Πατερικὲς ἀναφορὲς ἀνὰ βιβλικὸ ἐδάφιο
84 πατερικά χωρίαΌλες οι κατηγορίες γνησιότητας
καὶ εἴρηκέ μοι· ἀρκεῖ σοι ἡ χάρις μου· ἡ γὰρ δύναμίς μου ἐν ἀσθενείᾳ τελειοῦται. ἥδιστα οὖν μᾶλλον καυχήσομαι ἐν ταῖς ἀσθενείαις μου, ἵνα ἐπισκηνώσῃ ἐπ᾿ ἐμὲ ἡ δύναμις τοῦ Χριστοῦ.Ανάγνωση ολόκληρου κεφαλαίου
1–40 από 84
Κείμενον ρηʹ. «Ἀρκεῖ σοι ἡ χάρις μου.» Ἀπόκ. Τοῦτ᾽ ἔστιν· Ἀρκεῖ σοι ἡ χάρις μου, ὅτι νεκροὺς ἐγείρεις, καὶ τυφλοὺς θεραπεύεις, καὶ ἄλλα τῶν σημείων ποιεῖς. Ἐλαυνόμενοι δὲ καὶ διωκόμενοι νικᾶτε τοὺς διώκοντας.
Κείμενο ρη΄. «Σου αρκεί η χάρη μου.» Απόκριση. Δηλαδή: Σου αρκεί η χάρη μου, επειδή ανασταίνεις νεκρούς, και θεραπεύεις τυφλούς, και επιτελείς και άλλα σημεία. Και ενώ κατατρέχεστε και διώκεστε, νικάτε τους διώκτες σας.
Λεπτομέρειες
Μηδὲν οὖν αἰτήσῃς παρὰ τοῦ Θεοῦ, καὶ διὰ τῶν δούλων αὐτοῦ, εἰ μὴ βοήθειαν καὶ ὑπομονήν. «Ὁ γὰρ ὑπομείνας εἰς τέλος, οὗτος σωθήσεται» ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν. Αὐτῷ γὰρ μέλει περὶ ἡμῶν εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. Οὐκ οἶδας τί εἶπεν ὁ Κύριος τῷ ἁγίῳ Παύλῳ αἰτοῦντι ἐπαρθῆναι ἀπ’ αὐτοῦ τὴν θλῖψιν· «Ἀρκεῖ σοι ἡ χάρις μου.» Μὴ μισῶν αὐτὸν εἶπε τοῦτο ἢ εἰδὼς τί αὐτῷ συμφέρει; Μνήσθητι ὅτι «Οὐκ ἄξια τὰ παθήματα τοῦ νῦν καιροῦ πρὸς τὴν μέλλουσαν δόξαν ἀποκαλυφθῆναι εἰς ἡμᾶς.» Συγχωρήσατέ μοι καὶ εὔξασθε ὑπὲρ ἐμοῦ τοῦ ἀχρείου δούλου, ἵνα κρατήσω κἀγὼ τὰ μέτρα ταῦτα ἕως τέλους. Ὁ γὰρ κρατῶν αὐτὰ ἤδη ἐγένετο ἀδελφὸς τοῦ Ἰησοῦ. Αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν.
Μη ζητήσεις λοιπόν τίποτα από τον Θεό, ούτε μέσω των δούλων του, παρά μόνο βοήθεια και υπομονή. «Διότι εκείνος που θα υπομείνει μέχρι τέλους, αυτός θα σωθεί» εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών. Διότι Αυτός μεριμνά για εμάς στους αιώνες. Αμήν. Δεν γνωρίζεις τι είπε ο Κύριος στον άγιο Παύλο, όταν εκείνος ζητούσε να απομακρυνθεί από αυτόν η θλίψη; «Σου αρκεί η χάρη μου». Μήπως το είπε αυτό επειδή τον μισούσε ή επειδή γνώριζε τι τον συμφέρει; Να θυμάσαι ότι «τα παθήματα του παρόντος καιρού δεν είναι άξια να συγκριθούν με τη μελλοντική δόξα που πρόκειται να αποκαλυφθεί σε εμάς». Συγχωρέστε με και προσευχηθείτε υπέρ εμού του αχρείου δούλου, ώστε να τηρήσω και εγώ αυτά τα μέτρα μέχρι τέλους. Διότι εκείνος που τα τηρεί, έχει ήδη γίνει αδελφός του Ιησού. Σε Αυτόν ανήκει η δόξα στους αιώνες. Αμήν.
Λεπτομέρειες
Οὐκοῦν ἐν καιρῷ θλίψεως ἡ σωτηρία τοῖς ἁγίοις μάλιστα μυσταγωγοῖς. Καὶ τοῦτο δείξει γράφων ὁ πάνσοφος Παῦλος· «Ὅταν γὰρ ἀσθενῶ, τότε δυνατός εἰμι.» Καὶ μὴν καὶ πρὸς αὐτὸν ὁ τῶν ὄλων Σωτήρ· «Ἀρκεῖ σοι ἡ χάρις μου. Ἡ γὰρ δύναμίς μου ἐν ἀσθενείᾳ τελειοῦται.» <Διὰ φωνὴν τοῦ φόβου σου ἐξέστησαν λαοί.
Επομένως, σε καιρό θλίψεως η σωτηρία παρέχεται προπαντός στους αγίους μυσταγωγούς. Και αυτό το αποδεικνύει ο πάνσοφος Παύλος γράφοντας: «Διότι, όταν ασθενώ, τότε είμαι δυνατός». Αλλά και προς αυτόν είπε ο Σωτήρας των συμπάντων: «Σου αρκεί η χάρη μου. Διότι η δύναμή μου ολοκληρώνεται μέσα στην ασθένεια». <Από τη φωνή του φόβου σου εξεπλάγησαν οι λαοί.
Λεπτομέρειες
ταύτῃτοι καὶ ἄγγελος ὀνομάζεται Κυρίου παντοκράτορος, καίτοι τὴν φύσιν ἄνθρωπος ὢν, ὅτι τὸ τῷ Θεῷ δοκοῦν ἀπαγγέλλει σαφῶς, καὶ νόμον ἔχει τῆς γλώττης τὸ κίνημα. <Ὑμεῖς δὲ ἐξεκλίνατε ἐκ τῆς ὁδοῦ καὶ πολλοὺς ἠσθενήσατε ἐν νόμῳ, καὶ διεφθείρατε τὴν διαθήκην τοῦ Λευὶ, λέγει Κύριος Παντοκράτωρ.> Ἀντιπαρεξάγει τρόπον τινὰ ταῖς τῶν εὐδοκίμων ἐπιεικείαις τὰ τῶν ῥᾳθύμων ἐγκλήματα, καὶ ταῖς τῶν ἀμεινόνων ἀντιπαραθέσεσιν ἐλέγχει τὸ φαῦλον. ὥσπερ γὰρ τὸ φῶς ἐν σκότει φαίνει, “τελεῖται δὲ καὶ ἐν ἀσθενείαις ἡ δύναμις·” οὕτω καὶ τῆς ἀρετῆς τὸ κάλλος ἐμφανεστέραν ἔχει τὴν ἔνδειαν, εἰ δὴ παρακέοιτό τις φαυλότης ἢ ἁμαρτία. οὐκοῦν διεβίωσάν τινες μὲν ἱεροπρεπῶς, ἐν εἰρήνῃ κατευθύνοντες ἑαυτούς τε καὶ ἑτέρους, καὶ ἦσαν μετὰ Θεοῦ, καὶ πολλοὺς ἐπέστρεψαν ἀπὸ ἀδικίας. πεφορέκασι γὰρ ἐν χείλεσι γνῶσιν, καὶ ἀκριβεῖς γεγόνασι τῶν θείων λόγων ἑρμηνευταί. οἱ δὲ δὴ μετ᾽ ἐκείνους, καὶ πρὸς οὓς ὁ λόγος, ἐκκεκλίκασιν ἐκ τῆς ὁδοῦ· παρώλισθον γὰρ τοῦ εἰκότος, σφᾶς τε αὐτοὺς καὶ ἑτέρους οὐ μετρίως ἠδίκησαν· καὶ πολλοὺς ἠσθένησαν ἐν νόμῳ, τουτέστιν ἀσθενεῖς καὶ ἀδρανεστάτους ἀποτετελέκασι περί γε τὸ δεῖν ἑλέσθαι βιοῦν ἐννόμως.
Γι' αυτό ακριβώς ονομάζεται και άγγελος του Κυρίου Παντοκράτορα, αν και κατά τη φύση του είναι άνθρωπος, επειδή αναγγέλλει με σαφήνεια το θέλημα του Θεού, και η κίνηση της γλώσσας του αποτελεί νόμο. <Εσείς όμως παρεκκλίνατε από την οδό και κάνατε πολλούς να ασθενήσουν στον νόμο, και διαφθείρατε τη διαθήκη του Λευί, λέει ο Κύριος Παντοκράτορας.> Αντιπαραβάλλει κατά κάποιον τρόπο με τις αρετές των ευδόκιμων τα εγκλήματα των ράθυμων, και με την αντιπαράθεση προς τους καλύτερους ελέγχει το φαύλο. Διότι, όπως το φως λάμπει στο σκοτάδι, και «η δύναμις εν ασθενεία τελειούται», έτσι και η ομορφιά της αρετής γίνεται πιο εμφανής, εάν παρατεθεί δίπλα της κάποια φαυλότητα ή αμαρτία. Λοιπόν, κάποιοι έζησαν ιεροπρεπώς, κατευθύνοντας με ειρήνη τόσο τους εαυτούς τους όσο και τους άλλους, και ήταν μαζί με τον Θεό, και επέστρεψαν πολλούς από την αδικία. Διότι έφεραν στα χείλη τους τη γνώση, και έγιναν ακριβείς ερμηνευτές των θείων λόγων. Εκείνοι όμως που ήρθαν μετά από αυτούς, και προς τους οποίους απευθύνεται ο λόγος, έχουν παρεκκλίνει από την οδό· διότι ολίσθησαν από το ορθό, και αδίκησαν σε μεγάλο βαθμό τόσο τους εαυτούς τους όσο και τους άλλους· και έκαναν πολλούς να ασθενήσουν στον νόμο, δηλαδή τους κατέστησαν ασθενείς και εντελώς αδρανείς ως προς το καθήκον να επιλέξουν να ζουν σύμφωνα με τον νόμο.
Λεπτομέρειες
Ὅτι παρέπεται τοῖς δικαίοις καὶ ὀλισθήματα, κατὰ τὸ, «Ἑπτάκις πεσεῖται ὁ δίκαιος, καὶ ἀναστήσεται.» Ἕτερον τοίνυν ἐστὶ τὸ ἀκαταλήκτως πλημμελεῖν, καὶ ἕτερον τὸ ἐν τῷ πειρᾶσθαι κατορθοῦν τὴν δικαιοσύνην, ὀλιγάκις ἔσθ᾽ ὅτε τὴν κοινὴν τῆς φύσεως ὑπομένειν ἀσθένειαν. «Παραπτώματα γὰρ τίς συνήσει;» κατὰ τὸ γεγραμμένον. «Τίς δὲ καυχήσεται ἁγνὴν ἔχειν τὴν καρδίαν;» <Ἐν θλίψει ἐπλάτυνάς με.> (A f. 21 b.) Ἐπειδὴ εἶπεν ὅτι Εἰσήκουσέ μου ὁ Θεὸς, ὡσανεί τινος αὐτὸν ἐρωτήσαντος, Κατὰ τί εἰσηκούσθης, ὦ προφήτα; τί δέ σοι καταθύμιον εἰς πέρας ἐκβέβηκε; διαλευκαίνει τῆς ἐπικουρίας τὸν τρόπον, καί φησιν, ὅτι «Ἐπλατύνθην ἐν θλίψει·» τουτέστιν, οὐκ ἀπήλλαγμαι μόνον τῶν περιστάσεων καὶ τοῦ ἐν μοχθηροῖς εἶναι πράγμασιν, ἀλλὰ γὰρ ἰδοὺ καὶ πρὸς εὐθυμίαν κατευρύνομαι. Εἰσήκουσέ μου γὰρ, οὐκ ἐν χρήμασιν, οὐδ᾽ ἵνα ἐχθρῶν κρατήσω (οὐ γὰρ ταῦτα ᾔτησα), ἀλλ᾽ ἐν ἀνέσει τῇ ἐν μέσῳ τῆς θλίψεως γενομένῃ. (A f. 22.) Παῦλός γ᾽ οὖν ἤκουσεν· «Ἀρκεῖ σοι ἡ χάρις μου· ἡ γὰρ δύναμίς μου ἐν ἀσθενείᾳ τελειοῦται.» Καὶ οἱ διελάσαντες δὲ τῆς ἁμαρτίας τοὺς βρόχους, καὶ οἱ ἐν πίστει τελειωθέντες καὶ θλίψεις ὑπὲρ Χριστοῦ καὶ αἰκίας ἀναδεξάμενοι, τοῖς ἄνωθεν ἐντρυφήσουσιν ἀγαθοῖς. Ἔλθοι δ᾽ ἂν ὁ λόγος καὶ ἐπὶ τὸν Σωτῆρα, δεικνὺς καὶ αὐτὸν διὰ παθημάτων τελειωθέντα, καὶ ἐκ τοῦ παθεῖν γενόμενον ὑψηλότερον.
Ότι συμβαίνουν και στους δικαίους ολισθήματα, σύμφωνα με το, «Επτά φορές θα πέσει ο δίκαιος και θα σηκωθεί». Άλλο λοιπόν είναι το να σφάλλει κανείς ακατάπαυστα, και άλλο, ενώ προσπαθεί να κατορθώσει τη δικαιοσύνη, κάποιες σπάνιες φορές να υποκύπτει στην κοινή ασθένεια της φύσης. «Διότι ποιος θα κατανοήσει τα παραπτώματα;» σύμφωνα με το γεγραμμένο. «Και ποιος θα καυχηθεί ότι έχει αγνή την καρδιά;» <Στη θλίψη με επλάτυνες.> (A f. 21 b.) Επειδή είπε ότι με εισάκουσε ο Θεός, σαν κάποιος να τον ρώτησε: «Ως προς τι εισακούστηκες, ω προφήτη; Και ποια επιθυμία σου έφτασε σε αίσιο πέρας;» διασαφηνίζει τον τρόπο της βοήθειας, και λέει ότι «Επλατύνθηκα μέσα στη θλίψη»· δηλαδή, όχι μόνο απαλλάχθηκα από τις δυσκολίες και από το να βρίσκομαι σε οδυνηρές καταστάσεις, αλλά ορίστε, ευρύνομαι και προς την ευθυμία. Διότι με εισάκουσε, όχι δίνοντάς μου χρήματα, ούτε για να υπερισχύσω των εχθρών (διότι δεν ζήτησα αυτά), αλλά με την άνεση που υπήρξε μέσα στη θλίψη. (A f. 22.) Ο Παύλος λοιπόν άκουσε: «Σου αρκεί η χάρη μου· διότι η δύναμή μου τελειοποιείται στην ασθένεια.» Και όσοι διέφυγαν τις παγίδες της αμαρτίας, και όσοι τελειώθηκαν στην πίστη και υπέμειναν θλίψεις και βασανιστήρια υπέρ του Χριστού, θα απολαύσουν τα άνωθεν αγαθά. Ο λόγος αυτός θα μπορούσε να αναφερθεί και στον Σωτήρα, δείχνοντας ότι και Αυτός τελειώθηκε μέσω των παθημάτων, και εξαιτίας του ότι έπαθε έγινε υψηλότερος.
Λεπτομέρειες
Βάδιμον μὲν ἥκιστά γε τοῖς καθ᾽ ἡμᾶς τὸ χρῆμά ἐστι, γένοιτο δ᾽ ἂν κἂν γοῦν ἐκ μέρους εὐστιβὲς, Χριστοῦ δὴ πάλιν τὴν ἔς γε τουτὶ διευρύνοντος τρίβον. Αὐτὸς γάρ ἐστιν ἡ ὁδὸς, καὶ αὐτὸς ἡ θύρα, καὶ ἐν αὐτῷ πάντες εἰσὶν οἱ θησαυροὶ τῆς σοφίας καὶ τῆς γνώσεως ἀπόκρυφοι. Ποιησόμεθα δὲ τοῦ βιβλίου συγγραφὴν οὐκ ἀπαραλείπτως καὶ ἐφεξῆς διὰ παντὸς ἐρχόμενοι κεφαλαίου (πλεῖστα γὰρ ὅσα, καθάπερ ἔφην ἀρτίως, ἀπολέγδην εἰσπεποιήμεθα, τῇ ἑτέρᾳ συντάξει περιφανῶς εὐρήσομεν)· ἃ δ᾽ ἂν ὁρῷτο λοιπὸν τῷ προκειμένῳ σκοπῷ χρήσιμα, ταῦτα κατά γε τὸ ἐγχωροῦν βασανίζοντες ἀκριβῶς τε καὶ διεσμιλευμένως, κατευθὺ τῆς ἀληθείας ἥξομεν. Ἐπεὶ δὲ ὁ τοῦ βιβλίου σκοπὸς εἰς λύτρωσιν φέρει τὴν διὰ Χριστοῦ, πᾶσά πως ἀνάγκη προκεκινδυνευκὸς οὐ μετρίως τὸ ἀνθρώπινον ἐπιδεῖξαι γένος, καὶ εἰς λῆξιν ἤδη τῆς ἀνωτάτω ταλαιπωρίας ἐνηνεγμένον. Προήκοι γὰρ ἂν ὧδέ τε καὶ οὐχ ἑτέρως ἐν κόσμῳ τῷ πρέποντι τῆς ἐπικουρίας ὁ λόγος· «Ἡ γὰρ δύναμίς μου, φησὶν, ἐν ἀσθενείᾳ τελειοῦται.» Δεῖν δὲ οἶμαι καὶ τοῖς ἰατρῶν ἐπιστήμοσι καὶ δοκιμωτάτοις, εἰ δή ποι μέλλοιεν ἐφ᾽ οἷς ἂν εἶεν σοφοὶ θαυμάζεσθαί που, προκεῖσθαι τὸν ἄῤῥωστον, περὶ ὃν ἂν γένοιτο καὶ ἡ τῆς ἐνούσης αὐτοῖς εὐτεχνίας ἐπίδειξις.
