Πατερικές αναφορές στο Β΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 12:10

Είναι καλό για εμένα το ότι με ταπείνωσες. Σαν να έλεγε: Ευδοκώ στις ασθένειες, στις ύβρεις, στις ανάγκες, στους διωγμούς, στις στενοχώριες, ώστε να αναδειχθώ άξιος των δικαιωμάτων σου, επιζητώντας εκείνα τα οποία δεν είναι δυνατόν να μάθει κανείς διαφορετικά. Πολυτιμότερος είναι για εμένα ο νόμος του στόματός σου από χιλιάδες νομίσματα χρυσού και αργύρου. Καθώς εισάγεται κανείς, διδάσκεται πόσων δωρεών έχει αξιωθεί ο άνθρωπος.

Απέφευγε δε να αλείφεται με έλαιο, λέγοντας ότι αρμόζει περισσότερο στους νεότερους να επιδίδονται με προθυμία στην άσκηση και να μην αναζητούν όσα προκαλούν χαύνωση στο σώμα· αλλά, αντίθετα, να το συνηθίζουν στους κόπους, αναλογιζόμενοι το ρητό του Αποστόλου: «Όταν ασθενώ, τότε είμαι δυνατός».

Αποφασίζει, λοιπόν, να συνηθίσει τον εαυτό του σε πιο σκληρές αγωγές. 5. Και πολλοί μεν θαύμαζαν, ο ίδιος όμως υπέφερε τον κόπο ευκολότερα. Διότι η προθυμία της ψυχής, παραμένοντας για πολύ χρόνο, δημιουργούσε μέσα του αγαθή έξη, ώστε, λαμβάνοντας έστω και μικρή αφορμή από άλλους, να επιδεικνύει πολλή σπουδή για τον σκοπό αυτό. 6. Διότι αγρυπνούσε τόσο πολύ, ώστε πολλές φορές περνούσε και ολόκληρη τη νύχτα άυπνος. Και πράττοντας τούτο όχι μία αλλά πάρα πολλές φορές, προκαλούσε τον θαυμασμό. Έτρωγε δε μία φορά την ημέρα μετά τη δύση του ηλίου, αλλά υπήρχαν φορές που μετελάμβανε τροφής κάθε δύο, και πολλές φορές κάθε τέσσερις ημέρες. Και η τροφή του ήταν άρτος και αλάτι, και το ποτό του μόνο νερό. 7. Διότι για κρέατα και κρασί είναι περιττό και να γίνεται λόγος, αφού άλλωστε ούτε και στους άλλους σπουδαίους ασκητές βρισκόταν κάτι τέτοιο. Για τον ύπνο του αρκούνταν σε μία ψάθα· τον περισσότερο όμως χρόνο πλάγιαζε μόνο πάνω στο χώμα. 8. Το να αλείφεται με λάδι το απέφευγε, λέγοντας ότι αρμόζει μάλλον στους νεότερους να προσέρχονται στην άσκηση με προθυμία και να μην επιζητούν αυτά που χαλαρώνουν το σώμα, αλλά αντίθετα να το συνηθίζουν στους κόπους, αναλογιζόμενοι το ρητό του αποστόλου: «Όταν ασθενώ, τότε είμαι δυνατός». 9. Διότι έλεγε πως ο νους της ψυχής είναι τότε ισχυρός, όταν εξασθενούν οι ηδονές του σώματος. 10. Και ήταν πράγματι και τούτος ο λογισμός του παράδοξος· διότι δεν θεωρούσε σωστό να μετράει με τον χρόνο την οδό της αρετής, ούτε την αναχώρηση που γινόταν γι' αυτήν, αλλά με τον πόθο και την προαίρεση. 11.

Επειδή ο Θεός γνώριζε ότι αυτή η οδύνη τον απαλλάσσει από πολλά πάθη της ψυχής, τον άφησε σε αυτό το πάθος. Εκεί, λοιπόν, ας θυμηθεί τον Απόστολο που λέει: «Όταν ασθενώ, τότε είμαι δυνατός». Και ας μην νομίσει ότι του συνέβη αυτό επειδή έφαγε από τα φαγητά που φαίνονται να βλάπτουν, αλλά είναι παραχώρηση του Θεού· διότι, ακόμη κι αν φάει από τα θεωρούμενα ως καλά και ωφέλιμα, τίποτα δεν μπορεί να τον ωφελήσει χωρίς την προσταγή του Θεού.

Δεν σε ωφελεί ο πυρετός περισσότερο από τη γέεννα; Ας μην αποθαρρυνθούμε κατά την ασθένεια, διότι ο Απόστολος είπε: «Όταν ασθενώ, τότε είμαι δυνατός.» Βλέπετε ότι «Καρδιές και νεφρούς ερευνά ο Θεός.» Ας υπομείνουμε, ας βαστάξουμε, ας γίνουμε μαθητές εκείνου που λέει: «Στη θλίψη να δείχνετε υπομονή.» Ας ευχαριστούμε τον Θεό για όλα, για να μην εκπληρωθεί και σε εμάς το: «Θα σε δοξολογήσει όταν του κάνεις καλό.» Και αν είχες σωματική περιποίηση και προς δοκιμασία βρήκες μικρή θλίψη, γιατί δεν θυμάσαι τον Ιώβ που λέει: «Αν τα αγαθά τα δεχθήκαμε από το χέρι του Κυρίου, τα κακά δεν θα τα υπομείνουμε;» Πρόσεξε ότι εκείνοι που θέλουν σε όλα την ανάπαυση, πρόκειται να ακούσουν: «Απολαύσατε τα αγαθά σας στη ζωή σας.» Ας μην χαλαρώσουμε πνευματικά. Έχουμε ελεήμονα Θεό που γνωρίζει την ασθένειά μας καλύτερα από εμάς, και αν, για να μας δοκιμάσει, φέρνει πάνω μας την ασθένεια, ωστόσο έχουμε τον Απόστολο που μας παρέχει το βάλσαμο λέγοντας: «Πιστός είναι ο Θεός, ο οποίος δεν θα επιτρέψει να πειραστείτε πάνω από τη δύναμή σας, αλλά μαζί με τον πειρασμό θα δώσει και τη διέξοδο, ώστε να μπορέσετε να τον υπομείνετε.» Ο Κύριος θα ενδυναμώσει και τον ασθενή και εκείνους που τον υπηρετούν, και τα δύο αυτά έργα σας θα γίνουν προς δόξαν Θεού. Μέχρι τέλους να φροντίζετε για την υπομονή, μην αποθαρρύνεστε, μην αποκάμετε. Διότι ο Θεός είναι κοντά, λέγοντας: «Δεν θα σε αφήσω, ούτε πρόκειται να σε εγκαταλείψω.» Πιστέψτε με, αδελφοί, πώς με κυρίευσε η κενοδοξία.

Παρακαλώ, δέσποτα, για τον Κύριο, να μου στείλεις μια μικρή ευλογία από την αγία τροφή σου και το νερό, ώστε μέσω αυτών να λάβω παρηγοριά. Απόκριση Βαρσανουφίου: Μη λυπάσαι, αγαπητέ μου, διότι αυτό δεν προέρχεται από τους δαίμονες, όπως νομίζεις, αλλά είναι ρεύμα θείας παιδαγωγίας προς εμάς για τη βελτίωσή μας, εφόσον εμείς ευχαριστούμε τον Θεό. Δεν ήταν ο Ιώβ γνήσιος φίλος του Θεού; Και τι δεν υπέμεινε, ευχαριστώντας και δοξολογώντας τον Θεό; Και το τέλος της υπομονής του τον οδήγησε σε ανείπωτη δόξα. Επομένως, και εσύ κάνε υπομονή για λίγο και «θα δεις τη δόξα του Θεού». Όσο για τη νηστεία, μη λυπάσαι, διότι, όπως ήδη σου είπα, ο Θεός δεν απαιτεί από κανέναν κάτι πέρα από τις δυνάμεις του. Διότι τι άλλο είναι η νηστεία, παρά παιδαγωγία του σώματος, ώστε να υποδουλώσει το υγιές σώμα και να το κάνει αδύναμο ως προς τα πάθη; Λέει άλλωστε: «Όταν ασθενώ, τότε είμαι δυνατός». Η ασθένεια όμως είναι ανώτερη από την άσκηση, και λογίζεται ως πνευματική πολιτεία ή και περισσότερο για εκείνον που την υπομένει με καρτερία και ευχαριστεί τον Θεό, και από αυτήν την υπομονή τρυγά τον καρπό της σωτηρίας. Αντί λοιπόν να γίνει αδύναμο μέσω της νηστείας, το σώμα ασθενεί από μόνο του.

