Πατερικές αναφορές στο Β΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 10:4

Ορθώς δε πάλι αποδίδει κάθε δύναμή του στον Θεό. Και είναι σαν να έλεγε: Δεν κατασκευάσαμε, λέει, εμείς οι ίδιοι τέτοια όπλα, αλλά ο ίδιος ο Θεός. Επειδή, δηλαδή, ενώ μαστιγώνονταν και καταδιώκονταν, επικρατούσαν, λέγει ότι το να έχουν το θάρρος της νίκης διά μέσου αυτών των όπλων, είναι έργο της δύναμης του Θεού. Διότι Αυτός τα καθιστά ισχυρά, ώστε, αν και εμείς τα περιβαλλόμαστε, Αυτός είναι εκείνος που πολεμά και ενεργεί μέσω αυτών. «Προς καθαίρεση οχυρωμάτων, καθαιρώντας λογισμούς και κάθε ύψωμα που υψώνεται εναντίον της γνώσης του Θεού». Και για να μη νομίσεις, ακούγοντας για οχυρώματα, ότι πρόκειται για κάτι το αισθητό, προσθέτει το «καθαιρώντας λογισμούς». Διότι με την πρώτη φράση δείχνει την έμφαση, με την προσθήκη όμως υποδηλώνει τον νοητό χαρακτήρα του πολέμου.

Εκείνα που δεν γνώριζαν οι άγγελοι, αυτά μας τα δίδαξε αυτή, ενώ η εξωτερική (σοφία) έκανε ακριβώς το αντίθετο: όχι μόνο δεν μας δίδαξε, αλλά και μας εμπόδισε και ύψωσε τείχος ανάμεσά μας». Και πάλι λέγει: «Πιστεύω εις έναν Θεόν Πατέρα Παντοκράτορα»· «πιστεύω, δεν ερευνώ· πιστεύω, δεν καταδιώκω τον ακατάληπτο· πιστεύω, δεν μετρώ τον αμέτρητο· αν πιστέψω, φωτίζομαι στην ψυχή· αν περιεργαστώ, σκοτίζομαι στους λογισμούς· αν πιστέψω ορθά, ανυψώνομαι προς τον ουρανό· αν αναζητήσω με περιέργεια, καταποντίζομαι στον βυθό». Και επιπλέον, «σας υποσχόμαστε ότι δεν θα πούμε τίποτα στηριζόμενοι σε λογισμούς· διότι τα όπλα μας δεν είναι σαρκικά, αλλά πνευματικά, τα οποία καθαιρούν λογισμούς, και κάθε ύψωμα που επαίρεται εναντίον της γνώσεως του Θεού· έχουμε λοιπόν την εντολή να τους καθαιρούμε (τους λογισμούς), όχι να τους υψώνουμε· προσταχθήκαμε να τους καταλύουμε, όχι να οπλιζόμαστε με αυτούς. Διότι, λέει, οι λογισμοί των θνητών είναι δειλοί· τι σημαίνει δειλός; Ο δειλός, ακόμη κι αν βαδίζει σε ασφαλές έδαφος, ποτέ δεν έχει θάρρος, αλλά φοβάται και τρέμει. Έτσι και αυτό που εισάγεται μέσω των λογισμών, ακόμη κι αν είναι αληθές, δεν παρέχει ποτέ βεβαιότητα στην ψυχή ούτε επαρκή πίστη».

ΛΟΓΟΣ Θ' ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΤΡΙΑΔΟΣ Που εκφωνήθηκε στον βασιλικό κοιτώνα· ο οποίος αποδεικνύει σαφέστατα ότι το να λέγεται το άγιο Πνεύμα «εκ του Πατρός δι' Υιού», δεν σημαίνει την πρόοδο της υποστάσεως, αλλά τη χορηγία του Πνεύματος προς εμάς. Ενώ στηρίζω με θάρρος την ελπίδα μου στη βοήθεια του Παρακλήτου Πνεύματος και αναλαμβάνω τα πνευματικά όπλα που καθαιρούν τους λογισμούς και κάθε ύψωμα που επαίρεται εναντίον της γνώσεως του Θεού, ας μην με κατακρίνει κανείς, ότι, επειδή οπλίστηκα με την πανοπλία των Πατέρων, υπερηφανεύομαι για τα κατορθώματα αυτών των όπλων σαν να ήταν δικά μου. Διότι θα ήταν το πιο απαράδεκτο από όλα, άλλοι μεν να αποθρασύνονται τόσο εύκολα υπέρ του λόγου της προσθήκης, ώστε, αφού εξόπλισαν τους εαυτούς τους με τους λόγους των αγίων να μας επιτίθενται και να καυχιούνται περίτρανα, ότι τάχα μας αντιμετωπίζουν σαφώς έχοντας μαζί τους τους δασκάλους, εμείς δε, έχοντας προστάτη και συνήγορο στην πραγματικότητα και όχι φαινομενικά την ίδια την Αλήθεια, να διστάζουμε να διακονήσουμε τον λόγο, ο οποίος έχει ήδη διασωθεί σε εμάς από την παράδοση των Πατέρων, μέσα από τη συνέχεια της μνήμης και τις διδασκαλίες των Γραφών.

Διότι, εάν κάποιος πει: στο βάπτισμα αναιρείται η αμαρτία, γιατί τότε ενεργεί και πάλι μέσα στην καρδιά; Εμείς όμως έχουμε πει πολλές φορές την αιτία, ότι δηλαδή δεν ενεργεί επειδή εγκαταλείφθηκε μέσα μας μετά το βάπτισμα, αλλά επειδή αγαπιέται από εμάς λόγω της παραλείψεως των εντολών. Διότι το άγιο βάπτισμα δίνει την τέλεια λύτρωση· το να δέσει όμως κανείς πάλι τον εαυτό του μέσω της εμπαθούς προσκολλήσεως ή να παραμένει λελυμένος μέσω της τηρήσεως των εντολών, αποτελεί έργο της αυτεξούσιας προαιρέσεως. Διότι ο λογισμός που παραμένει επί μακρόν γύρω από κάποια ηδονή ή θυμό δεν είναι τεκμήριο αμαρτίας που έχει εγκαταλειφθεί μέσα μας, αλλά της αυτεξούσιας προσκολλήσεως. Επειδή έχουμε την εξουσία να καθαιρούμε λογισμούς και «κάθε ύψωμα που υψώνεται κατά της γνώσεως του Θεού», σύμφωνα με την Γραφή. Επομένως, ο πονηρός λογισμός, για όσους τον καθαιρούν μέσα τους, είναι σημείο φιλοθεΐας και όχι αμαρτίας. Διότι η προσβολή του λογισμού δεν είναι αμαρτία, αλλά η φιλική συναναστροφή του νου με αυτόν. Εάν όμως δεν τον αγαπούμε, για ποιο λόγο χρονοτριβούμε μαζί του; Διότι είναι αδύνατον αυτό που μισείται από καρδιάς να συναναστρέφεται παρατεταμένα με την καρδιά, χωρίς τη δική μας κακοπραγία.

