος του, για να συγκολαζόμαστε αιώνια. Ας μην αρπαγούμε ξαφνικά. Πόσες φορές δώσαμε υποσχέσεις ότι, εάν γλιτώσουμε από την ασθένεια ή από αυτόν τον κίνδυνο ή από αυτήν τη θλίψη, θα ζήσουμε ενάρετα, θα υπηρετήσουμε τον Θεό γνησίως, και έπειτα πάλι ξεχάσαμε τις συμφωνίες; Έως πότε θα μας ανέχεται; Έως πότε θα μας αφήνει; Είναι απόλυτη ανάγκη πάντως, ύστερα από λίγο, να αναχωρήσουμε από τα εδώ.