Οι ατιμίες, εξάλλου, και οι ζημίες, καθώς και οι θάνατοι των οικείων, δεν θα ανέλθουν στον νου, ούτε θα καταρρίψουν το ύψος της ψυχής προς την εγκόσμια συμπάθεια. Διότι, αν όσοι περιέπεσαν στις δυσκολίες έχουν το ίδιο φρόνημα με τον ενάρετο άνθρωπο, δεν θα προκαλέσουν λύπη σε άλλον, εφόσον ούτε οι ίδιοι υπομένουν με λύπη όσα τους συμβαίνουν· αν πάλι ζουν σαρκικά, ούτε και έτσι θα προκαλέσουν λύπη, αλλά θα θεωρηθούν αξιοθρήνητοι, όχι τόσο εξαιτίας των περιστάσεων, όσο επειδή δεν επιλέγουν τα δέοντα. Γενικά δε η ψυχή, η οποία άπαξ και έχει προσδεθεί στον πόθο του Κτίστη και έχει συνηθίσει να φαιδρύνεται από τα εκεί κάλλη, δεν πρόκειται να μεταβάλει την περίχαρη και εύθυμη κατάστασή της εξαιτίας των ποικίλων μεταπτώσεων των σαρκικών παθημάτων, αλλά όσα για τους άλλους είναι λυπηρά, αυτή θα τα μετατρέψει σε αφορμή για επιπλέον ευφροσύνη. Τέτοιος ήταν ο Απόστολος, ο οποίος ευφραινόταν στις ασθένειες, στις θλίψεις, στους διωγμούς και στις ανάγκες, καθιστώντας τις στερήσεις του καυχήματά του· στην πείνα και τη δίψα, στο ψύχος και τη γυμνότητα, στους διωγμούς και τις στενοχώριες, για τα οποία άλλοι δυσανασχετούν και απελπίζονται από τη ζωή τους, για όλα αυτά εκείνος αγαλλιούσε. Εκείνοι λοιπόν που είναι απαίδευτοι ως προς την αποστολική διάνοια και δεν κατανοούν ότι μας προσκαλεί στην ευαγγελική ζωή, τολμούν να κατηγορούν τον Παύλο ότι μας ορίζει πράγματα αδύνατα.

Διότι αυτό είναι που λέει ο Απόστολος, ότι όσο ο εξωτερικός άνθρωπος φθείρεται, τόσο ο εσωτερικός ανακαινίζεται· και το: «Όταν ασθενώ, τότε είμαι δυνατός». Δεν θα περιφρονήσεις τα φθαρτά βρώματα; Δεν θα επιθυμήσεις την τράπεζα της Βασιλείας, την οποία οπωσδήποτε θα προετοιμάσει η εδώ νηστεία;

Τέτοιο είναι και το «Δεν είδα δίκαιο εγκαταλειμμένο, ούτε το σπέρμα του να ζητά άρτους». Διότι θυμόμαστε τον Ηλία που ζήτησε άρτο από τη Σιδωνία, αλλά και το σπέρμα του Ιακώβ, του δικαίου, ζητούσε άρτους στην Αίγυπτο. Εάν όμως αποφύγουμε την ταπεινή έννοια, τότε θα διαλυθεί και το άτοπο που προκύπτει από αυτές τις αντιφάσεις. — Αυτές, λοιπόν, τις νηστείες νήστευαν οι Ιουδαίοι, λιμοκτονώντας τον εσωτερικό τους άνθρωπο, με αποτέλεσμα να έλθει πάνω τους η απειλή που λέει: «Ιδού, έρχονται ημέρες, λέγει ο Κύριος, και θα επιφέρω σε αυτή τη γη λιμό, όχι λιμό άρτου, ούτε δίψα ύδατος, αλλά λιμό του να ακούσουν τον λόγο του Κυρίου». Αυτές, λοιπόν, τις νηστείες λέει ο Κύριος ότι μισεί, εκείνων δηλαδή που φθείρουν τον νου τους μέσα στην ασιτία των σωτήριων και ζωοποιών διδαγμάτων, ενώ υπερτρέφουν και παχαίνουν τον εξωτερικό άνθρωπο. — Διότι, όπως ακριβώς στην κλίση της ζυγαριάς, όταν βαραίνει το ένα μέρος, υψώνεται κατά κάποιον τρόπο το αντίθετο, έτσι θα μπορούσε κανείς να δει αυτό να συμβαίνει και στον άνθρωπο· διότι όταν η σάρκα αυξάνεται, συμβαίνει ο νους κατά κάποιον τρόπο να γίνεται ασθενέστερος· όταν πάλι ο νους ευεκτεί, η σάρκα πολλές φορές αδυνατίζει. Και αυτό είναι που λέει ο Απόστολος, ότι όσο ο εξωτερικός άνθρωπος φθείρεται, τόσο ο εσωτερικός ανακαινίζεται. Καθώς και το: «Όταν ασθενώ, τότε είμαι δυνατός».

Ο ίππος έχει αποκλειστεί από τη χρήση των αγίων. Και ούτε ο Ισραήλ, όταν σημείωνε επιτυχίες στους πολέμους, φαίνεται να χρησιμοποίησε ποτέ ιππική δύναμη, ούτε κανείς από τους αγίους αποδέχθηκε προσωπικά τη χρήση των ίππων ως αρμόζουσα. Ο Φαραώ, αντίθετα, χρησιμοποιεί ίππο, και ο υπερήφανος Σεναχηρείμ καυχιέται για την αφθονία των ίππων του. Γι' αυτόν τον λόγο, του μεν Φαραώ τον ίππο και τον αναβάτη τους έριξε στη θάλασσα· του δε Σεναχηρείμ αποκοιμήθηκαν όλοι οι αναβάτες των ίππων. Όθεν και ο νόμος που δόθηκε μέσω του Μωυσή, νομοθετώντας για τους βασιλείς, αναφέρει: «Δεν θα πληθύνει για τον εαυτό του τους ίππους». «Και με το πλήθος της δύναμής του δεν θα σωθεί». Διότι «όταν ασθενώ», λέει, «τότε είμαι δυνατός». Το πλήθος δε της σωματικής δύναμης αποτελεί εμπόδιο για τη σωτηρία του πνεύματος.

