Πατερικές αναφορές στο Β΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 3:18

Αυτό το υπέδειξες εν Αγίω Πνεύματι, με τα οποία εσύ ο ίδιος συναγωνιζόμενος μέσα από την επιμέλεια των ιερών τρόπων και των ιερότερων πράξεων, θεοτίμητε Πατέρα, υπερβαίνεις κάθε έπαινο τόσο πολύ, όσο είσαι ικανός να επιδείξεις την πνευματική σου δύναμη, θέτοντας ως τέρμα του δρόμου τη διαρκή επέκταση, και ως σκοπό του λόγου την αεικίνητη άνοδο προς τον Λόγο, ώστε και τη φύση να υπερβείς, και όλους τους τύπους να διαρρήξεις, και να συνομιλήσεις καθαρά με τον Καθαρότατο, σύμφωνα με την απόσυρση του εαυτού σου από τα πάντα και απέναντι στα πάντα, και την τέλεια υπέρβαση ως προς τη σχέση. Η οποία προξενεί κατά χάριν την απεριόριστη ροή που και περικλείει κάθε τι ορισμένο και το υπερβαίνει, και προετοιμάζει να εισχωρήσει σταθερά στα Άγια των αγίων –όπου εισήλθε ως πρόδρομος για χάρη μας ο υπέρ ημάς Ιησούς, λαμβάνοντας τη δική μας φύση– εκείνον που συνανυψώνεται πρακτικά μαζί Του μέσω της αρετής από δόξα σε δόξα, και που διασχίζει τους ουρανούς με πνευματική γνώση από γνώση σε γνώση, και που συναντά αγνώστως τον Πατέρα των πνευμάτων, μέσα στην κρυφιομύστη και πολυφωνότατη σιγή, κατά την παύση κάθε νοερής ενέργειας. Προς Αυτόν, αφού ανυψώθηκες υπερφυώς διά της χάριτος και της μακάριας σπουδής σου γύρω από τα ιερά έργα, ανυψώνεις και εκείνους που κείνται κάτω όπως εγώ, τείνοντας το χέρι με συμπάθεια μέσω του γράμματος και τον λόγο μέσω του νοήματος που κρύβεται σε αυτό, και πείθοντας με την προθυμία σου να εγκαταλείπουμε όσα μας απομακρύνουν από τον Θεό, και να τιμούμε, να ασκούμε και να προτιμούμε με όλη μας την καρδιά, αποδεσμευμένοι από καθετί άλλο, μόνο την ενωτική αγάπη Του και προς Αυτόν. Σύμφωνα με την οποία αγάπη, επειδή είναι απλή και ανείδεη, προτρέπεις να αποβάλουμε κάθε διπλότητα και απατηλή επικάλυψη τόσο της ίδιας της διάνοιας όσο και του φαινομένου, και να κατορθώσουμε την όντως μακάρια αρετή που φανερώνει τα μακάρια· την οποία αρετή είθε να μπορέσω να επιτύχω, στηριζόμενος στις ιερότατες προσευχές σου, εγκαταλείποντας την ευπερίστατη αμαρτία.

Εκείνος, λοιπόν, που δεν επιθυμεί τη σωματική ηδονή και δεν φοβάται καθόλου την οδύνη, έχει καταστεί απαθής απέναντι σε αυτές, και μαζί με τη φιλαυτία που τις γέννησε, θανάτωσε ταυτόχρονα όλα τα πάθη που προκαλούνται εξαιτίας τους και προέρχονται από αυτές, μαζί με την άγνοια που είναι η πρωταρχική αιτία των κακών. Έτσι έχει γίνει ολόκληρος κτήμα του σταθερού, μόνιμου και πάντοτε αναλλοίωτου από τη φύση του καλού, παραμένοντας εντελώς ακλόνητος μαζί με αυτό, και αντικατοπτρίζοντας με ακάλυπτο πρόσωπο τη δόξα του Θεού, αντικρίζει τη θεία και απρόσιτη δόξα μέσα από τη φωτεινή λαμπρότητα που υπάρχει μέσα του.

Εφόσον, λοιπόν, μας υποδείχθηκε από τον λόγο η ορθή και εύκολη οδός εκείνων που σώζονται, ας αρνηθούμε με όλες μας τις δυνάμεις την ηδονή και την οδύνη της παρούσας ζωής και ας διδάξουμε με πολλή προτροπή όσους βρίσκονται υπό την καθοδήγησή μας να κάνουν το ίδιο, και (έτσι) απαλλαγήκαμε και απαλλάξαμε (άλλους) παντελώς από κάθε επινόηση των παθών και δαιμονική κακουργία. Και ας προσηλωθούμε μόνο στη θεία αγάπη, και κανείς δεν θα μπορέσει να μας χωρίσει από τον Θεό, ούτε θλίψη, ούτε στενοχώρια, ούτε λιμός, ούτε κίνδυνος, ούτε μάχαιρα, ούτε όσα απαρίθμησε ο άγιος απόστολος στο σχετικό χωρίο. Μέσω της έμπρακτης γνώσης, καθώς η αγάπη θα παραμένει ακλόνητη μέσα μας, θα λαμβάνουμε από Αυτόν αιώνια και άρρητη ευφροσύνη και συνοχή για την ψυχή. Αξιούμενοι αυτής (της ευφροσύνης), θα έχουμε απέναντι σε τούτο τον κόσμο τη σωτήρια άγνοια, χωρίς πλέον να βλέπουμε, δίχως σώφρονα λογισμό όπως προηγουμένως, με ανακαλυμμένο το πρόσωπο της αίσθησης την επιφάνεια των αισθητών πραγμάτων ως δόξα, γύρω από την οποία ολοφάνερα γεννιούνται τα πάθη. Αντίθετα, με ανακαλυμμένο το πρόσωπο της διάνοιας, απαλλαγμένο από κάθε αισθητό κάλυμμα, θα κατοπτριζόμαστε τη δόξα του Θεού μέσα στις αρετές και την πνευματική γνώση, σύμφωνα με την οποία επέρχεται εκ φύσεως η κατά χάριν ένωση με τον Θεό, η οποία αφυπνίζει τον νου από κάθε άγνοια και πτώση.

Αν όμως επιθυμείς να παραμείνουμε εδώ προκειμένου να πληροφορηθούμε τα τρόπαια της ανδρείας και της σοφίας σου, για τα οποία και προσευχόμαστε, κι εμείς το ίδιο επιθυμούμε· ωστόσο, ας μην παραμείνουμε αδρανείς από ανάγκη, αλλά εκούσια ας προσμείνουμε τις δικές σου νίκες, τα δικά σου κατορθώματα, καθώς και τη συνδρομή της δέσποινάς μου, η οποία είναι ομόψυχη με τη Βασιλεία σου, και δεν θα μου έφτανε ο χρόνος να διηγούμαι την ευχή μου να διαφυλαχθεί για πάμπολλα χρόνια μια τέτοια αγία ομοψυχία. Ο Δημιουργός και Κύριος των χρόνων και των αιώνων, ο χορηγός της ζωής, είθε να υπερμεγαλύνει, να υπερδοξάσει, να υπερενισχύσει και να υπερυψώσει τη Βασιλεία σου. [Του ιδίου προς τον ίδιον] Μας δραστηριοποίησες με έργα, όπως υπενθυμίσαμε, και σου προσφέρουμε αδιάκοπη ευγνωμοσύνη, ευχόμενοι για τη Βασιλεία σου την πορεία και μετάβαση από δόξα σε δόξα, καθώς και την εδραίωση και τη μόνιμη κατάσταση του να υψώνεται και να μεγαλύνεται παντοτινά.