Το εγχείρημα αυτό είναι ελάχιστα βατό για εμάς, θα μπορούσε όμως να γίνει έστω και εν μέρει προσπελάσιμο, εάν βεβαίως ο Χριστός διευρύνει και πάλι τον δρόμο για αυτόν τον σκοπό. Διότι Αυτός είναι η οδός, και Αυτός είναι η θύρα, και σε Αυτόν είναι κρυμμένοι όλοι οι θησαυροί της σοφίας και της γνώσης. Θα προβούμε λοιπόν στη συγγραφή του βιβλίου χωρίς να εξετάζουμε αναλυτικά και με τη σειρά κάθε κεφάλαιο (διότι πάρα πολλά από αυτά, όπως μόλις ανέφερα, τα οποία έχουμε επιλέξει, θα τα βρούμε ξεκάθαρα στην άλλη πραγματεία)· αλλά όσα θεωρηθούν χρήσιμα για τον προκείμενο σκοπό, αυτά εξετάζοντάς τα, κατά το δυνατόν, με ακρίβεια και λεπτομέρεια, θα πορευτούμε κατευθείαν προς την αλήθεια. Επειδή δε ο σκοπός του βιβλίου οδηγεί στη λύτρωση δια του Χριστού, είναι απολύτως αναγκαίο να καταδείξουμε ότι το ανθρώπινο γένος έχει κινδυνεύσει σε μεγάλο βαθμό, και ότι έχει ήδη περιέλθει στο έσχατο όριο της ύψιστης ταλαιπωρίας. Διότι έτσι και όχι διαφορετικά θα προβληθεί με τον πρέποντα τρόπο ο λόγος περί της βοηθείας· «Διότι η δύναμή μου», λέγει, «τελειοποιείται μέσα στην ασθένεια». Νομίζω δε ότι είναι αναγκαίο και για τους επιστήμονες και πιο δόκιμους ιατρούς, εάν πρόκειται να θαυμαστούν για τη σοφία τους, να έχουν ενώπιόν τους τον άρρωστο, επί του οποίου θα λάβει χώρα και η επίδειξη της ιατρικής τέχνης που κατέχουν.
Λεπτομέρειες
ΑΛΛΟ. «Ἥδιστα οὖν μᾶλλον καυχήσομαι, φησὶν, ἐν ταῖς ἀσθενείαις μου, ἵνα ἐπισκηνώσῃ ἐπ᾽ ἐμὲ ἡ δύναμις τοῦ Χριστοῦ.» Εἰ δὲ τὸ Πνεῦμά ἐστι τὸ ἐπισκηνοῦν καὶ κατοικοῦν ἐν ἡμῖν, καὶ δι᾽ αὐτοῦ Χριστὸς, δύναμις ἄρα αὐτοῦ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Εἰ δὲ τοῦτο, πῶς ἔσται ποίημα τὸ φύσει προσὸν τῷ Υἱῷ; Ὥρα γὰρ λέγειν σύνθετον εἶναι τὸν οὐδεμίαν ἔχοντα διπλόην Θεὸν Λόγον, ἔκ τε γενητῆς καὶ ἐκ τῆς οἰκείας συγκείμενον φύσεως. Εἰ δὲ τοῦτο ἄτοπον, οὐ κτιστὸν τὸ Πνεῦμα ἢ ποιητὸν, ἀλλ᾽ ἐκ τῆς ἀπερινοήτου καὶ θείας οὐσίας, ὡς δύναμις αὐτῆς καὶ ἐνέργεια φυσική.
ΑΛΛΟ. «Με μεγάλη ευχαρίστηση λοιπόν, λέει, θα καυχηθώ περισσότερο για τις αδυναμίες μου, για να κατοικήσει μέσα μου η δύναμη του Χριστού.» Αν όμως το Πνεύμα είναι αυτό που σκηνώνει και κατοικεί μέσα μας, και μέσω αυτού ο Χριστός, τότε η δύναμή Του είναι το Άγιο Πνεύμα. Και αν συμβαίνει αυτό, πώς είναι δυνατόν να είναι δημιούργημα αυτό που εκ φύσεως ανήκει στον Υιό; Διότι τότε θα φτάναμε να λέμε ότι είναι σύνθετος ο Θεός Λόγος, ο οποίος δεν έχει καμία διπλότητα, και ότι συντίθεται από κτιστή και από τη δική Του φύση. Αν όμως αυτό είναι άτοπο, τότε το Πνεύμα δεν είναι κτιστό ούτε δημιούργημα, αλλά προέρχεται από την ακατάληπτη και θεία ουσία, ως δύναμή της και φυσική της ενέργεια.
Λεπτομέρειες
Σημεῖον οὖν ἄρα τῆς ἐν ἀκροβυστίᾳ πίστεως, ἡ περιτομὴ, δεδικαίωται δὲ οὐκ ἐξ ἔργων νόμου, καὶ τῆς ἐν σαρκὶ περιτομῆς πρεσβύτερα φαίνεται τὰ διὰ πίστιν αὐχήματα. Φίλος γὰρ ἐκλήθη Θεοῦ. ΠΑΛΛ. Τίς οὖν ἡ μέλλησις τοῦ κατὰ πίστιν ἁγιασμοῦ, ἐπαπορήσαιμι δ᾽ ἂν εἰκότως, ἀνθ᾽ ὅτου δὴ λέγων ὡς ἐν πρεσβυτέρᾳ θέσει τὸ σημεῖον καὶ ὡς ἐν δευτέροις τὸ ὑπερτεροῦν; ΚΥΡ. Οὐ γὰρ ἔφαμεν ἀρτίως ὡς ἀξιαγάστου καὶ ἀποῤῥήτου τινὸς εὐτεχνίας ἔργον ἦν τὸ προαναθρώσκειν ἐν χρόνῳ τῆς δικαιούσης πίστεως τὸν κατακρίνοντα νόμον; ἢ οὐχὶ τὸ φῶς ἐν τῇ σκοτίᾳ φαίνει; καὶ ἡ δύναμις ἐν ἀσθενείᾳ τελειοῦται, κατὰ τὸ γεγραμμένον; ΠΑΛΛ. Εὖ λέγεις. ΚΥΡ. Οὐκοῦν νόμος παρεισῆλθεν, ἵνα πλεονάσῃ τὸ παράπτωμα. Οὗ γὰρ οὐκ ἔστιν νόμος, οὐδὲ παράβασις.
Σημείο, λοιπόν, της πίστεως κατά την ακροβυστία είναι η περιτομή, και δικαιώθηκε όχι από έργα του νόμου, και τα καυχήματα μέσω της πίστεως αποδεικνύονται αρχαιότερα από την κατά σάρκα περιτομή. Διότι ονομάστηκε φίλος του Θεού. ΠΑΛΛ. Ποια είναι λοιπόν η καθυστέρηση του αγιασμού μέσω της πίστεως; Εύλογα θα μπορούσα να απορήσω, για ποιο λόγο τα λες αυτά, τοποθετώντας το σημείο σε προγενέστερη θέση και σε δεύτερη μοίρα αυτό που υπερέχει; ΚΥΡ. Δεν αναφέραμε μόλις τώρα ότι ήταν έργο κάποιας αξιοθαύμαστης και άρρητης σοφίας το να προηγηθεί χρονικά ο καταδικαστικός νόμος έναντι της δικαιούσας πίστεως; Ή μήπως το φως δεν λάμπει μέσα στο σκοτάδι; Και η δύναμη δεν τελειοποιείται στην αδυναμία, σύμφωνα με όσα έχουν γραφτεί; ΠΑΛΛ. Ορθά ομιλείς. ΚΥΡ. Επομένως, ο νόμος παρεισήλθε, για να πλεονάσει το παράπτωμα. Διότι, όπου δεν υπάρχει νόμος, δεν υπάρχει ούτε παράβαση.
Λεπτομέρειες
Δεῖ οὖν παρὰ τὴν ἀρχὴν τῆς ἀγωνίας βιαίῳ τινὶ θελήματι τὰς ἁγίας τοῦ θεοῦ κατεργάζεσθαι ἐντολάς, ἵνα θεωρήσας ἡμῶν ὁ ἀγαθὸς κύριος τὸν σκοπὸν καὶ τὸν κόπον ἕτοιμον ἡμῖν καὶ τὸ θέλημα ἡδέως ἄγαν τοῖς αὐτοῦ ὑπηρετοῦν ἐνδόξοις θελήμασι καταπέμψῃ· παρὰ γὰρ κυρίου τότε ἑτοιμάζεται θέλησις· ὥστε ἐν πολλῇ τινι ἡμᾶς χαρᾷ ἐργάζεσθαι ἀπαύστως τὸ ἀγαθόν. Τότε γὰρ ὄντως αἰσθησόμεθα ὅτι θεός ἐστιν ὁ ἐνεργῶν ἐν ἡμῖν καὶ τὸ θέλειν καὶ τὸ ἐνεργεῖν ὑπὲρ τῆς εὐδοκίας. {ϟδʹ.} Ὃν τρόπον μὴ θερμανθεὶς ἢ μηδὲ μαλαχθεὶς ὁ κηρὸς ἐπὶ πολὺ οὐ δύναται τὴν ἐπιτιθεμένην αὐτῷ σφραγῖδα δέξασθαι, οὕτως οὐδ’ ὁ ἄνθρωπος, ἐὰν μὴ διὰ πόνων καὶ ἀσθενειῶν δοκιμασθῇ, οὐ δύναται χωρῆσαι τῆς τοῦ θεοῦ ἀρετῆς τὴν σφραγῖδα. Διὰ τοῦτο ὁ μὲν κύριος λέγει τῷ θεσπεσιῷ Παύλῳ· Ἀρκεῖ σοι ἡ χάρις μου· ἡ γὰρ δύναμίς μου ἐν ἀσθενείᾳ τελειοῦται. Αὐτὸς δὲ ὁ ἀπόστολος καυχᾶται λέγων· Ἥδιστα οὖν μᾶλλον καυχήσομαι ἐν ταῖς ἀσθενείαις μου, ἵνα ἐπισκηνώσῃ ἐπ’ ἐμὲ ἡ δύναμις τοῦ Χριστοῦ. Ἀλλὰ καὶ ἐν ταῖς παροιμίαις γέγραπται·
Πρέπει λοιπόν, στην αρχή του αγώνα, να εφαρμόζουμε τις άγιες εντολές του Θεού επιβάλλοντας κάποια βία στη θέλησή μας, ώστε, αφού δει ο αγαθός Κύριος τον σκοπό και τον κόπο μας, να μας στείλει μια πρόθυμη θέληση, η οποία να υπηρετεί με μεγάλη ευχαρίστηση τα ένδοξα θελήματά Του. Διότι τότε η θέληση ετοιμάζεται από τον Κύριο, ώστε με πολλή χαρά να εργαζόμαστε ακατάπαυστα το αγαθό. Τότε πραγματικά θα αισθανθούμε ότι ο Θεός είναι αυτός που ενεργεί μέσα μας και το θέλειν και το ενεργείν σύμφωνα με την ευδοκία Του. 94. Με τον ίδιο τρόπο που το κερί, αν δεν θερμανθεί ή δεν μαλακώσει πολύ, δεν μπορεί να δεχθεί τη σφραγίδα που του τοποθετείται, έτσι ούτε και ο άνθρωπος, εάν δεν δοκιμαστεί μέσα από κόπους και ασθένειες, δεν μπορεί να χωρέσει τη σφραγίδα της αρετής του Θεού. Γι' αυτό, ο μεν Κύριος λέει στον θεσπέσιο Παύλο: «Σου αρκεί η χάρη μου· διότι η δύναμή μου τελειοποιείται μέσα στην ασθένεια». Ο ίδιος δε ο απόστολος καυχάται λέγοντας: «Με πολύ μεγάλη ευχαρίστηση λοιπόν θα καυχηθώ περισσότερο για τις ασθένειές μου, για να επισκηνώσει πάνω μου η δύναμη του Χριστού». Αλλά και στις Παροιμίες είναι γραμμένο:
Λεπτομέρειες
Καὶ τὸ ὑπὸ τοῦ Κυρίου εἰρημένον· μακάριοί ἐστε ὅταν ὀνειδίσωσιν ὑμᾶς καὶ διώξωσιν ὑμᾶς οἱ ἄνθρωποι καὶ εἴπωσι πᾶν πονηρὸν ῥῆμα καθ᾽ ὑμῶν ψευδόμενοι ἕνεκεν ἐμοῦ. Χαίρετε καὶ ἀγαλλιᾶσθε, ὅτι ὁ μισθὸς ὑμῶν πολὺς ἐν τοῖς οὐρανοῖς. Καὶ πάλιν ὁ μακάριος Παῦλος ὅσην ἡδονὴν ἐν τοῖς ὑπὲρ Χριστοῦ παθήμασιν εἶχε βοᾷ, λέγων· ἥδιστα οὖν καυχήσομαι ἐν ταῖς ἀσθενείαις, ἵνα ἐπισκηνώσῃ ἐπ᾽ ἐμὲ ἡ δύναμις τοῦ Χριστοῦ. Διὸ εὐδοκῶ ἐν ἀσθενείαις, ἐν ὕβρεσιν, ἐν ἀνάγκαις, ἐν στενοχωρίαις, ἐν πληγαῖς, ἐν φυλακαῖς· ὅταν γὰρ ἀσθενῶ, τότε δυνατός εἰμι.
Και αυτό που ειπώθηκε από τον Κύριο: μακάριοι είστε όταν σας χλευάσουν και σας καταδιώξουν οι άνθρωποι και πουν κάθε πονηρό λόγο εναντίον σας, λέγοντας ψέματα εξαιτίας μου. Να χαίρεστε και να αγαλλιάζετε, διότι ο μισθός σας είναι μεγάλος στους ουρανούς. Και πάλι ο μακάριος Παύλος βροντοφωνάζει πόση ευχαρίστηση αισθανόταν για τα παθήματα υπέρ του Χριστού, λέγοντας: πάρα πολύ ευχαρίστως λοιπόν θα καυχηθώ για τις αδυναμίες μου, ώστε να σκηνώσει πάνω μου η δύναμη του Χριστού. Γι' αυτό ευαρεστούμαι στις αδυναμίες, στις ύβρεις, στις ανάγκες, στις στενοχώριες, στις πληγές, στις φυλακές· διότι όταν είμαι αδύναμος, τότε είμαι δυνατός.
Λεπτομέρειες
καὶ ὁ ἀπόστολος· Οὐ μόνον δὲ ἀλλὰ καὶ καυχώμενοι ἐν ταῖς θλίψεσι· καὶ ἀλλαχοῦ· Ἥδιστα οὖν καυχήσομαι ἐν ταῖς ἀσθενείαις μου, ἵνα ἐπισκηνώσῃ ἐπ᾽ ἐμὲ ἡ δύναμις τοῦ Χριστοῦ· διὸ εὐδοκῶ ἐν ἀσθενείαις, ἐν ὕβρεσιν, ἐν ἀνάγκαις, ἐν φυλακαῖς· ὅταν γὰρ ἀσθενῶ, τότε δυνατός εἰμι· καὶ πάλιν· Ὡς θεοῦ διάκονοι ἐν ὑπομονῇ πολλῇ· αὕτη γὰρ ἡ χάρις τοῦ ἁγίου πνεύματος ὅλην κατασχοῦσα τὴν ψυχὴν καὶ πληρώσασα τὸ οἰκητήριον εὐφροσύνης τε καὶ δυνάμεως γλυκέα ποιεῖ τῇ ψυχῇ τὰ τοῦ κυρίου παθήματα τῇ τῶν μελλόντων ἐλπίδι τῆς παρούσης ὀδύνης ἀφαιροῦσα τὴν αἴσθησιν.
Και ο Απόστολος αναφέρει: «Όχι μόνον τούτο, αλλά και καυχώμεθα για τις θλίψεις»· και αλλού: «Με μεγάλη ευχαρίστηση, λοιπόν, θα καυχηθώ για τις ασθένειές μου, ώστε να κατασκηνώσει επάνω μου η δύναμη του Χριστού· γι' αυτό ευαρεστούμαι στις ασθένειες, στις ύβρεις, στις ανάγκες, στις φυλακίσεις· διότι όταν ασθενώ, τότε είμαι δυνατός»· και πάλι: «Ως διάκονοι του Θεού με πολλή υπομονή». Διότι αυτή η χάρη του Αγίου Πνεύματος, αφού καταλάβει ολόκληρη την ψυχή και γεμίσει το κατοικητήριο με ευφροσύνη και δύναμη, καθιστά γλυκά για την ψυχή τα παθήματα του Κυρίου, αφαιρώντας την αίσθηση της παρούσας οδύνης με την ελπίδα των μελλοντικών αγαθών.