Τέτοιος ήταν και ο Παύλος, ο οποίος θεωρούσε τις θλίψεις του καυχήματα. Γι' αυτό και μπορούσε να λέει: «Όταν ασθενώ, τότε είμαι δυνατός». Δώσε μας, λοιπόν, Κύριε, βοήθεια για να λυτρωθούμε από τη θλίψη· επειδή η θλίψη κατεργάζεται την υπομονή, η υπομονή τη δοκιμή, η δοκιμή την ελπίδα, και η ελπίδα δεν καταισχύνει. Βλέπεις πού σε ανυψώνει η θλίψη; Στην αδιάψευστη ελπίδα. Ασθενείς; Να έχεις θάρρος, διότι όποιον αγαπά ο Κύριος, τον παιδεύει. Είσαι φτωχός; Να ευφραίνεσαι, διότι θα ακολουθήσουν για σένα τα αγαθά του Λαζάρου. Ατιμάζεσαι για το όνομα του Χριστού;

Θεωρώ, λοιπόν, ότι ο Κύριος είναι για πτώση και ανάσταση, όχι με την έννοια ότι κάποιοι πέφτουν και άλλοι ανίστανται, αλλά ότι μέσα μας το χειρότερο καταπίπτει και το καλύτερο ανορθώνεται. Διότι η επιφάνεια του Κυρίου καταλύει τα σωματικά πάθη, ενώ διεγείρει τις ιδιότητες της ψυχής. Όπως όταν λέει ο Παύλος: «Όταν ασθενώ, τότε είμαι δυνατός», ο ίδιος άνθρωπος και ασθενεί και είναι δυνατός, αλλά ασθενεί μεν κατά τη σάρκα, είναι δυνατός δε κατά το πνεύμα. Έτσι και ο Κύριος δεν παρέχει σε άλλους μεν αφορμές για να πέσουν και σε άλλους δε για να αναστηθούν. Διότι εκείνοι που πέφτουν, είναι προφανές ότι καταπίπτουν από τη στάση στην οποία βρίσκονταν κάποτε. Όμως, ο άπιστος ποτέ δεν στεκόταν όρθιος, αφού διαρκώς σέρνεται καταγής μαζί με το φίδι. Δεν έχει, επομένως, από πού να πέσει, επειδή είναι ήδη καταβεβλημένος από την απιστία. Αυτή είναι η πρώτη ευεργεσία: το να πέσει και να πεθάνει αυτός που παραμένει όρθιος στην αμαρτία, και έπειτα να ζήσει για τη δικαιοσύνη και να αναστηθεί, καθώς η πίστη στον Χριστό μάς χαρίζει και τα δύο. Ας πέσουν λοιπόν τα χειρότερα, ώστε να βρουν την ευκαιρία τα καλύτερα για ανάσταση. Εάν δεν πέσει η πορνεία, η σωφροσύνη δεν ανίσταται. Εάν δεν συντριβεί η αλογία, το λογικό στοιχείο μέσα μας δεν πρόκειται να ανθίσει. Έτσι, λοιπόν, τέθηκε «εις πτώσιν και ανάστασιν πολλών». Αλλά και «εις σημείον αντιλεγόμενον». Και γνωρίζουμε ότι στην Αγία Γραφή ως σημείο αναφέρεται κυρίως ο σταυρός.

Εάν όμως τα περισσότερα τα απέφυγε, αλλά κυριεύεται από ένα, αυτός δεν είναι εγκρατής· όπως ακριβώς και αυτός που ταλαιπωρείται από ένα μόνο σωματικό πάθος δεν είναι υγιής· και αυτός που εξουσιάζεται από έναν, έστω και τον τυχόντα, δεν είναι ελεύθερος. Οι μεν λοιπές αρετές, επειδή κατορθώνονται εν κρυπτώ, σπάνια γίνονται φανερές στους ανθρώπους· η εγκράτεια όμως κάνει τον κάτοχό της γνώριμο από την ίδια κιόλας τη συναναστροφή. Διότι, όπως τον αθλητή τον χαρακτηρίζει η σωματώδης διάπλαση και η καλή όψη, έτσι και τον Χριστιανό η σκληραγωγία του σώματος και η ωχρότητα που αναφύεται από την εγκράτεια αποδεικνύουν ότι είναι όντως αθλητής των εντολών του Χριστού. Μέσα στην αδυναμία του σώματος καταπαλεύει τον εχθρό του και επιδεικνύει τη δύναμή του στους άθλους της ευσέβειας, σύμφωνα με αυτό που έχει γραφτεί: «Όταν ασθενώ, τότε είμαι δυνατός». Πόσο μεγάλο είναι το όφελος, να δει κανείς απλώς και μόνο τον εγκρατή, ο οποίος μετά βίας και σε μικρό βαθμό αγγίζει τα αναγκαία, και υποχωρεί στη φύση του σαν να εκτελεί μια επαχθή υποχρέωση, και δυσανασχετεί μεν τον χρόνο που δαπανά για αυτά, ενώ γρήγορα απομακρύνεται από το τραπέζι με σπουδή προς τα πνευματικά έργα. Διότι νομίζω πως κανένας λόγος δεν θα μπορούσε να αγγίξει τόσο πολύ την ψυχή του γαστρίμαργου και να τον οδηγήσει σε μεταστροφή, όσο η απλή και μόνο συνάντηση με τον εγκρατή.

Επομένως, σε καιρό θλίψεως η σωτηρία παρέχεται προπαντός στους αγίους μυσταγωγούς. Και αυτό το αποδεικνύει ο πάνσοφος Παύλος γράφοντας: «Διότι, όταν ασθενώ, τότε είμαι δυνατός». Αλλά και προς αυτόν είπε ο Σωτήρας των συμπάντων: «Σου αρκεί η χάρη μου. Διότι η δύναμή μου ολοκληρώνεται μέσα στην ασθένεια». <Από τη φωνή του φόβου σου εξεπλάγησαν οι λαοί.

Και αυτό είναι, νομίζω, που λέει: «Πειρασμός δεν σας έχει καταλάβει παρά μόνο ανθρώπινος. Πιστός δε, λέει, είναι ο Θεός, ο οποίος δεν θα επιτρέψει να πειραστείτε πάνω από τις δυνάμεις σας, αλλά μαζί με τον πειρασμό θα δώσει και τη διέξοδο, ώστε να μπορέσετε να τον υπομείνετε.» Τους δε υπερβολικά πικρούς ιδρώτες υπέρ της αρετής, σε κάτι το ευχάριστο και γλυκύ τους μεταπλάθει ο Χριστός, ο οποίος έχει ονομαστεί και είναι το ξύλο της ζωής. Είπε δε κάπου και ο ίδιος στα ευαγγελικά συγγράμματα: «Εάν έπραξαν αυτά στο χλωρό ξύλο, τι θα πράξουν στο ξερό;» ονομάζοντας τον εαυτό του χλωρό και εύανθες ξύλο. Υποδεικνύεται δε στον θεσπέσιο Μωυσή από τον Θεό ένα ξύλο. Διότι μόνο ο Πατέρας αποκαλύπτει τον Υιό, επειδή και μόνος τον γνωρίζει. «Διότι κανείς δεν γνωρίζει ποιος είναι ο Υιός, παρά μόνο ο Πατέρας.» Επομένως, εν Χριστώ, το ξύλο της ζωής, τα πικρά γίνονται γλυκά, τα δυσβάστακτα ανεκτά, και αναγκαία για τη ζωή εκείνα που από τη φύση τους συνηθίζουν να καταστρέφουν. ΠΑΛΛ. Με ποιον τρόπο το λες αυτό; ΚΥΡ. Εάν είναι αλήθεια ότι οι πόνοι, όντας υπερβολικά πικροί, καταστρέφουν μεν το σώμα, καθιστούν δε την ψυχή μέτοχο της αιώνιας ζωής (είπε άλλωστε κάπου και ο Παύλος: «Όταν ασθενώ, τότε είμαι δυνατός». Και πάλι: «Διότι και αν ο εξωτερικός μας άνθρωπος φθείρεται, όμως ο εσωτερικός ανακαινίζεται ημέρα με την ημέρα»)· ποιος λοιπόν θα επέλεγε ποτέ να υπομείνει τόσο δριμείς πόνους, εάν δεν είχε τη γλυκιά ελπίδα εν Χριστώ; ΠΑΛΛ. Κανείς νομίζω, απολύτως. ΚΥΡ.