Επομένως, αδελφοί, στο εξής να εξετάζετε με ακρίβεια αυτά τα ζητήματα, μήπως από τέτοια παραλάβατε τα προειρημένα και ελεγχθέντα ιοβόλα νοσήματα —εννοώ τα άζυμα, τη νηστεία των Σαββάτων, τον γάμο των ιερέων και την προσκομιδή κατά τις νηστείες. Και αφού μάθατε τώρα την αβασιμότητά τους από όλη τη θεόπνευστη Γραφή, να αποφεύγετε να τα πράττετε, εφόσον είστε Εκκλησία του Θεού (και αειλαμπής οφθαλμός όλης της οικουμένης), ώστε, αφού ενωθείτε με εμάς τους αδελφούς σας, από τους οποίους αποσχισθήκατε εξαιτίας των προαναφερθέντων (αν και είμαστε σώμα Χριστού), να κατοπτριζόμαστε με ανακεκαλυμμένο πρόσωπο τη δόξα του Κυρίου σε σύμφωνη ομόνοια με την ορθόδοξη πίστη (και να μεταμορφωνόμαστε σύμφωνα με την εικόνα Του, από την ίδια δόξα σε αιώνια δόξα, όπως ακριβώς ενεργείται από το Πνεύμα του Κυρίου, διότι «Αυτός είναι η κεφαλή του σώματος της Εκκλησίας» μας, και εν Αυτώ όλοι εμείς συναρμολογούμαστε ως ένα σώμα. Αυτά απευθύνονται προς εσάς τους Ρωμαίους). Εάν λοιπόν σας πείθουμε, όντας άνθρωποι, μέσω αυτών που αναφέραμε (και με τα οποία συζητήσαμε μαζί σας από τη θεία Γραφή), ευχαριστία οφείλεται στον Θεό και σε εσάς που γνωρίζετε καλά να υπακούτε στο Πνεύμα (και να ακολουθείτε τον λόγο που αναδύεται από το γράμμα).

Για τον λόγο αυτόν επινοήθηκε ένας τέτοιος τύπος, ο οποίος αφενός δεν τα υποδηλώνει όλα μόνο με λόγια, αλλά τα φέρνει και ενώπιον των οφθαλμών, και αφετέρου καθίσταται εμφανής σε όλη τη διάρκεια της ιερουργίας, ώστε με το πρώτο να επιδράσει ευκολότερα στις ψυχές μας, και να μην ενσταλαχθεί σε εμάς μόνο μια απλή θεωρία, αλλά και βίωμα, καθώς η εικόνα αποτυπώνεται μέσα μας με μεγαλύτερη ενάργεια μέσω των ματιών. Με το δεύτερο δε, να μην αφήσει χώρο στη λήθη, ούτε να επιτρέψει να στραφεί ο λογισμός σε οτιδήποτε άλλο, μέχρις ότου μας οδηγήσει στην ίδια την Τράπεζα, και έτσι, γεμάτοι από αυτά τα νοήματα και έχοντας ακμαία τη μνήμη, να μεταλάβουμε τα ιερά μυστήρια, προσθέτοντας αγιασμό στον αγιασμό, τον αγιασμό της τελετής σε εκείνον των θεωριών, και «μεταμορφούμενοι από δόξα σε δόξα», προχωρώντας από τη μικρότερη στη μέγιστη όλων.

Πρέπει δε να αναγνώσουμε αυτά τα λόγια της αγαθής γλώσσας. «Τι σημαίνει λοιπόν το: ‘κατοπτριζόμενοι τη δόξα του Κυρίου μεταμορφωνόμαστε στην ίδια εικόνα’; Αυτό βέβαια αποδεικνυόταν πιο ξεκάθαρα, όταν ενεργούσαν τα χαρίσματα των θαυμάτων· όμως ούτε και τώρα είναι δύσκολο να το διακρίνει αυτό εκείνος που έχει μάτια πιστά. Διότι ταυτόχρονα με το βάπτισμά μας, η ψυχή λάμπει περισσότερο και από τον ήλιο, καθώς καθαρίζεται από το Πνεύμα, και όχι μόνο ατενίζουμε τη δόξα του Θεού, αλλά και δεχόμαστε από εκεί την αίγλη. Όπως ακριβώς αν ο καθαρός άργυρος τοποθετηθεί απέναντι στις ακτίνες του ήλιου, θα εκπέμψει και ο ίδιος ακτίνες, όχι μόνο από τη δική του φύση αλλά και από την ηλιακή λαμπρότητα, έτσι ακριβώς και η ψυχή, καθώς καθαρίζεται και γίνεται πιο λαμπρή από κάθε άργυρο, δέχεται ακτίνα ‘από τη δόξα’ του Πνεύματος ‘σε δόξα’ που εγγενάται μέσα της, και μάλιστα τέτοια, όπως είναι φυσικό να προέρχεται ‘από τον Κύριο, το Πνεύμα’.» Και λίγο πιο κάτω: «Θέλεις να σου το δείξω αυτό και από τους αποστόλους πιο αισθητά; Αναλογίσου τον Παύλο, του οποίου τα ενδύματα θαυματουργούσαν, και τον Πέτρο, του οποίου ακόμη και η σκιά είχε δύναμη. Διότι, αν δεν έφεραν την εικόνα του Βασιλιά και δεν ήταν απρόσιτες οι ακτινοβολίες τους, δεν θα θαυματουργούσαν τόσο πολύ τα ενδύματα και οι σκιές τους· γιατί τα ενδύματα του βασιλιά είναι φοβερά ακόμη και στους ληστές. Θέλεις να δεις αυτή τη δόξα να λάμπει και από το σώμα; ‘Ατενίζοντας, λέει, το πρόσωπο του Στεφάνου, το είδαν σαν πρόσωπο αγγέλου’.»

Έτσι λοιπόν, αφού απογαλακτίστηκε όπως ταιριάζει σε παιδί αλλά και σε άγιο, ως υιός υπήρξε υπάκουος μέχρις ενός σημείου στον κατά φύσιν πατέρα του —επειδή ούτε αυτό είναι ξένο προς τους δικούς μας θεσμούς— ενώ εξ ολοκλήρου είχε αφοσιωθεί στον κατά χάριν Πατέρα, από τον οποίο γνώριζε ότι απολάμβανε και μεγαλύτερη πρόνοια. Και έχοντας αυτή τη γνώση, ανέθετε τη ζωή του όχι μόνο στον άρτο που χορηγείται από τη γη, αλλά πολύ περισσότερο στο θείο ρήμα που κατεβαίνει από τον ουρανό και τρέφει τους αγγέλους. Ήδη ήταν πραγματικά «Μελέτιος», μελετώντας τον νόμο του Κυρίου ημέρα και νύχτα και φιλοτιμούμενος να κάνει τις θείες μαρτυρίες συνεχή του μελέτη. Διότι απέρριψε κάθε παιχνίδι με τα άλλα παιδιά, και ο ίδιος, αν και ήταν ακόμη εντελώς παιδί, επιδίωκε τη σύνεση των γερόντων. Και συχνάζοντας τακτικά στην εκκλησία, άκουγε με ευχαρίστηση τα θεία λόγια και απολάμβανε μέχρι χορτασμού αυτή την τροφή, μέσω της οποίας επρόκειτο να προκόψει κατά Θεόν. Και καθώς προχωρούσε στην ηλικία, αυξανόταν ταυτόχρονα σε σοφία και χάρη, πορευόμενος από δύναμη σε δύναμη και από δόξα σε δόξα, μέχρις ότου φθάσει στο στάδιο του τέλειου άνδρα, στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Χριστού.