Το ότι, λοιπόν, και μετά το βάπτισμα εμείς είμαστε οι αίτιοι κάθε πονηρής σκέψης, έχει ήδη αποδειχθεί μέσα από τις μαρτυρίες των Γραφών. Αν όμως πρέπει να γίνει αυτό φανερό και μέσω της φυσικής ακολουθίας, θα λεχθεί πάλι: Ω άνθρωπε, εσύ που λες ότι, χωρίς δική σου ευθύνη, ενεργεί μέσα σου η αμαρτία του Αδάμ μετά το βάπτισμα και που υπόσχεσαι ότι θα την αποκόψεις με τους αγώνες σου, μάθε καλά ότι εναντιώνεσαι και περιπίπτεις σε αντιφάσεις με τα ίδια σου τα λόγια. Διότι, αν λες ότι οι πονηροί λογισμοί είναι η αμαρτία του Αδάμ, μάθε από τον άγιο Παύλο ότι, έχοντας ενδυθεί τον Χριστό μέσω του βαπτίσματος, έχεις τη δύναμη και τα όπλα για να τους καθαιρέσεις. «Διότι τα όπλα», λέει, «της στρατείας μας δεν είναι σαρκικά, αλλά δυνατά με τη χάρη του Θεού για την καθαίρεση οχυρωμάτων, καταρρίπτοντας λογισμούς και κάθε ύψωμα που επαίρεται εναντίον της γνώσεως του Θεού». Αν όμως, ενώ έχεις τη δύναμη εναντίον τους, δεν τους καθαιρείς από την πρώτη προσβολή, είναι φανερό ότι βρίσκεις ηδονή από απιστία και συνδυάζεσαι μαζί τους· συνεπώς, εσύ είσαι ο αίτιος αυτής της ενέργειας, όχι ο Αδάμ.

Θεωρία στην οπτασία του Ηλία στο σπήλαιο του Χωρήβ Έτσι ο ξακουστός Ηλίας, μετά από εκείνη τη φωτιά, μετά τον σεισμό, μετά το μεγάλο και ισχυρό πνεύμα που διαλύει τα βουνά, τα οποία θεωρώ ότι συμβολίζουν τον ζήλο, τη διάκριση και την πρόθυμη, με απόλυτη βεβαιότητα, πίστη (διότι η μεν διάκριση, όπως ακριβώς ο σεισμός στα συμπαγή σώματα, συγκλονίζοντας μέσω της αρετής τη συνήθεια που έχει στερεοποιηθεί από τη φαυλότητα, την απομακρύνει από την κακία· ο δε ζήλος, ανάβοντας σαν φωτιά όσους τον διαθέτουν, τους πείθει να διαπαιδαγωγούν με τη ζέση του πνεύματος τους ασεβείς· ενώ η πίστη, σαν βίαιος άνεμος, ωθώντας τους απαθείς για τη δόξα του Θεού προς καθαίρεση οχυρωμάτων μέσω της επιτέλεσης θαυμάτων, καθιστά τον πραγματικά πιστό άνθρωπο χορηγό γνωστικού ύδατος και θεοποιού πυρός, και με το μεν πρώτο θεραπεύει τον λιμό που προέρχεται από την άγνοια, με το δε δεύτερο καθιστά τον Θεό ευμενή σε όσους προσφέρουν θυσίες, μέσω της οικειότητας, και, θανατώνοντας τους διδασκάλους της κακίας, δηλαδή τους λογισμούς και τους δαίμονες της ψευδοσοφίας, ελευθερώνει όσους κρατούνται υπόδουλοι στα πάθη) —μετά από όλα αυτά, αντιλαμβανόμενος τη φωνή της λεπτής αύρας μέσα στην οποία βρισκόταν ο Θεός, διδασκόταν μυστικά τη θεία, ατάραχη, ειρηνική, παντελώς άυλη, απλή και ελεύθερη από κάθε μορφή και σχήμα κατάσταση της προφοράς του λόγου, των τρόπων του βίου και των ηθών, η οποία είναι αδύνατον να εκφραστεί με λόγια ή να δειχθεί.

Εάν όμως εξασκούμε με ευσέβεια τη φυσική εν πνεύματι θεωρία, καθιστώντας τις δυνάμεις της ψυχής δυνατά όπλα για τον Θεό προς καθαίρεση οχυρωμάτων και κάθε υψώματος που επαίρεται εναντίον της γνώσεως του Θεού, και αν πραγματοποιούμε τη θεωρία των πνευματικών λόγων που ενυπάρχουν στα όντα σαν να είμαστε γυμνοί από το σώμα και ελεύθεροι από την απατηλή φαντασία των αισθήσεων, προχωρώντας γνωστικά προς τις θείες επαγγελίες, τότε βρισκόμαστε στην έρημο, δηλαδή σε εκείνη την κατάσταση που είναι καθαρή από τα πάθη και από κάθε υλική φαντασία. Εάν πάλι βιώνουμε τη θεολογική μυσταγωγία με άρρητες κινήσεις του νου, χωρίς να αγνοούμε, στον βαθμό που είναι εφικτό στους ανθρώπους, ποιο είναι το πλάτος, το μήκος, το βάθος και το υπερβάλλον για εμάς μέγεθος της σοφίας του Θεού, τότε βρισκόμαστε στη γη της επαγγελίας. Νομίζω, λοιπόν, ότι ο διδάσκαλος υπαινίσσεται την πρακτική, τη φυσική και τη θεολογική φιλοσοφία μέσω της διάκρισης των τριών προσώπων, διά των οποίων ο καθένας αναλόγως, σύμφωνα με τη δύναμη που διαθέτει, γεύεται το νοητό Πάσχα.