Λεπτομέρειες
Γνώσεται τοίνυν, οἶμαι, πᾶς τις ἐντεῦθεν καὶ θαυμάσεται τῆς παρ’ ἡμῶν πρεσβευομένης ἀληθείας τὴν δύναμιν, ὅτι μὴ μόνον ἡνίκα πᾶσα στάσις ἀπῆν, ἐν δυσὶ συνόδοις ἐξετασθεῖσα τὸ κράτος ἔσχεν, ἀλλὰ καὶ τῆς ἐμφυλίου στάσεως ἐγερθείσης, ἡνίκα καὶ τοῖς βασιλεύουσιν ἡμεῖς ἐδόξαμεν ἐπαχθεῖς καὶ τῶν συκοφαντούντων χώραν ἐπὶ τοσοῦτον ἤδη χρόνον καθ’ ἡμῶν λαβόντων καὶ πάντα λεγόντων τε καὶ πραττόντων ἐκείνων ἀνέδην, ἡμεῖς καθειργμένοι διατελοῦμεν, ὅμως κατὰ τὴν τῶν θείων δογμάτων ἀλήθειαν οὐδὲν ἧττον ἢ πρότερον περιεγενόμεθα. Καὶ ταὐτὸ γέγονεν, ὥσπερ ἂν εἴ τις γλῶτταν ἢ καὶ χεῖρά τινος δεσμήσας εἶτ’ εἰς ἅμιλλαν προκαλοῖτο λόγων ἢ συγγραμμάτων, καὶ μηδ’ οὕτω συγχωρεῖται τούτου κατὰ ταῦτα κρατεῖν. Ἀλλὰ τὸ ἀποστολικὸν ἐκεῖνο νῦν ἐρεῖς, ὅτι «ὁ λόγος τοῦ θεοῦ οὐ δέδεται»· τοῦτο μὲν οὖν ἐστιν ὃ καὶ αὐτὸς λέγω, ὅτι τῆς τοῦ θεοῦ δυνάμεως ὑπῆρξε τὸ πᾶν, ἥτις «ἐν ἀσθενείᾳ τελειοῦται», καθάπερ αὐτὸς πρὸς τὸν ἀπόστολον ἔφη. Τότε γὰρ ὄντως τελειοῦται, ὅτε καὶ πολεμουμένη τὸ περιὸν ἐπιδείκνυται καὶ κατασπᾶσθαι δοκοῦσα διὰ τῶν εἰς τοὺς ἀντεχομένους αὐτῆς κινδύνων, ὑψηλοτέρα τῶν κατασπώντων καὶ ἀχείρωτος διαδείκνυται.
Θα γνωρίσει λοιπόν, νομίζω, ο καθένας από αυτό και θα θαυμάσει τη δύναμη της αλήθειας που πρεσβεύουμε, διότι όχι μόνο όταν απουσίαζε κάθε διχόνοια, αφού εξετάστηκε σε δύο συνόδους επικράτησε, αλλά και όταν εγέρθηκε η εμφύλια διαμάχη, τότε που και στους βασιλείς εμείς φανήκαμε δυσάρεστοι και εκείνοι που μας συκοφαντούσαν βρήκαν χώρο εναντίον μας για τόσο πολύ χρόνο πλέον και ενώ εκείνοι έλεγαν και έπρατταν τα πάντα ανεξέλεγκτα, εμείς παραμέναμε φυλακισμένοι, όμως ως προς την αλήθεια των θείων δογμάτων υπερισχύσαμε ουδόλως λιγότερο από πριν. Και συνέβη το ίδιο, σαν να έδενε κάποιος τη γλώσσα ή και το χέρι ενός άλλου και έπειτα τον προκαλούσε σε αναμέτρηση λόγων ή συγγραμμάτων, και ούτε έτσι δεν κατορθώνει να τον νικήσει σε αυτά. Αλλά θα πεις τώρα εκείνο το αποστολικό, ότι «ο λόγος του Θεού δεν δένεται»· αυτό ακριβώς είναι που λέω και εγώ, ότι τα πάντα οφείλονται στη δύναμη του Θεού, η οποία «εν ασθενεία τελειούται», όπως ακριβώς είπε ο ίδιος προς τον απόστολο. Διότι τότε όντως φτάνει στην τελειότητα, όταν, αν και πολεμείται, επιδεικνύει την υπεροχή της και, ενώ φαίνεται να καταρρίπτεται εξαιτίας των κινδύνων που υφίστανται οι υπερασπιστές της, αποδεικνύεται υψηλότερη από εκείνους που την καταρρίπτουν και ακαταμάχητη.
Λεπτομέρειες
Καὶ ὅνπερ τρόπον τὸ ξύλον τῆς ἀμπέλου κλιθὲν εἰς τὴν γῆν τῷ ἰδίῳ καιρῷ ἐκαρποφόρησε, καὶ «ὁ κόκκος τοῦ σίτου πεσὼν εἰς τὴν γῆν» καὶ διαλυθεὶς πολλοστὸς ἠγέρθη διὰ τοῦ Πνεύματος τοῦ Θεοῦ τοῦ συνέχοντος τὰ πάντα, ἔπειτα δὲ διὰ τῆς σοφίας τοῦ Θεοῦ εἰς χρῆσιν ἐλθόντα ἀνθρώπων καὶ προσλαμβανόμενα τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ εὐχαριστία γίνεται, ὅπερ ἐστὶ σῶμα καὶ αἷμα τοῦ Χριστοῦ, οὕτως καὶ τὰ ἡμέτερα σώματα ἐξ αὐτῆς τρεφόμενα καὶ τεθέντα εἰς τὴν γῆν καὶ διαλυθέντα ἐν αὐτῇ ἀναστήσεται ἐν τῷ ἰδίῳ καιρῷ, τοῦ Λόγου τοῦ Θεοῦ τὴν ἔγερσιν αὐτοῖς χαριζομένου εἰς δόξαν Θεοῦ καὶ Πατρός, ὃς ὄντως τῷ θνητῷ τὴν ἀθανασίαν περιποιεῖ καὶ τῷ φθαρτῷ τὴν ἀφθαρσίαν προσχαρίζεται, ὅτι ἡ δύναμις τοῦ Θεοῦ ἐν ἀσθενείᾳ τελειοῦται, ἵνα μὴ ὡς ἐξ ἡμῶν αὐτῶν ἔχοντες τὴν ζωὴν φυσιωθῶμεν καὶ ἐπαρθῶμέν ποτε κατὰ τοῦ Θεοῦ ἀχάριστον ἔννοιαν ἀναλαβόντες, πείρᾳ δὲ μαθόντες ὅτι ἐκ τῆς ἐκείνου ὑπεροχῆς ἀλλ᾽ οὐκ ἐκ τῆς ἡμετέρας φύσεως τὴν εἰς ἀεὶ παραμονὴν ἔχομεν, μήτε τῆς περὶ τὸν Θεὸν δόξης ὡς ἔστιν ἀστοχήσωμεν, μήτε τὴν ἡμετέραν φύσιν ἀγνοήσωμεν, ἀλλ᾽ εἰδῶμεν τί ὁ Θεὸς δύναται καὶ τί ἄνθρωπος εὐεργετεῖται, καὶ μὴ σφαλῶμέν ποτε τῆς ἀληθοῦς περὶ τῶν ὄντων ὡς ἔστι καταλήψεως, τουτέστι Θεοῦ τε καὶ ἀνθρώπων.
Και με τον ίδιο τρόπο που το κλήμα της αμπέλου, όταν φυτεύτηκε στη γη, στον κατάλληλο καιρό καρποφόρησε, και «ο κόκκος του σίτου, αφού έπεσε στη γη» και διαλύθηκε, εγέρθηκε πολλαπλασιασμένος μέσω του Πνεύματος του Θεού που συγκρατεί τα πάντα, και έπειτα, μέσω της σοφίας του Θεού, αφού προσφέρθηκαν για χρήση από τους ανθρώπους και δέχτηκαν τον λόγο του Θεού, γίνονται Ευχαριστία, που είναι το σώμα και το αίμα του Χριστού, έτσι και τα δικά μας σώματα, τα οποία τρέφονται από αυτήν και τοποθετούνται στη γη και διαλύονται μέσα σε αυτήν, θα αναστηθούν στον κατάλληλο καιρό, καθώς ο Λόγος του Θεού θα τους χαρίσει την έγερση προς δόξαν του Θεού και Πατρός. Αυτός πραγματικά περιβάλλει το θνητό με αθανασία και χαρίζει στο φθαρτό την αφθαρσία, διότι η δύναμη του Θεού τελειούται μέσα στην αδυναμία, ώστε να μην υπερηφανευτούμε και επαρθούμε ποτέ εναντίον του Θεού αποκτώντας αχάριστη νοοτροπία, σαν να έχουμε τη ζωή από τον εαυτό μας, αλλά, μαθαίνοντας από την εμπειρία ότι έχουμε την αιώνια διαμονή από τη δική Του υπεροχή και όχι από τη δική μας φύση, ούτε να εκπέσουμε από τη δόξα του Θεού όπως πραγματικά είναι, ούτε να αγνοήσουμε τη δική μας φύση, αλλά να γνωρίζουμε τι δύναται ο Θεός και ποιες ευεργεσίες λαμβάνει ο άνθρωπος, και να μην απομακρυνθούμε ποτέ από την αληθινή αντίληψη των όντων όπως ακριβώς είναι, δηλαδή του Θεού και των ανθρώπων.
Λεπτομέρειες
Σαφέστατα δὲ Παῦλος ἐπέδειξεν ὅτι παρεδόθη τῇ ἑαυτοῦ ἀσθενείᾳ ὁ ἄνθρωπος ἵνα μὴ ἐπαρθείς ποτε ἀστοχήσῃ τῆς ἀληθείας, εἰπών· «Ἥδιστα οὖν μᾶλλον καυχήσομαι ἐν ταῖς ἀσθενείαις, ἵνα ἐπισκηνώσῃ ἐπ᾽ ἐμὲ ἡ δύναμις τοῦ Χριστοῦ.» Εἰ γὰρ τὸ θνητὸν οὐ ζωοποιεῖ καὶ τὸ φθαρτὸν μὴ ἀνάγει εἰς ἀφθαρσίαν, οὐκ ἔστι δυνατὸς ὁ Θεός. Ἀλλ᾽ ὅτι δυνατός ἐστιν ἐν τοῖς τοιούτοις πᾶσιν, ἐκ τῆς ἀρχῆς ἡμῶν συννοεῖν ὀφείλομεν, ὅτι λαβὼν ὁ Θεὸς χοῦν ἀπὸ τῆς γῆς, ἐποίησε τὸν ἄνθρωπον, καίπερ πολλῷ δυσκολώτερον καὶ ἀπιστότερον ἦν ἐκ μὴ ὄντων ὀστέων τε καὶ νεύρων καὶ τῆς λοιπῆς τῆς κατὰ τὸν ἄνθρωπον οἰκονομίας ποιῆσαι εἰς τὸ εἶναι καὶ ἔμψυχον καὶ λογικὸν ἀπεργάσασθαι ζῷον, ἢ τὸ γεγονός, ἔπειτα ἀναλυθὲν εἰς τὴν γῆν, αὖθις ἀποκαταστῆσαι εἰς ἐκεῖνα χωρῆσαν ὅθεν τὴν ἀρχὴν μηδέπω γεγονὼς ἐγενήθη ὁ ἄνθρωπος· ὁ γὰρ τὴν ἀρχὴν οὐκ ὄντα ποιήσας ὁπότε ἠθέλησε πολλῷ μᾶλλον τοὺς ἤδη γεγονότας αὖθις ἀποκαταστήσει θελήσας εἰς τὴν ὑπ᾽ αὐτοῦ διδομένην ζωήν.
Σαφέστατα δε ο Παύλος απέδειξε ότι ο άνθρωπος παραδόθηκε στη δική του αδυναμία, ώστε να μην υπερηφανευτεί ποτέ και απομακρυνθεί από την αλήθεια, λέγοντας: «Πολύ ευχαρίστως, λοιπόν, μάλλον θα καυχηθώ για τις αδυναμίες μου, για να κατασκηνώσει πάνω μου η δύναμη του Χριστού». Διότι, αν δεν ζωοποιεί το θνητό και δεν ανυψώνει το φθαρτό στην αφθαρσία, ο Θεός δεν είναι δυνατός. Αλλά το ότι είναι δυνατός σε όλα αυτά, οφείλουμε να το κατανοήσουμε από την αρχή της δημιουργίας μας, ότι δηλαδή ο Θεός παίρνοντας χώμα από τη γη, έπλασε τον άνθρωπο, αν και ήταν πολύ πιο δύσκολο και απίστευτο να τον φέρει στην ύπαρξη από ανύπαρκτα οστά και νεύρα και από την υπόλοιπη συγκρότηση του ανθρώπου, και να τον καταστήσει έμψυχο και λογικό ον, παρά αυτό που έχει ήδη δημιουργηθεί και έπειτα διαλύθηκε στη γη, να το αποκαταστήσει πάλι, αφού επέστρεψε σε εκείνα τα στοιχεία από τα οποία αρχικά προήλθε ο άνθρωπος όταν ακόμη δεν υπήρχε. Διότι Εκείνος που στην αρχή, όταν το θέλησε, δημιούργησε αυτόν που δεν υπήρχε, πολύ περισσότερο, εφόσον το θελήσει, θα αποκαταστήσει ξανά αυτούς που έχουν ήδη δημιουργηθεί στη ζωή που χορηγείται από Αυτόν.
Λεπτομέρειες
Διατοῦτο οὐ περὶ τῆς εὐχῆς μόνον καὶ περὶ φυλακῆς, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν λεπτότητα καὶ διὰ τὴν ἀκαταληψίαν τῶν ἀεὶ ἀπαντώντων ἡμῖν, τῶν μὴ καταλαμβανομένων ὑπὸ τῆς γνώσεως τοῦ νοὸς ἡμῶν, ἐν τούτοις οἷς πολλάκις καὶ ἀκουσίως ἐντὸς αὐτῶν εὑρισκόμεθα ἐν παντὶ καιρῷ. Καὶ ἐὰν μεγάλως τὸ φρόνημα ἡμῶν βέβαιον καὶ εὐδοκῇ ἐν τῷ ἀγαθῷ, ποσάκις πρὸς τὸν ὅρον τῶν πειρασμῶν ἀφῆκε καὶ ἔρριψεν ἡμᾶς ἡ πρόνοια αὐτοῦ, καθὼς εἶπεν ὁ μακάριος Παῦλος, «Ἵνα μὴ ὑπεραίρωμαι τῇ ὑπερβολῇ τῶν ἀποκαλύψεων, ἐδόθη μοι σκόλοψ τῇ σαρκί, ἄγγελος σατάν, ἵνα με κολαφίζῃ· καὶ ὑπὲρ τούτου τρὶς τὸν Κύριον παρεκάλεσα ἵνα ἀποστῇ ἀπ’ ἐμοῦ, καὶ εἴρηκέ μοι· ἀρκεῖ σοι ἡ χάρις μου· ἡ γὰρ δύναμίς μου ἐν ἀσθενείᾳ τελειοῦται. Λοιπόν. Κύριε, εἰ τοῦτό ἐστι τὸ θέλημά σου, καὶ τούτων πάντων δέεται ἡ νηπιότης ἡμῶν παιδαγωγηθῆναι καὶ ἐξυπνισθῆναι ὑπὸ σοῦ, καὶ οὐχὶ ὅταν ἔστιν ἄνθρωπος μεμεθυσμένος ἐν τῷ πόθῳ σου, ὥσπερ ἐγώ, καὶ ἕλκεται ὀπίσω τῶν ἀγαθῶν ὡς μὴ καθορᾶν τὸν κόσμον παντελῶς διὰ τὸν μεθυσμὸν ὃν ἔχει εἰς σέ, Καὶ ὑπὲρ τούτου καὶ ἕως τούτου φθάσαι με πεποίηκας εἰς ἀποκαλύψεις καὶ θεωρίας, τὰς μὴ ἐξουσιαζομένας γλώσσῃ σαρκίνῃ ἑρμηνευθῆναι, καὶ ἰδεῖν καὶ ἀκοῦσαι φωνῆς τῆς λειτουργίας τῶν πνευματικῶν, καὶ τῆς θεωρίας σου τῆς πεπληρωμένης ἁγιότητος ἀξιωθῆναι.
Γι' αυτόν τον λόγο, όχι μόνο για την προσευχή και για την προφύλαξη, αλλά και εξαιτίας της λεπτότητας και της ακαταληψίας των πραγμάτων που διαρκώς μας συναντούν, τα οποία δεν γίνονται κατανοητά από τη γνώση του νου μας, μέσα στα οποία πολλές φορές και ακούσια βρισκόμαστε σε κάθε καιρό. Και ακόμη κι αν το φρόνημά μας είναι πολύ σταθερό και αναπαύεται στο αγαθό, πόσες φορές η πρόνοιά Του μας άφησε και μας έριξε στο όριο των πειρασμών, όπως είπε ο μακάριος Παύλος: «Για να μην υπερηφανεύομαι από την υπερβολή των αποκαλύψεων, μου δόθηκε ένα αγκάθι στη σάρκα, ένας άγγελος του σατανά, για να με χτυπά· και γι' αυτό τρεις φορές παρακάλεσα τον Κύριο να απομακρυνθεί από εμένα, και μου είπε· σου αρκεί η χάρη μου, διότι η δύναμή μου τελειοποιείται μέσα στην ασθένεια». Λοιπόν. Κύριε, αν αυτό είναι το θέλημά σου, και όλα αυτά τα έχει ανάγκη η νηπιότητά μας για να παιδαγωγηθεί και να αφυπνιστεί από εσένα, και όχι όταν ένας άνθρωπος είναι μεθυσμένος από τον πόθο σου, όπως εγώ, και ελκύεται πίσω από τα αγαθά, ώστε να μην βλέπει καθόλου τον κόσμο εξαιτίας της μέθης που έχει για εσένα. Και γι' αυτό, και μέχρι αυτού του σημείου, με έκανες να φτάσω σε αποκαλύψεις και θεωρίες, οι οποίες δεν μπορούν να ερμηνευθούν από σάρκινη γλώσσα, και να δω και να ακούσω τη φωνή της λειτουργίας των πνευματικών, και να αξιωθώ της θεωρίας σου που είναι γεμάτη αγιότητα.