Διότι ο μακάριος Μωυσής υπέδειξε το πρότυπο μέσω της δόξας του Πνεύματος που είχε επικαθίσει στο πρόσωπό του, την οποία κανένας άνθρωπος δεν μπορούσε να ατενίσει, το πώς δηλαδή κατά την ανάσταση των δικαίων θα δοξαστούν τα σώματα των αξίων. Αυτήν ακριβώς τη δόξα από τώρα εσωτερικά, στον έσω άνθρωπο, οι ψυχές των αγίων και των πιστών αξιώνονται να κατέχουν. Διότι λέει «όλοι εμείς με ανακαλυμμένο πρόσωπο», δηλαδή με τον έσω άνθρωπο, «κατοπτριζόμαστε τη δόξα του Κυρίου, μεταμορφωνόμενοι στην ίδια εικόνα από δόξα σε δόξα». Το ίδιο πάλι ισχύει και με το εξής: «σαράντα ημέρες και σαράντα νύχτες δεν έφαγε ψωμί», όπως έχει γραφτεί, «ούτε νερό ήπιε». Είναι όμως αδύνατο η φύση του σώματος να ζήσει τόσο πολύ χωρίς τροφή, εάν δεν συμμετείχε σε άλλη, πνευματική τροφή, την οποία τροφή από τώρα οι ψυχές των αγίων μεταλαμβάνουν αοράτως από το Πνεύμα. Κατά δύο τρόπους, λοιπόν, ο μακάριος Μωυσής υπέδειξε ποια δόξα φωτός και ποια νοερή τροφή του Πνεύματος θα έχουν κατά την ανάσταση οι αληθινοί Χριστιανοί, των οποίων αξιώνονται κρυφά ήδη από τώρα. Γι' αυτό και τότε αυτή θα φανερωθεί πάνω στο σώμα τους. Διότι τη δόξα που έχουν από τώρα μέσα στις ψυχές τους οι άγιοι, όπως προαναφέρθηκε, αυτή θα καλύψει και θα ενδύσει και τα γυμνά σώματα και θα τα αναρπάξει στους ουρανούς, και στο εξής με σώμα και ψυχή θα αναπαυθούμε στη βασιλεία στους αιώνες μαζί με τον Κύριο.

Διότι εμείς, λέει, με ακάλυπτο πρόσωπο, δηλαδή με τον εσωτερικό άνθρωπο, κατοπτριζόμαστε τη δόξα του Κυρίου, μεταμορφωνόμενοι στην ίδια εικόνα από δόξα σε δόξα. Σχετικά με αυτόν πάλι έχει γραφτεί, ότι επί σαράντα νύχτες και ισάριθμες ημέρες δεν θυμήθηκε ούτε τροφή ούτε ποτό, πράγμα που δεν αποτελεί έργο της ανθρώπινης φύσης, εκτός αν κοινωνούσε πνευματική τροφή· από την οποία ακριβώς ήδη από τώρα οι άγιες ψυχές μεταλαμβάνουν εκ του Πνεύματος.

Εάν όμως σε τίποτα δεν λυπήσει το Πνεύμα, αλλά ζει με τρόπο ευάρεστο, και αντιστέκεται σε όλους τους πονηρούς λογισμούς, μένοντας πάντοτε προσκολλημένη στον Κύριο, μια τέτοια ψυχή, λοιπόν, δίκαια και φυσιολογικά προκόβει, και αξιώνεται ανεκλάλητων δωρεών, μεταβαίνοντας από δόξα σε δόξα, και από ανάπαυση σε τελειότερη ανάπαυση. Έπειτα, αφού φτάσει στο τέλειο μέτρο του Χριστιανισμού, θα συγκαταλεχθεί με τους τέλειους εργάτες και τους άμωμους λειτουργούς του Χριστού στην αιώνια βασιλεία Του.

Λέει λοιπόν: «Όλοι εμείς, δηλαδή όσοι γεννηθήκαμε από το Πνεύμα μέσω της τέλειας πίστης, με ακάλυπτο πρόσωπο αντικατοπτρίζουμε τη δόξα του Κυρίου, μεταμορφωνόμενοι στην ίδια εικόνα από δόξα σε δόξα, όπως ακριβώς ενεργεί ο Κύριος που είναι Πνεύμα». «Με ακάλυπτο πρόσωπο», εννοεί δηλαδή της ψυχής· και όταν κάποιος επιστρέψει προς τον Κύριο, αφαιρείται το κάλυμμα. «Ο δε Κύριος είναι το Πνεύμα». Φανερά, λοιπόν, μέσω αυτών απέδειξε ότι έχει επιβληθεί στην ψυχή ένα κάλυμμα σκότους, το οποίο βρήκε τον χώρο να εισδύσει στην ανθρωπότητα από την παράβαση του Αδάμ. Τώρα όμως, χάρη στην έλλαμψη του Πνεύματος, αυτό αφαιρείται από τις πραγματικά πιστές και άξιες ψυχές· για αυτόν ακριβώς τον λόγο συντελέστηκε και η έλευση του Χριστού. Διότι ο Θεός ευδόκησε να φτάσουν σε τέτοια μέτρα αγιότητας αυτοί που πιστεύουν αληθινά.

Αν, λοιπόν, έφτασες σε αυτόν τον λόγο: ότι «μεταμορφωνόμαστε στην ίδια εικόνα από δόξα σε δόξα», και αν εκπληρώθηκε σε σένα ο λόγος του αποστόλου που λέει: «και η ειρήνη του Θεού ας πρυτανεύει στις καρδιές σας» και στον νου σας (ο οποίος είναι ο Χριστός Ιησούς), αν έφτασες σε αυτόν τον λόγο: ότι «από το σκοτάδι φως» «έλαμψε στις καρδιές σας» «προς επίγνωση της δόξας του Θεού», αν εκπληρώθηκε σε σένα ο λόγος: ότι «ας είναι οι οσφύες σας περιεζωσμένες και οι λύχνοι σας αναμμένοι», και θα είστε σαν δούλοι που προσμένουν τον κύριό τους, «πότε θα επιστρέψει» από τον γάμο, για να μη φραχθεί το στόμα σου επειδή δεν θα έχεις καμία απολογία ανάμεσα στους αγίους, αν γνωρίζεις ότι το αγγείο σου έχει λάδι, όπως οι φρόνιμες παρθένες, για να μην αφεθείς έξω από τη θύρα, αλλά για να εισέλθεις στον νυμφώνα μαζί με τον νυμφίο, αν αισθάνθηκες ότι το πνεύμα σου και η ψυχή σου και το σώμα σου ενώθηκαν άμεμπτα και θα παραστούν την ημέρα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού άσπιλα, αν κατέστης άμεμπτος και ακατάκριτος από τη συνείδησή σου και αν έγινες νήπιο σύμφωνα με τον λόγο του Σωτήρα που λέει: «μην εμποδίζετε» «τα παιδιά» να έρχονται «προς εμένα· διότι σε τέτοιους ανήκει η βασιλεία των ουρανών».