Εάν σε καταλάβει σωματική αρρώστια, μην ολιγοψυχείς, αλλά να την υπομένεις με ευχαριστία. Διότι λέγει ο Απόστολος: όταν ασθενώ, τότε είμαι δυνατός. Και σε άλλο σημείο λέγει: μακάριος ο άνθρωπος τον οποίο εσύ, Κύριε, παιδαγωγείς, και τον διδάσκεις από τον νόμο σου. Ας αποθέσουμε λοιπόν τη μέριμνά μας, αγαπητέ, στον Κύριο, διότι αυτός φροντίζει για εμάς. Όσον αφορά τη διατροφή μας, όσοι έχουμε τις δυνάμεις ας εργαζόμαστε, και όταν μας καταλάβει αδυναμία, εάν μας παραβλέψουν οι προεστώτες, πράγμα που μακάρι να μη συμβεί, ο Θεός θα μας στείλει απροσδόκητα βοήθεια. Διότι είναι γραμμένο: ο πατέρας μου και η μητέρα μου με εγκατέλειψαν, ο Κύριος όμως με προσέλαβε. Αρκεί μόνο να τον λατρεύουμε με καθαρή συνείδηση, και αυτός θα κατευθύνει τις καρδιές των προϊσταμένων μας προς εμάς, και θα μας αξιώσει του μακαρισμού του. Μη θλίβεσαι λοιπόν για τον κόπο, διότι πολλοί, αν και δεν εργάστηκαν καθόλου, ενοχλήθηκαν από την ακηδία. Μάθε λοιπόν να είσαι εργάτης, για να μη μάθεις να είσαι επαίτης. Μην αμελείς λοιπόν όταν εργάζεσαι, διότι είναι γραμμένο: ο Κύριος είναι κοντά, και σε όσους κοπιάζουν κατά Θεόν θα αποδώσει μεγάλο μισθό. Μη μεριμνάτε για τίποτε. Αλλά υπόμεινε τον Κύριο, για να αξιωθείς την ανάπαυση των δικαίων. Διότι σε εκείνη την ανάπαυση δεν υπάρχει κόπος, ούτε ακηδία, ούτε μέριμνα, ούτε λύπη, ούτε ασθένεια, ούτε κακή επιθυμία, ούτε τίποτε παρόμοιο, αλλά χαρά και ειρήνη και αγαλλίαση εν Αγίω Πνεύματι.

Όμως, Δέσποτα, χάρισε την υγεία και σε εμένα τον άχρηστο δούλο σου, διότι εσύ είσαι ο Θεός των μετανοούντων, ώστε να δείξεις σε εμένα τη μεγαλωσύνη σου. Και θεραπεύτηκε, ενώ ακόμη συνέχιζε την εργασία του. Και είπε: Το ρητό που ειπώθηκε μέσω του Αποστόλου, «όταν ασθενώ, τότε είμαι δυνατός», αληθινά εκπληρώθηκε σε εμένα. Όταν ο άνθρωπος ασθενεί, τότε και η ψυχή του αναζητά υπερεκπερισσού τον Κύριο.

Και αυτό που ειπώθηκε από τον Κύριο: μακάριοι είστε όταν σας χλευάσουν και σας καταδιώξουν οι άνθρωποι και πουν κάθε πονηρό λόγο εναντίον σας, λέγοντας ψέματα εξαιτίας μου. Να χαίρεστε και να αγαλλιάζετε, διότι ο μισθός σας είναι μεγάλος στους ουρανούς. Και πάλι ο μακάριος Παύλος βροντοφωνάζει πόση ευχαρίστηση αισθανόταν για τα παθήματα υπέρ του Χριστού, λέγοντας: πάρα πολύ ευχαρίστως λοιπόν θα καυχηθώ για τις αδυναμίες μου, ώστε να σκηνώσει πάνω μου η δύναμη του Χριστού. Γι' αυτό ευαρεστούμαι στις αδυναμίες, στις ύβρεις, στις ανάγκες, στις στενοχώριες, στις πληγές, στις φυλακές· διότι όταν είμαι αδύναμος, τότε είμαι δυνατός.

Και δεν τα έλεγε αυτά με τα λόγια του, ενώ στα έργα υστερούσε σε σχέση με όσα έλεγε, αλλά και με τις ίδιες του τις πράξεις επιδείκνυε τους άθλους υπέρ της ευσέβειας, τους οποίους μάλιστα απαριθμούσε λέγοντας: Γι' αυτό ευχαριστιέμαι σε ασθένειες, σε ύβρεις, και τα εξής. Και αυτά βέβαια ήταν ακόμη τα προοίμια των άθλων του· η δε κατάληξη ολόκληρου του αγώνα του ολοκληρώθηκε στην πόλη των Ρωμαίων, όπου αποκεφαλίστηκε μαρτυρικά. Ο δε Πέτρος θεωρούσε μέγα κέρδος τον σταυρικό θάνατο εξαιτίας των σωτήριων ελπίδων· και ο Ιάκωβος ομοίως αποκεφαλίζεται με ξίφος στα Ιεροσόλυμα· και ο Ιωάννης καταδικάστηκε να κατοικήσει στο νησί της Πάτμου· και άλλοι με διαφορετικούς τρόπους, επιδεικνύοντας την καθαρή και ανυπόκριτη υπακοή στα λόγια του, υπέμειναν ένα διαφορετικό τέλος του βίου. Και αυτά δεν τα έπασχαν παρά τη θέλησή τους, αλλά θεωρώντας πιο γλυκιά από κάθε ηδονή την ελπίδα των σωτήριων επαγγελιών· επειδή πράγματι, όταν κάποτε τους συνέλαβαν οι άρχοντες του ιουδαϊκού έθνους και τους υπέβαλαν σε βασανιστήρια με μαστιγώσεις, όπως μαρτυρεί η ιστορία τους, αναχωρούσαν από το συνέδριο χαίροντες, διότι αξιώθηκαν να ατιμαστούν υπέρ του ονόματος του Χριστού. Και το έπρατταν αυτό, εκπληρώνοντας το δικό του παράγγελμα, επειδή τους δίδασκε να χαίρονται όταν πάσχουν για χάρη του.

Και ο Απόστολος αναφέρει: «Όχι μόνον τούτο, αλλά και καυχώμεθα για τις θλίψεις»· και αλλού: «Με μεγάλη ευχαρίστηση, λοιπόν, θα καυχηθώ για τις ασθένειές μου, ώστε να κατασκηνώσει επάνω μου η δύναμη του Χριστού· γι' αυτό ευαρεστούμαι στις ασθένειες, στις ύβρεις, στις ανάγκες, στις φυλακίσεις· διότι όταν ασθενώ, τότε είμαι δυνατός»· και πάλι: «Ως διάκονοι του Θεού με πολλή υπομονή». Διότι αυτή η χάρη του Αγίου Πνεύματος, αφού καταλάβει ολόκληρη την ψυχή και γεμίσει το κατοικητήριο με ευφροσύνη και δύναμη, καθιστά γλυκά για την ψυχή τα παθήματα του Κυρίου, αφαιρώντας την αίσθηση της παρούσας οδύνης με την ελπίδα των μελλοντικών αγαθών.

Και τους έσυραν, λέει, στην αγορά ενώπιον των αρχόντων· και ξεσηκώθηκε το πλήθος εναντίον τους. Παρατήρησε ότι δεν αποκρίνονται ούτε απολογούνται, προκειμένου να καταστούν άξιοι μεγαλύτερου θαυμασμού. Διότι, λέει, όταν ασθενώ, τότε είμαι δυνατός. Σου αρκεί η χάρη μου· διότι η δύναμή μου τελειοποιείται μέσα στην αδυναμία. Ώστε έπρεπε να τους θαυμάσουν και μόνο για την πραότητά τους.

