Πατερικές αναφορές στο Β΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 13:3

γ΄. Διότι, λέει, τους μεν έξω θα τους τιμωρήσει τότε, κατά την ημέρα της κρίσεως· εσάς όμως και τώρα σας κρίνει, ώστε να σας απαλλάξει από εκείνη την τιμωρία. Αλλά όμως, και αυτό το προστατευτικό ενδιαφέρον που πηγάζει από φιλοστοργία, δες πώς το διατυπώνει με φόβο και πολύ θυμό, λέγοντας: «Ο οποίος δεν είναι αδύναμος απέναντί σας, αλλά είναι δυνατός ανάμεσά σας». Διότι: «Ακόμη και αν σταυρώθηκε από αδυναμία, όμως ζει από τη δύναμη του Θεού». Τι σημαίνει: «Αν σταυρώθηκε από αδυναμία»; Διότι, λέει, και αν επέλεξε να υπομείνει κάτι που φαίνεται να δίνει την εντύπωση της αδυναμίας, ωστόσο αυτό καθόλου δεν ανακόπτει τη δύναμή του· διότι αυτή παραμένει ακαταμάχητη, και σε τίποτα το γεγονός που φαίνεται ως αδυναμία δεν την έβλαψε. Αντίθετα, αυτό ακριβώς δείχνει κατεξοχήν την ισχύ του, το ότι δηλαδή υπέμεινε τέτοιο πράγμα και όμως η δύναμή του δεν ακρωτηριάστηκε καθόλου. Ας μην σε θορυβεί, λοιπόν, η λέξη της αδυναμίας· επειδή και αλλού λέει: «Το μωρό του Θεού είναι σοφότερο από τους ανθρώπους, και το αδύναμο του Θεού είναι ισχυρότερο από τους ανθρώπους»· καίτοι ο Θεός δεν έχει τίποτα ούτε μωρό ούτε αδύναμο· αλλά ονόμασε έτσι τον σταυρό, εκφράζοντας την αντίληψη των απίστων γι' αυτόν.

ΟΜΙΛΙΑ Λ΄. «Γι' αυτό σας τα γράφω αυτά ενώ απουσιάζω, ώστε, όταν θα είμαι παρών, να μη χρησιμοποιήσω απότομα την εξουσία που μου έδωσε ο Κύριος για την οικοδομή σας και όχι για την καθαίρεσή σας». Α΄. Αντιλήφθηκε ότι ο ίδιος είχε μιλήσει με αρκετή σφοδρότητα, και μάλιστα προς το τέλος της Επιστολής. Διότι και προηγουμένως έλεγε: «Εγώ ο ίδιος, ο Παύλος, σας παρακαλώ με την πραότητα και την επιείκεια του Χριστού, εγώ που, όταν είμαι προσωπικά ανάμεσά σας, είμαι ταπεινός, ενώ όταν απουσιάζω, είμαι θαρραλέος απέναντί σας. Σας παρακαλώ, λοιπόν, να μη χρειαστεί, όταν θα είμαι παρών, να δείξω θάρρος με την πεποίθηση με την οποία σκοπεύω να τολμήσω να στραφώ εναντίον μερικών, οι οποίοι θεωρούν ότι εμείς συμπεριφερόμαστε σύμφωνα με τη σάρκα»· και, «Είμαστε έτοιμοι να τιμωρήσουμε κάθε παρακοή, όταν η δική σας υπακοή γίνει πλήρης»· και, «Φοβάμαι μήπως τυχόν, όταν έρθω, σας βρω όχι όπως σας θέλω, και εγώ βρεθώ για εσάς τέτοιος που δεν θέλετε»· και πάλι, «Μήπως τυχόν, όταν έρθω, με ταπεινώσει ο Θεός μου απέναντί σας και πενθήσω για πολλούς από εκείνους που έχουν αμαρτήσει στο παρελθόν και δεν μετανόησαν για την ασέλγεια και την ακαθαρσία που έπραξαν»· και μετά από αυτά, «Σας το έχω ήδη πει και σας το προλέγω, όπως όταν ήμουν παρών για δεύτερη φορά, έτσι και τώρα που απουσιάζω σας γράφω, ότι, εάν έρθω πάλι, δεν θα σας λυπηθώ· επειδή ζητάτε απόδειξη ότι ο Χριστός μιλάει μέσω εμού».