«Διότι τα όπλα της στρατείας μας δεν είναι σαρκικά, αλλά ισχυρά με τη δύναμη του Θεού για την καθαίρεση οχυρωμάτων· με αυτά καθαιρούμε λογισμούς και κάθε ύψωμα που εγείρεται εναντίον της γνώσεως του Θεού, και αιχμαλωτίζουμε κάθε νόημα φέρνοντάς το στην υπακοή του Χριστού, και είμαστε έτοιμοι να τιμωρήσουμε κάθε παρακοή». Εάν, λοιπόν, μιμηθείς και εσύ τους αγίους και με κόπο αφιερωθείς στον Θεό, θα αποκτήσεις πνευματική νήψη». ιθ΄. Και ο αδελφός είπε: «Και τι οφείλει να κάνει κάποιος, πάτερ, για να μπορέσει αδιαλείπτως να είναι αφιερωμένος στον Θεό;» Και αποκρίθηκε ο γέροντας: «Είναι αδύνατο ο νους να αφιερωθεί τελείως στον Θεό, εάν δεν αποκτήσει αυτές τις τρεις αρετές: την αγάπη εννοώ, και την εγκράτεια, και την προσευχή. Διότι η μεν αγάπη ημερώνει τον θυμό, η δε εγκράτεια μαραίνει την επιθυμία, και η προσευχή χωρίζει τον νου από όλα τα νοήματα, και τον παριστάνει γυμνό ενώπιον του Θεού. Αυτές, λοιπόν, οι τρεις αρετές συμπεριλαμβάνουν όλες τις αρετές· και χωρίς αυτές ο νους δεν μπορεί να αφιερωθεί στον Θεό». κ΄. Και ο αδελφός είπε: «Σε παρακαλώ, πάτερ, να μάθω πώς η αγάπη ημερώνει τον θυμό». Και αποκρίθηκε ο γέροντας: «Επειδή εμπεριέχει την ελεημοσύνη και την ευεργεσία προς τον πλησίον, καθώς και τη μακροθυμία απέναντί του και την υπομονή σε όσα προκαλούνται από εκείνον, όπως πολλάκις έχουμε πει. Έχοντας, λοιπόν, αυτά η αγάπη, ημερώνει τον θυμό εκείνου που την κατέχει».

Διότι η μεν πρώτη παιδαγωγεί τη σάρκα προς την αρετή μέσω της πράξεως, ενώ η δεύτερη φωταγωγεί τον νου ώστε να προκρίνει πάνω από όλα τη συμβίωση με τη σοφία, σύμφωνα με την οποία καθαιρεί τα οχυρώματα της κακίας και κάθε ύψωμα που επαίρεται εναντίον της γνώσεως του Θεού. Και αυτό το δηλώνει ο Ιησούς του Ναυή, όταν ζητά με προσευχή να σταθεί ο ήλιος στη Γαβαών, δηλαδή να διατηρηθεί άδυτο για αυτόν το φως της γνώσεως του Θεού στο όρος της νοερής θεωρίας, και η σελήνη στη φάραγγα, δηλαδή η φυσική διάκριση που εδράζεται στη σαρκική ασθένεια να παραμείνει αναλλοίωτη χάρη στην αρετή. ΛΔ΄. Η Γαβαών είναι ο υψηλός νους, ενώ η φάραγγα είναι η σάρκα που έχει ταπεινωθεί από τον θάνατο. Και ο μεν ήλιος είναι ο Λόγος που φωτίζει τον νου και του χορηγεί τη δύναμη των θεωρημάτων, απαλλάσσοντάς τον από κάθε άγνοια, ενώ η σελήνη είναι ο φυσικός νόμος που πείθει τη σάρκα να υποταχθεί νομίμως στο Πνεύμα, ώστε να αποδεχθεί τον ζυγό των εντολών. Η σελήνη είναι σύμβολο της φύσεως εξαιτίας της τρεπτότητάς της, αλλά στους αγίους παραμένει άτρεπτη λόγω της αναλλοίωτης έξης της αρετής. ΛΕ΄. Ο Κύριος δεν πρέπει να αναζητείται έξω από αυτούς που Τον αναζητούν, αλλά όσοι Τον ζητούν πρέπει να Τον αναζητούν μέσα στον ίδιο τους τον εαυτό, μέσω της πίστεως που φανερώνεται στα έργα. Διότι λέει: «κοντά σου είναι ο λόγος, στο στόμα σου και στην καρδιά σου», δηλαδή ο λόγος της πίστεως, εφόσον ο Ίδιος ο Χριστός είναι και ο Λόγος που αναζητείται.

Επειδή δε ο θείος Θεόκτιστος και ο ιερός Ευθύμιος απεδήμησαν προς τον Κύριο, και έπρεπε πλέον ο θείος Σάββας αντί να ποιμαίνεται να ποιμαίνει αυτός, και να αναδειχθεί καθηγητής και σωτήρας πολλών ψυχών, και να τιθασεύσει το ατίθασο της ερήμου, και να καταστήσει γαλήνιο λιμάνι τον σάλο των αγριότατων πνευμάτων μέσα σε αυτήν, και την άγονη φύση της να την κάνει πολύκαρπη, και να εξαφανίσει από εκεί τις φωλιές των άγριων θηρίων που υπήρχαν σε αυτήν και να οικοδομήσει αντί για αυτές επαύλεις πνευματικών ποιμνίων και λογικών κοπαδιών, από τις οποίες αρμέγεται και τυροκομείται η φωτεινή και ολόλευκη αρετή, και καλλιεργούνται θεοσπαρμένα χωράφια και σπέρνεται ουράνιος σίτος, από τον οποίο προκύπτει κατάλληλη τροφή για τις ψυχές των φιλοθέων· γι' αυτό και αναχωρεί από τη μονή του μεγάλου πατρός Ευθυμίου, φορώντας ως πανοπλία τις ευχές του, και βγαίνοντας για την «καθαίρεση των οχυρωμάτων» αρχίζει πλέον να περιπλανάται ρωμαλέα στις απέραντες ερήμους, εξασφαλίζοντας την τροφή του από ρίζες άγριων φυτών.