Καταπονούσε το σώμα του, ώστε να μπορέσει να εισέλθει· γι' αυτό σε όλες τις θλίψεις του συνέχιζε να ευχαριστεί τον Θεό. Ζημιώθηκες χρήματα; Αυτό σε ανακούφισε από το μεγάλο βάρος της ευρυχωρίας. Έκπεσες από τη δόξα; Αυτό είναι μια άλλη ευρυχωρία. Συκοφαντήθηκες; Έγιναν πιστευτά τα όσα ελέχθησαν εναντίον σου, για τα οποία η συνείδησή σου δεν σε ελέγχει; Να χαίρεσαι και να αγαλλιάς. Διότι «Μακάριοι είστε», λέει, «όταν σας ονειδίσουν, και πουν κάθε πονηρό λόγο εναντίον σας, ψευδόμενοι, εξαιτίας μου. Χαίρετε και αγαλλιάσθε, διότι ο μισθός σας είναι πολύς στους ουρανούς». Γιατί απορείς που εσύ δυσφορείς και θέλεις να απαλλαγείς από τους πειρασμούς; Ο Παύλος θέλησε να απαλλαγεί, και πολλές φορές παρακάλεσε τον Θεό, αλλά δεν εισακούστηκε· διότι το «τρεις φορές» σημαίνει πολλές. «Για τούτο παρακάλεσα τρεις φορές τον Κύριο», λέει, «και μου είπε: Σου αρκεί η χάρις μου· διότι η δύναμή μου τελειοποιείται μέσα στην ασθένεια»· και με τη λέξη ασθένεια εννοεί εδώ τις θλίψεις. Τι συνέβη λοιπόν; Επειδή άκουσε αυτά, τα υπέμεινε με ευχαριστία και λέει: «Γι' αυτό ευδοκώ στις ασθένειες»· δηλαδή, αρέσκομαι και αναπαύομαι στις θλίψεις.

Επομένως, τα δεσμά ήταν βεβαίωση του Ευαγγελίου. Δες πώς εκ περισσού τα ανέτρεψε όλα προς το αντίθετο. Διότι αυτό που νόμιζαν ότι αποτελεί αδυναμία και κατηγορία, αυτό το ονομάζει βεβαίωση· και εάν δεν είχε συμβεί αυτό, θα βρισκόταν σε αδυναμία. Έπειτα αποδεικνύει ότι η αγάπη δεν προέρχεται από προκατάληψη, αλλά από ορθή κρίση. Γιατί; «Σας έχω», λέει, «στα δεσμά μου και στην απολογία μου, επειδή είστε συγκοινωνοί της χάριτος». Τι σημαίνει αυτό; Η χάρη του Αποστόλου ήταν άραγε το να δένεται με δεσμά, να διώκεται, να υποφέρει μύρια δεινά; Ναι· διότι λέει: «Σου αρκεί η χάρη μου· διότι η δύναμή μου φανερώνεται τέλεια μέσα στην αδυναμία». Γι' αυτό «ευδοκώ», λέει, «στις αδυναμίες, στις ύβρεις». Επειδή, λοιπόν, σας βλέπω μέσα από τα έργα σας να επιδεικνύετε την αρετή, και να είστε κοινωνοί αυτής της χάριτος, και μάλιστα με προθυμία, είναι εύλογο να σκέφτομαι αυτά. Διότι, έχοντας προσωπική πείρα από εσάς, και γνωρίζοντας καλύτερα από όλους εσάς και τα κατορθώματά σας, ότι αν και απέχετε τόσο πολύ από εμάς, αγωνίζεστε να μην υστερήσετε από εμάς στις θλίψεις, αλλά να γίνετε κοινωνοί των πειρασμών υπέρ του Ευαγγελίου και να μην υστερείτε σε τίποτα από εμένα που έχω εισέλθει στους αγώνες, εσείς που βρίσκεστε μακριά, είναι δίκαιο να τα μαρτυρώ αυτά για εσάς. Γιατί όμως δεν είπε «κοινωνούς», αλλά «συγκοινωνούς»; Διότι και εγώ ο ίδιος, λέει, γίνομαι κοινωνός με άλλον, ώστε να γίνω συγκοινωνός του Ευαγγελίου· δηλαδή, για να γίνω κοινωνός των αγαθών που επιφυλάσσονται στο Ευαγγέλιο.

Πάλι προβάλλει τα δεσμά, τα οποία αγαπώ υπερβολικά, τα οποία εξυψώνουν την καρδιά μου και πάντοτε με οδηγούν στην επιθυμία να δω τον Παύλο δεμένο, και ενώ βρίσκεται στα δεσμά να γράφει, να κηρύττει, να βαπτίζει και να κατηχεί. Σε αυτόν απευθύνονταν τα ζητήματα των απανταχού Εκκλησιών ενώ ήταν δεμένος, και άπειρα πράγματα οικοδομούσε όντας δεμένος. Τότε ακριβώς ήταν περισσότερο ελεύθερος. Διότι, άκουσέ τον να λέει: «Ώστε οι περισσότεροι από τους αδελφούς, έχοντας αποκτήσει πεποίθηση εξαιτίας των δεσμών μου, να τολμούν περισσότερο να κηρύττουν άφοβα τον λόγο». Και ο ίδιος πάλι αυτό ομολογεί λέγοντας: «Διότι όταν ασθενώ, τότε είμαι δυνατός». Γι' αυτό και έλεγε: «Αλλά ο λόγος του Θεού δεν δένεται». Δενόταν μαζί με τους κακούργους, μαζί με τους φυλακισμένους, μαζί με τους φονιάδες· ο διδάσκαλος της οικουμένης, αυτός που ανέβηκε έως τον τρίτο ουρανό, αυτός που άκουσε άρρητα ρήματα, είχε δεθεί. Αλλά τότε η πορεία του ήταν ταχύτερη. Εκείνος που είχε δεθεί ήταν ελεύθερος, και εκείνος που δεν ήταν δεμένος είχε δεθεί. Διότι ο πρώτος έπραττε αυτό που ήθελε, ενώ ο δεύτερος ούτε να τον εμποδίσει κατάφερνε, ούτε τη δική του πρόθεση εκπλήρωνε. Τι κάνεις, ανόητε; Μήπως είναι σωματικός δρομέας; Μήπως αγωνίζεται στο δικό μας επίγειο στάδιο; Στον ουρανό βρίσκεται το πολίτευμά του· αυτόν που τρέχει στον ουρανό δεν μπορούν να τον δέσουν τα επίγεια, ούτε να τον συγκρατήσουν. Δεν βλέπεις αυτόν εδώ τον ήλιο; Βάλε δεσμά στις ακτίνες του, σταμάτησέ τον από την πορεία του· αλλά δεν θα μπορέσεις.

Διότι όχι μόνο αυτοί που πίστευαν ήταν απλοϊκοί, ούτε μόνο αυτός που μιλούσε ήταν απλοϊκός, ούτε μόνο ο τρόπος της διδασκαλίας ήταν γεμάτος απλοϊκότητα, ούτε μόνο το ίδιο το κήρυγμα ήταν ικανό να προκαλέσει ταραχή· διότι αυτό που κηρυσσόταν ήταν σταυρός και θάνατος· αλλά μαζί με αυτά υπήρχαν και άλλα εμπόδια, οι κίνδυνοι και οι επιβουλές και ο καθημερινός φόβος και οι καταδιώξεις. Διότι σε πολλά σημεία τους διωγμούς τους ονομάζει ασθένεια, όπως ακριβώς και αλλού λέει: «Την ασθένεια που υπήρχε στη σάρκα μου δεν την περιφρονήσατε»· και πάλι: «Αν πρέπει να καυχιέμαι, θα καυχηθώ για όσα αφορούν την ασθένειά μου». Ποια ασθένεια; «Ο εθνάρχης του βασιλιά Αρέτα φρουρούσε την πόλη των Δαμασκηνών, θέλοντας να με συλλάβει». Και πάλι: «Γι' αυτό ευαρεστούμαι στις ασθένειες». Έπειτα, εξηγώντας σε ποιες, πρόσθεσε: «Στις ύβρεις, στις ανάγκες και στις στενοχώριες».