αʹ. Οι προφήτες, θέλοντας να καταδείξουν την αξιοπιστία των λεγομένων τους, πριν από όλα τα άλλα λένε τούτο: «Όραση, την οποία είδε ο Ησαΐας»· και πάλι, «Λόγος Κυρίου, που έγινε προς τον Ιερεμία»· και πάλι, «Αυτά λέει ο Κύριος», και όλα τα παρόμοια. Πολλοί δε βλέπουν και τον ίδιο τον Θεό να κάθεται, όσο τους είναι δυνατόν να Τον δουν. Ο Παύλος όμως, επειδή δεν Τον είδε να κάθεται, αλλά είχε μέσα του τον Χριστό να ομιλεί, αντί του «Αυτά λέει ο Κύριος», έλεγε: «Μήπως ζητάτε απόδειξη ότι μιλάει μέσα μου ο Χριστός;»· και πάλι, «Παύλος, απόστολος του Ιησού Χριστού», δείχνοντας ότι τίποτα δεν είναι δικό του· διότι ο Απόστολος εκφωνεί τα λόγια εκείνου που τον απέστειλε. Και πάλι, «Νομίζω δε ότι και εγώ έχω Πνεύμα Θεού». Όλα εκείνα λοιπόν τα εξέφραζε μέσω του Πνεύματος, αλλά αυτό που λέει τώρα, το άκουσε και ρητώς από τον Θεό· όπως ακριβώς και εκείνο που έλεγε όταν συνομιλούσε με τους πρεσβυτέρους των Εφεσίων, «Είναι μακάριο μάλλον να δίνει κανείς παρά να λαμβάνει», το άκουσε ως άγραφο λόγο. Ας δούμε λοιπόν τι λέει και τώρα. «Διότι τούτο σας το λέμε ως λόγο του Κυρίου, ότι εμείς οι ζωντανοί, που θα έχουμε απομείνει έως την παρουσία του Κυρίου, δεν θα προηγηθούμε από εκείνους που έχουν κοιμηθεί· επειδή ο ίδιος ο Κύριος με πρόσταγμα, με φωνή αρχαγγέλου, και με την έσχατη σάλπιγγα θα κατεβεί από τον ουρανό». Αυτό ακριβώς που και ο Χριστός λέει για τότε: «Οι δυνάμεις των ουρανών θα σαλευθούν». Γιατί άραγε με σάλπιγγα; Διότι και στο όρος Σινά αυτό βλέπουμε, και αγγέλους επίσης εκεί.

Διότι όπου βρισκόταν ο Παύλος, εκεί βρισκόταν και ο Χριστός. «Εάν επιζητείτε απόδειξη», λέγει, «του Χριστού ο οποίος λαλεί εντός μου;». Όπου δε βρισκόταν ο Χριστός, εκεί παρίσταντο συνεχώς και άγγελοι.

Και το ότι λαλεί μέσα σε αυτούς που Τον ευχαριστούν, γράφοντας σε άλλο σημείο έλεγε: «Εφόσον ζητάτε απόδειξη του Χριστού που λαλεί μέσα μου, ο οποίος δεν είναι ανίσχυρος απέναντί σας, αλλά είναι δυνατός ανάμεσά σας». «Και δεν μπορούσαν να αντισταθούν στη σοφία», δηλαδή στον Χριστό. Διότι ποιος θα Του αντισταθεί και θα αντέξει;