Επειδή δε εκείνη η θεομίσητη και ειδωλολατρική αλαζονεία κατακρημνίστηκε και εκδόθηκε φιλόχριστο διάταγμα από φιλόχριστο βασιλιά, ώστε να καθαιρούνται μεν οι ναοί των ειδώλων, να ανοικοδομούνται δε οι ναοί των ορθοδόξων, τότε και ο θείος Νικόλαος, φλεγόμενος από θείο ζήλο, καθάρισε την πόλη του από κάθε ειδωλομανία. Και σαν στρατηγός, οπλισμένος με την πανοπλία του Πνεύματος, εξέρχεται «προς καθαίρεσιν οχυρωμάτων», των ειδωλολατρικών ναών, τους οποίους κατέστρεψε εκ θεμελίων και έλαβε τα νικητήρια κατά των δαιμόνων. Ο ναός δε της μιαρής Αρτέμιδος ξεπερνούσε όλους τους άλλους σε ύψος και μέγεθος, στολισμένος με πολλά αναθήματα, γεμάτος με φαντασιώδεις χρησμούς για την εξαπάτηση των ανθρώπων, αποτελώντας το πολυαγαπημένο οικητήριο πολλών δαιμόνων. Αλλά ο μέγας αυτός στρατάρχης Νικόλαος, ενδυναμωμένος με την πανοπλία του Πνεύματος, οπλίζεται εναντίον του εν λόγω ναού. Και υπήρξε τόσο μεγάλη συνδρομή του λαού, ώστε όχι μόνο δεν έμεινε λίθος επί λίθου, αλλά ξεριζώθηκαν και τα θεμέλια από τα βάθη, για να μην απομείνει σε αυτόν καμία ρίζα του πλανημένου λαού. Και καθώς έφευγαν οι δαίμονες, ακούγονταν οι φωνές τους σαν να βασανίζονταν φρικτά και να εξορίζονταν από την ίδια τους την κατοικία.

Και ως ουρανό εκτείνει μέσα του τη φρόνηση, κάτω από την οποία, σαν αιθέρας και πυρ του πνευματικού πόθου, έχει απλωθεί, ολόκληρη κατάσπαρτη από άστρα με τα θεία νοήματα για μια ολόλαμπρη ζωή. Μέσα σε αυτήν, σαν δύο μεγάλους φωστήρες, κάνει τη γνώση των θείων και τη γνώση των ανθρώπινων πραγμάτων να λάμπουν και να καταφωτίζουν όλον αυτόν τον κόσμο, έχοντας θέσει σε αυτούς όχι το πρωτόκτιστο φως όπως στον ήλιο, αλλά το πρώτο και θείο φως του Αγίου Πνεύματος. Ως γη θεμελιώνει σε αυτόν τη δικαιοσύνη, έχοντας φυτέψει μέσα της, σαν καρποφόρα και αθάνατα φυτά, τους ηθικούς λόγους της πρακτικής φιλοσοφίας για μια ανεξάντλητη πανδαισία. Ως αέρα απλώνει σε αυτόν τη σωφροσύνη για την έλξη καθαρού πνεύματος και για την ανακούφιση από τις επαναστάσεις του άλογου μέρους της ψυχής, δηλαδή από το βάρος της ακηδίας και από τον καύσωνα του θυμού και της επιθυμίας. Και ως θάλασσα πολλών υδάτων, μέσα στην αδυναμία της αμμώδους φύσης, ορίζει την ανδρεία, τόσο για την καθαίρεση των οχυρωμάτων και των υψωμάτων του παλαιού όφεως, όσο και για την υπομονή και σταθερότητα του φρονήματος που στέκεται εναντίον των πνευμάτων της πονηρίας.

Ο δε θείος Χρυσόστομος αλλά και ο Γρηγόριος ο Θεολόγος, ο μεν λέει: «Δεν θα αναζητήσουμε τα ζωντανά ανάμεσα στα νεκρά» (αυτό ακριβώς που λέει η Γραφή)· ο δε μακάριος Ιωάννης δεν θέλει να δίνουμε προσοχή ούτε στους αληθείς συλλογισμούς όταν πρόκειται για λόγια περί του Θεού. Διότι στα έργα του «Περί Ακαταλήπτου» αναφέρει τα εξής σχετικά με τους συλλογισμούς: «Σας υποσχεθήκαμε να μην πούμε τίποτα που να προέρχεται από συλλογισμούς· διότι τα όπλα μας δεν είναι σαρκικά, αλλά πνευματικά, ικανά να γκρεμίζουν λογισμούς και κάθε οχύρωμα που υψώνεται εναντίον της γνώσεως του Θεού. Έχουμε λάβει την εντολή, λοιπόν, να τους καθαιρούμε, όχι να τους υψώνουμε, προσταχθήκαμε να τους καταλύουμε, όχι να οπλιζόμαστε με αυτούς. Διότι οι λογισμοί των θνητών είναι δειλοί, λέει. Τι σημαίνει δειλοί; Ο δειλός, ακόμη και αν βαδίζει σε ασφαλές μέρος, πάλι δεν νιώθει θάρρος, αλλά φοβάται και τρέμει· έτσι και αυτό που αποδεικνύεται μέσω των συλλογισμών, ακόμη και αν είναι αληθές, δεν παρέχει στην ψυχή πλήρη βεβαιότητα και επαρκή πίστη. Επειδή, λοιπόν, τέτοια είναι η αδυναμία των συλλογισμών, ελάτε να αρχίσουμε τη μάχη εναντίον των αντιπάλων ορμώμενοι από τις Γραφές».

Ανατρέποντας, λέει, λογισμούς και κάθε ύψωμα που επαίρεται εναντίον της γνώσεως του Θεού. Δες μέχρι ποιου σημείου εκτείνει το τόλμημά του ο αλαζόνας, με το να θέλει να καταρρίψει ακόμη και εκείνους που ήδη κατέχουν το Θείο μέσω της επίγνωσης της αλήθειας. Ώστε, πρέπει με κάθε προφύλαξη να φυλάσσει κανείς την καρδιά του και να ζητά από τον Θεό πολλή σύνεση, για να μας δώσει την ικανότητα να αποκαλύπτουμε τα τεχνάσματα της κακίας. Και αρμόζει να καλλιεργούμε και να ασκούμε τον νου με σύνεση, καθώς και τους λογισμούς αδιάκοπα, και να τους καταρτίζουμε σύμφωνα με το θέλημα του Θεού. Δεν υπάρχει μεγαλύτερο ούτε πιο τίμιο έργο από αυτό. Διότι, λέει, εξομολόγηση και μεγαλοπρέπεια είναι το έργο Του.