Λεπτομέρειες
Καὶ ἀκμὴν σὺν τούτοις πᾶσιν οὐχ’ ἱκανός εἰμι φυλάξαι ἐμαυτὸν ἐγώ, ὁ ὑπάρχων ἄνθρωπος τέλειος ἐν Χριστῷ, διὰ τὸ εἶναι τις ἀκμὴν διὰ τὴν λεπτότητα αὐτοῦ μὴ δυνάμενον ὑπὸ τῆς δυνάμεώς μου καταληφθῆναι ἐμοὶ τῷ κεκτημένῳ τὸν νοῦν τοῦ Χριστοῦ· λοιπόν, Κύριε, διατοῦτο χαίρω ἐν ἀσθενείαις, ἐν θλίψεσιν, ἐν φυλακαῖς, ἐν δεσμοῖς, ἐν ἀνάγκαις, εἴτε ἐκ τῆς φύσεως, εἴτε ἐκ τῶν υἱῶν τῆς φύσεως, εἴτε ἐκ τῶν ἐχθρῶν τῆς φύσεως. Νῦν χαίρων ὑπομένω τὰς ἀσθενείας μου, τοῦτο δέ ἐστιν ἐν τοῖς πειρασμοῖς μου, ἵνα ἐπισκηνώσῃ ἐπ’ ἐμὲ ἡ δύναμις τοῦ Χριστοῦ. Ἐὰν μετὰ τούτων ἁπάντων τῆς ῥάβδου τῶν πειρασμῶν ἐγὼ δέωμαι, ἵνα ἐν αὐτῇ ἐπαυξήσῃ ἐπ’ ἐμὲ ἡ ἐπισκήνωσίς σου καὶ φυλαχθῶ ἐν τῷ πλησιασμῷ σου, ἐγὼ γινώσκω ὅτι οὐκ ἔστι σοι ἀγαπητὸς πλέον μου. Καὶ ἐκ τούτου ὑπὲρ πολλοὺς ἐμεγάλυνάς με, καὶ ὥσπερ ἔδωκάς μοι γνῶναι τὰς δυνάμεις σου τὰς θαυμαστὰς καὶ ἐνδόξους, τινὶ τῶν ἀποστόλων τῶν ἑταίρων μου οὐκ ἔδωκας, καὶ ἐκάλεσάς με σκεῦος ἐκλογῆς, ὡς πιστὸν φυλάξαι τὴν τάξιν τῆς ἀγάπης σου.
Και ακόμη, παρ' όλα αυτά, εγώ δεν είμαι ικανός να διαφυλάξω τον εαυτό μου, εγώ που είμαι τέλειος άνθρωπος εν Χριστώ, επειδή υπάρχει ακόμη κάτι που, εξαιτίας της λεπτότητάς του, δεν μπορεί να συλληφθεί από τη δική μου δύναμη, από εμένα που κατέχω τον νου του Χριστού. Λοιπόν, Κύριε, γι' αυτό χαίρω στις ασθένειες, στις θλίψεις, στις φυλακές, στα δεσμά, στις ανάγκες, είτε προέρχονται από τη φύση, είτε από τα τέκνα της φύσης, είτε από τους εχθρούς της φύσης. Τώρα με χαρά υπομένω τις ασθένειές μου, δηλαδή τους πειρασμούς μου, ώστε να επισκηνώσει πάνω μου η δύναμη του Χριστού. Εάν, μετά από όλα αυτά, εγώ έχω ανάγκη τη ράβδο των πειρασμών, ώστε μέσω αυτής να αυξηθεί πάνω μου η επισκήνωσή Σου και να διαφυλαχθώ στην εγγύτητά Σου, γνωρίζω ότι κανείς δεν είναι πιο αγαπητός σε Εσένα από εμένα. Και εξαιτίας αυτού με εμεγάλυνας περισσότερο από πολλούς, και ενώ μου έδωσες να γνωρίσω τις θαυμαστές και ένδοξες δυνάμεις Σου, δεν το έδωσες αυτό σε κανέναν από τους αποστόλους, τους συντρόφους μου, και με κάλεσες σκεύος εκλογής, ως πιστό, για να διαφυλάξω την τάξη της αγάπης Σου.
Λεπτομέρειες
Διὰ τοῦτο οὐ περὶ τῆς εὐχῆς μόνον καὶ φυλακῆς, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν λεπτότητα καὶ ἀκαταληψίαν τῶν ἀεὶ ἀπαντώντων ἡμῖν, τῶν μὴ καταλαμβανομένων ὑπὸ τῆς γνώσεως τοῦ νοὸς ἡμῶν· ἐν τούτοις ὧν πολλάκις καὶ ἀκουσίως ἐντὸς αὐτῶν εὑρισκόμεθα ἐν παντὶ καιρῷ. Κἂν γὰρ καὶ τὸ φρόνημα ἡμῶν μεγάλως βέβαιον καὶ εὐδοκοῦν ἐν τῷ ἀγαθῷ, ἀλλὰ ποσάκις πρὸς τὸν ὅρον τῶν πειρασμῶν ἀφῆκε, καὶ ἔρριψεν ἡμᾶς ἡ πρόνοια αὐτοῦ, καθὼς εἶπεν ὁ μακάριος Παῦλος, «ἵνα μὴ ὑπεραίρωμαι τῇ ὑπερβολῇ τῶν ἀποκαλύψεων, ἐδόθη μοι σκόλοψ τῇ σαρκί, ἄγγελος Σατάν, ἵνα με κολαφίζῃ. Καὶ ὑπὲρ τούτου τρὶς τὸν Κύριον παρεκάλεσα, ἵνα ἀποστῇ ἀπ’ ἐμοῦ. Καὶ εἴρηκέ μοι, ‘ἀρκεῖ σοι ἡ χάρις μου. Ἡ γὰρ δύναμίς μου ἐν ἀσθενείᾳ τελειοῦται’».
Γι' αυτό, όχι μόνο για την προσευχή και τη φύλαξη, αλλά και εξαιτίας της λεπτότητας και της ακαταληψίας των όσων μας συμβαίνουν διαρκώς, αυτών που δεν κατανοούνται από τη γνώση του νου μας· μέσα σε αυτά, άλλωστε, βρισκόμαστε πολλές φορές και ακούσια, σε κάθε καιρό. Διότι, έστω κι αν το φρόνημά μας είναι σε μεγάλο βαθμό σταθερό και ευαρεστείται στο αγαθό, πόσες φορές μας άφησε στα όρια των πειρασμών και μας έριξε σε αυτούς η πρόνοιά Του, όπως είπε ο μακάριος Παύλος: «Για να μην υπερηφανεύομαι από την υπερβολή των αποκαλύψεων, μου δόθηκε αγκάθι στη σάρκα, άγγελος του σατανά, για να με χτυπά. Και γι' αυτό τρεις φορές παρακάλεσα τον Κύριο, για να απομακρυνθεί από εμένα. Και μου είπε: "Σου αρκεί η χάρη μου, διότι η δύναμή μου τελειοποιείται μέσα στην αδυναμία"».
Λεπτομέρειες
ΥΚΗʹ. ΚΥΡῼ. Πῶς ἡ θεία δύναμις ἐν ἀσθενείᾳ τελειοῦται. Ἡ θεία δύναμις ἐν ἀσθενείᾳ τελειοῦται, ὡς τὸ σκεῦος ἔφη τῆς ἐκλογῆς, ἐπειδὴ ἀγράμματοι κρατοῦσι ῥητόρων, καὶ τελῶναι εὐαγγελίζονται ἀκτημοσύνην.
ΥΚΗ΄. ΣΤΟΝ ΚΥΡΟ. Πώς η θεία δύναμη τελειοποιείται μέσα στην αδυναμία. Η θεία δύναμη τελειοποιείται μέσα στην αδυναμία, όπως είπε το σκεύος της εκλογής, επειδή αγράμματοι υπερισχύουν των ρητόρων, και τελώνες κηρύττουν την ακτημοσύνη.
Λεπτομέρειες
ΡΠΒʹ. ΛΑΜΠΕΤΙῼ ΕΠΙΣΚΟΠῼ. Πῶς ἡ θεία δύναμις ἐν ἀσθενείᾳ τελειοῦται. Ὅπως ἡ δύναμις ἐν ἀσθενείᾳ ἐτελειοῦτο, συντόμως φράσω· ἐπειδὴ γὰρ μαστιζόμενοι οἱ ἀπόστολοι τῶν μαστιζόντων περιεγίνοντο, καὶ ἐλαυνόμενοι τῶν διωκόντων ἐκράτουν, καὶ ἀποθνήσκοντες τοὺς ζῶντας ἐτρέποντο, διὰ τοῦτο τοῦτ’ ἔφη. Καινὸς γὰρ ἦν τῆς νίκης ὁ τρόπος, τὸ διὰ τῶν ἐναντίων κεκρατηκέναι, καὶ ἡττᾶσθαι μὲν μηδεπώποτε· ὡς δ’ αὐτοὺς ὄντας κυρίους τοῦ τέλους, οὕτως ἐπὶ τοὺς ἀγῶνας ὡρμηκέναι [τούτους]. Καὶ ἵνα τοῦτο μάθῃς σαφέστερον, θέα τοὺς ἀλιτηρίους Ἰουδαίους, ὥσπερ ἐν δικτύοις αὐτοὺς ἔχοντας, καὶ διαποροῦντας, καὶ φράζοντας. «Τί ποιήσομεν τοῖς ἀνθρώποις τούτοις;» Τὸ γὰρ δὴ θαυμαστὸν καὶ παράδοξον, καὶ πᾶσαν ἔκπληξιν ὑπερβαῖνον, τοῦτο ἦν, ὅτι ἔχοντες αὐτούς, καὶ δεσμοῦντες, καὶ τύπτοντες ἐν ἀμηχανίᾳ ἦσαν, καὶ ἡττημένων ἀφίεσαν φωνάς, διὰ τούτων ἡττώμενοι, δι’ ὧν ἐδόκουν κρατεῖν. Ἅπερ γὰρ εἰς ἀδοξίαν αὐτῶν ἐμηχανῶντο, ταῦτα ὑπὲρ τῆς εὐκλείας αὐτῶν ἐθεῶντο γινόμενα. Ὄντως οὖν ἡ δύναμις τοῦ Θεοῦ ἐν τῇ ἀσθενείᾳ τῶν ἀποστόλων πλέον διέλαμπεν. Οὐ γὰρ πράγματα ὑπομένοντες, καὶ ἀντιστρατευόμενοι, οὐδ’ ὅπλα χαλκεύοντες, καὶ στρατιώτας συλλέγοντες, ἀλλὰ τὴν γνώμην παρασκευάζοντες εἰς τὸ κακῶς παθεῖν μόνον, οὔτω τὰ τρόπαια πανταχοῦ ἤγειρον.
ΡΠΒ΄. Προς τον επίσκοπο Λαμπέτιο. Πώς η θεία δύναμη τελειώνεται μέσα στην ασθένεια. Θα πω με συντομία πώς η δύναμη τελειωνόταν μέσα στην ασθένεια. Διότι, επειδή οι απόστολοι, ενώ μαστιγώνονταν, κατανικούσαν αυτούς που τους μαστίγωναν, και ενώ διώκονταν, υπερίσχυαν αυτών που τους δίωκαν, και ενώ πέθαιναν, έτρεπαν σε φυγή τους ζωντανούς, γι' αυτό ακριβώς ειπώθηκε αυτό. Διότι ο τρόπος της νίκης ήταν καινοφανής, το να επικρατούν μέσω των αντίθετων πραγμάτων και να μην ηττώνται ποτέ, αλλά να έχουν ριχτεί σε αυτούς τους αγώνες σαν να ήταν οι ίδιοι κύριοι της τελικής έκβασης. Και για να το κατανοήσεις αυτό σαφέστερα, δες τους αλιτήριους Ιουδαίους, που ενώ τους είχαν πιασμένους σαν σε δίχτυα, βρίσκονταν σε αμηχανία και έλεγαν: «Τι θα κάνουμε με αυτούς τους ανθρώπους;» Διότι το θαυμαστό και παράδοξο, που ξεπερνούσε κάθε έκπληξη, ήταν αυτό: ότι, ενώ τους είχαν στα χέρια τους, τους έδεναν και τους χτυπούσαν, βρίσκονταν σε αμηχανία και έβγαζαν φωνές ηττημένων, επειδή νικιούνταν από τα ίδια τα μέσα με τα οποία νόμιζαν ότι επικρατούν. Επειδή όσα μηχανεύονταν για την ατίμωσή τους, αυτά έβλεπαν να συντελούν στη δόξα τους. Πράγματι, λοιπόν, η δύναμη του Θεού έλαμπε περισσότερο μέσα στην ασθένεια των αποστόλων. Διότι, όχι αναλαμβάνοντας δράσεις και πολεμώντας, ούτε σφυρηλατώντας όπλα και συγκεντρώνοντας στρατιώτες, αλλά προετοιμάζοντας το φρόνημά τους μόνο για να κακοπαθήσουν, έτσι έστηναν παντού τα τρόπαιά τους.
Λεπτομέρειες
δʹ. Εἶτα πάλιν τὴν ἀνάστασιν βεβαιοῦσι δι᾽ ὧν ἐπάγουσι λέγοντες· Ἡμεῖς οὐ δυνάμεθα μὴ λαλεῖν ἃ εἴδομεν καὶ ἠκούσαμεν. Ὥστε ἡμεῖς μὲν ἀξιόπιστοί ἐσμεν μάρτυρες, ὑμεῖς δὲ προσαπειλοῦντες, εἰκῆ πάλιν ἀπειλεῖτε. Δέον οὖν μεταβάλλεσθαι ἐφ᾽ οἷς ὁ λαὸς ἐδόξαζε τὸν Θεὸν, οἱ δὲ καὶ ἀνελεῖν ἀπειλοῦσιν· οὕτω θεομάχοι ἦσαν. Οἱ δὲ προσαπειλησάμενοι ἀπέλυσαν αὐτούς. Ἐντεῦθεν περιφανέστεροι καὶ λαμπρότεροι ἐγένοντο. Ἡ γὰρ δύναμίς μου, φησὶν, ἐν ἀσθενείᾳ τελειοῦται. Ἤδη ἐμαρτύρησαν οὗτοι πρὸς πάντα παραταξάμενοι.
Δ΄. Έπειτα, πάλι βεβαιώνουν την ανάσταση με όσα προσθέτουν λέγοντας: «Εμείς δεν μπορούμε να μη μιλάμε για όσα είδαμε και ακούσαμε». Ώστε εμείς μεν είμαστε αξιόπιστοι μάρτυρες, εσείς δε που συνεχίζετε τις απειλές, μάταια πάλι απειλείτε. Ενώ λοιπόν έπρεπε να μεταστραφούν εξαιτίας αυτών για τα οποία ο λαός δόξαζε τον Θεό, εκείνοι απειλούν ακόμη και να τους θανατώσουν· τόσο θεομάχοι ήταν. Και αφού τους απείλησαν ξανά, τους απέλυσαν. Από το γεγονός αυτό έγιναν πιο περιφανείς και λαμπρότεροι. Διότι, όπως λέγει η Γραφή, «η δύναμή μου εν ασθενεία τελειούται». Ήδη αυτοί έδωσαν τη μαρτυρία τους, έχοντας παραταχθεί απέναντι σε όλα.
Λεπτομέρειες
Ἐνταῦθα πληροῦται τὸ, Ἀρκεῖ σοι ἡ χάρις μου· ἡ γὰρ δύναμίς μου ἐν ἀσθενείᾳ τελειοῦται. Μεῖζον τοῦτο τοῦ τὸν χωλὸν ἐγεῖραι. Οἱ μὲν οὖν ἐθνικοὶ ὡς θεοὺς ἐνόμιζον, οὗτοι δὲ ἔσυρον πείσαντες τοὺς ὄχλους· οὐδὲ γὰρ πάντας εἰκὸς ἦν θαυμάζειν αὐτούς. Καὶ ὅρα, ἐν αὐτῇ τῇ πόλει, ἐν ᾗ οὕτως ἐθαυμάσθησαν, ἐν αὐτῇ τὰ δεινὰ πάσχουσι. Καὶ τοῦτο δὲ τοὺς ὁρῶντας ὠφέλει.
Εδώ εκπληρώνεται το: «Αρκεί σε σένα η χάρη μου· διότι η δύναμή μου τελειοποιείται μέσα στην αδυναμία». Αυτό είναι σπουδαιότερο από το να εγείρουν τον χωλό. Οι μεν εθνικοί, λοιπόν, τους θεωρούσαν θεούς, αυτοί όμως, αφού έπεισαν τα πλήθη, τους έσυραν· διότι δεν ήταν επόμενο να τους θαυμάζουν όλοι. Και πρόσεξε, στην ίδια την πόλη στην οποία τόσο πολύ θαυμάστηκαν, μέσα σε αυτήν ακριβώς υφίστανται τα δεινά. Και τούτο όμως ωφελούσε όσους τους έβλεπαν.
Λεπτομέρειες
Εἵλκυσάν τε αὐτοὺς, φησὶν, εἰς τὴν ἀγορὰν ἐπὶ τοὺς ἄρχοντας· καὶ συνεπέστη ὁ ὄχλος κατ᾽ αὐτῶν. Ὅρα αὐτοὺς οὐκ ἀποκρινομένους οὐδὲ ἀπολογουμένους, ἵνα μείζονος ἄξιοι θαύματος γένωνται. Ὅταν γὰρ, φησὶν, ἀσθενῶ, τότε δυνατός εἰμι. Ἀρκεῖ σοι ἡ χάρις μου· ἡ γὰρ δύναμίς μου ἐν ἀσθενείᾳ τελειοῦται. Ὥστε καὶ ἀπὸ τῆς ἐπιεικείας θαυμασθῆναι αὐτοὺς ἐχρῆν.