Ακούγοντας αυτά η ψυχή κατανοεί ότι δεν είχε τίποτα δικό της, αλλά όλα ανήκουν στον Κύριο, τον καλό και ωραίο νυμφίο. Αυτή δε, με όλη της την καρδιά συναισθανόμενη την πρόθεση, την αγάπη και το θέλημα που της έδωσε, αποκρίνεται και λέει: Δες Κύριε, δες σώμα αγνό, δες ψυχή καθαρή, παράλαβέ με ολόκληρη, σκεπασμένη κάτω από τη δεξιά σου και αναπαυόμενη στους κόλπους σου. Της φανερώνει τον εαυτό Του ο Κύριος με δύο όψεις, τόσο με τα στίγματά Του όσο και με τη δόξα του φωτός Του, και η ψυχή θεωρεί τα πάθη που υπέμεινε για εκείνη, θεωρεί όμως και την υπέρλαμπρη δόξα του ένθεου φωτός Του, μεταμορφούμενη «στην ίδια εικόνα από δόξα σε δόξα, όπως ακριβώς ενεργεί το Πνεύμα του Κυρίου». Και προκόβοντας και στις δύο όψεις, τόσο σε αυτήν του πάθους όσο και σε αυτήν του ένδοξου φωτός, κατά κάποιον τρόπο περιέρχεται σε λήθη της φύσης της, έχοντας καταλαμφθεί από τον Θεό και έχοντας συγκεραστεί και ενωθεί με τον επουράνιο άνθρωπο και με το Άγιο Πνεύμα, γενόμενη και η ίδια πνεύμα. Διότι, όπως ένας επαίτης και εξαιρετικά φτωχός, που πηγαίνει από πόρτα σε πόρτα για την «εφήμερη τροφή», εάν ξαφνικά και αναπάντεχα γίνει βασιλιάς, ξεχνά τη φτώχεια λόγω της τωρινής του ευδαιμονίας, έτσι και η ψυχή, έχοντας αποκτήσει τον επουράνιο πλούτο, δεν θυμάται πλέον την παλιά της πενία.

Ερώτηση. Υπάρχει άραγε στον ύπνο αγαθή φαντασία, με τον ίδιο τρόπο που υπάρχει και η φαντασία του πονηρού; Απόκριση. Σε εκείνους που έχουν βαθιά μέσα τους τη χάρη, η προσευχή υπάρχει πάντοτε. Διότι, εάν ο σατανάς δεν μένει αδρανής πολεμώντας ούτε την ημέρα ούτε τη νύχτα, πολύ περισσότερο η χάρη σε βοηθά και την ημέρα και τη νύχτα, ακόμη και όταν κοιμάσαι. Διότι υπάρχουν φορές που το σώμα βρίσκεται σε ύπνο, ενώ ο νους αγρυπνεί και ζει στραμμένος προς τον Θεό και κλαίει και βλέπει γλυκύτατα πρόσωπα. Ο Ιακώβ μέσα στη νύχτα είδε την κλίμακα και τους αγγέλους να ανεβαίνουν και να κατεβαίνουν, και μέσα στη νύχτα πάλεψε με τον Θεό. Γράφτηκε άλλωστε ότι «οι γιοι σας θα δουν οράματα και θα ονειρευτούν ενύπνια». Και στον Ιωσήφ σε όραμα της νύχτας εμφανίστηκε άγγελος, λέγοντας: «Μη φοβάσαι, Ιωσήφ, αλλά σήκω, παράλαβε το παιδί και φύγε στην Αίγυπτο. Διότι ο Ηρώδης ζητά να το εξοντώσει». Εάν ο σατανάς μεταβάλλεται «σε άγγελο φωτός», σε νερά, σε σύννεφα, παρόλο που είναι δούλος και κτίσμα, πολύ περισσότερο ο Θεός, όντας πλούσιος, επειδή ως προς τη δική Του φύση είναι ακατάληπτος -«διότι είναι φως απρόσιτο, το οποίο δεν είδε κανείς από τους ανθρώπους ούτε μπορεί να το δει»-, μεταβάλλει τον Εαυτό Του μεταμορφούμενος «από δόξα σε δόξα», σε φωτεινά σύννεφα, σε «ήλιο δικαιοσύνης», σε καθαρό αέρα. Αλλά εδώ χρειάζεται πολλή διάκριση, ώστε να κατανοεί κανείς το καθένα από αυτά που συμβαίνουν. Διότι κάθε υπόσταση, ενεργώντας, ελκύει προς τη δική της αγάπη και φύση.

Δόξα στην ευσπλαχνία του. Λέει ο μακάριος Παύλος γράφοντας στους Κορινθίους: «Όλοι εμείς, με ακάλυπτο πρόσωπο, κατοπτριζόμενοι τη δόξα του Θεού (δηλαδή το νοερό φως), μεταμορφωνόμαστε στην ίδια εικόνα, από δόξα σε δόξα».

Διότι, όπως ακριβώς κάποιος που παρατηρεί βασιλικά ενδύματα, την πορφύρα και το διάδημα και τα υπόλοιπα παρόμοια διάφορα και ποικίλα ενδύματα, θαυμάζει την ποικιλία, την ωραιότητα, την τερπνότητα, το κάλλος των πολύτιμων λίθων, και η θέα της τερπνότητας και της ωραιότητας του γίνεται αχόρταγη, ή όπως κάποιος που παρατηρεί τον ήλιο βλέπει τις λάμψεις των ακτίνων του, οι οποίες σαν να είναι ζωντανές παρουσιάζουν ένα ποικίλο θέαμα, η καθεμία ανώτερη από την άλλη, ή όπως κάποιος που κοιτάζει στο νερό βλέπει τον ήλιο να λάμπει μέσα στο νερό και να πάλλεται και να μετακινείται ποικιλοτρόπως· έτσι και αυτοί που φορούν την επουράνια εικόνα του Χριστού και έχουν το άρρητο φως μέσα τους και είναι ενδεδυμένοι την πορφύρα του επουράνιου βασιλιά (δηλαδή την επουράνια χαρά του Πνεύματος), παρατηρώντας το κάλλος του άρρητου φωτός που υπάρχει μέσα τους, βλέπουν με «ανακεκαλυμμένο» το «πρόσωπο» της ψυχής την άρρητη ποικιλία της άφθαρτης δόξας, πώς μεταμορφώνεται «από δόξα σε δόξα» και σε πολυποίκιλα κάλλη της θεότητας, τα οποία είναι αδύνατον να εκφραστούν με σάρκινη γλώσσα· διότι είναι αδιανόητα και άρρητα αυτά που ενεργεί ο Θεός στους αγίους, με τη δική Του άμετρη χρηστότητα, ενώ αυτοί βρίσκονται ακόμη μέσα σε τούτο τον κόσμο. Διότι αυτές είναι παραβολές και εικόνες που παρέχουν μόνο μερική φανέρωση σε όσους κατανοούν. Διότι τα του Θεού γνωρίζονται αληθινά μόνο μέσω της πείρας, από εκείνους στους οποίους τα ίδια τα μυστήρια των πραγμάτων ενεργούνται επάξια.