Ώστε, ας προσευχηθούμε να γίνουν «πεφωτισμένοι οι οφθαλμοί» της διανοίας μας, για να γνωρίσουμε τι σημαίνει το: «αποκάλυψε τους οφθαλμούς μου, και θα κατανοήσω τα θαυμάσιά σου από τον νόμο σου». Ας φωνάξουμε από τα βάθη της καρδιάς «Ραββουνί», για να αναβλέψουμε. Εκείνος που αναβλέπει, αν και βρίσκεται «εν σαρκί», δεν στρατεύεται «κατά σάρκα»· διότι «τα όπλα της στρατείας» του «δεν είναι σαρκικά αλλά δυνατά ενώπιον του Θεού προς καθαίρεσιν οχυρωμάτων, γκρεμίζοντας λογισμούς και κάθε ύψωμα που επαίρεται κατά της γνώσεως του Θεού». Ας υψώσουμε «όσια χέρια» σε προσευχές αδιαλείπτως, «χωρίς οργή και διαλογισμούς». Ας γίνουμε ομοεθνείς του Κυρίου, ο οποίος ανέτειλε από τη φυλή «Ιούδα». Ας γίνουμε Ιουδαίοι εν κρυπτώ· «διότι Ιουδαίος δεν είναι αυτός που φαίνεται», «αλλά αυτός που είναι στο κρυπτό», ο οποίος, μέσω της αποχής από τους μάταιους λογισμούς και τις ρυπαρές έννοιες, σαββατίζει πάντοτε και δέχεται την περιτομή στον έσω του άνθρωπο. Επομένως, ας περιτμήσουμε την ακάθαρτη ακροβυστία της «καρδιάς», αποκόπτοντας το περιττό του νου, το οποίο είναι «το κεντρί του θανάτου, η αμαρτία», η οποία παρασπάρθηκε από τον εχθρό μέσω της παρακοής. Ας δεχθούμε στις καρδιές μας τον νόμο εν Πνεύματι Θεού, τον οποίο υποσχέθηκε λέγοντας: «Θα δώσω τους νόμους μου στις καρδιές τους, και θα τους επιγράψω στις διάνοιές τους» και κατά τον Δαβίδ: «Ο νόμος του Θεού είναι στις καρδιές τους, και τα διαβήματά τους δεν θα υποσκελισθούν».

Αυτό λοιπόν είναι το ζητούμενο, να φροντίσουμε από τώρα, σε αυτόν τον λίγο καιρό, να αξιωθούμε να υποδεχθούμε και να συλλάβουμε στις καρδιές μας το Άγιο Πνεύμα του Θεού, ώστε μέσω αυτού, εκείνη την ημέρα, και τα σώματά μας να ντυθούν με δόξα και ανάπαυση. Διότι τους αποκαθιστά σε έναν αιώνα καινούργιο και άφθαρτο, κτίζοντας για αυτούς «ουρανό καινούργιο και γη καινούργια» και νέους φωστήρες, και τους δίνει τη δική του εικόνα και ολόκληρη «την επαγγελία της κληρονομίας». Και αυτοί είναι πολύτιμοι λίθοι και εκλεκτά μαργαριτάρια που στέκονται ενώπιον της θεότητας· διότι οι δίκαιοι ονομάστηκαν πολύτιμοι λίθοι και αετοί και περιστέρια. Ο δε αρχιτέκτονας Χριστός γκρεμίζει τα σκοτεινά οικοδομήματα των πονηρών διαλογισμών, για τους οποίους έχει ειπωθεί: «γκρεμίζοντας λογισμούς και κάθε ύψωμα που υψώνεται εναντίον της γνώσης του Θεού» (διότι αυτά, όταν εισέρχονται, ωρύονται μέσα στις καρδιές μας σαν σε έρημο), και αφού τα καθαιρέσει, θέτει το θεμέλιο και τη δική του πέτρα και, κυλώντας τους υπόλοιπους λίθους (εννοώ δηλαδή τους φυσικούς λογισμούς), τους ανεβάζει μέχρι την κορυφή του οικοδομήματος των υψωμάτων του ουρανού, συναρμολογώντας τους με το άγιο σώμα του Χριστού και ενώνοντάς τους με το οικοδόμημα των αγίων αποστόλων.

«Πνευματικά» δε «της πονηρίας» είναι οι υποθέσεις του διαβόλου, οι λογισμοί της απιστίας και της κραιπάλης, καθώς λέει: «διότι τα όπλα της στρατείας μας δεν είναι σαρκικά, αλλά δυνατά στον Θεό προς καθαίρεση οχυρωμάτων, τα οποία καθαιρούν λογισμούς», μέχρι να γίνει πόλεμος με την αντίρρηση στους λογισμούς. Διότι ο εχθρός κυριεύει τον νου και του υποδεικνύει δόλια τις εξωτερικές δόξες και ηδονές, από τις οποίες γεννιέται το μίσος, το οποίο αποτελεί κάλυμμα της ψυχής, και εξαιτίας του δεν μπορούμε να δούμε, ούτε τη δική του κακία ούτε τη βοήθεια του Κυρίου, και έτσι δεν γνωρίζουμε πώς κατοικεί ο Χριστός στον άνθρωπο και πώς δένει τον ισχυρό και διαρπάζει τα σκεύη του, τα οποία εκείνος άρπαξε από τον άνθρωπο. Δεν λέμε βέβαια ότι η Βασιλεία των Ουρανών λαμβάνει τέλος εδώ, αποκλείοντας τα μέλλοντα, αλλά ότι από εδώ είναι δυνατόν να κοινωνήσουμε με το Άγιο Πνεύμα και να πιστέψουμε ενεργά για την αιώνια ζωή μέσω της ανάστασης εκ νεκρών σύμφωνα με το ρητό: «διότι εάν το Πνεύμα του Χριστού κατοικεί μέσα σας, εκείνος που ανέστησε εκ νεκρών τον Ιησού θα ζωοποιήσει και τα θνητά σώματά σας μέσω του Πνεύματός του που κατοικεί μέσα σας». Αυτά δε δεν αποτελούν έκφραση αναπόδεικτης πίστης, το να λέει: «δοκιμάζετε τους εαυτούς σας», «εάν είστε μέσα στην πίστη», «ή δεν αναγνωρίζετε τους εαυτούς σας;», «εκτός αν είστε αδόκιμοι». Γι' αυτό παραγγέλλει να μην έχουμε καμία σωματική μέριμνα, προκειμένου να κρατούμε την ελπίδα με απερίσπαστη μνήμη.

