Πατερικές αναφορές στο Β΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 4:16

Και δεν είπε: «Γι' αυτό δεν αποθαρρύνομαι», αλλά, «Γι' αυτό δεν αποθαρρυνόμαστε», επιθυμώντας να τους ανορθώσει μέσα από τους επαίνους. «Αλλά και αν ο εξωτερικός μας άνθρωπος φθείρεται, εντούτοις ο εσωτερικός ανακαινίζεται μέρα με τη μέρα». Παρατήρησε την αποστολική σύνεση. Τους ενθάρρυνε με αφορμή όσα υπέφεραν, λέγοντας ότι «σε όλα θλιβόμαστε, αλλά δεν οδηγούμαστε σε αδιέξοδο»· τους ενθάρρυνε με την ανάσταση του Ιησού, λέγοντας: «Εκείνος που ανέστησε τον Ιησού, θα αναστήσει και εμάς».

Έπειτα χρησιμοποιεί και κάποιον άλλον τρόπο παρακλήσεως. Διότι, επειδή οι περισσότεροι άνθρωποι, όντας κάπως μικρόψυχοι, αδύναμοι και ταλαίπωροι, έστω και αν είναι πεπεισμένοι για την ανάσταση, ολιγωρούν εξαιτίας του μεγάλου χρονικού διαστήματος, καταλαμβάνονται από ίλιγγο και αποκάμνουν, τους προσφέρει και έναν άλλον μισθό και ανταμοιβή πριν από την ανάσταση. Ποια είναι άραγε αυτή; Το ότι «αν και ο εξωτερικός μας άνθρωπος φθείρεται, ο εσωτερικός όμως ανακαινίζεται ημέρα με την ημέρα»· αποκαλώντας εξωτερικό άνθρωπο το σώμα, και εννοώντας ως εσωτερικό άνθρωπο την ψυχή.

δ΄. Τέτοιος ήταν ο μακάριος Παύλος· γι' αυτό έλεγε: «Ποιος θα μας χωρίσει από την αγάπη του Χριστού; Θλίψη ή στενοχώρια ή διωγμός ή πείνα ή γυμνότητα ή κίνδυνος ή μάχαιρα;», καθώς είναι γραμμένο: «Για χάρη σου θανατωνόμαστε όλη την ημέρα, λογαριαστήκαμε ως πρόβατα προορισμένα για σφαγή· αλλά σε όλα αυτά υπερνικούμε διά μέσου εκείνου που μας αγάπησε». Αυτό ακριβώς υπονοώντας και εδώ, έλεγε: «Ακόμη και αν ο εξωτερικός μας άνθρωπος φθείρεται, ο εσωτερικός όμως ανακαινίζεται ημέρα με την ημέρα»· ασθενέστερο γίνεται το σώμα, λέει, αλλά πιο δυνατή και ισχυρότερη η ψυχή, και μάλλον αποκτά φτερά. Και όπως ακριβώς ένας στρατιώτης που φέρει βαριά όπλα, ακόμη και αν είναι εξαιρετικά γενναίος και πολεμικός, δεν θα μπορούσε να γίνει φοβερός στους εχθρούς, επειδή το βάρος των όπλων ζημιώνει την ταχύτητα των ποδιών και την πολεμική του εμπειρία· εάν όμως λάβει ελαφρά και εύχρηστα όπλα, επιτίθεται στους αντιπάλους σαν οποιοδήποτε πτηνό· έτσι και εκείνος που δεν παχαίνει τη σάρκα του με μέθη, ούτε με ανέσεις και τρυφηλή ζωή, αλλά την καθιστά πιο ελαφριά και πιο λεπτή με τις νηστείες, τις προσευχές και τη μεγάλη υπομονή στις θλίψεις, σαν κάποιος φτερωτός που κατεβαίνει από ψηλά, έτσι με μεγάλη ορμή εισβάλλει στις φάλαγγες των δαιμόνων, καταβάλλει εύκολα τις αντίπαλες δυνάμεις και τις καθιστά υποχείριά του.