ΛΟΓΟΣ ΙΖʹ. Σχετικά με αυτούς που υποστηρίζουν ότι η αποκάλυψη, για την οποία μιλούν οι Γραφές σε όσους την κατανοούν με πίστη, συμβαίνει μέσω συλλογισμών και ερμηνειών και ότι δεν λάμπει το αληθινό φως του Θεού, ας λάβουμε τις μαρτυρίες από τις ίδιες τις Γραφές. Ο απόστολος, συγκρίνοντας τη δόξα του φωτός που περιλάμπει τους αξίους με τη δόξα του προσώπου του Μωυσή, αναφέρει: «εμείς δε όλοι, με ανακαλυμμένο πρόσωπο, αντικατοπτριζόμαστε τη δόξα του Κυρίου». Αλλά και τον ίδιο τον Παύλο, καθώς πορευόταν στον δρόμο προς τη Δαμασκό, τον περιέλαμψε ένα θείο φως που άστραψε πιο δυνατά από τον ήλιο. Επίσης και ο Στέφανος, ενώ στεκόταν, είπε: βλέπω «τους ουρανούς ανοιγμένους και τον Υιό του ανθρώπου να στέκεται εκ δεξιών» της δυνάμεως. Και πάλι λέει: «εκείνος που με αγαπά, θα αγαπηθεί από τον Πατέρα μου, και εγώ θα τον αγαπήσω και θα του φανερώσω τον εαυτό μου». Έχει αποδειχθεί λοιπόν ότι αυτά δεν είναι απλά νοήματα, αλλά υπόσταση και ουσία και αστραφτερό θείο φως του Αγίου Πνεύματος που δίδεται στους αξίους και πιστούς. Και ερευνώντας τα υπόλοιπα βιβλία των Γραφών, θα βρεις πολλά σημεία που συμφωνούν με αυτά. Επειδή όμως μερικοί υποστηρίζουν ότι η αποκάλυψη γίνεται μόνο σε ένα πρόσωπο, μέσω ερμηνειών και νοημάτων, στηριζόμενοι στη μαρτυρία του αποστόλου: «εάν όμως υπάρξει αποκάλυψη σε κάποιον άλλον», «ο πρώτος ας σιωπήσει», καθώς και στο ότι «η εντολή του Κυρίου είναι τηλαυγής και φωτίζει τα μάτια», και στο ότι «ο νόμος σου είναι λύχνος για τα πόδια μου και φως στα μονοπάτια μου».

Αυτός είναι ο νόμος της αμαρτίας που αντιστρατεύεται τον νόμο του νου, ενάντια στον νόμο του Θεού. Αυτός είναι ο παλαιός άνθρωπος, τον οποίο μας προστάζει να απεκδυθούμε ο μακάριος απόστολος. Αυτό είναι το πνεύμα του κόσμου, από το οποίο ευχόμαστε να λυτρωθούμε. Αυτό είναι το κάλυμμα του σκότους που βρίσκεται πάνω στην καρδιά, το οποίο ελπίζουμε να αφαιρεθεί μέσω της δυνάμεως του Ιησού, αφού επιστρέψουμε ολοκληρωτικά προς τον Κύριο, ώστε «με ακάλυπτο πρόσωπο να κατοπτριζόμαστε τη δόξα του Κυρίου». Όσες δε ψυχές προσεγγίζουν τον Κύριο με πίστη και πολλή αγάπη, ζητούν από αυτόν τη λύτρωση και επιθυμούν να λάβουν τη χάρη του Πνεύματός του – και ο Κύριος τους αποστέλλει την επιθυμητή και επουράνια ζώσα εικόνα του άρρητου φωτός του (δηλαδή τον νόμο του Πνεύματός του, τον καινό και επουράνιο άνθρωπο), και μέσω της αθάνατης και ζώσας εικόνας του φωτός των αρετών του καταργούνται οι δυσειδείς εικόνες του σκότους και της κακίας των παθών, και το Πνεύμα βασιλεύει στην πιστή και άξια ψυχή, η οποία επιτελεί όλο το θέλημά του καθαρά και άμωμα, και η κυριαρχία του γνωρίζεται αληθινά στις άξιες ψυχές του μέσω της ζώσας και θεοειδούς εικόνας της χάριτός του.

Αλλά και όπως εδώ φανερά υπάρχει ο νόμος και οι γραφές και οι δικαιοσύνες, έτσι και ο Κύριος όταν ήλθε έδωσε στην καρδιά νόμο αληθινό και ανεξίτηλο, τον νόμο του Αγίου Πνεύματος, που ζει και ενεργεί ζωή στην ψυχή. Και η ψυχή έχει και ως νόμο ελευθερίας το Πνεύμα και ως αληθινή δικαιοσύνη τον Κύριο. Διότι εκεί μεν, όπως λέει ο απόστολος, «όταν αναγινώσκεται ο Μωυσής, υπάρχει κάλυμμα πάνω στην καρδιά τους», ενώ εδώ «με ακάλυπτο πρόσωπο κατοπτριζόμαστε τη δόξα του Κυρίου», και εκεί μεν, όπως ακριβώς κάποια θηρία ή ερπετά κατοικούν πάντοτε στη γη και τρέφονται από τη γη, έτσι και όσοι βρίσκονται υπό τον νόμο και είναι υπό την αμαρτία και τα πάθη, πράττουν γήινη δικαιοσύνη, εξαιτίας του ότι έχουν γήινες υποσχέσεις, σκύβοντας προς τα κάτω και μην μπορώντας με το φρόνημα της ψυχής, με ακάλυπτο πρόσωπο, να ατενίσουν τη δόξα του Θεού, εφόσον βρίσκονται δεμένοι με τα δεσμά της κακίας και δεν έχουν ακόμη ελευθερωθεί από τη δουλεία της αμαρτίας. Τώρα όμως, όσοι έχουν τον νόμο του Πνεύματος και έχουν ελευθερωθεί από τη δουλεία της αμαρτίας και εργάζονται την επουράνια δικαιοσύνη μέσω της χάριτος, κατανοούν με ακάλυπτο πρόσωπο τη δόξα του φωτός του Χριστού, έχοντας ενωθεί κατά την ψυχή με το Πνεύμα Του. Αυτά είναι τα «μεγαλύτερα» και αληθινά «έργα», τα οποία υποσχέθηκε να κάνει ο Κύριος.