Αυτά δε τα έλεγε, αφενός για να καταστείλει εκείνους και αφετέρου για να ανυψώσει το φρόνημα αυτών, ώστε να μην ντρέπονται για τα παθήματα του Παύλου. Διότι αρκεί η υπόθεση αυτή για να τους αναδείξει λαμπρότερους από όλους. Έπειτα παραθέτει και άλλη αιτία: «Διότι όταν ασθενώ, τότε είμαι δυνατός». Γιατί απορείς, εάν η δύναμη του Θεού φανερώνεται τότε; Και εγώ τότε είμαι δυνατός· διότι τότε προπαντός επερχόταν η χάρις.

Και δηλώνοντας αυτό ο Παύλος έλεγε: «Για τούτο τρεις φορές παρακάλεσα τον Κύριο· και μου είπε, Σου αρκεί η χάρη μου· διότι η δύναμή μου τελειοποιείται μέσα στην ασθένεια». Τι σημαίνει: «Μέσα στην ασθένεια»; Στους διωγμούς, στους κινδύνους, στους πειρασμούς, στις επιβουλές, στους θανάτους. Και για να το δηλώσει αυτό έλεγε: «Γι' αυτό ευαρεστούμαι στην ασθένεια». Έπειτα, δείχνοντας ποια ασθένεια εννοεί, δεν ανέφερε πυρετό, ούτε αμφιβολία σχετικά με την πίστη, αλλά τι; «Στις ύβρεις, στους διωγμούς, στις ανάγκες, στις στενοχώριες, στις πληγές, στις φυλακές, ώστε να επισκηνώσει πάνω μου η δύναμη του Χριστού». Διότι «όταν ασθενώ, τότε είμαι δυνατός»· δηλαδή: «Όταν καταδιώκομαι, όταν εκδιώκομαι, όταν υφίσταμαι επιβουλές, τότε είμαι δυνατός, τότε μάλλον υπερισχύω και κατανικώ αυτούς που με επιβουλεύονται, καθώς η χάρη εγκαθίσταται μέσα μου πιο άφθονα». Σύμφωνα, λοιπόν, με αυτήν την τρίτη σημασία χρησιμοποίησε τη λέξη ασθένεια ο Παύλος. Και αυτό που λέει είναι το εξής, στρεφόμενος πάλι σε εκείνο που ανέφερα και προηγουμένως, ότι δηλαδή τους φαινόταν πως ήταν ευτελής και ευκαταφρόνητος. Διότι, βεβαίως, δεν ήθελε να κομπάζει, ούτε να δίνει την εντύπωση ότι είναι αυτό που πραγματικά ήταν, ούτε να επιδεικνύει τη δύναμη που είχε για να τιμωρεί και να εκδικείται· γι' αυτό και εθεωρείτο ότι είναι ευτελής.

Αλλ' όμως αργότερα μάθαινε ότι τα αντίθετα από αυτά είναι τα ωφέλιμα, και, όταν το μάθαινε, τα αποδεχόταν. Εκείνος λοιπόν που παρακάλεσε τρεις φορές τον Κύριο για να απαλλαγεί από τους κινδύνους, όταν Τον άκουσε να λέει: «Σου αρκεί η χάρη μου· διότι η δύναμή μου φανερώνεται τέλεια μέσα στην αδυναμία», έκτοτε σκιρτούσε από χαρά όταν καταδιωκόταν, όταν υβριζόταν, όταν υπέφερε τα πάνδεινα. «Διότι ευαρεστούμαι», λέει, «σε διωγμούς, σε ύβρεις, σε ανάγκες». Γι' αυτό και έλεγε: «Διότι το τι να προσευχηθούμε όπως πρέπει δεν το γνωρίζουμε»· και προέτρεπε όλους να τα παραχωρούν αυτά στο Πνεύμα. Διότι πράγματι, και το Άγιο Πνεύμα φροντίζει πάρα πολύ για εμάς, και αυτό είναι το αρεστό στον Θεό.

Πώς μαστιγώνεις, και απαλλάσσεις αυτούς που μαστιγώνουν; Υφίστασαι επιβουλές, και υπερισχύεις αυτών που σε επιβουλεύονται; «Διότι η δύναμή μου τελειοποιείται μέσα στην ασθένεια». Αυτό λοιπόν που άκουσε ο Παύλος, αυτό θέλεις; Σου αρκεί αυτό; Το να μαστιγώνομαι, να ατιμάζομαι, να υβρίζομαι, αυτό θέλω. Γι' αυτό ευαρεστούμαι στις ασθένειες, στις ύβρεις, στον διωγμό. Ω, τι ευγνωμοσύνη του δούλου! Προσήλθε σε Αυτόν ζητώντας να απαλλαγεί από τις θλίψεις· επειδή όμως άκουσε ότι ο Δεσπότης του όχι μόνο δεν το θέλει, αλλά επιθυμεί το αντίθετο, είπε: «Αυτό εγκρίνεις, το να θλίβομαι; Τότε κι εγώ αυτό επιθυμώ, και για αυτό νιώθω ευγνωμοσύνη». Δεν είπε απλώς «Θέλω», αλλά «Ευαρεστούμαι, βούλομαι, επιθυμώ να μαστιγώνομαι, να καταδιώκομαι, να στενοχωρούμαι».

Γι' αυτό ευαρεστούμαι στις αδυναμίες, στις ύβρεις, στους διωγμούς, στις ανάγκες, στις στενοχώριες. Γιατί; Για να κατασκηνώσει επάνω μου η δύναμη του Χριστού, στον οποίο ανήκει η δόξα στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Βλέπεις ότι δεν προσεύχεται μόνον, αλλά και προτρέπει; «Διότι το μεν πνεύμα είναι πρόθυμο», λέει, «η δε σάρκα ασθενής». Αυτό δε το έλεγε, για να αδειάσει την ψυχή τους από την αλαζονεία, να τους απαλλάξει από την υπεροψία, να τους κάνει συνεσταλμένους και να τους προετοιμάσει να είναι μετριόφρονες. Εκείνο, λοιπόν, που ήθελε να τους διδάξει να ζητούν με την προσευχή τους, αυτό προσευχήθηκε και ο Ίδιος ανθρωπίνως, όχι κατά τη θεότητα (διότι το Θείο είναι απαθές), αλλά κατά την ανθρωπότητα. Και προσευχήθηκε για να μας διδάξει να προσευχόμαστε, και να ζητούμε πάντοτε την απαλλαγή από τα δεινά· εάν όμως αυτό δεν είναι εφικτό, να αποδεχόμαστε όσα είναι αρεστά στον Θεό. Γι' αυτό έλεγε: «Πλην όχι όπως εγώ θέλω, αλλ' όπως εσύ»· όχι επειδή άλλο ήταν το δικό Του θέλημα και άλλο του Πατέρα, αλλά για να διδάξει τους ανθρώπους ότι, έστω κι αν αγωνιούν, έστω κι αν τρέμουν, έστω κι αν πλησιάζει κίνδυνος, έστω κι αν δεν θέλουν να αποχωριστούν την παρούσα ζωή, οφείλουν πάντοτε να προτιμούν το θέλημα του Θεού από το δικό τους. Όπως ακριβώς διδάχθηκε και ο Παύλος, και τα απέδειξε και τα δύο αυτά με τα έργα του. Διότι και ζήτησε να απομακρυνθούν από αυτόν οι πειρασμοί, λέγοντας τα εξής: «Για τον λόγο αυτόν τρεις φορές παρακάλεσα τον Κύριο»· και επειδή ο Θεός δεν το ενέκρινε, λέει: «Γι' αυτό χαίρομαι μέσα σε ασθένειες, σε ύβρεις, σε διωγμούς». Ίσως όμως αυτό που ειπώθηκε να είναι ασαφές· γι' αυτό θα το κάνω σαφέστερο: Ο Παύλος διέτρεξε πολλούς κινδύνους, και προσευχήθηκε να μην κινδυνεύει. Άκουσε, λοιπόν, τον Χριστό να του λέει: «Σου αρκεί η χάρη μου· διότι η δύναμή μου ολοκληρώνεται μέσα στην ασθένεια».

Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο κάποιους τους εγκαταλείπει στα δεινά, χρησιμοποιώντας κάποια άρρητη σοφία, ενώ κάποιους άλλους τους διασώζει, ώστε μέσα από όλα αυτά να μάθεις την υπερβάλλουσα φιλανθρωπία Του, και ότι, επειδή φυλάσσει για αυτούς μεγαλύτερες αμοιβές, συχνά παραχωρεί να εντείνονται τα δεινά. Έτσι λοιπόν ενεργεί και εδώ. Διότι, μετά από τόση θαυματουργία και ευεργεσία που επέδειξαν εκδιώκοντας εκείνον τον αναίσχυντο δαίμονα, παραχώρησε και να μαστιγωθούν και να ριχτούν στη φυλακή. Επειδή μέσα από αυτό ακριβώς αποδεικνυόταν περίτρανα και η δύναμη του Θεού. Γι' αυτό και ο μακάριος αυτός (απόστολος) έλεγε: «Πολύ ευχαρίστως, λοιπόν, θα καυχηθώ για τις ασθένειές μου, ώστε να κατασκηνώσει επάνω μου η δύναμη του Χριστού». Και πάλι: «Όταν ασθενώ, τότε είμαι δυνατός», ονομάζοντας ασθένεια τους αλλεπάλληλους πειρασμούς. Αλλά ίσως κάποιος να απορούσε εδώ, για ποιον λόγο εξέδιωξαν τον δαίμονα, εφόσον δεν έλεγε τίποτα εναντίον τους, αλλά μάλλον τους έκανε φανερούς στο πλήθος· διότι επί πολλές ημέρες φώναζε λέγοντας: «Αυτοί οι άνθρωποι είναι δούλοι του ύψιστου Θεού, οι οποίοι μας κηρύσσουν την οδό της σωτηρίας». Μην παραξενεύεσαι, αγαπητέ· διότι και αυτό ήταν αποτέλεσμα της αποστολικής συνέσεως και της χάριτος του Πνεύματος.

Και, παρόλο που οι κίνδυνοι εναντίον του εντείνονταν, εκείνος διατηρούσε την προθυμία του ακμαία, και φανερώνοντάς το αυτό έλεγε: «Ξεχνώντας όσα βρίσκονται πίσω, και επεκτεινόμενος σε όσα βρίσκονται μπροστά»· και ενώ περίμενε τον θάνατο, καλούσε και άλλους να συμμετάσχουν σε αυτή τη χαρά, λέγοντας: «Χαίρετε και συγχαίρετε μαζί μου»· και όταν επικρέμονταν πάνω του κίνδυνοι και ύβρεις και κάθε είδους ατιμία, πάλι σκιρτούσε από χαρά, και γράφοντας προς τους Κορινθίους έλεγε: «Γι' αυτό και ευαρεστούμαι στις ασθένειες, στις ύβρεις, στους διωγμούς». Μάλιστα, και αυτά τα ονόμασε όπλα δικαιοσύνης, αποδεικνύοντας ότι και από αυτά αποκόμιζε τα μέγιστα οφέλη, και απέναντι στους εχθρούς του παρέμενε από παντού ακαταμάχητος. Και ενώ παντού μαστιγωνόταν, υβριζόταν και χλευαζόταν, σαν να παρήλαυνε σε θριάμβους και να έστηνε συνεχή τρόπαια σε όλη τη γη, έτσι ακριβώς στολιζόταν, και ομολογούσε την ευγνωμοσύνη του προς τον Θεό λέγοντας: «Ας είναι η χάρη στον Θεό, ο οποίος πάντοτε μας κάνει να θριαμβεύουμε». Και επιδίωκε την ατίμωση και την ύβρη για χάρη του κηρύγματος περισσότερο από όσο εμείς επιδιώκουμε την τιμή, και τον θάνατο περισσότερο από όσο εμείς τη ζωή, και την πενία περισσότερο από όσο εμείς τον πλούτο, και τους κόπους περισσότερο από όσο άλλοι τις ανέσεις, και όχι απλώς περισσότερο, αλλά πάρα πολύ περισσότερο· και προτιμούσε να θλίβεται περισσότερο από όσο άλλοι χαίρονται, και να προσεύχεται υπέρ των εχθρών του περισσότερο από όσο άλλοι προσεύχονται εναντίον τους. Και ανέτρεψε την τάξη των πραγμάτων, ή μάλλον εμείς την ανατρέψαμε, ενώ εκείνος τη διαφύλαξε ακριβώς όπως τη νομοθέτησε ο Θεός.

Διότι θα του ήταν απρόσιτος εξαιτίας του ύψους της θεότητάς Του, εάν δεν κατέβαινε στο ανθρώπινο επίπεδο μέσω της στέρησης. Επιστρέφοντας όμως στους ουρανούς, γεύθηκε τροφή, για να επιβεβαιώσει τη φύση του αναστημένου σώματος. Εσύ όμως δεν παύεις να παρατρέφεις και να παχαίνεις τον εαυτό σου, ενώ δεν δίνεις καμία σημασία στο ότι ο νους σου μαραζώνει από την ασιτία των σωτηριωδών και ζωοποιών διδαγμάτων. Ή μήπως αγνοείς ότι, όπως ακριβώς σε μία μάχη η ενίσχυση της μίας πλευράς προκαλεί την ήττα της άλλης, έτσι και αυτός που συντάσσεται με τη σάρκα καταπολεμά το πνεύμα, ενώ αυτός που τάσσεται με το μέρος του πνεύματος υποδουλώνει τη σάρκα; Διότι αυτά τα δύο είναι αντίθετα μεταξύ τους. Επομένως, εάν θέλεις να κάνεις ισχυρό τον νου σου, δάμασε τη σάρκα μέσω της νηστείας. Διότι αυτό ακριβώς λέει ο Απόστολος: «Όσο ο εξωτερικός μας άνθρωπος φθείρεται, τόσο ο εσωτερικός μας ανακαινίζεται»· και: «Όταν ασθενώ, τότε είμαι δυνατός». Δεν θα περιφρονήσεις τις φθαρτές τροφές; Δεν θα ποθήσεις την τράπεζα της Βασιλείας του Θεού, την οποία αναμφίβολα προετοιμάζει η νηστεία στην παρούσα ζωή;

Από πού είναι αυτό φανερό; «Χαίρω για τα παθήματά μου», λέει, «και αναπληρώνω τα υστερήματα των θλίψεων του Χριστού στη σάρκα μου». Και πάλι: «Διότι σε εσάς χαρίστηκε από τον Χριστό όχι μόνο το να πιστεύετε σε αυτόν, αλλά και το να πάσχετε για αυτόν». Και πάλι: «Και όχι μόνο αυτό, αλλά και καυχόμαστε στις θλίψεις». Εάν λοιπόν χαίρεται και καυχάται, και ονομάζει το γεγονός χάρισμα, είναι ολοφάνερο ότι για αυτήν την αιτία τα έλεγε αυτά, όταν απευθυνόταν στον δικαστή. Επειδή, και όταν κάπου αλλού βρέθηκε ξανά στην ανάγκη να καυχηθεί, αυτό ακριβώς φανερώνει λέγοντας: «Με μεγάλη μου ευχαρίστηση λοιπόν θα καυχηθώ», λέει, «στις ασθένειές μου, στις ανάγκες, στις ύβρεις, στους διωγμούς, στις στενοχώριες, ώστε να σκηνώσει επάνω μου η δύναμη του Χριστού»· και πάλι: «Εάν πρέπει να καυχώμαι, θα καυχηθώ για τα της ασθένειάς μου».