Διότι δεν αποβλέπουν στη μέχρι τότε θνητή φύση τους, αλλά στην άρρητη αξία του Χριστού, ο οποίος τα ενδύθηκε. Διότι τα όπλα αυτά δεν τα ενδύθηκε άγγελος, ούτε αρχάγγελος, ούτε καμία άλλη κτιστή δύναμη, αλλά ο ίδιος ο Δεσπότης των αγγέλων. Και όπως ακριβώς φώναζε ο Παύλος λέγοντας: «Εάν ζητάτε απόδειξη του Χριστού που ομιλεί δι' εμού;», έτσι και αυτοί μπορούν να φωνάζουν και να λένε: «Εάν ζητάτε απόδειξη του Χριστού που αγωνίστηκε μέσα μας;». Διότι τα σώματα είναι τίμια, επειδή δέχθηκαν πληγές υπέρ του δικού τους Δεσπότη, επειδή βαστάζουν τα στίγματα για χάρη του Χριστού. Και όπως ακριβώς ένα βασιλικό στεφάνι, στολισμένο από παντού με ποικίλους λίθους, εκπέμπει διάφορες αναλαμπές, έτσι ακριβώς και τα σώματα των αγίων μαρτύρων, κατάστικτα από τα υπέρ του Χριστού τραύματα ωσάν από πολύτιμους λίθους, φαίνονται πολυτιμότερα και σεμνότερα από κάθε βασιλικό διάδημα. Οι μεν κοσμικοί αγωνοθέτες, λοιπόν, όταν διοργανώνουν αγώνες, θεωρούν ότι αποτελεί μέγιστο καύχημα το να εισάγουν στα σκάμματα και στους αγώνες αθλητές νέους και σφριγηλούς, ώστε, πριν από την επίδειξή τους στα παλαίσματα, να προκαλέσουν τον θαυμασμό των θεατών χάρη στην ευρωστία των μελών τους· εδώ όμως δεν συμβαίνει έτσι, αλλά το εντελώς αντίθετο.

Αλίμονο σε εσάς, διότι κλείνετε τη βασιλεία των ουρανών· επειδή ούτε εσείς εισέρχεστε, ούτε εκείνους που προσέρχονται αφήνετε να εισέλθουν. Και αλλού πάλι λέει: Εσείς δεν είστε από τα δικά μου πρόβατα. Βλέπεις πώς παντού ο Δεσπότης στηλιτεύει και κατατροπώνει τους ασεβείς, ώστε εμείς να μην πλανηθούμε; Ω της άφραστης συγκαταβάσεως! Ω της ανείκαστης αγαθότητος! Τι θα ανταποδώσουμε στον Κύριο για όλα αυτά; Τι θα απολογηθούμε στον Αρχιποίμενα; Ω, ποιμένες και συμποιμένες! Ιδού λοιπόν λίγα από τα πολλά. Πώς παντού, παρέχοντάς μας ασφάλεια, ο Δεσπότης φωνάζει μέσα από τα άχραντα Ευαγγέλια: Βλέπετε, γρηγορείτε, προσέχετε, δείξτε ζήλο, αγωνιστείτε; Και δεν φωνάζει μόνο διαμέσου των Ευαγγελίων, αλλά και διά των θεοφόρων προφητών, και διά των θεολόγων μαθητών φθέγγεται τα ίδια· διότι μέσα σε όλους αυτούς ομιλεί όπως Εκείνος βούλεται· και το μαρτυρεί σε εμένα ο Παύλος όταν λέει: «Του Χριστού, ο οποίος ομιλεί μέσα μου». Εμπρός λοιπόν, ας φέρουμε στο μέσο τους θεολόγους, και ας ακούσουμε από αυτούς τι μας παραγγέλλουν περί των αιρετικών. Πες μας, μακάριε Πέτρε, εσύ που σε μακάρισε ο Κύριος και Θεός μας Ιησούς Χριστός· πες μας για εκείνους που πλανούν και πρόκειται να πλανήσουν το ποίμνιο του Χριστού, το οποίο σου παρέδωσε και σου εμπιστεύθηκε ο Αρχιποίμενας και Επίσκοπος των ψυχών μας· πες μας όσα σου χορήγησε το Άγιο Πνεύμα, και στήριξε το ποίμνιό σου· δείξε μας τους κρυφούς λύκους, όπως ακριβώς ο Διδάσκαλός σου, ο Χριστός ο Κύριος.