Διότι ο Σωτήρας θέλει, αν και βρισκόμαστε στη σάρκα, να αξιωθούμε και τη δική Του απάθεια και να πληρωθούμε από τον αγιασμό, ώστε με θάρρος να λέμε: «Αν και περιπατούμε με σάρκα, δεν πολεμούμε κατά σάρκα, διότι τα όπλα της στρατείας μας δεν είναι σαρκικά, αλλά δυνατά ενώπιον του Θεού για την καθαίρεση οχυρωμάτων, καταρρίπτοντας λογισμούς και κάθε ύψωμα που επαίρεται εναντίον της γνώσεως του Θεού». Πρέπει, λοιπόν, από τώρα κιόλας να προσηλώσουμε στον σταυρό τα πάθη της αμαρτίας, σύμφωνα με την προσευχή του προφήτη: «Καθήλωσε από τον φόβο σου τις σάρκες μου». Διότι η σάρκα και το αίμα, για τα οποία ο απόστολος λέει ότι δεν μπορούν να κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού, δεν είναι αυτό το ορατό σώμα, επειδή αυτό πλάστηκε από τον Θεό, αλλά το φρόνημα της σάρκας που κινείται από τα πνεύματα της πονηρίας τα οποία ενεργούν «στους υιούς της απειθείας». Επειδή για τους τέλειους αγωνιστές εν Χριστώ «η πάλη» δεν είναι «προς αίμα και σάρκα», «αλλά προς τους κοσμοκράτορες του σκότους τούτου, προς τα πνευματικά της πονηρίας».

Εύχομαι, λοιπόν, ως αμαρτωλός να ευδοκιμήσουν. Διότι ο αγώνας γίνεται για τον Χριστό και δεν είναι μικρής σημασίας, όπως θεωρείται από κάποιους ασύνετους η μοιχεία. Ο Χριστός είναι αυτός που ολοφάνερα τώρα αθετείται μαζί με τη Μητέρα Του και τους θεράποντές Του. Ω άνδρες, ω στρατιώτες του Χριστού, σταθείτε γενναία, σηκώστε τα δυνατά όπλα, με τα οποία ο Παύλος μας παραγγέλλει να οπλιστούμε για την καθαίρεση των οχυρωμάτων του διαβόλου. Ιδού ο πόλεμος, ιδού η νίκη (διότι ο Χριστός είναι βοηθός), ιδού τα αμαράντινα στεφάνια της δικαιοσύνης, ιδού ο Παράδεισος, ιδού η βασιλεία των ουρανών. Μας βλέπουν οι άγγελοι, συμμετέχουν στην πάλη μας εναντίον των αντιπάλων, συναγωνίζονται μαζί μας οι άγιοι από τον ουρανό, επιβλέποντας τα αγωνίσματά μας. Ας μην παρεκκλίνουμε, ω καλοί μου συναθλητές, ας μην πτοηθούμε από τις φυλακές και τις ταλαιπωρίες, και κάποιες φορές από τις τιμωρίες, ας μην ντροπιάσουμε τον Χριστό με την ήττα μας - ο μη γένοιτο -, ας μην κάνουμε να ντραπούν οι συμπολεμιστές μας άγγελοι, ας μην λυπήσουμε τους ομόταξούς μας προδρόμους και νικητές. Ο αγώνας, λοιπόν, είναι του πρώτου διαύλου, στον οποίο υπάρχουν τα πολλά έπαθλα, όπως γνωρίζετε, κατά τον κάτω δρόμο. Αλλά τουλάχιστον ας επιτύχουμε τον δεύτερο. Και αν αποτύχουμε και σε αυτόν, ας έρθουμε έστω τέταρτοι. Μόνο ας μην μείνουμε πίσω καταντροπιασμένοι, όταν βρεθούμε στο φοβερό βήμα του Χριστού, μη βρίσκοντας δεύτερη ευκαιρία για να παλέψουμε. Ναι, σας παρακαλώ, ας νικήσουμε.

Προς το τέκνο Ιάκωβο. Μου έγραψες αυτό και εκείνο, επαινώντας με με πολλά λόγια, αλλά εγώ δεν έχω τη συνείδηση ότι κατέχω κανένα καλό. Για σένα, όμως, εύχομαι, αφού άρχισες, να ολοκληρώσεις κιόλας το έργο του Θεού, το μαρτύριο της ομολογίας του Χριστού. Γι' αυτό υπόμεινε, αγαπημένο μου τέκνο, τις δοκιμασίες της φυλακής, καθαρίζοντας τον έσω άνθρωπο αιχμαλωτίζοντας τους εχθρικούς λογισμούς· διότι έτσι θα είσαι πάντοτε προετοιμασμένος για τον θάνατο υπέρ του Χριστού. Μακάριος δεν είναι απλώς εκείνος που ξεκίνησε καλά, αλλά εκείνος που ολοκλήρωσε το έργο του Χριστού. Τον αδελφό Λουκιανό κι εγώ τον πενθώ, αλλά όμως ηττήθηκε εξαιτίας των αμαρτιών μου, και η ανάκληση της ήττας είναι δύσκολη.