Διότι αυτό ήταν προς το συμφέρον του, οι διωγμοί και οι θλίψεις και οι στενοχώριες. Και επειδή άκουσε ότι αυτό τον συνέφερε, έλεγε: «Γι' αυτό ευαρεστούμαι στις ασθένειες, στις ύβρεις, στους διωγμούς». Επομένως, δεν είναι γνώρισμα των συνηθισμένων ανθρώπων να χαίρονται όταν ο Θεός τούς εισακούει, παρέχοντάς τους όσα τους συμφέρουν. Πολλοί, βέβαια, επιθυμούν τα ασύμφορα και με αυτά ευφραίνονται· ο Προφήτης όμως δεν έπραξε έτσι, αλλά τι έκανε; Αγάπησε τον Θεό, επειδή τον εισάκουσε, δίνοντάς του αυτά που τον συνέφεραν.

Όταν, λοιπόν, δεις κάποιον να απελπίζεται εξαιτίας της θλίψης, ή να ξεστομίζει κάποιον πικρό λόγο, μη θεωρείς ως αιτία τη θλίψη, αλλά τη μικροψυχία εκείνου που τα λέει αυτά. Διότι η φύση της θλίψης συνηθίζει να κατεργάζεται τα αντίθετα: προσοχή, συντριβή της διάνοιας, σταθερό φρόνημα, αύξηση της ευλάβειας. Γι' αυτό και ο Παύλος έλεγε: «Η θλίψη κατεργάζεται υπομονή, και η υπομονή δοκιμή». Αν πάλι οι Ιουδαίοι γόγγυζαν όταν βρίσκονταν σε θλίψη, τα λόγια του γογγυσμού δεν προέρχονταν από τη θλίψη, αλλά από τη δική τους ανοησία· επειδή οι άγιοι, όταν θλίβονταν, γίνονταν λαμπρότεροι και σοφότεροι. Γι' αυτό και εκείνος έλεγε: «Είναι καλό για μένα, Κύριε, το ότι με ταπείνωσες, για να μάθω τα δικαιώματά σου». Και ο Παύλος: «Και για την υπερβολή των αποκαλύψεων, για να μην υπερηφανεύομαι, μου δόθηκε ένας σκόλοπας στη σάρκα, ένας άγγελος του Σατανά, για να με ραπίζει». Για το ζήτημα αυτό παρακάλεσα τρεις φορές τον Κύριο, και μου είπε: «Σου αρκεί η χάρη μου. Διότι η δύναμή μου τελειοποιείται μέσα στην ασθένεια»· γι' αυτό ευαρεστούμαι στις θλίψεις, στις ασθένειες, στους διωγμούς.

Διότι όταν ασθενώ, τότε είμαι δυνατός. Βλέπεις και αυτόν μέσα στη θλίψη να δραστηριοποιείται περισσότερο, και να καταφεύγει στον Θεό, και να προσκολλάται σε Αυτόν περισσότερο με πολλή σφοδρότητα, και μάλιστα στον ίδιο τον πυθμένα των δεινών (διότι αυτό σημαίνει το «Όταν εξέλιπε από εμένα το πνεύμα μου»), και τότε ακριβώς να γίνεται πιο πρόθυμος; Όσο για το, «Εσύ γνώρισες τις τρίβους μου», κάποιος άλλος ερμηνευτής απέδωσε: «Διότι εσύ γνωρίζεις». «Σε αυτήν την οδό, στην οποία πορευόμουν, μου έκρυψαν παγίδα. Παρατηρούσα προς τα δεξιά και κοίταζα, και δεν υπήρχε κανείς που να με αναγνωρίζει». Εδώ υποδεικνύει την επιδείνωση της συμφοράς και τα δεινά που αυξάνονταν, καθώς και τις επιβουλές των εχθρών, πώς δηλαδή πλησίαζαν και έρχονταν εγγύτερα, θέλοντας να τον υποσκελίσουν· και το ακόμη πιο οδυνηρό είναι ότι όχι μόνο δεν είχε κάποιους βοηθούς ή συμμάχους, αλλά ούτε καν τον αναγνώριζαν.

Και βέβαια το έπραξε· διότι, επειδή αντιλήφθηκε ότι ζητούσε αυτά που δεν τον συνέφεραν, το να θελήσει πάλι, και μάλιστα να θελήσει διακαώς, ήταν έργο του Θεού. Γι' αυτό και έλεγε: «Ευδοκώ σε ασθένειες, σε θλίψεις, σε διωγμούς». Αν δε πρωτύτερα ήθελε τα αντίθετα, τα ήθελε από άγνοια. Αφού όμως έμαθε ότι αυτό θέλει ο Θεός, τότε και ο ίδιος πλέον ευδοκεί. Διότι δεν είναι άλλο το θέλημα του Θεού, και άλλο το θέλημα εκείνων που τον φοβούνται· και αν οι ίδιοι ως άνθρωποι επιθυμούν κάποια πράγματα, εντούτοις αργότερα διορθώνονται. Ο Κύριος φυλάσσει όλους όσοι τον αγαπούν, και θα εξολοθρεύσει όλους τους αμαρτωλούς. Και αυτό δεν είναι μικρό μέρος της θείας πρόνοιας, δηλαδή το να διαφυλάσσει, το να παρέχει ασφάλεια, το να χορηγεί τη δική του πρόνοια. Αμαρτωλούς δε ονομάζει αυτούς που πάσχουν από ανίατη νόσο, εκείνους που δεν επιθυμούν να διορθωθούν.

Γνωρίζοντας, λοιπόν, καλά το κέρδος που προκύπτει στην ψυχή από αυτές τις θλίψεις, έλεγε: «Όταν ασθενώ, τότε είμαι δυνατός»· έπειτα προσθέτει: «Γι' αυτό ευαρεστούμαι στις ασθένειες, στις ύβρεις, στις ανάγκες, στους διωγμούς, στα παθήματα, για να κατασκηνώσει επάνω μου η δύναμη του Χριστού». Γι' αυτόν τον λόγο, απευθυνόμενος σε κάποιους που διέμεναν στην Κόρινθο, οι οποίοι υπερηφανεύονταν για τον εαυτό τους και κατέκριναν τους υπολοίπους, διαμορφώνοντας τον χαρακτήρα της Επιστολής, αναγκάστηκε εξαιτίας αυτού να συνθέσει για εμάς την εικόνα των δικών του κατορθωμάτων, και αυτό όχι μέσα από τα σημεία, ούτε από τα θαύματα, ούτε από την τιμή, ούτε από την άνεση, αλλά μέσα από τα δεσμωτήρια, τα δικαστήρια, την πείνα, το ψύχος, τους πολέμους και τις επιβουλές, λέγοντάς τους τα εξής: «Διάκονοι του Χριστού είναι; Παραφρονώντας μιλώ, εγώ είμαι περισσότερο»· και αποδεικνύοντας το «περισσότερο» και την υπεροχή του, λέει: «Σε κόπους περισσότερο, σε πληγές υπερβολικά, σε φυλακές περισσότερο, σε θανάτους πολλές φορές», και τα εξής: «Αν πρέπει να καυχιέμαι, για όσα αφορούν την ασθένειά μου θα καυχηθώ».