Διότι αυτά που εκείνος διακήρυττε, τα έλεγε ο Χριστός μέσω αυτού, όπως ακριβώς έλεγε και ο ίδιος: «Εφόσον ζητάτε απόδειξη ότι μέσα μου μιλάει ο Χριστός;». Τι λέει, λοιπόν; «Στον κατάλογο των χηρών να εγγράφεται γυναίκα όχι μικρότερη των εξήντα ετών»· και πάλι: «Τις νεότερες όμως χήρες να τις αποφεύγεις»· θέλοντας και με τα δύο να μας παρουσιάσει τη σοβαρότητα του ζητήματος. Και ενώ, όταν δίνει διατάξεις για τους επισκόπους, πουθενά δεν θέτει όριο ηλικίας, εδώ δείχνει πολλή ακρίβεια. Γιατί άραγε; Όχι επειδή η χηρεία είναι ανώτερη από την ιερωσύνη, αλλά επειδή αυτές σηκώνουν μεγαλύτερο κόπο από εκείνους, καθώς τις περιστοιχίζουν από παντού πολλές υποθέσεις, δημόσιες και ιδιωτικές. Διότι, όπως ακριβώς μία ατείχιστη πόλη είναι εκτεθειμένη σε όλους όσους επιθυμούν να τη λεηλατήσουν, έτσι και η νεαρή γυναίκα που ζει στη χηρεία έχει από παντού πολλούς που την επιβουλεύονται, όχι μόνο αυτούς που ορέγονται τα χρήματά της, αλλά και εκείνους που σπεύδουν να διαφθείρουν τη σωφροσύνη της.

Αν μεν υπακούσετε, αυτό που επιθυμούσα έχει γίνει· αν όμως παρακούσετε, είναι ανάγκη πλέον να εφαρμόσω όσα έχουν ειπωθεί, και να επιβάλω την τιμωρία. «Διότι, εάν έλθω πάλι, δεν θα σας λυπηθώ». Για να μην προκαλέσει ραθυμία η αναβολή, δες πώς διορθώνει και αυτό λέγοντας: Εάν έλθω, δεν θα σας λυπηθώ. «Επειδή ζητάτε απόδειξη του Χριστού που μιλάει μέσα μου, ο οποίος δεν είναι ασθενής απέναντί σας, αλλά είναι δυνατός ανάμεσά σας». Αυτό το απευθύνει προς εκείνους που τον χλεύαζαν, τον κορόιδευαν και έλεγαν: «Η παρουσία του είναι ασθενική, και ο λόγος του τιποτένιος». Ελέγχοντάς τους λέει: Επειδή θέλετε να δοκιμάσετε εάν ο Χριστός κατοικεί μέσα μου· και γι' αυτό με χλευάζετε ως ευτελή και καταφρονημένο, επειδή τάχα στερούμαι εκείνη τη δύναμη· θα μάθετε ότι δεν τη στερούμαστε, εάν δώσετε την αφορμή· το οποίο μακάρι να μη γίνει. Δεν είπε όμως «εκείνου που κατοικεί», αλλά «εκείνου που μιλάει», δείχνοντας ότι τα λόγια είναι πνευματικά. «Διότι, πράγματι, σταυρώθηκε από ασθένεια, αλλά ζει από τη δύναμη του Θεού». Τρία πράγματα σημαίνει η λέξη ασθένεια. Διότι ασθένεια ονομάζεται η αρρώστια του σώματος, σύμφωνα με αυτό που ειπώθηκε για τον Λάζαρο: «Κύριε, δες, αυτός που αγαπάς, ασθενεί». Και πάλι, ασθενεί κανείς από το να μην είναι καλά στερεωμένος στην πίστη, σύμφωνα με όσα λέγονται από τον Παύλο: «Εκείνον που είναι ασθενής στην πίστη να τον δέχεστε, χωρίς να κατακρίνετε τους λογισμούς του». Και πάλι, κατά τρίτο τρόπο, ασθένειες είναι οι διωγμοί και οι επιβουλές.