Λόγος ΙΗ'. Ότι πλήττει τον εχθρό η εξαγγελία των κρυφών. Πατέρες μου και αδελφοί, για όσους στρατεύονται κατά σάρκα, εφόσον διαρκεί ο καιρός του πολέμου, δεν υπάρχει καμία άνεση ανεμελιάς. Ετοιμάζονται φαρέτρες και ασπίδες και θυρεοί και δόρατα και αιχμές σιδήρου, και οτιδήποτε άλλο από τον πολεμικό εξοπλισμό. Ακόμη δε και πορείες ημερήσιες, πολλές δε και ολονύκτιες, σκοπιές, και αυτά μερικές φορές με δίψα και με πείνα, και μάλιστα όταν παρουσιάζεται η προσβολή του πολέμου. Διότι για τις συγκρούσεις και τους λογχισμούς και τους τραυματισμούς και τις αιματοχυσίες γίνεται άλλος λόγος. Όταν όμως επιστρέφουν στην πατρίδα τους, αφού λήξει ο πόλεμος και διαλυθεί το στρατόπεδο, ο καιρός τους είναι γεμάτος ειρήνη, χαρά και ανάπαυση· και τους περιμένουν τα έπαθλα για τα πολεμικά τους ανδραγαθήματα και οι βασιλικές δωρεές. Αυτό λοιπόν πρέπει να κατανοήσουμε και για εμάς τους ίδιους, αδελφοί· διότι άραγε δεν βρισκόμαστε και εμείς σε πόλεμο και σε παράταξη; Και σας λέω, μάλιστα σε ανώτερο βαθμό· διότι τα όπλα μας δεν είναι σαρκικά, καθώς λέει ο θείος Παύλος, αλλά δυνατά ενώπιον του Θεού για την καθαίρεση οχυρωμάτων. Και πολέμιος εχθρός μας είναι ο αλιτήριος διάβολος, ο οποίος επιστρατεύει όλες τις υπό την εξουσία του αποστατικές δυνάμεις που κατακρημνίστηκαν από τον ουρανό.

«Είτε, πάλι, θλιβόμαστε, αυτό γίνεται για τη δική σας παρηγοριά και σωτηρία, η οποία ενεργείται με την υπομονή των ίδιων παθημάτων τα οποία πάσχουμε κι εμείς, και η ελπίδα μας είναι βέβαιη για εσάς· είτε παρηγορούμαστε, αυτό γίνεται για τη δική σας παρηγοριά και σωτηρία, γνωρίζοντας ότι όπως ακριβώς είστε κοινωνοί των παθημάτων, έτσι είστε και της παρηγοριάς.» Δείτε, με αυτά τα λόγια μάς έδειξε να συμμετέχουμε ο ένας με τον άλλον στα παθήματα και στις παρηγοριές, ως «ένα σώμα και ένα πνεύμα, καθώς και κληθήκαμε σε μία ελπίδα της κλήσεώς μας.» Ας μην καταπέσουμε, λοιπόν, αδελφοί, ούτε να αποθαρρυνθούμε, αλλά ας ξεσηκωθούμε όλοι μαζί, ως καλοί στρατιώτες του Χριστού, φέροντας τα όπλα μας, τα οποία δεν είναι σαρκικά, αλλά δυνατά κατά Θεόν για την καθαίρεση οχυρωμάτων, δηλαδή τη φρόνηση, την ανδρεία, τη σωφροσύνη, τη δικαιοσύνη· και με αυτά ας εκπληρώνουμε εκείνο που έχει ειπωθεί από τον Θεό: «Όταν σας διώκουν σε τούτη την πόλη, να φεύγετε στην άλλη.» Και όταν πάμε εκεί, ας μη μεριμνήσουμε για το «τι θα φάμε ή τι θα πιούμε ή τι θα ντυθούμε.» «Διότι ο Ίδιος έχει πει: Δεν θα σε αφήσω, ούτε πρόκειται να σε εγκαταλείψω.» Ώστε και εκεί θα μας ανοίξει θύρα και θα σταθεί βοηθός μας σε όλα. Δεν χαιρόμαστε, λοιπόν, έχοντας τέτοιες υποσχέσεις; Δεν σκιρτούμε από χαρά επειδή μαθητεύουμε στον Κύριο;

Ας φοβηθούμε λοιπόν, αδελφοί, και ας τρέμουμε «ενδυναμούμενοι με κάθε δύναμη, σύμφωνα με το κράτος» της ισχύος του Πνεύματος που κατοικεί μέσα μας, «καθαιρώντας λογισμούς, κατά το γεγραμμένο, και κάθε ύψωμα που ορθώνεται κατά της γνώσης του Θεού, και αιχμαλωτίζοντας κάθε νόημα στην υπακοή του Χριστού, και όντας έτοιμοι να τιμωρήσουμε κάθε παρακοή»· και αυτό αδιάκοπα· και αυτός είναι ο πόλεμος ο ακαταμάχητος· και αυτό είναι το μαρτύριο το πολυβάσανο και πολυήμερο. Διότι όποιος δεν ενδίδει στους λογισμούς, αν και διαρκώς δέχεται τα χτυπήματά τους, ούτε κάμπτει το γόνυ στον Βάαλ, αλλά αγωνίζεται και υπερπηδά τα πάθη της επιθυμίας, του θυμού, της οργής, του φθόνου, αυτός προφανώς μαρτυρεί καθημερινά, και μπορεί να λέει μαζί με τον Παύλο: «Καθημερινά πεθαίνω, μα την καύχηση για εσάς, την οποία έχω εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών»· και στο τέλος των αγώνων θα αποκτήσει την παρρησία να πει: «Τον αγώνα τον καλό αγωνίστηκα, τον δρόμο τελείωσα, την πίστη τήρησα· στο εξής με περιμένει ο στέφανος της δικαιοσύνης, τον οποίο θα μου αποδώσει ο Κύριος εκείνη την ημέρα, ο δίκαιος κριτής». Και είθε όλοι μας να πούμε το ίδιο, και να στολιστούμε με τον στέφανο της δικαιοσύνης, και να εισέλθουμε στη βασιλεία των ουρανών, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος, μαζί με τον Πατέρα και το άγιο Πνεύμα, νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