Και τους έσυραν, λέει, στην αγορά ενώπιον των αρχόντων· και ξεσηκώθηκε το πλήθος εναντίον τους. Παρατήρησε ότι δεν αποκρίνονται ούτε απολογούνται, προκειμένου να καταστούν άξιοι μεγαλύτερου θαυμασμού. Διότι, λέει, όταν ασθενώ, τότε είμαι δυνατός. Σου αρκεί η χάρη μου· διότι η δύναμή μου τελειοποιείται μέσα στην αδυναμία. Ώστε έπρεπε να τους θαυμάσουν και μόνο για την πραότητά τους.
Λεπτομέρειες
εʹ. Ὁρᾷς πῶς ἡ θλῖψις βεβαιοῖ τὸ Εὐαγγέλιον; Διὰ δὴ τοῦτο καὶ ἀλλαχοῦ αἰτοῦντι αὐτῷ τῶν πειρασμῶν ἀπαλλαγὴν, καὶ πολλάκις ὑπὲρ τούτων προσελθόντι, ἤκουεν· Ἀρκεῖ σοι ἡ χάρις μου· ἡ γὰρ δύναμίς μου ἐν ἀσθενείᾳ τελειοῦται. Ἀσθένειαν ἐνταῦθα τοὺς διωγμοὺς καλεῖ, τοὺς πειρασμοὺς, τοὺς κινδύνους, τὰς ἐπιβουλὰς, τὰς ἐπηρείας. Ὃ δὲ λέγει, τοιοῦτόν ἐστιν· Ἠδυνάμην ταῦτα κωλῦσαι, φησὶ, καὶ σβέσαι τὸν πόλεμον, καὶ ἀναστεῖλαι τὰ κύματα, ἀλλ᾽ οὐκ ἐποίησα, ἵνα μειζόνως ἡ δύναμίς μου δειχθῇ. Οὐ γὰρ οὕτως ἐδείκνυτο αὐτοῦ ἡ δύναμις, τούτων μὴ γινομένων, ὡς γινομένων μὲν, οὐκ ἰσχυόντων δέ. Ἐπεὶ καὶ κυβερνήτην ἐκεῖνον ἄριστον εἶναί φαμεν, οὐ τὸν ἐν γαληνῷ πόντῳ δυνάμενον κατευθύνειν τὸ σκάφος, ἀλλὰ τὸν μεταξὺ σκοπέλων καὶ κυμάτων καὶ χειμώνων καὶ πνευμάτων διασώζοντα τοὺς ἐμπλέοντας· καὶ ἰατρὸν, τὸν μυρίων νοσημάτων ἐπικειμένων ἐξαρπάζοντα τὸν κάμνοντα· καὶ στρατηγὸν, τὸν πανταχόθεν πολεμίων ἐπιτεθέντων καὶ βαλλόντων δυνάμενον στῆσαι τὸ τρόπαιον· καὶ ποιμένα, τὸν μυρίων λύκων ἐπικειμένων καὶ ἑτέρων ἐπιβούλων διατηροῦντα τὴν ἀγέλην ἐν ἀσφαλείᾳ. Οὕτω δὴ καὶ τότε τοῦτο μάλιστα ἐποίει τὸ θαῦμα, ὅτι δὴ μυρία πάσχοντες ἐκράτουν καὶ περιεγένοντο τῶν ποιούντων αὐτῶν.
ε'. Βλέπεις πώς η θλίψη στερεώνει το Ευαγγέλιο; Γι' αυτό ακριβώς και αλλού, όταν εκείνος ζητούσε απαλλαγή από τους πειρασμούς και πολλές φορές προσήλθε παρακαλώντας γι' αυτούς, άκουγε: «Αρκεί σε σένα η χάρη μου· διότι η δύναμή μου τελειοποιείται μέσα στην ασθένεια». Ως ασθένεια εδώ ονομάζει τους διωγμούς, τους πειρασμούς, τους κινδύνους, τις επιβουλές, τις επήρειες. Αυτό δε που λέγει έχει την εξής έννοια: Μπορούσα, λέγει, να τα εμποδίσω αυτά, και να σβήσω τον πόλεμο, και να ανακόψω τα κύματα, αλλά δεν το έκανα, για να φανεί ακόμη περισσότερο η δύναμή μου. Διότι δεν θα αποδεικνυόταν τόσο η δύναμή του, εάν αυτά δεν συνέβαιναν, όσο αποδεικνύεται όταν αυτά μεν συμβαίνουν, αλλά δεν μπορούν να επικρατήσουν. Επειδή και άριστο κυβερνήτη λέμε πως είναι, όχι εκείνος που μπορεί να κατευθύνει το σκάφος σε γαλήνια θάλασσα, αλλά εκείνος που ανάμεσα σε σκοπέλους, κύματα, καταιγίδες και θύελλες διασώζει τους επιβάτες· και ιατρό, εκείνον που διασώζει τον ασθενή όταν τον απειλούν αμέτρητα νοσήματα· και στρατηγό, εκείνον που μπορεί να στήσει το τρόπαιο της νίκης όταν οι εχθροί επιτίθενται και τον χτυπούν από παντού· και ποιμένα, εκείνον που διατηρεί το ποίμνιο με ασφάλεια όταν επιτίθενται αμέτρητοι λύκοι και άλλοι επιβουλευτές. Έτσι λοιπόν και τότε αυτό ακριβώς συνιστούσε το μεγαλύτερο θαύμα, το ότι δηλαδή, παρόλο που υπέφεραν αμέτρητα δεινά, επικρατούσαν και κατανικούσαν εκείνους που τους τα προξενούσαν.
Λεπτομέρειες
Οὐχί. Ἀλλὰ τί φησιν; Εἶπεν, Ἀρκεῖ σοι ἡ χάρις μου. Ἡ γὰρ δύναμίς μου ἐν ἀσθενείᾳ τελειοῦται. Οὐ μόνον οὐκ ἠλευθέρωσεν αὐτὸν τῶν ἐπικειμένων λυπηρῶν, ἀλλὰ καὶ ἐναπομένειν αὐτὸν εἴασε. Ναί· ἀλλὰ πόθεν δῆλον ὅτι οὐκ ἐδυσχέρανεν; Ἄκουε Παύλου λέγοντος, ἐπειδὴ ἔμαθε τὰ δοκοῦντα τῷ Δεσπότῃ· Ἥδιστα οὖν καυχήσομαι ἐν ταῖς ἀσθενείαις μου. Οὐ μόνον, φησὶ, λοιπὸν ἀπαλλαγῆναι οὐκ ἐπιζητῶ, ἀλλὰ καὶ μετὰ πλείονος τῆς ἡδονῆς καυχήσομαι ἐπὶ τούτοις. Εἶδες εὐγνώμονα ψυχήν; εἶδες πόθον τὸν περὶ τὸν Θεόν; Ἄκουσον αὐτοῦ λέγοντος· Τὸ γὰρ τί προσευξόμεθα καθὸ δεῖ, οὐκ οἴδαμεν. Οὐχ οἷόν τε, φησὶν, ἀνθρώπους ἡμᾶς ὄντας εἰδέναι πάντα ἀκριβῶς. Δεῖ οὖν παραχωρεῖν τῷ δημιουργῷ τῆς ἡμετέρας φύσεως, κἀκεῖνα μετὰ χαρᾶς δέχεσθαι καὶ πολλῆς τῆς ἡδονῆς, ἅπερ αὐτὸς δοκιμάσει, καὶ μὴ πρὸς τὴν ὄψιν τῶν γινομένων ὁρᾷν, ἀλλὰ πρὸς τὰ δοκοῦντα τῷ Δεσπότῃ. Ὁ γὰρ εἰδὼς τὸ συμφέρον μᾶλλον ἡμῶν, αὐτὸς οἶδε καὶ ὅπως δεῖ τὴν σωτηρίαν τὴν ἡμετέραν μεθοδεῦσαι.
Όχι. Αλλά τι λέει; Είπε: «Σου αρκεί η χάρη μου. Διότι η δύναμή μου ολοκληρώνεται στην ασθένεια». Όχι μόνο δεν τον ελευθέρωσε από τις θλίψεις που τον βάραιναν, αλλά τον άφησε και να παραμείνει σε αυτές. Ναι, αλλά από πού είναι φανερό ότι δεν δυσανασχέτησε; Άκου τον Παύλο να λέει, αφού πληροφορήθηκε το θέλημα του Δεσπότη: «Πολύ ευχαρίστως, λοιπόν, θα καυχηθώ για τις ασθένειές μου». Όχι μόνο δεν επιζητώ πλέον να απαλλαγώ, λέει, αλλά και με μεγαλύτερη ευχαρίστηση θα καυχηθώ για αυτές. Είδες ευγνώμονα ψυχή; Είδες πόθο για τον Θεό; Άκουσέ τον να λέει: «Διότι το τι θα ζητήσουμε στην προσευχή μας όπως πρέπει, δεν το γνωρίζουμε». Δεν είναι δυνατόν, λέει, όντας άνθρωποι να γνωρίζουμε τα πάντα με ακρίβεια. Πρέπει, λοιπόν, να αφήνουμε την πρωτοβουλία στον Δημιουργό της φύσεώς μας, και να αποδεχόμαστε με χαρά και με πολλή ικανοποίηση εκείνα που Εκείνος εγκρίνει, και να μην αποβλέπουμε στη φαινομενική όψη των γεγονότων, αλλά σε ό,τι είναι αρεστό στον Δεσπότη. Διότι Εκείνος που γνωρίζει το συμφέρον μας καλύτερα από εμάς, γνωρίζει επίσης και με ποιον τρόπο πρέπει να μεθοδεύσει τη σωτηρία μας.
Λεπτομέρειες
Εἰ δὲ πρὸς τοὺς λέγοντας, διὰ τί καὶ τὰ παιδία συνεχώρησεν ὁ Θεὸς ἀναιρεθῆναι, βουληθῶμεν ἀπολογήσασθαι, τάχα εἰς μακρότερον ἐμπεσούμεθα λόγον, ὃν ἐν προοιμίοις ἔδει λέγεσθαι πρὸς ὑμᾶς, Τέως δὲ πολλὰ τῇ Παύλου εὐχαριστήσαντες ἁλύσει, καταπαύσωμεν τὸν λόγον, ὅτι τοσούτων ἡμῖν ἀγαθῶν αἰτία γέγονε, παρακαλέσαντες ὑμᾶς μὴ μόνον μὴ δυσχεραίνειν, εἴ τι διὰ Χριστὸν πάθοιτε, ἀλλὰ καὶ χαίρειν ὡς οἱ ἀπόστολοι, καὶ καυχᾶσθαι ὡς Παῦλος ἔλεγεν· Ἥδιστα καυχήσομαι ἐν ταῖς ἀσθενείαις μου. Διὰ γὰρ τοῦτο καὶ ἤκουσεν, Ἀρκεῖ σοι ἡ χάρις μου. Παῦλος ἐπὶ δεσμοῖς καυχᾶται, καὶ σὺ ἐπὶ πλούτῳ μέγα φρονεῖς; οἱ ἀπόστολοι ἔχαιρον, ὅτι κατηξιώθησαν μαστιγωθῆναι, καὶ σὺ ἄνεσιν ζητεῖς καὶ τρυφήν; Πῶς οὖν θέλεις τῶν αὐτῶν ἐκείνοις τυχεῖν, ἀπεναντίας αὐτοῖς ὁδεύων ἐνταῦθα; Καὶ νῦν, φησὶ, πορεύομαι εἰς Ἱεροσόλυμα δεδεμένος τῷ πνεύματι, τὰ ἐν αὐτοῖς συναντήσοντά μοι μὴ εἰδὼς, πλὴν ὅτι τὸ Πνεῦμά μοι κατὰ πόλιν διαμαρτύρεται λέγον, ὅτι δεσμά με καὶ θλίψεις μένουσι.
Εάν, όμως, θελήσουμε να απολογηθούμε σε αυτούς που λένε «γιατί άραγε επέτρεψε ο Θεός να θανατωθούν και τα παιδιά», ίσως επεκταθούμε σε έναν πιο μακροσκελή λόγο, ο οποίος θα έπρεπε να σας είχε λεχθεί προλογικά. Προς το παρόν, όμως, αφού εκφράσουμε τις θερμές μας ευχαριστίες για την αλυσίδα του Παύλου, ας ολοκληρώσουμε τον λόγο μας, διότι έχει γίνει αιτία τόσων πολλών αγαθών για εμάς, προτρέποντάς σας όχι μόνο να μη δυσανασχετείτε εάν τυχόν υποφέρετε κάτι για τον Χριστό, αλλά και να χαίρεστε όπως οι απόστολοι, και να καυχάστε όπως ακριβώς έλεγε ο Παύλος: «Με πολύ μεγάλη χαρά θα καυχηθώ για τις αδυναμίες μου». Διότι γι' αυτό άλλωστε και άκουσε το: «Σου αρκεί η χάρη μου». Ο Παύλος καυχάται για τα δεσμά του, και εσύ υπερηφανεύεσαι για τον πλούτο; Οι απόστολοι χαίρονταν επειδή αξιώθηκαν να μαστιγωθούν, και εσύ αναζητάς άνεση και τρυφή; Πώς, λοιπόν, επιθυμείς να αξιωθείς τα ίδια αγαθά με εκείνους, όταν εδώ βαδίζεις σε εντελώς αντίθετο δρόμο από αυτούς; «Και τώρα», λέει, «πορεύομαι στα Ιεροσόλυμα δεδεμένος στο πνεύμα, μη γνωρίζοντας όσα πρόκειται να με συναντήσουν εκεί, παρά μόνο ότι το Πνεύμα μού δίνει μαρτυρία από πόλη σε πόλη, λέγοντας ότι με περιμένουν δεσμά και θλίψεις».
Λεπτομέρειες
Ἀλλὰ μᾶλλον ἡμᾶς ἀποσύρει τῶν προκειμένων ἡ ἅλυσις καὶ περισπᾷ, καὶ ἀντιπεσεῖν οὐχ ὑπομένομεν, ἀλλ᾽ ἑλκόμεθα καὶ ἄκοντες, μᾶλλον δὲ καὶ βουλόμενοι καὶ εὐχόμενοι. Καὶ εἴθε ἀεὶ περὶ τῆς ἁλύσεως Παύλου διαλέγεσθαι ἦν. Ἀλλὰ μὴ ναρκήσητε· ἔτι γὰρ ἐκεῖνο εἰπεῖν βούλομαι, ὃ πολλοὶ ζητοῦντές φασι· Καὶ εἰ καλὸν αἱ θλίψεις, πῶς αὐτὸς ἀπολογούμενος πρὸς τὸν Ἀγρίππαν ἔλεγεν, Εὐξαίμην ἂν τῷ Θεῷ, καὶ ἐν ὀλίγῳ καὶ ἐν πολλῷ, οὐ μόνον σὲ, ἀλλὰ καὶ πάντας τοὺς ἀκούοντάς μου σήμερον γενέσθαι τοιούτους, ὁποῖος καὶ ἐγώ εἰμι, παρεκτὸς τῶν δεσμῶν τούτων· Οὐχ ὡς ἀπευκτὸν τὸ πρᾶγμα νομίζων, ταῦτα ἔλεγε, μὴ γένοιτο· οὐ γὰρ ἂν, εἴ γε ἀπευκτὸν ἦν, ἐκαυχᾶτο ἐπὶ τοῖς δεσμοῖς, ἐπὶ ταῖς φυλακαῖς, ἐπὶ ταῖς ἄλλαις θλίψεσι· οὐδ᾽ ἂν γράφων ἔλεγεν, Ἥδιστα καυχήσομαι ἐν ταῖς ἀσθενείαις μου· ἀλλὰ τί; Τοῦτο αὐτὸ τεκμήριον ἦν τοῦ μεγάλα ἡγεῖσθαι τὰ δεσμά. Ὥσπερ γὰρ Κορινθίοις γράφων ἔλεγε· Γάλα ὑμᾶς ἐπότισα, οὐ βρῶμα, οὔπω γὰρ ἐδύνασθε· οὕτω δὴ καὶ ἐνταῦθα, οὐκ ἠδύναντο ἀκοῦσαι τὸ κάλλος, οὐδὲ τὸν κόσμον, οὐδὲ τὴν ὠφέλειαν τῶν δεσμῶν. Διὰ τοῦτό φησιν, Ἐκτὸς τῶν δεσμῶν τούτων. Τοῖς μέντοι Ἑβραίοις οὐχ οὕτως, ἀλλὰ παρῄνει συνδεδέσθαι τοῖς δεδεμένοις. Διὰ τοῦτο καὶ αὐτὸς ἔχαιρεν ἐπὶ τοῖς δεσμοῖς, καὶ ἐδεσμεῖτο, καὶ μετὰ τῶν δεσμωτῶν ἀπήγετο εἰς φυλακήν.