«Και τι να επιλέξω δεν γνωρίζω. Βρίσκομαι σε δίλημμα μεταξύ των δύο, έχοντας την επιθυμία». Επεξεργάζεται τα όσα είπε προηγουμένως, και τρόπον τινά ερμηνεύει τι σημαίνει το «για μένα το να ζω είναι ο Χριστός»· λέει, λοιπόν, ότι το να ζει τον Χριστό σε αυτήν τη ζωή, δεν είναι τίποτε άλλο παρά πνευματική εργασία, από την οποία μου οφείλεται καρπός. «Να αναχωρήσω και να είμαι μαζί με τον Χριστό, το οποίο είναι ασυγκρίτως καλύτερο· το να παραμένω όμως στη σάρκα, είναι αναγκαιότερο για εσάς. Και έχοντας αυτή την πεποίθηση, γνωρίζω ότι θα μείνω και θα παραμείνω μαζί με όλους σας.» Και τώρα βέβαια ήταν μαζί με τον Χριστό, σύμφωνα με το: «Αφού ζητάτε απόδειξη ότι ο Χριστός μιλάει μέσα μου». Αλλά όχι με τον ίδιο τρόπο όπως τότε. Διότι τώρα, λέει, βλέπουμε σαν μέσα από καθρέφτη και αινιγματικά, ενώ τότε πρόσωπο με πρόσωπο. «Για τη δική σας προκοπή και χαρά της πίστεως, ώστε το καύχημά σας να περισσεύει εν Χριστώ Ιησού για μένα, δια της παρουσίας μου και πάλι κοντά σας.» Δες πάλι πόση εργασία καλού μαρτυρεί για αυτούς. Διότι αυτός που προκόβει, προκόβει βαδίζοντας.

Ω, το μεγαλείο των μυστηρίων! Διότι πόσο θαυμαστό είναι να σμίξει ο νους του Χριστού με τον δικό μας νου, και η θέλησή μας να αναμειχθεί με εκείνη τη θέληση, και το σώμα με το σώμα, και το αίμα με το αίμα. Ποιος γίνεται ο νους μας όταν επικρατήσει ο θείος νους, και ποια η θέλησή μας όταν κυριαρχήσει η μακάρια θέληση, και ποιο γίνεται το χώμα μας όταν το υπερνικήσει εκείνο το πυρ! Και βέβαια, ότι αυτά συμβαίνουν κατ' αυτόν τον τρόπο, το αποδεικνύει ο Παύλος, δηλώνοντας ότι ο ίδιος δεν έχει ούτε δικό του νου ούτε θέληση ούτε ζωή, αλλά ότι όλα αυτά έγιναν γι' αυτόν ο Χριστός. Διότι λέει: «Έχουμε νου Χριστού», και «Ζητάτε απόδειξη», λέει, «ότι μιλάει μέσα μου ο Χριστός», και «Νομίζω ότι έχω Πνεύμα Θεού», και «Σας αγαπώ με τα σπλάγχνα του Ιησού Χριστού», από όπου ήταν φανερό ότι είχε την ίδια θέληση με Εκείνον. Και συνοψίζοντάς τα όλα λέει: «Δεν ζω πια εγώ, αλλά ζει μέσα μου ο Χριστός».

Και αυτό είναι δείγμα ταπεινοφροσύνης, το να ομολογεί ότι δεν υπέφερε εύκολα τις επιβουλές, και ότι, παρότι παρακάλεσε πολλές φορές, δεν το κατόρθωσε· διότι το «τρεις φορές» δηλώνει το «πολλές φορές». 2 Κορ 12,11 «Έγινα άφρονας» λέγοντας αυτά, λέει. Δεν το λέει αυτό όμως ως απόφαση —διότι ο ίδιος γνωρίζει ότι δεν είπε τίποτα άφρον— αλλά το λέει αυτό ως ερώτηση και απορία προς αυτούς, σαν να λέει: άραγε, έχοντας αναφέρει λεπτομερώς αυτά, σας φάνηκα άφρονας; Και αυτού, λέει, η αιτία ανάγεται σε εσάς· διότι εσείς «με αναγκάσατε» αποδεχόμενοι τους ψευδαποστόλους. «Εκτός από το ότι εγώ ο ίδιος δεν σας επιβάρυνα». Εκτός από το ότι εγώ ο ίδιος δεν υποχώρησα πράττοντας τα πάντα για χάρη σας, ούτε σας παραμέλησα. Μήπως σε αυτό υστερήσατε; Μήπως το θεωρήσατε αυτό αδικία; «Συγχωρήστε μου δε αυτή την αδικία». 2 Κορ 13,3 Και το ίδιο το να ζητούν «απόδειξη» ήταν αμάρτημα· διότι το να τον θέτουν σε δοκιμασία, και μάλιστα μετά από τόσα, ήταν γνώρισμα αχάριστων και αγνωμόνων και ασταθών ανθρώπων. 2 Κορ 13,4α Διότι εξαιτίας των δικών μας αμαρτιών και ασθενειών ο ισχυρός και αναμάρτητος σταυρώθηκε. Ή «από αδυναμία», όπως έλεγαν οι άπιστοι: «άλλους έσωσε, τον εαυτό του δεν μπορεί να σώσει;» Ή «από αδυναμία», όπως θα ήταν συνεπές να νομίσετε εσείς· διότι αν «ζητάτε» ακόμη «απόδειξη», τότε θα νομίσετε ότι και τον σταυρό τον υπέμεινε από αδυναμία. «Από τη δύναμη του Θεού», αντί για το ως Θεός, ως δυνατός, και ως έχοντας υποστεί εκουσίως όσα έπαθε.