Διότι ο μακάριος Μωυσής υπέδειξε τον τύπο, μέσω της δόξας του Πνεύματος που βρισκόταν πάνω στο πρόσωπό του, στην οποία κανείς από τους ανθρώπους δεν μπορούσε να ατενίσει, για το πώς κατά την ανάσταση των δικαίων θα δοξαστούν τα σώματα. Διότι αυτή τη δόξα, ήδη από τώρα, εσωτερικά στον έσω άνθρωπο, αξιώνονται να έχουν οι ψυχές των αγίων και των πιστών. «Διότι όλοι εμείς», λέει, «με ανακαλυμμένο πρόσωπο (δηλαδή με τον έσω άνθρωπο) αντικατοπτριζόμαστε τη δόξα του Κυρίου, μεταμορφωνόμενοι στην ίδια εικόνα από δόξα σε δόξα», και ομοίως πάλι: «σαράντα ημέρες και σαράντα νύχτες δεν έφαγε άρτο». Διότι έχει γραφτεί: «και νερό δεν ήπιε». Είναι δε αδύνατον η φύση του σώματος να ζήσει χωρίς άρτο για τόσο πολύ χρόνο, αν δεν μετελάμβανε κάποια άλλη πνευματική τροφή, την οποία τροφή ήδη από τώρα οι ψυχές των αγίων μεταλαμβάνουν αοράτως από το Πνεύμα. Με δύο λοιπόν τρόπους ο μακάριος Μωυσής υπέδειξε ποια δόξα του φωτός του Πνεύματος και ποια νοερή τροφή θα έχουν κατά την ανάσταση οι αληθινοί Χριστιανοί, τις οποίες αξιώνονται ήδη από τώρα να έχουν κρυφά στις ψυχές τους. Γι' αυτό και τότε θα φανερωθεί πάνω στο σώμα τους, διότι τη δόξα την οποία ήδη από τώρα έχουν στις ψυχές τους οι άγιοι, όπως προειπώθηκε, εκείνη η δόξα θα αποκαλύψει και θα ενδύσει και τα γυμνά σώματα κατά την ανάσταση και θα τα αρπάξει στους ουρανούς, και τότε πλέον, με σώμα και με ψυχή, θα αναπαυθούν αιώνια στη Βασιλεία μαζί με τον Κύριο.

Εάν, όμως, δεν πικραίνει τη χάρη και δεν λυπεί το Πνεύμα με κακότροπη και χυδαία διαγωγή, αλλά ακολουθεί θεάρεστα όλα τα δεσποτικά προστάγματα και, με αυτεξούσια θέληση, με κάθε σεμνότητα και τέλειο αγώνα, αντιτάσσεται στους πονηρούς λογισμούς, και προσκολλάται πάντοτε στον Κύριο με όλη της την προαίρεση και αναπαύει τη χάρη, τότε λοιπόν μια τέτοια ψυχή δίκαια και επακόλουθα αξιώνεται να λάβει προκοπή, θαυμάσια και επουράνια δώρα, και καταξιώνεται να μετατεθεί και να λάβει πνευματικό αξίωμα, από θεία μυστήρια σε επουράνια μυστήρια, από δόξα σε δόξα και από ανάπαυση σε αναπαύσεις εναργέστερες και τελειότερες, ώστε ο νους της να βρεθεί σε μεγάλα μέτρα, με πολλή παρρησία και ένδοξο πλούτο χάριτος. Και έτσι, αφού φτάσει στα τέλεια μέτρα του Χριστιανισμού, τόσο με τον αυτεξούσιο αγώνα όσο και με την άνωθεν βοήθεια, θα συγκαταλεχθεί στους τέλειους εργάτες, στους άμωμους λειτουργούς του Χριστού και στους παρέδρους της βασιλείας Του, εξαιτίας της ευσυνειδησίας και της μεγάλης προθυμίας που επέδειξε προς το αγαθό, κληρονομώντας τον Κύριο στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Διότι, πράγματι, εκείνο που είχε δοξαστεί, δεν έχει πλέον δόξα ως προς αυτό το σημείο, εξαιτίας της δόξας που το ξεπερνά. Διότι, αν εκείνο που καταργείται υπήρξε με δόξα, πόσο μάλλον αυτό που μένει, παραμένει μέσα σε δόξα». Είπε δε «το καταργούμενο» επειδή η δόξα του φωτός περιέβαλλε το σώμα του Μωυσή. Και προσθέτει: «Έχοντας, λοιπόν, τέτοια ελπίδα, συμπεριφερόμαστε με πολλή παρρησία». Και προχωρώντας λίγο, έδειξε ότι εκείνη η αθάνατη δόξα του Πνεύματος, με αποκάλυψη τώρα στο αθάνατο πρόσωπο του εσωτερικού ανθρώπου, λάμπει στους άξιους αιώνια και αθάνατα και ακατάργητα. Λέει λοιπόν: «Εμείς δε όλοι» (δηλαδή αυτοί που με τέλεια πίστη γεννήθηκαν από το Πνεύμα) «με ανακαλυμμένο πρόσωπο κατοπτριζόμαστε τη δόξα του Κυρίου, και μεταμορφωνόμαστε στην ίδια εικόνα από δόξα σε δόξα, όπως προέρχεται από το Πνεύμα του Κυρίου», «με ανακαλυμμένο πρόσωπο», δηλαδή με το πρόσωπο της ψυχής, και: «Όταν όμως κάποιος επιστρέψει προς τον Κύριο, αφαιρείται το κάλυμμα. Και ο Κύριος είναι το Πνεύμα». Ξεκάθαρα λοιπόν μέσω αυτών, απέδειξε και έκανε γνωστό ότι υπάρχει ένα «κάλυμμα» από το σκότος της κακίας, το οποίο, έχοντας εισέλθει στην ανθρωπότητα από την παράβαση του Αδάμ, κάλυψε την ψυχή, τώρα όμως, μέσω της έλλαμψης του επουράνιου φωτός του Πνεύματος, «αφαιρείται» από τις πιστές και άξιες ψυχές. Γι' αυτό τον λόγο έγινε και η έλευση του Κυρίου, ώστε να φτάσουν σε τέτοια μέτρα αγιότητας όσοι πιστεύουν αληθινά.

Και αν στην εποχή του Ηλία μια μικρή «νεφέλη σαν ίχνος ανθρώπου» κάλυψε τον ουρανό αμέσως με το θέλημα του Θεού, πόσο μάλλον εκεί όπου θα ρίξει μια σταγόνα Αγίου Πνεύματος, θα την αυξήσει και θα γεμίσει ολόκληρη την ψυχή που παραδίδει τον εαυτό της στον Κύριο, και θα την κάνει πνεύμα. Και αν εκείνος ο παραλυτικός, που πρόσεξε με πίστη τον Κύριο, θεραπεύτηκε αμέσως από την παράλυσή του, πόσο μάλλον η ψυχή στην οποία θα έλθει ο Χριστός, ατενίζοντας με προσοχή την υπέρλαμπρη και επουράνια ομορφιά του φωτός του προσώπου του, θα θεραπευτεί και θα γίνει καλά από τη δεινή παράλυση των ατιμωτικών παθών, φωτιζόμενη και καταλαμπόμενη από την ανέκφραστη ομορφιά του. Και αν η αιμορροούσα γυναίκα άγγιξε την άκρη του ενδύματός του και αμέσως σταμάτησε η ροή του αίματος της ακαθαρσίας της, πόσο μάλλον μια ψυχή που πίστεψε αληθινά και άγγιξε την άκρη του πνεύματος της θεότητας του Χριστού μέσω της ειλικρινούς πίστης, θα θεραπευτεί και θα σταματήσει η πηγή της ακαθαρσίας των ακάθαρτων και πονηρών λογισμών. Και αν εκεί ο τυφλός, που φώναξε δυνατά και κάλεσε τον Κύριο, έτυχε της θεραπείας και ανέβλεψε, πόσο μάλλον, όταν η πιστή ψυχή βοά και τον καλεί, εκείνος ερχόμενος θα της ανοίξει τα νοερά της μάτια για να θεωρεί «τη δόξα του Κυρίου με ανακεκαλυμμένο πρόσωπο».