Αλλά μάλλον μας παρασύρει από τα προκείμενα ζητήματα η αλυσίδα και μας αποσπά την προσοχή, και δεν αντέχουμε να αντισταθούμε, αλλά ελκόμαστε ακόμη και παρά τη θέλησή μας, ή μάλλον και επειδή το θέλουμε και το ευχόμαστε. Και μακάρι να ήταν δυνατόν να ομιλούμε πάντοτε για την αλυσίδα του Παύλου. Αλλά μην αποκάμετε· διότι θέλω να πω ακόμη εκείνο το οποίο πολλοί ρωτούν και λένε: Και αν οι θλίψεις είναι καλό πράγμα, πώς ο ίδιος, απολογούμενος ενώπιον του Αγρίππα, έλεγε: «Θα ευχόμουν στον Θεό, και εν ολίγω και εν πολλώ, όχι μόνο εσύ, αλλά και όλοι όσοι με ακούνε σήμερα, να γίνουν τέτοιοι, όπως ακριβώς είμαι και εγώ, εκτός από τα δεσμά αυτά»; Δεν τα έλεγε αυτά επειδή θεωρούσε το πράγμα απευκταίο, μη γένοιτο· διότι, αν ήταν απευκταίο, δεν θα καυχιόταν για τα δεσμά, για τις φυλακίσεις, για τις άλλες θλίψεις· ούτε γράφοντας θα έλεγε: «Πολύ ευχαρίστως θα καυχηθώ για τις ασθένειές μου»· αλλά τι συμβαίνει; Αυτό το ίδιο αποτελούσε τεκμήριο του ότι θεωρούσε σπουδαία τα δεσμά. Διότι, όπως ακριβώς γράφοντας στους Κορινθίους έλεγε: «Γάλα σας πότισα, όχι στερεά τροφή, διότι δεν μπορούσατε ακόμη»· έτσι λοιπόν και εδώ, δεν μπορούσαν να κατανοήσουν το κάλλος, ούτε το στολίδι, ούτε την ωφέλεια των δεσμών. Για τον λόγο αυτόν λέει: «Εκτός από τα δεσμά αυτά». Στους Εβραίους όμως δεν μίλησε έτσι, αλλά τους προέτρεπε να συμπάσχουν δεσμευμένοι μαζί με τους δεσμίους. Γι' αυτό και ο ίδιος χαιρόταν για τα δεσμά, και δενόταν, και μαζί με τους άλλους δεσμίους οδηγούνταν στη φυλακή.
Λεπτομέρειες
Ἐποιήσατο ἀπὸ τῶν πραγμάτων τὴν παράκλησιν· ἐκ περιουσίας καὶ τὴν ἀπὸ τῶν λόγων ἐπάγει, ἀπὸ τῆς μαρτυρίας ταύτης· Μὴ ἐκλύου, φησὶν, ὑπ᾽ αὐτοῦ ἐλεγχόμενος. Ἄρα τοῦ Θεοῦ ταῦτά ἐστι. Καὶ τοῦτο δὲ εἰς παράκλησιν οὐ μικρὸν, ὅταν μάθωμεν, ὅτι τοῦ Θεοῦ ἔργον ἐστὶ τὸ τοιαῦτα δυνηθῆναι, ἐκείνου συγχωροῦντος· καθάπερ καὶ Παῦλός φησιν· Ὑπὲρ τούτου τρὶς τὸν Κύριον παρεκάλεσα, καὶ εἴρηκέ μοι, Ἀρκεῖ σοι ἡ χάρις μου· ἡ γὰρ δύναμίς μου ἐν ἀσθενείᾳ τελειοῦται. Ὥστε ἐκεῖνός ἐστιν ὁ συγχωρῶν. Ὃν γὰρ ἀγαπᾷ Κύριος, παιδεύει· μαστιγοῖ δὲ πάντα υἱὸν ὃν παραδέχεται. Οὐκ ἔχεις, φησὶν, εἰπεῖν ὅτι ἔστι τις δίκαιος θλίψεως χωρίς· κἂν γὰρ οὕτω φαίνηται, ἀλλ᾽ οὐκ ἴσμεν ἡμεῖς τὰς ἄλλας θλίψεις· ὥστε πάντα δίκαιον ἀνάγκη διὰ θλίψεως ἐλθεῖν. Ἀπόφασις γάρ ἐστι τοῦ Χριστοῦ, ὅτι ἡ πλατεῖα καὶ εὐρύχωρος ὁδὸς ἀπάγει εἰς τὴν ἀπώλειαν, ἡ δὲ στενὴ καὶ τεθλιμμένη εἰς τὴν ζωήν. Εἰ τοίνυν ἐκεῖθεν ἔστιν ἐλθεῖν εἰς τὴν ζωὴν, ἄλλοθεν δὲ οὐκ ἔνι, ἄρα διὰ τῆς στενῆς πάντες εἰσῆλθον, ὅσοι πρὸς τὴν ζωὴν ἀπῆλθον. Εἰ παιδείαν ὑπομένετε, φησὶν, ὡς υἱοῖς ὑμῖν προσφέρεται ὁ Θεός. Τίς γάρ ἐστιν υἱὸς, ὃν οὐ παιδεύει πατήρ; Εἰ παιδεύει, ἄρα εἰς διόρθωσιν, ἀλλ᾽ οὐκ εἰς κόλασιν, οὐδὲ εἰς τιμωρίαν, οὐδὲ εἰς τὸ κακῶς παθεῖν. Ὅρα, ὅθεν ἐνόμιζον ἐγκαταλελεῖφθαι, ἀπὸ τούτων φησὶν αὐτοὺς πιστεύειν, ὅτι οὐκ ἐγκαταλελειμμένοι εἰσίν.
Άντλησε την παρηγοριά από τα ίδια τα γεγονότα· εκ περισσού όμως εισάγει και την παρηγοριά που προέρχεται από τα λόγια, μέσα από την εξής μαρτυρία: «Μην αποκάμνεις», λέει, «όταν ελέγχεσαι από Αυτόν». Άρα, αυτά προέρχονται από τον Θεό. Και τούτο αποτελεί όχι μικρή παρηγοριά, όταν μάθουμε ότι είναι έργο του Θεού το να έχει κανείς τη δύναμη να υπομένει τέτοια πράγματα, με τη δική Του παραχώρηση. Όπως ακριβώς λέει και ο Παύλος: «Γι' αυτό παρακάλεσα τον Κύριο τρεις φορές, και μου είπε: "Σου αρκεί η χάρη μου· διότι η δύναμή μου τελειοποιείται μέσα στην αδυναμία"». Συνεπώς, Εκείνος είναι που τα παραχωρεί. «Διότι όποιον αγαπά ο Κύριος τον παιδαγωγεί· και μαστιγώνει κάθε υιό που αποδέχεται». Δεν μπορείς, λέει, να ισχυριστείς ότι υπάρχει κάποιος δίκαιος χωρίς θλίψη. Διότι, ακόμη και αν φαίνεται έτσι, εμείς δεν γνωρίζουμε τις άλλες του θλίψεις. Επομένως, είναι ανάγκη κάθε δίκαιος να περάσει μέσα από θλίψη. Άλλωστε, είναι απόφαση του Χριστού ότι η πλατιά και ευρύχωρη οδός οδηγεί στην απώλεια, ενώ η στενή και τεθλιμμένη οδός οδηγεί στη ζωή. Εάν, λοιπόν, από εκεί είναι δυνατόν να εισέλθει κανείς στη ζωή, και από πουθενά αλλού, άρα μέσα από τη στενή οδό εισήλθαν όλοι όσοι πορεύθηκαν προς τη ζωή. «Εάν υπομένετε την παιδαγωγία», λέει, «ο Θεός συμπεριφέρεται σε εσάς όπως σε υιούς. Διότι ποιος υιός υπάρχει τον οποίο δεν παιδαγωγεί ο πατέρας;» Εάν, λοιπόν, παιδαγωγεί, άρα το κάνει για διόρθωση, και όχι για καταδίκη, ούτε για τιμωρία, ούτε για να προκαλέσει πόνο. Πρόσεξε πώς, από τα ίδια τα γεγονότα εξαιτίας των οποίων νόμιζαν ότι είχαν εγκαταλειφθεί, από αυτά ακριβώς τους προτρέπει να πιστέψουν ότι δεν είναι εγκαταλελειμμένοι.
Λεπτομέρειες
Ὑπωπίαζε τὸ σῶμα, ὥστε δυνηθῆναι εἰσελθεῖν· διὰ τοῦτο ἐν πάσαις ταῖς θλίψεσιν εὐχαριστῶν τῷ Θεῷ διετέλει. Ἐζημιώθης χρήματα· τοῦτό σοι τὸ πολὺ τῆς εὐρύτητος ἐπεκούφισεν. Ἐξέπεσες δόξης; ἑτέρα αὕτη εὐρύτης. Ἐσυκοφαντήθης; ἐπιστεύθη κατὰ σοῦ τὰ λεχθέντα, ἐν οἷς οὐ σύνοιδας σαυτῷ; χαῖρε καὶ ἀγαλλία. Μακάριοι γάρ ἐστε, φησὶν, ὅταν ὀνειδίσωσιν ὑμᾶς, καὶ εἴπωσι πᾶν πονηρὸν ῥῆμα καθ᾽ ὑμῶν, ψευδόμενοι, ἕνεκεν ἐμοῦ. Χαίρετε καὶ ἀγαλλιᾶσθε, ὅτι ὁ μισθὸς ὑμῶν πολὺς ἐν τοῖς οὐρανοῖς. Τί θαυμάζεις εἰ σὺ ἀσχάλλεις, καὶ θέλεις ἀνεθῆναι ἐκ τῶν πειρασμῶν; Παῦλος ἠθέλησεν ἀνεθῆναι, καὶ πολλάκις τὸν Θεὸν παρεκάλεσε, καὶ οὐκ ἔτυχε· τὸ γὰρ τρὶς πολλάκις ἐστίν. Ὑπὲρ τούτου τρὶς τὸν Κύριον, φησὶ, παρεκάλεσα, καὶ εἶπέ μοι, Ἀρκεῖ σοι ἡ χάρις μου· ἡ γὰρ δύναμίς μου ἐν ἀσθενείᾳ τελειοῦται· ἀσθένειαν λέγει ἐνταῦθα τὰς θλίψεις. Τί οὖν; Ἐπειδὴ ταῦτα ἤκουσεν, εὐχαρίστως ἤνεγκε, καὶ λέγει· Διὸ εὐδοκῶ ἐν ἀσθενείαις· τουτέστιν, Ἀρέσκομαι, ἀναπαύομαι ἐν ταῖς θλίψεσιν.
Καταπονούσε το σώμα του, ώστε να μπορέσει να εισέλθει· γι' αυτό σε όλες τις θλίψεις του συνέχιζε να ευχαριστεί τον Θεό. Ζημιώθηκες χρήματα; Αυτό σε ανακούφισε από το μεγάλο βάρος της ευρυχωρίας. Έκπεσες από τη δόξα; Αυτό είναι μια άλλη ευρυχωρία. Συκοφαντήθηκες; Έγιναν πιστευτά τα όσα ελέχθησαν εναντίον σου, για τα οποία η συνείδησή σου δεν σε ελέγχει; Να χαίρεσαι και να αγαλλιάς. Διότι «Μακάριοι είστε», λέει, «όταν σας ονειδίσουν, και πουν κάθε πονηρό λόγο εναντίον σας, ψευδόμενοι, εξαιτίας μου. Χαίρετε και αγαλλιάσθε, διότι ο μισθός σας είναι πολύς στους ουρανούς». Γιατί απορείς που εσύ δυσφορείς και θέλεις να απαλλαγείς από τους πειρασμούς; Ο Παύλος θέλησε να απαλλαγεί, και πολλές φορές παρακάλεσε τον Θεό, αλλά δεν εισακούστηκε· διότι το «τρεις φορές» σημαίνει πολλές. «Για τούτο παρακάλεσα τρεις φορές τον Κύριο», λέει, «και μου είπε: Σου αρκεί η χάρις μου· διότι η δύναμή μου τελειοποιείται μέσα στην ασθένεια»· και με τη λέξη ασθένεια εννοεί εδώ τις θλίψεις. Τι συνέβη λοιπόν; Επειδή άκουσε αυτά, τα υπέμεινε με ευχαριστία και λέει: «Γι' αυτό ευδοκώ στις ασθένειες»· δηλαδή, αρέσκομαι και αναπαύομαι στις θλίψεις.
Λεπτομέρειες
Ἄρα βεβαίωσις τοῦ Εὐαγγελίου ἦν τὰ δεσμά. Ὅρα πῶς ἐκ περιουσίας εἰς τὸ ἐναντίον ἅπαντα περιέτρεψεν. Ὃ γὰρ ἐνόμιζον εἶναι ἀσθένειαν καὶ κατηγορίαν, τοῦτο βεβαίωσίν φησι· καὶ εἰ μὴ τοῦτο γέγονεν, ἐν ἀσθενείᾳ ἦν. Εἶτα δείκνυσιν ὅτι οὐ προλήψεως ἡ ἀγάπη, ἀλλὰ κρίσεως. Διὰ τί; Ἔχω ὑμᾶς, φησὶν, ἐν τοῖς δεσμοῖς μου, καὶ ἐν τῇ ἀπολογίᾳ διὰ τὸ συγκοινωνοὺς εἶναι τῆς χάριτος. Τί ἐστι τοῦτο; ἡ χάρις τοῦ Ἀποστόλου τοῦτο ἦν τὸ δεσμεῖσθαι, τὸ ἐλαύνεσθαι, τὸ μυρία πάσχειν δεινά; Ναί· Ἀρκεῖ γάρ σοι, φησὶν, ἡ χάρις μου· ἡ γὰρ δύναμίς μου ἐν ἀσθενείᾳ τελειοῦται. Διὸ εὐδοκῶ, φησὶν, ἐν ἀσθενείαις, ἐν ὕβρεσιν. Ἐπεὶ οὖν ὁρῶν ὑμᾶς διὰ τῶν ἔργων τὴν ἀρετὴν ἐπιδεικνυμένους, καὶ τῆς χάριτος ταύτης ὄντας κοινωνοὺς, καὶ μετὰ προθυμίας, εἰκότως ταῦτα στοχάζομαι. Ὁ γὰρ πεῖραν ὑμῶν εἰληφὼς, καὶ μάλιστα πάντων ὑμᾶς εἰδὼς, καὶ τὰ ὑμέτερα κατορθώματα, ὅτι καὶ τοσοῦτον ἡμῶν ἀφεστηκότες βιάζεσθε μὴ ἀπολειφθῆναι ἡμῶν ἐν ταῖς θλίψεσιν, ἀλλὰ τῶν ὑπὲρ τοῦ Εὐαγγελίου πειρασμῶν κοινωνῆσαι, καὶ μηδὲν ἔλαττον ἐμοῦ ἔχειν τοῦ εἰς τοὺς ἀγῶνας ἐμβεβηκότος, αὐτοὶ οἱ πόῤῥωθεν ὄντες, δίκαιός εἰμι ταῦτα μαρτυρεῖν. Διὰ τί δὲ οὐκ εἶπε, Κοινωνοὺς, ἀλλὰ, Συγκοινωνούς; Καὶ αὐτὸς ἐγὼ, φησὶν, ἑτέρῳ κοινωνῶ, ἵνα γένωμαι συγκοινωνὸς τοῦ Εὐαγγελίου· τουτέστιν, ἵνα κοινωνήσω τῶν ἀποκειμένων ἀγαθῶν τῷ Εὐαγγελίῳ.
Επομένως, τα δεσμά ήταν βεβαίωση του Ευαγγελίου. Δες πώς εκ περισσού τα ανέτρεψε όλα προς το αντίθετο. Διότι αυτό που νόμιζαν ότι αποτελεί αδυναμία και κατηγορία, αυτό το ονομάζει βεβαίωση· και εάν δεν είχε συμβεί αυτό, θα βρισκόταν σε αδυναμία. Έπειτα αποδεικνύει ότι η αγάπη δεν προέρχεται από προκατάληψη, αλλά από ορθή κρίση. Γιατί; «Σας έχω», λέει, «στα δεσμά μου και στην απολογία μου, επειδή είστε συγκοινωνοί της χάριτος». Τι σημαίνει αυτό; Η χάρη του Αποστόλου ήταν άραγε το να δένεται με δεσμά, να διώκεται, να υποφέρει μύρια δεινά; Ναι· διότι λέει: «Σου αρκεί η χάρη μου· διότι η δύναμή μου φανερώνεται τέλεια μέσα στην αδυναμία». Γι' αυτό «ευδοκώ», λέει, «στις αδυναμίες, στις ύβρεις». Επειδή, λοιπόν, σας βλέπω μέσα από τα έργα σας να επιδεικνύετε την αρετή, και να είστε κοινωνοί αυτής της χάριτος, και μάλιστα με προθυμία, είναι εύλογο να σκέφτομαι αυτά. Διότι, έχοντας προσωπική πείρα από εσάς, και γνωρίζοντας καλύτερα από όλους εσάς και τα κατορθώματά σας, ότι αν και απέχετε τόσο πολύ από εμάς, αγωνίζεστε να μην υστερήσετε από εμάς στις θλίψεις, αλλά να γίνετε κοινωνοί των πειρασμών υπέρ του Ευαγγελίου και να μην υστερείτε σε τίποτα από εμένα που έχω εισέλθει στους αγώνες, εσείς που βρίσκεστε μακριά, είναι δίκαιο να τα μαρτυρώ αυτά για εσάς. Γιατί όμως δεν είπε «κοινωνούς», αλλά «συγκοινωνούς»; Διότι και εγώ ο ίδιος, λέει, γίνομαι κοινωνός με άλλον, ώστε να γίνω συγκοινωνός του Ευαγγελίου· δηλαδή, για να γίνω κοινωνός των αγαθών που επιφυλάσσονται στο Ευαγγέλιο.