ΙΑ΄. Όπως ακριβώς η ενέργεια των παθών, που είναι το εγκόσμιο πνεύμα της πλάνης, του σκότους της αμαρτίας, κατοικεί σε τέτοιον άνθρωπο, ο οποίος είναι γεμάτος από σαρκικό φρόνημα· έτσι πάλι και η ενέργεια και η δύναμη του φωτεινού Πνεύματος κατοικεί μέσα στον αγιασμένο άνθρωπο, σύμφωνα με αυτόν που είπε: «Εάν ζητάτε απόδειξη ότι μιλάει μέσα μου ο Χριστός»· και πάλι: «Ζω δε, όχι πλέον εγώ, αλλά ζει μέσα μου ο Χριστός»· και: «Όσοι βαπτιστήκατε στον Χριστό, ντυθήκατε τον Χριστό»· και ο Κύριος: «Θα έρθουμε εγώ και ο Πατέρας μου, και θα κατοικήσουμε μαζί του». Αυτά δεν γίνονται αόρατα, ούτε χωρίς ενέργεια, αλλά με δύναμη και αλήθεια σε όσους κρίνονται άξιοι. Διότι ο μεν νόμος παλαιότερα καθοδηγούσε τους ανθρώπους με λόγο ανυπόστατο, επιθέτοντας σε αυτούς βαρύ και δυσβάσταχτο ζυγό, και χωρίς να μπορεί να προσφέρει καμία βοήθεια, και αυτό επειδή δεν είχε τη δυνατότητα να παρέχει τη δύναμη του Πνεύματος· «Διότι το αδύνατο του νόμου», λέει, «κατά το οποίο ασθενούσε εξαιτίας της σάρκας», και τα εξής. Από την παρουσία του Χριστού, όμως, η θύρα της χάριτος άνοιξε για όσους πίστεψαν αληθινά, και δύναμη Θεού και ενέργεια Πνεύματος χορηγείται σε αυτούς.

Διότι, όπως ακριβώς μέσω της ενέργειας των παθών το εγκόσμιο πνεύμα της πλάνης του σκότους της αμαρτίας ενεργεί μέσα στον άνθρωπο που είναι γεμάτος από σαρκικό φρόνημα, από το οποίο τρέφεται και στο οποίο ζει, έτσι με ενέργεια και δύναμη το πνεύμα του φωτός της θεότητας κατοικεί στον άνθρωπο που καταξιώθηκε να αγιαστεί, από το οποίο τρέφεται και στο οποίο ζει η ψυχή, σύμφωνα με αυτόν που είπε: «ζητάτε απόδειξη ότι μιλάει μέσα μου ο Χριστός», και πάλι: «δεν ζω πλέον εγώ, αλλά ζει μέσα μου ο Χριστός», και πάλι: «όσοι βαπτιστήκατε στον Χριστό, ντυθήκατε τον Χριστό», και: «ντυθείτε τον Κύριο Ιησού Χριστό», και όπως είπε ο Κύριος: «θα έρθουμε (εγώ και ο πατέρας μου) και θα κατοικήσουμε μαζί του». Αυτά γίνονται με δύναμη και εσωτερική βεβαιότητα σε όσους καταξιώνονται, και όχι αόρατα και ανενέργητα. Διότι ο νόμος παλαιότερα καθοδηγούσε τους ανθρώπους με λόγο χωρίς ουσιαστική υπόσταση, επιβάλλοντας βαρύ ζυγό, και δεν μπορούσε να τους βοηθήσει, επειδή δεν έδινε τη δύναμη του Πνεύματος. Από την παρουσία όμως του Κυρίου, η θύρα της χάριτος άνοιξε αληθινά για όσους πιστεύουν. Διότι αυτός ο λόγος δίνει τη δύναμη του Θεού και την ενέργεια του Πνεύματος, και την ψυχή που νοσεί και βρίσκεται κατάκοιτη στα πάθη, την ανασταίνει με τη δύναμή του και την αποκαθιστά υγιή.