Γι' αυτό, ευρισκόμενος σε μέγιστη απορία, δανείζομαι τον ύμνο των αγγέλων, και προς τον Θεό που γεννήθηκε με ανθρώπινο τοκετό και ανέτειλε σήμερα από τον τάφο και τους νεκρούς μεγαλόφωνα βοώ και διαπρύσια αναφωνώ: «Δόξα εν υψίστοις Θεώ και επί γης ειρήνη, εν ανθρώποις ευδοκία», διότι ήλθε από τα ύψη προς εμάς τους ταπεινούς για να μας κάνει υψηλούς και θέλοντας να μας αναδείξει ουράνιους μάλλον παρά γήινους, διότι εμάς που πολεμούμασταν στον αόρατο πόλεμο μας έφερε σε ειρήνη και μας συμφιλίωσε με τον δικό Του Πατέρα και αναδείχθηκε «ειρήνη ημών», επιτελώντας εντός Του τη θεοπρεπή συμφιλίωσή μας προς τον Θεό που τον γέννησε, και διότι εμάς, που βρισκόμασταν πολύ μακριά από τη θεία θέα, μας έκανε ευάρεστους στον Θεό και παραχώρησε να μας επιβλέπει με φιλάνθρωπο βλέμμα, αφού κατεδάφισε «το μεσότοιχο του φραγμού» και μας έδωσε το δικαίωμα να αντικρίζουμε «με ανακεκαλυμμένο πρόσωπο» τη λαμπρότητα του Θεού, και διότι εμάς που είχαμε νεκρωθεί από τα δικά μας παραπτώματα και επισύραμε στον εαυτό μας τον θάνατο («διότι ο Θεός δεν δημιούργησε τον θάνατο ούτε ευφραίνεται ο Πανάγαθος με την απώλεια των ζωντανών») μας ζωοποίησε πάλι και μας ανέστησε από τον τάφο και τη φθορά και μας προτρέπει να λέμε: «Πού είναι, Θάνατε, η νίκη σου; Πού είναι, Άδη, το κεντρί σου;» διότι και τα δύο τα αποδυνάμωσε ο Χριστός και τα αμαύρωσε, ερχόμενος προς εμάς τους ταπεινούς, υποβαλλόμενος στη δική μας γέννηση και πεθαίνοντας τον ανθρώπινο θάνατο.

Εάν όμως δεν έχεις ακόμη αξιωθεί τέτοιων χαρισμάτων ούτε έχεις φτάσει σε τόσο μεγάλο ύψος των θεοποιών αρετών, πώς λοιπόν τολμάς καν να ανοίξεις το στόμα σου και να μιλήσεις; Πώς, ενώ είσαι κατηχούμενος, θέλεις να διδάσκεις και επιχειρείς να περιεργάζεσαι αυτά που ούτε γνωρίζεις ούτε έχεις ακούσει και, σαν να γνωρίζεις τα θεία, αποθρασύνεσαι να συζητάς για τέτοια πράγματα; Δεν γνωρίζεις ότι στέκεσαι έξω από τα πρόθυρα της εκκλησίας, ακριβώς ως κατηχούμενος, έστω κι αν από αυθάδεια επιβάλλεις στον εαυτό σου να σταθεί μαζί με όλους όσους προσεύχονται με πίστη και καθαρότητα, χωρίς να ακολουθείς τους αποστολικούς κανόνες; Διότι κατηχούμενος δεν ονομάζεται πλέον μόνο ο άπιστος, αλλά και εκείνος που δεν αντικατοπτρίζει τη δόξα του Κυρίου με ανακεκαλυμμένο το πρόσωπο του νου.

Εφόσον είστε και εσείς κοινωνοί και συναγωνιστές αυτών, να χαίρεστε, αδελφοί μου, με χαρά ανείπωτη, κυριαρχώντας επί της αιρέσεως και επί των παθών· εσύ, ο φερώνυμα καρτερικός στην ψυχή Καρτέριος, εσύ, ο προικισμένος με αφθονότατη υπομονή Αφθόνιος, και εσύ, ο ενδυναμωμένος με τη θεία αγάπη, ο αληθέστατος Αγάπιος. Το σκοτάδι της φυλακής γίνεται για εσάς πρόξενος του αιώνιου και απρόσιτου φωτός, η λιμοκτονία πρόξενος της τρυφής του παραδείσου, η γύμνια πρόξενος του ενδύματος της αθανασίας, η απομόνωση πρόξενος της συμβίωσης με τον Θεό, η απουσία κουρέματος της κόμης πρόξενος της ευπρεπούς θεομορφίας, ώστε με ακάλυπτο πρόσωπο να αντικατοπτρίζετε τη δόξα του Κυρίου. Δεν αποτελούν χαρά αυτά; Δεν αποτελούν αγαλλίαση, η οποία ξεπερνά κάθε άλλη αγαλλίαση; Ίσως μάλιστα οφείλουμε και να λυπόμαστε, επειδή δεν έχουν δεθεί τα πόδια σε ξύλο ούτε μας περιβάλλουν αλυσίδες· διότι όσο πλεονάζουν τα παθήματα, τόσο πλεονάζει και η παρηγοριά της δόξας του Θεού.

Σε αυτό, λοιπόν, έχει καλέσει Κύριος ο Θεός κάθε ψυχή σε τούτο τον βίο, και μάλιστα εμάς που βρισκόμαστε σε αυτό το αγγελικό σχήμα. Ας δείξει ο καθένας σας, παρακαλώ, μέσα από την καλή του διαγωγή τα δικά του έργα θαλερά, εύκαρπα, να ανθίζουν προσφέροντας οσμή ευωδίας στον Κύριο. Αυτό θα γίνει αφενός μέσω της παντελούς απαλλαγής από τις σαρκικές προσκολλήσεις, και αφετέρου μέσω της πειθήνιας υπακοής και της χριστομίμητης ταπεινοφροσύνης. Βελτιωνόμενος μέρα με τη μέρα και προοδεύοντας, μεταφερόμενος από δόξα σε δόξα μέσω της λαμπρότητας των αγαθών πράξεων, αποβάλλοντας κάθε παρακοή και αιχμαλωτίζοντας κάθε λογισμό στην υπακοή του Χριστού, βαδίζοντας σύμφωνα με τον κοινό κανόνα της αδελφότητας και διατηρώντας πάντοτε την αυτομεμψία, μέσω της οποίας θα μπορέσει εύκολα να συντρίψει και να θανατώσει τον πολυκέφαλο δράκοντα της υπερηφάνειας και της ιδιορρυθμίας.

Σε αυτό, λοιπόν, έχει καλέσει Κύριος ο Θεός κάθε ψυχή στον παρόντα βίο, και μάλιστα εμάς που βρισκόμαστε σε αυτό το αγγελικό σχήμα. Ας δείξει, παρακαλώ, ο καθένας από εμάς, μέσα από την καλή του αναστροφή, τα δικά του έργα να είναι ευθαλή, εύκαρπα και να ανθίζουν αναδίδοντας οσμή ευωδίας στον Κύριο, αφενός μέσω της παντελούς απαλλαγής από τις κατά σάρκα σχέσεις, και αφετέρου μέσω της πρόθυμης υπακοής και της χριστομίμητης ταπεινοφροσύνης, καθημερινά βελτιούμενος, καθοδηγούμενος και μεταφερόμενος από δόξα σε δόξα μέσω της λαμπρότητας των αγαθών πράξεων, απωθώντας κάθε παρακοή και αιχμαλωτίζοντας κάθε νόημα στην υπακοή του Χριστού, ακολουθώντας τον κοινό κανόνα της αδελφότητας και διατηρώντας πάντοτε την αυτομεμψία, μέσω της οποίας θα μπορέσει εύκολα να συντρίψει και να σκοτώσει τον πολυκέφαλο δράκοντα της υπερηφανίας και της ιδιορρυθμίας.