Λεπτομέρειες
Καίτοι ὁ Θεὸς οὐ διὰ τοῦτό φησιν αὐτοὺς συγκεχωρηκέναι, ἀλλὰ δι᾽ ἑτέραν αἰτίαν. Ποίαν δὴ ταύτην; Ἵνα ἡ δύναμις αὐτοῦ διαλάμψῃ μειζόνως· Ἀρκεῖ γάρ σοι, φησὶν, ἡ χάρις μου· ἡ γὰρ δύναμίς μου ἐν ἀσθενείᾳ τελειοῦται. Ἀλλ᾽ ὅπερ ἔφην, οὐδαμοῦ ἐπιλανθάνεται τοῦ οἰκείου ἤθους, ἐν τοῖς σφόδρα καταδεεστέροις ἑαυτὸν ἀριθμῶν, καίτοι πολλῆς δεομένοις παιδαγωγίας καὶ διορθώσεως. Εἰ γὰρ καὶ τοὺς τυχόντας εἷς καὶ δεύτερος πειρασμὸς ἱκανὸς ἐπελθὼν σωφρονίσαι· πῶς ἐκεῖνος ὁ πάντων ἀνθρώπων μάλιστα ταπεινοφροσύνην ἀσκήσας διὰ παντὸς τοῦ βίου, καὶ τοσαῦτα παθὼν ὡς μηδεὶς ἀνθρώπων, μετὰ τοσαῦτα ἔτη καὶ φιλοσοφίαν τῶν οὐρανῶν ἀξίαν, ταύτης ἐδεῖτο τῆς νουθεσίας; Ὅθεν δῆλον ὅτι καὶ μετριάζων ἐνταῦθα, καὶ τοὺς ἐφ᾽ ἑαυτοῖς μέγα φρονοῦντας καὶ ἀλαζονευομένους καταστέλλων λέγει· Ἵνα μὴ πεποιθότες ὦμεν ἐφ᾽ ἑαυτοῖς, ἀλλ᾽ ἐπὶ τῷ Θεῷ. Καὶ ὅρα πῶς αὐτοὺς καὶ ταύτῃ θεραπεύει.
Μολονότι ο Θεός αναφέρει ότι δεν τα επέτρεψε γι' αυτόν τον λόγο, αλλά για διαφορετική αιτία. Ποια είναι άραγε αυτή; Για να λάμψει περισσότερο η δύναμή Του· «Σου αρκεί», λέει, «η χάρη μου· διότι η δύναμή μου τελειοποιείται μέσα στην αδυναμία». Αλλά, όπως ακριβώς ανέφερα, πουθενά δεν ξεχνά το δικό του ήθος, συγκαταλέγοντας τον εαυτό του στους εξαιρετικά αδυνάτους, αν και εκείνοι έχουν ανάγκη από πολλή παιδαγωγία και διόρθωση. Διότι, εάν για τους συνηθισμένους ανθρώπους ένας ή δύο πειρασμοί που θα έλθουν είναι ικανοί να τους σωφρονίσουν, πώς εκείνος, που περισσότερο από όλους τους ανθρώπους άσκησε την ταπεινοφροσύνη σε όλη του τη ζωή και υπέφερε τόσα δεινά όσα κανένας άλλος άνθρωπος, έπειτα από τόσα χρόνια και με πνευματική φιλοσοφία άξια των ουρανών, είχε ανάγκη από αυτήν τη νουθεσία; Επομένως, είναι φανερό ότι και εδώ μιλά με μετριοφροσύνη, και καταστέλλοντας εκείνους που έχουν μεγάλη ιδέα για τον εαυτό τους και αλαζονεύονται, λέει: «Για να μην έχουμε την πεποίθησή μας στον εαυτό μας, αλλά στον Θεό». Και πρόσεξε πώς τους θεραπεύει και με αυτόν τον τρόπο.
Λεπτομέρειες
Ποῦ τοίνυν ἠγνόησεν; Ἡνίκα παρεκάλει τῶν πειρασμῶν ἀπαλλαγῆναι, λέγων· Ἐδόθη μοι σκόλοψ τῇ σαρκὶ ἄγγελος Σατᾶν, ἵνα με κολαφίζῃ. Ὑπὲρ τούτου τρὶς τὸν Κύριον παρεκάλεσα, καὶ εἶπέ μοι, Ἀρκεῖ σοι ἡ χάρις μου· ἡ γὰρ δύναμίς μου ἐν ἀσθενείᾳ τελειοῦται. Εἶδες πῶς οὐκ ἔγνω τὰ συμφέροντα αἰτῆσαι; Διὸ οὐδὲ ἔλαβε, καὶ πολλάκις αἰτήσας. Πιστὸς δὲ ὁ Θεὸς, ὅτι ὁ λόγος ἡμῶν ὁ πρὸς ὑμᾶς οὐκ ἐγένετο Ναὶ καὶ Οὔ. Καλῶς ἀντίθεσιν ἀνακύπτουσαν καταλύει. Εἰ γὰρ ὑποσχόμενος, φησὶ, παραγίνεσθαι ὑπερέθου, καὶ οὐκ ἔστι παρὰ σοὶ Ναὶ ναὶ, καὶ Οὒ οὒ, ἀλλὰ νῦν ἃ λέγεις ἀνατρέπεις μετὰ ταῦτα, ὥσπερ ἐπὶ τῆς σῆς ἐπιδημίας ἐποίησας· οὐαὶ ἡμῖν, μήποτε καὶ ἐν τῷ κηρύγματι τοῦτο γέγονεν. Ἵν᾽ οὖν μὴ ταῦτα ἐννοῶσι, μηδὲ θορυβῶνται, φησί· Πιστὸς δὲ ὁ Θεὸς, ὅτι ὁ λόγος ἡμῶν ὁ πρὸς ὑμᾶς οὐκ ἐγένετο Ναὶ καὶ Οὔ. Ἐν γὰρ τῷ κηρύγματι, φησὶ, τοῦτο οὐκ ἐγένετο, ἀλλ᾽ ἐν ταῖς ὁδοῖς καὶ ταῖς ἀποδημίαις μόνον. Ἐν δὲ τῷ κηρύγματι μένει βέβαια καὶ ἀκίνητα ἅπερ εἰρήκαμεν.
Πού λοιπόν είχε άγνοια; Όταν παρακαλούσε να απαλλαγεί από τους πειρασμούς, λέγοντας: «Μου δόθηκε σκόλοπας στη σάρκα, άγγελος του σατανά, για να με ραπίζει. Γι' αυτό παρακάλεσα τρεις φορές τον Κύριο, και μου είπε: Σου αρκεί η χάρη μου· διότι η δύναμή μου ολοκληρώνεται μέσα στην ασθένεια». Είδες πώς δεν γνώριζε να ζητήσει όσα τον συνέφεραν; Γι' αυτό και δεν τα έλαβε, αν και τα ζήτησε πολλές φορές. «Αξιόπιστος δε είναι ο Θεός, ότι ο λόγος μας προς εσάς δεν έγινε Ναι και Όχι». Πολύ σωστά ανααιρεί την αντίρρηση που προκύπτει. Διότι, εάν, λέει, ενώ υποσχέθηκες να παρευρεθείς, το ανέβαλες, και δεν ισχύει σε σένα το Ναι να είναι ναι, και το Όχι όχι, αλλά αυτά που λες τώρα, έπειτα τα ανατρέπεις, όπως ακριβώς έκανες και με την επίσκεψή σου· αλίμονό μας, μήπως τυχόν συνέβη αυτό και στο κήρυγμα. Για να μη σκέφτονται, λοιπόν, αυτά και ταράζονται, λέει: «Αξιόπιστος δε είναι ο Θεός, ότι ο λόγος μας προς εσάς δεν έγινε Ναι και Όχι». Διότι στο κήρυγμα, λέει, δεν συνέβη αυτό, παρά μόνο στις οδοιπορίες και στις μετακινήσεις. Στο κήρυγμα, όμως, παραμένουν σταθερά και αμετακίνητα όσα έχουμε πει.
Λεπτομέρειες
δʹ. Καὶ γὰρ τότε μάλιστα διαφαίνεται ἡ τοῦ Θεοῦ δύναμις, ὅταν δι᾽ εὐτελῶν ἐνεργῇ μεγάλα. Διὸ καὶ ἀλλαχοῦ ἔλεγεν, Ἡ γὰρ δύναμίς μου ἐν ἀσθενείᾳ τελειοῦται. Καὶ ἐν τῇ Παλαιᾷ δὲ διὰ κωνώπων καὶ μυιῶν ὁλόκληρα στρατόπεδα βαρβάρων ἐτροποῦτο (διὸ καὶ μεγάλην δύναμιν αὐτοῦ τὴν κάμπην ἐκάλει), καὶ ἐν ἀρχῇ γλώττας συγχέων μόνον, τὸν μέγαν πύργον ἐκεῖνον τὸν ἐν Βαβυλῶνι κατέλυε. Καὶ ἐν τοῖς πολέμοις δὲ νῦν μὲν διὰ τριακοσίων ἄπειρα στρατόπεδα ἤλασε, νῦν δὲ διὰ σαλπίγγων πόλεις καθεῖλε· μετὰ δὲ ταῦτα διὰ παιδίου μικροῦ καὶ εὐτελοῦς τοῦ Δαυῒδ, ἅπασαν τῶν βαρβάρων τὴν παράταξιν ἐτροπώσατο.
δ΄. Διότι ακριβώς τότε διαφαίνεται περισσότερο η δύναμη του Θεού, όταν μέσω ευτελών μέσων επιτελεί μεγάλα έργα. Γι' αυτό και αλλού έλεγε: «Διότι η δύναμή μου τελειοποιείται μέσα σε ασθένεια». Και στην Παλαιά Διαθήκη εξάλλου, με κουνούπια και μύγες κατατρόπωνε ολόκληρα στρατόπεδα βαρβάρων (γι' αυτό και ονόμαζε την κάμπια μεγάλη δύναμή του), και στην αρχή, προκαλώντας απλώς σύγχυση στις γλώσσες, κατέλυσε εκείνον τον μεγάλο πύργο στη Βαβυλώνα. Αλλά και στους πολέμους, άλλοτε μεν με τριακόσιους άνδρες έτρεψε σε φυγή αναρίθμητα στρατόπεδα, άλλοτε δε με σάλπιγγες γκρέμισε πόλεις· και ύστερα από αυτά, μέσω ενός μικρού και ταπεινού παιδιού, του Δαβίδ, κατατρόπωσε ολόκληρη την παράταξη των βαρβάρων.
Λεπτομέρειες
Ὁρᾷς ὅσον τῶν πειρασμῶν τὸ κέρδος; Καὶ γὰρ τοῦ Θεοῦ τὴν δύναμιν ἐδείκνυ, καὶ τὴν χάριν ἀπεκάλυπτε μειζόνως· Ἀρκεῖ γάρ σοι ἡ χάρις μου, φησί· καὶ εἰς ταπεινοφροσύνην ἤλειφε, καὶ τοὺς ἄλλους καταστέλλεσθαι παρεσκεύαζε, καὶ αὐτοὺς καρτερικωτέρους εἰργάζετο· Ἡ γὰρ ὑπομονὴ, φησὶ, δοκιμὴν κατεργάζεται, ἡ δὲ δοκιμὴ ἐλπίδα. Οἱ γὰρ μυρίοις περιπεσόντες κινδύνοις, καὶ ἐκ τῆς εἰς τὸν Θεὸν ἐλπίδος ἀνενεγκόντες, ἐπαιδεύοντο ταύτης ἔχεσθαι ἐπὶ πλεῖον ἐν πᾶσι. Πάντοτε τὴν νέκρωσιν τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ ἐν τῷ σώματι περιφέροντες, ἵνα καὶ ἡ ζωὴ τοῦ Ἰησοῦ φανερωθῇ ἐν τῷ σώματι ἡμῶν. Καὶ τί ἐστιν ἡ νέκρωσις τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ, ἣν περιέφερον; Οἱ θάνατοι οἱ καθημερινοὶ, δι᾽ ὧν καὶ ἡ ἀνάστασις ἐδείκνυτο. Εἰ γάρ τις ἀπιστεῖ, φησὶν, ὅτι ἀπέθανεν Ἰησοῦς καὶ ἀνέστη, ἡμᾶς ὁρῶν τοὺς καθ᾽ ἑκάστην ἡμέραν ἀποθνήσκοντας καὶ ἀνισταμένους, πιστευέτω λοιπὸν τῇ ἀναστάσει. Εἶδες πῶς καὶ ἑτέραν αἰτίαν εὕρηκε τῶν πειρασμῶν; Ποίαν δὴ ταύτην; Ἵνα καὶ ἡ ζωὴ αὐτοῦ φανερωθῇ ἐν τῷ σώματι ἡμῶν, φησὶ, τῷ ἐξαρπάζειν ἡμᾶς τῶν κινδύνων.
Βλέπεις πόσο μεγάλο είναι το όφελος των πειρασμών; Διότι και τη δύναμη του Θεού φανέρωνε, και τη χάρη του απεκάλυπτε σε μεγαλύτερο βαθμό· «σου αρκεί η χάρις μου», λέει· και τους προήλειφε στην ταπεινοφροσύνη, και τους άλλους έκανε να συγκρατούνται, και τους ίδιους τους καθιστούσε πιο υπομονετικούς· «διότι η υπομονή», λέει, «κατεργάζεται τη δοκιμή, και η δοκιμή την ελπίδα». Επειδή εκείνοι που περιέπεσαν σε αμέτρητους κινδύνους και ανέλαβαν δυνάμεις χάρη στην ελπίδα τους προς τον Θεό, διδάσκονταν να προσκολλώνται σε αυτήν ακόμη περισσότερο σε όλα. «Πάντοτε περιφέροντας στο σώμα τη νέκρωση του Κυρίου Ιησού, για να φανερωθεί και η ζωή του Ιησού στο σώμα μας». Και τι είναι η νέκρωση του Κυρίου Ιησού την οποία περιέφεραν; Οι καθημερινοί θάνατοι, μέσω των οποίων αποδεικνυόταν και η ανάσταση. Διότι, αν κάποιος απιστεί, λέει, στο ότι ο Ιησούς πέθανε και αναστήθηκε, βλέποντας εμάς να πεθαίνουμε και να ανασταινόμαστε κάθε μέρα, ας πιστέψει πλέον στην ανάσταση. Είδες πώς βρήκε και άλλη αιτία για τους πειρασμούς; Ποια είναι λοιπόν αυτή; «Για να φανερωθεί και η ζωή του στο σώμα μας», λέει, με το να μας διασώζει από τους κινδύνους.
Λεπτομέρειες
γʹ. Καὶ τοῦτο πολλῆς ταπεινοφροσύνης, τὸ μὴ κρύψαι ὅτι οὐκ ἔφερε τὰς ἐπιβουλὰς, ὅτι ἔκαμνε, καὶ δεήσεως ἐδεῖτο ὑπὲρ ἀπαλλαγῆς. Καὶ εἶπέ μοι· Ἀρκεῖ σοι ἡ χάρις μου ἡ γὰρ δύναμίς μου ἐν ἀσθενείᾳ τελειοῦται. Τουτέστιν, Ἀρκεῖ σοι ὅτι νεκροὺς ἐγείρεις, ὅτι τυφλοὺς θεραπεύεις, ὅτι λεπροὺς καθαίρεις, ὅτι τὰ ἄλλα θαυματουργεῖς· μὴ ζήτει καὶ τὸ ἀκίνδυνον καὶ τὸ ἀδεὲς καὶ τὸ χωρὶς πραγμάτων κηρύττειν.
Γʹ. Και αυτό αποτελεί δείγμα μεγάλης ταπεινοφροσύνης, το ότι δεν έκρυψε πως δεν άντεχε τις επιβουλές, πως καταπονούνταν, και πως προσευχόταν για να απαλλαγεί. Και μου είπε: «Σου αρκεί η χάρη μου· διότι η δύναμή μου φανερώνεται τέλεια μέσα στην αδυναμία». Δηλαδή, σου αρκεί ότι ανασταίνεις νεκρούς, ότι θεραπεύεις τυφλούς, ότι καθαρίζεις λεπρούς, ότι επιτελείς τα άλλα θαύματα· μη ζητάς και το ακίνδυνο, και το άφοβο, και το να κηρύττεις χωρίς δυσκολίες.
Λεπτομέρειες
Ἀλλὰ ἀλγεῖς, καὶ ἀθυμεῖς; Μὴ δόξῃ τοῦτο ἀσθενείας εἶναι ἐμῆς, τὸ πολλοὺς εἶναι τοὺς ἐπιβουλεύοντας καὶ δέροντάς σε καὶ ἐλαύνοντας καὶ μαστίζοντας· τοῦτο μὲν αὐτὸ δείκνυσί μου τὴν δύναμιν· Ἡ γὰρ δύναμίς μου, φησὶν, ἐν ἀσθενείᾳ τελειοῦται· ὅταν διωκόμενοι τῶν διωκόντων περιγίνησθε, ὅταν ἐλαυνόμενοι τῶν ἐλαυνόντων κρατῆτε, ὅταν δεσμούμενοι τοὺς δεσμοῦντας τρέπησθε. Μὴ τοίνυν ζήτει τὰ περιττά.
Αλλά υποφέρεις και αποθαρρύνεσαι; Ας μη θεωρηθεί ότι αυτό αποτελεί δική μου αδυναμία, το γεγονός δηλαδή ότι είναι πολλοί αυτοί που σε επιβουλεύονται, σε χτυπούν, σε καταδιώκουν και σε μαστιγώνουν· αυτό το ίδιο αποδεικνύει τη δύναμή μου. Διότι, λέγει, «η δύναμή μου τελειοποιείται μέσα στην αδυναμία»· όταν, ενώ διώκεστε, υπερισχύετε αυτών που σας διώκουν, όταν, ενώ καταδιώκεστε, επικρατείτε αυτών που σας καταδιώκουν, όταν, ενώ σας δένουν με δεσμά, τρέπετε σε φυγή αυτούς που σας δένουν. Μην αναζητάς, λοιπόν, τα περιττά.