Ποιες ακριβώς είναι αυτές; Το «Εμείς έχουμε νου Χριστού». Άραγε θεωρείτε, θα τους έλεγα, ότι αυτό αποτελεί υπερβολή υπερηφάνειας; Το «Από αυτό γνωρίζουμε ότι μένει μέσα μας, από το Πνεύμα που μας έδωσε»; Και αυτό πώς θα το ερμηνεύατε εις βάρος εκείνου που το λέει; Αλλά και το «Μήπως ζητάτε απόδειξη του Χριστού που μιλάει μέσα μου;»· και το «Φρονώ ότι έχω Πνεύμα Θεού»· και το «Εμείς όμως δεν λάβαμε πνεύμα δουλείας για να πέσουμε πάλι στον φόβο, αλλά Πνεύμα υιοθεσίας, μέσω του οποίου ανακράζουμε: Αββά, ο Πατέρας»· και το «Ο Θεός, ο οποίος προσέταξε να λάμψει φως μέσα από το σκοτάδι, είναι εκείνος που έλαμψε στις καρδιές μας»; Όλα αυτά, λοιπόν, θα θεωρηθούν από εσάς ως λόγια υπερηφάνειας; Ω της ανοησίας!

Διότι εμείς, λέει, έχουμε νου Χριστού και με αυτό γνωρίζουμε ότι ο Χριστός είναι μέσα μας, από το Πνεύμα το οποίο μας έδωσε. Διότι δεν λάβαμε πνεύμα δουλείας πάλι για να φοβόμαστε, αλλά πνεύμα υιοθεσίας με το οποίο κράζουμε: «Αββά, ο Πατέρας». Και: Ο Θεός που είπε να λάμψει φως μέσα από το σκοτάδι, αυτός έλαμψε στις καρδιές μας. Και πάλι: Αν ζητάτε απόδειξη για τον Χριστό που μιλά μέσα μου. Διότι, όπως η γυναίκα δεν έχει ανάγκη να μάθει από άλλον αν συνέλαβε στη γαστέρα της, αλλά η ίδια από μόνη της το γνωρίζει μέσα της, τόσο από την αναστολή των αιμάτων, όσο και από τα εσωτερικά σκιρτήματα του βρέφους και από την αποστροφή προς τις πολλές τροφές ότι συνέλαβε, έτσι και η ψυχή, όταν μέσω του Αγίου Πνεύματος ο Χριστός κατοικήσει μέσα της, δεν έχει ανάγκη να το μάθει από άλλον. Διότι αυτή αμέσως βλέπει τα ακάθαρτα αίματα των παθών που είχε συνηθίσει να αναστέλλονται και την όρεξη για τις πολλές τροφές να παύει και κάθε ηδονή να μισείται περισσότερο από όλα. Τότε και αυτή, αφού γίνει πνευματοφόρος, λέει μαζί με τον προφήτη προς τον Θεό: Εξαιτίας του φόβου σου, Κύριε, συλλάβαμε στη γαστέρα και κοιλοπονήσαμε και γεννήσαμε πνεύμα της σωτηρίας σου πάνω στη γη. Εκείνος όμως που δεν βλέπει τον Χριστό να μιλάει μέσα του, μέσω ποιου ή πώς θα πει: «Αββά, ο Πατέρας»; Και αυτός που δεν απέκτησε συνειδητά τη βασιλεία των ουρανών μέσα του, πώς θα εισέλθει σε αυτήν μετά θάνατον;