ΚΑΤΗΧΗΣΗ 99η. Παραινετικός λόγος για την είσοδο στην Αγία Τεσσαρακοστή, και περί της Δευτέρας Παρουσίας. Αδελφοί μου και πατέρες, δεν αρμόζει να πούμε για εσάς τώρα αυτό, όπως ειπώθηκε παλαιότερα μέσω των προφητών, ότι «με την ακοή σας θα ακούσετε και δεν θα κατανοήσετε, και βλέποντας θα κοιτάξετε και δεν θα αντιληφθείτε· διότι επάχυνε η καρδιά του λαού αυτού, και με τα αυτιά τους άκουσαν βαριά, και έκλεισαν τα μάτια τους». Εσείς όμως, με τη χάρη του Χριστού, είστε νηφάλιοι και γρηγορείτε, και με ανακεκαλυμμένο πρόσωπο αντικατοπτρίζετε τη δόξα του Κυρίου. Διότι, αφού αφαιρέσατε το στίγμα της προσκόλλησης στον κόσμο από τα μάτια της ψυχής σας μέσω της ιερής βιοτής της υποταγής σας, βλέπετε καθαρά τα πράγματα, δηλαδή τη ματαιότητα του βίου, τις αλλεπάλληλες μεταβολές της ανθρώπινης περιδίνησης σε όλες της τις εκφάνσεις, και ότι ένα μόνο πράγμα είναι σταθερό, αγαπητό και ποθεινό: ο Θεός και η πορεία προς Αυτόν μέσα από την ενάρετη ζωή.

Εμείς δε, αδελφοί, για να μιλήσουμε σύμφωνα με τον Απόστολο, αντικατοπτρίζοντας με ακάλυπτο πρόσωπο τη δόξα του Κυρίου, «ας ζητούμε τα άνω, ας έχουμε το φρόνημά μας στα άνω, εκεί όπου βρίσκεται ο Χριστός καθήμενος στα δεξιά του Θεού», ώστε να είναι δυνατό να λεχθεί και για εμάς: «Εσείς δεν είστε από τον κόσμο αυτόν», και «Το πολίτευμά σας υπάρχει στους ουρανούς», όπου είθε να παρασταθούμε ακατάκριτοι την ημέρα της ανταπόδοσης της δίκαιης κρίσης του Θεού μπροστά στο φοβερό και αδέκαστο βήμα του Χριστού, ακούγοντας την ποθητή φωνή και γινόμενοι δεκτοί στη βασιλεία των ουρανών, εν αυτώ τω Χριστώ τω Θεώ ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος, μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Αυτή είναι η αληθινή υποταγή· αυτή είναι η μακάρια ζωή· αυτό είναι το γεμάτο λύπη και συνάμα άλυπο, όπως θα έλεγε κανείς, αγώνισμα· γεμάτο λύπη για εκείνον που ακόμη κυριαρχείται από τα θελήματά του· άλυπο όμως για εκείνον που έφτασε στο σημείο να κόψει το δικό του θέλημα· ο οποίος και θα λάβει το θάρρος να πει αποστολικά: «Δεν ζω πλέον εγώ, αλλά ζει μέσα μου ο Χριστός». Διότι, όταν δεν ζει με το δικό του θέλημα, μέσω του ηγουμένου του ζει για τον Θεό, «αντικατοπτρίζοντας με ακάλυπτο πρόσωπο τη δόξα του Κυρίου και μεταμορφωνόμενος στην ίδια εικόνα από δόξα σε δόξα, όπως ακριβώς από το Πνεύμα του Κυρίου», όπως είναι γραμμένο. Ένας τέτοιος άνθρωπος είναι αμέριμνος από τον κόσμο, ατρόμητος απέναντι στον θάνατο· ένας τέτοιος άνθρωπος διάγει βίο άλυπο και ανενόχλητο, όντας ολοκληρωτικά αφιερωμένος στον Θεό. Εκείνος όμως που στηρίζεται στα δικά του θελήματα, και εξαιτίας αυτού ακρωτηριάζει τους νόμους της υποταγής, ενεργώντας με αυθαίρετο θέλημα και αυταρέσκεια, αυτός σέρνει έναν οδυνηρό βίο, «αιχμαλωτισμένος από τον διάβολο στο δικό του θέλημα»· και αν τυχόν φαίνεται να νηστεύει ή να αγρυπνεί ή να κάνει κάποιο άλλο καλό έργο, αυτό είναι αδόκιμο. Διότι «καθετί που δεν προέρχεται από την πίστη είναι αμαρτία»· και ό,τι δεν γίνεται σύμφωνα με τον κοινό κανόνα, αυτό ανήκει μόνο σε εκείνον που το κάνει, ενώ είναι ξένο προς τη θεοσέβεια.

«Πάτερα, αυτούς που μου έδωσες, θέλω όπου είμαι εγώ, να είναι κι εκείνοι μαζί μου, για να θεωρούν τη δική μου δόξα, την οποία μου έδωσες, επειδή με αγάπησες πριν από τη δημιουργία του κόσμου.» Πάλι εδώ, το «καθώς», να το κατανοήσεις με την έννοια ότι αγαπήθηκε ως άνθρωπος. Αφού είπε, λοιπόν, ότι θα είναι ασφαλείς, ότι θα είναι άγιοι, ότι πολλοί θα πιστέψουν εξαιτίας τους, ότι θα απολαύσουν πολλή δόξα, μιλάει πλέον και για τα βραβεία και τα στεφάνια που τους επιφυλάσσονται μετά την αναχώρηση από αυτήν εδώ τη ζωή. «Διότι θέλω», λέει, «όπου είμαι εγώ, να είναι κι εκείνοι». Και για να μην ακούσεις αυτό και νομίσεις ότι πρόκειται να πετύχουν την ίδια αξία, προσθέτει: «για να θεωρούν τη δική μου δόξα». Διότι δεν είπε: για να απολαύσουν τη δική μου δόξα, αλλά «για να θεωρούν». Διότι για τον άνθρωπο η μεγαλύτερη ανάπαυση είναι το να θεωρεί τον Υιό του Θεού· επειδή αυτό αποτελεί δόξα για όλους τους άξιους· το οποίο λέει και ο Παύλος: «Εμείς δε, αντικρίζοντας σαν σε καθρέφτη με ακάλυπτο πρόσωπο τη δόξα του Κυρίου». Δείχνει λοιπόν από αυτό, ότι δεν θα φανεί τότε σε αυτούς με ευτελή μορφή, όπως φαίνεται τώρα, αλλά με τη δόξα που είχε «πριν από τη δημιουργία του κόσμου». Είχα δε, λέει, αυτήν τη δόξα, επειδή «με αγάπησες»· διότι ενδιάμεσα τοποθετείται το, «Με αγάπησες». Όπως, λοιπόν, και παραπάνω είπε: «Δόξασέ με με τη δόξα που είχα προτού να υπάρξει ο κόσμος»· έτσι και τώρα λέει ότι του έχει δοθεί η δόξα της θεότητας «πριν από τη δημιουργία του κόσμου».