ΚΑΤΗΧΗΣΗ 95 ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΣΤΕΝΗΣ ΚΑΙ ΤΕΘΛΙΜΜΕΝΗΣ ΟΔΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΚΑΛΟΥ ΚΑΤΑΛΥΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΙΩΝΙΑΣ ΖΩΗΣ Αδελφοί και πατέρες, καθένας που βαδίζει σε δρόμο μακρύ και τραχύ κοπιάζει πολύ και πονά, υφιστάμενος τα βάρη της οδοιπορίας· όμως, χάρη στην ελπίδα του καλού καταλύματος υπομένει τα επώδυνα και αποκρούει τα κοπιαστικά, προχωρώντας διαρκώς προς τα εμπρός με κάθε προθυμία και σφρίγος. Τι θέλει λοιπόν να μας πει αυτή η παραβολή; Ότι και εμείς βαδίζουμε σε έναν δρόμο σε αυτόν τον βίο, που είναι στενός και τεθλιμμένος, μακρύς και πολύ κοπιαστικός. Πώς άλλωστε να μην είναι; Αφού οφείλουμε σε όλη μας τη ζωή να διασώζουμε την παρθενία και τη σωφροσύνη, να διαφυλάττουμε την υποταγή και την υπακοή χωρίς πτώση, και επιπλέον «να καθαιρούμε λογισμούς και κάθε ύψωμα που επαίρεται κατά της γνώσης του Θεού, και να αιχμαλωτίζουμε κάθε νόημα στην υπακοή του Χριστού», καθώς και όλα τα άλλα που ακολουθούν αυτά σύμφωνα με τη μοναχική πολιτεία. Αλλά και εδώ το τέλος είναι αγαθό. Και ποιο είναι αυτό; Η αιώνια ζωή, την οποία ο αψευδέστατος Θεός υπόσχεται να παράσχει σε όσους Τον υπομένουν. Επομένως, για την αιώνια ζωή, αδελφοί, ας υπομείνουμε όλα τα λυπηρά αυτού του βίου με ευχαριστία και υπομονή, δοξάζοντας τον Θεό στο σώμα μας και στο πνεύμα μας. Και πώς μπορούμε να δοξάζουμε τον Θεό; Θα σας το πω αναφέροντας έναν τρόπο.

ΚΑΤΗΧΗΣΗ ΡΙΔ' ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΜΟΝΑΧΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΝΤΙΠΑΡΑΤΑΞΗΣ ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΗΔΗ ΕΝΕΣΤΩΣΑΣ ΑΙΡΕΣΗΣ Αδελφοί και πατέρες, δεν θα παύσω να σας προσφωνώ με αυτό το καλό όνομα της αδελφότητας και της πατρότητας, γνωρίζοντας ότι η κλήση σας είναι αληθινή και η προσωνυμία αψευδής. Διότι όντως αληθινοί αδελφοί και πατέρες είναι αυτοί που αγάπησαν τον Θεό περισσότερο από γονείς, από αδελφούς, από γένος, από πατρίδα, περισσότερο από όλα τα ορώμενα, αποδεχόμενοι τον κοινό βίο· των οποίων η καρδιά και η ψυχή είναι μία, και των οποίων πατέρας είναι ο Θεός, και πόλη η άνω Ιερουσαλήμ. Τέτοιοι λοιπόν είστε και εσείς, αδελφοί αγαπημένοι από τον Κύριο· και για να σας καλέσω με τα λόγια της Γραφής: «Γένος εκλεκτό, βασίλειο ιεράτευμα, έθνος άγιο, λαός που αποκτήθηκε από τον Θεό, ώστε να εξαγγείλετε τις αρετές εκείνου που σας κάλεσε από το σκότος στο θαυμαστό του φως». Διότι θαυμαστό φως σε μέγιστο βαθμό είναι η μοναχική πολιτεία, στην οποία κληθήκαμε, και στην οποία εξαγγέλλουμε τους αίνους εκείνου που κάλυψε με αρετή τους ουρανούς. Εδώ λοιπόν υπάρχει φρόνηση, σωφροσύνη, ανδρεία και δικαιοσύνη· εδώ βρίσκονται τα τρόπαια κατά του Πονηρού και η εν Χριστώ νίκη. Αφού «τα όπλα μας δεν είναι σαρκικά, αλλά δυνατά με τη χάρη του Θεού προς καθαίρεση οχυρωμάτων, καταρρίπτοντας λογισμούς και κάθε ύψωμα που επαίρεται κατά της γνώσης του Θεού, και αιχμαλωτίζοντας κάθε νόημα στην υπακοή του Χριστού.»

Δεν έπαυε λοιπόν ο μέγας Μεθόδιος να απευθύνει διαρκώς κάθε είδους νουθεσία στους άρχοντες, και αφενός μεν να τους καθοδηγεί προς έναν σεμνό βίο, αφετέρου δε να τους παραθέτει το ανόθευτο δόγμα της εκκλησίας σαν ένα γνήσιο και βασιλικό νόμισμα, ενσφραγίζοντάς το στις ψυχές τους ασφαλές και απαραβίαστο. Διότι υπήρχαν, ναι, υπήρχαν και τότε εκείνοι που το παραχάρασσαν αυτό και μετέβαλαν τα όρια, τα οποία οι πατέρες μας έθεσαν στην εκκλησία του Θεού, και πολλοί έβλαπταν τις ψυχές τους από την παραφθορά που εισήγαγαν οι Φράγκοι, οι οποίοι ισχυρίζονταν ότι ο μεν Υιός γεννήθηκε από τον Πατέρα, το δε Πνεύμα εκπορεύεται από τον Υιό. Σε αυτούς ο άγιος αντιστεκόταν, αφενός μεν με τα λόγια του Κυρίου, αφετέρου δε με πατερικές φωνές, και κατέρριπτε τους συλλογισμούς τους και κάθε ύψωμα που υψωνόταν εναντίον της θείας γνώσης, και πολλούς αιχμαλώτιζε στην υπακοή του Χριστού, μεταφέροντάς τους από την πλανεμένη πίστη στην αληθινή και άμωμη, αναδεικνύοντας τίμιους ανθρώπους από ανάξιους, και γι' αυτό γινόταν και αποκαλούνταν στόμα Θεού. Εξαιτίας αυτού, οι πιστοί καθημερινά πληθύνονταν και ο λόγος του Θεού αυξανόταν, πράγμα που έχουμε ακούσει να λέει ο Λουκάς για τη διδαχή των αποστόλων, ή, αν προτιμάς εκείνο το παλαιό ρητό, ο μεν οίκος του Δαβίδ προόδευε, ο δε οίκος του Σαούλ υποχωρούσε, ελαττούμενος καθημερινά.