Λεπτομέρειες
Ὁρᾷς πῶς ἄλλην μὲν αἰτίαν αὐτὸς τίθησιν, ἄλλην δὲ ὁ Θεός; Αὐτὸς μὲν γὰρ λέγει, Ἵνα μὴ ὑπεραίρωμαι, ἐδόθη μοι σκόλοψ τῇ σαρκί· τὸν δὲ Θεὸν εἰρηκέναι φησὶν, ὑπὲρ τοῦ δεῖξαι τὴν δύναμιν αὐτοῦ, τοῦτο συγχωρεῖ. Οὐ τοίνυν περιττὸν μόνον ζητεῖς, ἀλλὰ καὶ ἐπισκοτοῦν τῇ τῆς δυνάμεώς μου δόξῃ πρᾶγμα. Τὸ γὰρ, Ἀρκεῖ σοι, τοῦτο δηλοῦντός ἐστιν, ὡς οὐκ ὀφείλοντος προστεθῆναι ἑτέρου τινὸς, ἀλλ᾽ ὡς τοῦ παντὸς ἀπηρτισμένου. Ὥστε κἀντεῦθεν δῆλον, ὅτι οὐ κεφαλαλγίαν φησίν. Οὐ γὰρ δὴ νοσοῦντες ἐκήρυττον (οὐ γὰρ ἠδύναντο κηρύττειν ἀσθενοῦντες), ἀλλ᾽ ὅτι ἐλαυνόμενοι, διωκόμενοι, πάντων περιεγένοντο.
Βλέπεις πώς άλλη αιτία προβάλλει ο ίδιος και άλλη ο Θεός; Διότι ο ίδιος μεν λέει: «Για να μην υπερηφανεύομαι, μου δόθηκε σκόλοπας στη σάρκα»· ενώ για τον Θεό αναφέρει ότι του απάντησε πως επιτρέπει να συμβαίνει αυτό, προκειμένου να δείξει τη δύναμή Του. «Επομένως, δεν ζητάς μόνο κάτι το περιττό, αλλά και κάτι που επισκοτίζει τη δόξα της δύναμής μου». Διότι το «Σου αρκεί», αυτό ακριβώς δηλώνει, ότι δεν πρέπει να προστεθεί τίποτε άλλο, αλλά ότι το παν είναι ολοκληρωμένο. Ώστε και από αυτό καθίσταται φανερό, ότι δεν εννοεί κάποιον πονοκέφαλο. Διότι βέβαια δεν κήρυτταν όντας άρρωστοι (αφού δεν θα μπορούσαν να κηρύττουν ασθενείς), αλλά ότι, αν και εκδιώκονταν και καταδιώκονταν, υπερίσχυαν των πάντων.
Λεπτομέρειες
Ἐπειδὴ οὖν ταῦτα ἤκουσα, φησὶν, ἥδιστα οὖν καυχήσομαι ἐν ἀσθενείαις μου. Ἵνα γὰρ μὴ καταπέσωσιν, ἐκείνων τῶν ψευδαποστόλων ἐπὶ τοῖς ἐναντίοις καυχωμένων, καὶ τούτων ὄντων ἐν διωγμοῖς, δείκνυσιν, ὅτι διὰ τοῦτο λαμπρότερος γίνεται, καὶ οὕτω μᾶλλον ἡ δύναμις τοῦ Θεοῦ διαλάμπει, καὶ καυχήσεως ἄξια τὰ γινόμενα. Διό φησιν, Ἥδιστα οὖν καυχήσομαι. Οὐχὶ λυπούμενος ταῦτα εἶπον ἅπερ ἀπηριθμησάμην, ἢ τοῦτο ὅπερ εἴρηκα νῦν, ὅτι Ἐδόθη μοι σκόλοψ, ἀλλ᾽ ἐγκαλλωπιζόμενος καὶ πλείονα δύναμιν ἐφελκόμενος. Διὸ καὶ ἐπάγει, Ἵνα ἐπισκηνώσῃ ἐπ᾽ ἐμὲ ἡ δύναμις τοῦ Χριστοῦ.
Επειδή, λοιπόν, τα άκουσα αυτά, λέει: «Με πολλή ευχαρίστηση, λοιπόν, θα καυχηθώ για τις αδυναμίες μου». Διότι, για να μην καταπέσουν ηθικά, καθώς εκείνοι μεν οι ψευδαπόστολοι καυχώνται για τα αντίθετα, αυτοί δε βρίσκονται εν μέσω διωγμών, δείχνει ότι εξαιτίας αυτού γίνεται λαμπρότερος, και έτσι διαλάμπει περισσότερο η δύναμη του Θεού, και όσα συμβαίνουν είναι άξια καυχήσεως. Γι' αυτό λέει: «Με πολλή ευχαρίστηση λοιπόν θα καυχηθώ». Δεν τα είπα με λύπη αυτά που απαρίθμησα, ούτε αυτό που είπα τώρα, ότι δηλαδή «μου δόθηκε σκόλοπας», αλλά επειδή σεμνύνομαι και ελκύω περισσότερη δύναμη. Γι' αυτό και προσθέτει: «Για να επισκηνώσει πάνω μου η δύναμη του Χριστού».
Λεπτομέρειες
Καὶ τοῦτο δηλῶν ὁ Παῦλος ἔλεγεν· Ὑπὲρ τούτου τρὶς τὸν Κύριον παρεκάλεσα· καὶ εἶπέ μοι, Ἀρκεῖ σοι ἡ χάρις μου· ἡ γὰρ δύναμίς μου ἐν ἀσθενείᾳ τελειοῦται. Τί ἐστιν, Ἐν ἀσθενείᾳ; Ἐν διωγμοῖς, ἐν κινδύνοις, ἐν πειρασμοῖς, ἐν ἐπιβουλαῖς, ἐν θανάτοις. Καὶ τοῦτο δηλῶν ἔλεγε, Διὸ εὐδοκῶ ἐν ἀσθενείᾳ. Εἶτα δεικνὺς ποίαν λέγει ἀσθένειαν, οὐ πυρετὸν εἶπεν, οὐκ ἀμφιβολίαν τὴν περὶ τὴν πίστιν, ἀλλὰ τί; Ἐν ὕβρεσιν, ἐν διωγμοῖς, ἐν ἀνάγκαις, ἐν στενοχωρίαις, ἐν πληγαῖς, ἐν φυλακαῖς, ἵνα ἐπισκηνώσῃ ἐπ᾽ ἐμὲ ἡ δύναμις τοῦ Χριστοῦ. Ὅταν γὰρ ἀσθενῶ, τότε δυνατός εἰμι· τουτέστιν, Ὅταν διώκωμαι, ὅταν ἐλαύνωμαι, ὅταν ἐπιβουλεύωμαι, τότε δυνατός εἰμι, τότε μᾶλλον κρατῶ καὶ περιγίνομαι τῶν ἐπιβουλευόντων, τῆς χάριτος δαψιλέστερον ἐνιζανούσης ἐν ἐμοί. Κατὰ δὴ τοῦτο τὸ τρίτον τὴν ἀσθένειαν τέθεικεν ὁ Παῦλος· καὶ ὃ λέγει τοῦτό ἐστι· πρὸς ἐκεῖνο πάλιν ἀποτεινόμενος, ὃ καὶ ἔμπροσθεν εἶπον, ὅτι εὐτελὴς αὐτοῖς ἐδόκει εἶναι καὶ εὐκαταφρόνητος. Οὐ γὰρ δὴ ἐβούλετο κομπάζειν, οὐδὲ ὅπερ ἦν, εἶναι δοκεῖν αὐτὸν, οὐδὲ τὴν δύναμιν ἐνδείκνυσθαι, ἢν εἶχεν εἰς τὸ κολάζειν καὶ τιμωρεῖσθαι· ὅθεν καὶ ἐνομίζετο εὐτελὴς εἶναι.
Και δηλώνοντας αυτό ο Παύλος έλεγε: «Για τούτο τρεις φορές παρακάλεσα τον Κύριο· και μου είπε, Σου αρκεί η χάρη μου· διότι η δύναμή μου τελειοποιείται μέσα στην ασθένεια». Τι σημαίνει: «Μέσα στην ασθένεια»; Στους διωγμούς, στους κινδύνους, στους πειρασμούς, στις επιβουλές, στους θανάτους. Και για να το δηλώσει αυτό έλεγε: «Γι' αυτό ευαρεστούμαι στην ασθένεια». Έπειτα, δείχνοντας ποια ασθένεια εννοεί, δεν ανέφερε πυρετό, ούτε αμφιβολία σχετικά με την πίστη, αλλά τι; «Στις ύβρεις, στους διωγμούς, στις ανάγκες, στις στενοχώριες, στις πληγές, στις φυλακές, ώστε να επισκηνώσει πάνω μου η δύναμη του Χριστού». Διότι «όταν ασθενώ, τότε είμαι δυνατός»· δηλαδή: «Όταν καταδιώκομαι, όταν εκδιώκομαι, όταν υφίσταμαι επιβουλές, τότε είμαι δυνατός, τότε μάλλον υπερισχύω και κατανικώ αυτούς που με επιβουλεύονται, καθώς η χάρη εγκαθίσταται μέσα μου πιο άφθονα». Σύμφωνα, λοιπόν, με αυτήν την τρίτη σημασία χρησιμοποίησε τη λέξη ασθένεια ο Παύλος. Και αυτό που λέει είναι το εξής, στρεφόμενος πάλι σε εκείνο που ανέφερα και προηγουμένως, ότι δηλαδή τους φαινόταν πως ήταν ευτελής και ευκαταφρόνητος. Διότι, βεβαίως, δεν ήθελε να κομπάζει, ούτε να δίνει την εντύπωση ότι είναι αυτό που πραγματικά ήταν, ούτε να επιδεικνύει τη δύναμη που είχε για να τιμωρεί και να εκδικείται· γι' αυτό και εθεωρείτο ότι είναι ευτελής.
Λεπτομέρειες
Ἀλλ᾽ ὅμως ἐμάνθανεν ὕστερον, ὅτι τὰ ἐναντία τούτοις ταῦτά ἐστι τὰ συμφέροντα, καὶ μαθὼν ἔστεργεν. Ὁ γοῦν τρὶς τὸν Κύριον παρακαλέσας ὥστε ἀπαλλαγῆναι κινδύνων, ἐπειδὴ ἤκουσεν αὐτοῦ λέγοντος, Ἀρκεῖ σοι ἡ χάρις μου· ἡ γὰρ δύναμίς μου ἐν ἀσθενείᾳ τελειοῦται, ἐσκίρτα λοιπὸν διωκόμενος, ὑβριζόμενος, τὰ ἀνήκεστα πάσχων. Εὐδοκῶ γὰρ, φησὶν, ἐν διωγμοῖς, ἐν ὕβρεσιν, ἐν ἀνάγκαις. Διὸ καὶ ἔλεγε· Τὸ γὰρ τί προσευξώμεθα καθ᾽ ὃ δεῖ, οὐκ οἴδαμεν· καὶ πᾶσι παρῄνει τῷ Πνεύματι τούτων παραχωρεῖν. Καὶ γὰρ καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον σφόδρα ἡμῶν κήδεται, καὶ τῷ Θεῷ τοῦτό ἐστι τὸ δοκοῦν.
Αλλ' όμως αργότερα μάθαινε ότι τα αντίθετα από αυτά είναι τα ωφέλιμα, και, όταν το μάθαινε, τα αποδεχόταν. Εκείνος λοιπόν που παρακάλεσε τρεις φορές τον Κύριο για να απαλλαγεί από τους κινδύνους, όταν Τον άκουσε να λέει: «Σου αρκεί η χάρη μου· διότι η δύναμή μου φανερώνεται τέλεια μέσα στην αδυναμία», έκτοτε σκιρτούσε από χαρά όταν καταδιωκόταν, όταν υβριζόταν, όταν υπέφερε τα πάνδεινα. «Διότι ευαρεστούμαι», λέει, «σε διωγμούς, σε ύβρεις, σε ανάγκες». Γι' αυτό και έλεγε: «Διότι το τι να προσευχηθούμε όπως πρέπει δεν το γνωρίζουμε»· και προέτρεπε όλους να τα παραχωρούν αυτά στο Πνεύμα. Διότι πράγματι, και το Άγιο Πνεύμα φροντίζει πάρα πολύ για εμάς, και αυτό είναι το αρεστό στον Θεό.
Λεπτομέρειες
Οὕτω καὶ περὶ Παύλου καὶ Βαρνάβα τοὺς τὴν Λύστραν οἰκοῦντας, ὁρῶμεν παθόντας ἐπ᾽ αὐτῶν, καὶ θεοὺς αὐτοὺς νομίσαντας, ὅτε διαῤῥήξαντες αὑτῶν τὰ ἱμάτια, ἐξεπήδησαν εἰς τὸν ὄχλον κράζοντες καὶ λέγοντες· Ἄνδρες, τί ταῦτα ποιεῖτε; καὶ ἡμεῖς ὁμοιοπαθεῖς ὑμῖν ἐσμεν ἄνθρωποι. Καὶ ὁ Πέτρος πάλιν ἡνίκα τὸν ἐκ γενετῆς χωλὸν ἰάσατο, πάντων ἐκπλαγέντων ἐπὶ τῷ γεγονότι, ἀπεκρίνατο λέγων· Ἄνδρες Ἰσραηλῖται, τί θαυμάζετε ἐπὶ τούτῳ, ἢ ἡμῖν τί ἀτενίζετε, ὡς ἰδίᾳ δυνάμει ἢ εὐσεβείᾳ πεποιηκόσι τοῦ περιπατεῖν αὐτόν; Ἄκουε δὲ πάλιν καὶ τοῦ μακαρίου Παύλου λέγοντος· Καὶ ἐδόθη μοι σκόλοψ τῇ σαρκὶ, ἵνα μὴ ὑπεραίρωμαι. Ἀλλὰ ταπεινοφροσύνης, φησὶν, ὁ λόγος. Ἄπαγε, οὐκ ἔστι τοῦτο· οὐ γὰρ διὰ τοῦτο ἐδόθη αὐτῷ σκόλοψ, ἵνα ταπεινοφρονῇ, οὐδὲ διὰ ταπεινοφροσύνην μόνον ἔφη τοῦτο, ἀλλὰ καὶ δι᾽ ἄλλας αἰτίας. Ὅρα γοῦν πῶς ὁ Θεὸς ἀπολογούμενος, οὔ φησιν αὐτῷ, Ἀρκεῖ σοι ἡ χάρις μου, ἵνα μὴ ὑπεραίρῃ, ἀλλὰ τί; Ἡ γὰρ δύναμίς μου, φησὶν, ἐν ἀσθενείᾳ τελειοῦται. Δύο τοίνυν συνεγίνετο· καὶ φανερὰ ἐδείκνυτο τὰ γινόμενα, καὶ τὸ ὅλον ἐπεγράφετο τῷ Θεῷ. Διὰ τοῦτο καὶ ἀλλαχοῦ ἔλεγεν· Ἔχομεν τὸν θησαυρὸν τοῦτον ἐν ὀστρακίνοις σκεύεσι, τουτέστι, παθητοῖς καὶ ἀσθενέσι σώμασι. Διὰ τί; Ἵνα ἡ ὑπερβολὴ τῆς δυνάμεως ᾖ τοῦ Θεοῦ, καὶ μὴ ἐξ ἡμῶν. Εἰ μὴ παθητὰ ἦν τὰ σώματα, αὐτοῖς ἂν ἐπεγράφετο ἅπαντα.
Έτσι βλέπουμε να παθαίνουν και οι κάτοικοι της Λύστρας με τον Παύλο και τον Βαρνάβα, τους οποίους θεώρησαν θεούς, όταν εκείνοι, αφού έσκισαν τα ιμάτιά τους, όρμησαν μέσα στο πλήθος κράζοντας και λέγοντας: «Άνδρες, γιατί τα κάνετε αυτά; Και εμείς είμαστε άνθρωποι ομοιοπαθείς με εσάς». Και ο Πέτρος πάλι, όταν θεράπευσε τον εκ γενετής χωλό, ενώ όλοι είχαν εκπλαγεί από το γεγονός, αποκρίθηκε λέγοντας: «Άνδρες Ισραηλίτες, γιατί θαυμάζετε γι' αυτό, ή γιατί μας κοιτάζετε επίμονα, σαν να τον κάναμε να περπατήσει με δική μας δύναμη ή ευσέβεια;». Άκουσε πάλι και τον μακάριο Παύλο να λέει: «Και μου δόθηκε σκόλοπας στη σάρκα, για να μην υπερηφανεύομαι». Αλλά θα πει κάποιος, αυτά είναι λόγια ταπεινοφροσύνης. Καθόλου, δεν συμβαίνει αυτό· διότι δεν του δόθηκε γι' αυτόν τον λόγο ο σκόλοπας, για να ταπεινοφρονεί, ούτε το είπε αυτό μόνο από ταπεινοφροσύνη, αλλά και για άλλες αιτίες. Δες λοιπόν πώς ο Θεός, αποκρινόμενος, δεν του λέει: «Σου αρκεί η χάρη μου, για να μην υπερηφανεύεσαι», αλλά τι; «Διότι η δύναμή μου», λέει, «στην ασθένεια φανερώνεται τέλεια». Συνέβαιναν λοιπόν δύο πράγματα ταυτόχρονα: και τα όσα γίνονταν αποδεικνύονταν φανερά, και το παν αποδιδόταν στον Θεό. Γι' αυτό και αλλού έλεγε: «Έχουμε αυτόν τον θησαυρό σε οστράκινα σκεύη», δηλαδή σε σώματα παθητά και ασθενικά. Γιατί; «Για να φαίνεται ότι η υπερβολική αυτή δύναμη είναι του Θεού, και δεν προέρχεται από εμάς». Αν τα σώματα δεν ήταν παθητά, όλα θα αποδίδονταν σε αυτούς.
Λεπτομέρειες