Γι' αυτό λέει: Η θλίψη κατεργάζεται υπομονή, η δε υπομονή δοκιμή, η δε δοκιμή ελπίδα, και η ελπίδα δεν καταισχύνει. Και πάλι κάποιος άλλος λέει: Ο απείραστος άνθρωπος είναι αδόκιμος, και ο αδόκιμος δεν είναι άξιος λόγου. Επομένως, δεν είναι μικρά τα οφέλη που αποκομίζουμε από τη θλίψη ακόμη και πριν από την ανάσταση, δηλαδή το να έχουμε την ψυχή μας πιο δοκιμασμένη, πιο σοφή και πιο συνετή, και να έχει απαλλαγεί από κάθε δειλία. Γι' αυτό λέει: Αν και ο εξωτερικός μας άνθρωπος φθείρεται, ο εσωτερικός όμως ανακαινίζεται ημέρα με την ημέρα. Πώς ανακαινίζεται, πες μου; Με το να εκδιώκεται κάθε ανανδρία, να σβήνει κάθε άτοπη επιθυμία, η φιλοχρηματία, η κενοδοξία, και γενικά με το να εξαλείφονται όλοι οι άλλοι διεφθαρμένοι λογισμοί. Όπως λοιπόν η ψυχή που απολαμβάνει την αργία και την άνεση αιχμαλωτίζεται εύκολα από αυτά τα πάθη, έτσι και εκείνη που αφιερώνεται συνεχώς στους αγώνες υπέρ της ευσέβειας, δεν βρίσκει ποτέ τον χρόνο ούτε καν να τα σκεφτεί αυτά, αφού η μέριμνα για τα πνευματικά παλαίσματα την απομακρύνει από όλα εκείνα.

Γι' αυτό έλεγε: «Ανακαινίζεται ημέρα με την ημέρα». Έπειτα πάλι, παρηγορώντας τις ψυχές που οδυνώνται για τα δεινά που τις βρίσκουν και οι οποίες δεν γνωρίζουν να τα υπομένουν φιλοσοφημένα, τις ανορθώνει μέσω της ελπίδας των μελλόντων, λέγοντας τα εξής: «Διότι η προσωρινή ελαφριά θλίψη μας κατεργάζεται σε εμάς, σε υπερβολικό βαθμό, ένα αιώνιο βάρος δόξας, εφόσον δεν προσηλώνουμε το βλέμμα μας στα ορατά, αλλά στα αόρατα. Διότι τα ορατά είναι πρόσκαιρα, ενώ τα αόρατα είναι αιώνια». Αυτό δε που λέει έχει την εξής έννοια: Βεβαίως και στην παρούσα ζωή μάς ωφελεί η θλίψη, καθιστώντας την ψυχή μας σοφότερη και πιο καρτερική· μετά δε από αυτό, μας εξασφαλίζει και αμέτρητα αγαθά στο μέλλον, τα οποία δεν είναι απλώς ισάξια των κόπων, αλλά πολύ μεγαλύτερα από τους αγώνες μας και ως προς την ποσότητα και ως προς την ποιότητα. Δηλώνοντας, λέγω, και τα δύο αυτά ο Παύλος, προβαίνει στη σύγκριση των κινδύνων και των επάθλων αναδεικνύοντας την υπεροχή [των δεύτερων], και αντιπαραθέτει το προσωρινό με το αιώνιο, το ελαφρύ με το βάρος, τη θλίψη με τη δόξα. Διότι η μεν θλίψη, λέει, είναι πρόσκαιρη και ελαφριά, ενώ η άνεση (μάλλον δε δεν είπε άνεση, αλλά δόξα, πράγμα που είναι πολύ μεγαλύτερο από την άνεση) είναι αιώνια και διηνεκής και μεγάλη.

«Διότι τα πάντα γίνονται για εσάς, ώστε η χάρη, αφού πλεονάσει μέσω των περισσοτέρων, να κάνει να περισσεύσει η ευχαριστία προς δόξαν του Θεού. Γι' αυτό δεν αποθαρρυνόμαστε· αλλά, και αν ο εξωτερικός μας άνθρωπος φθείρεται, ο εσωτερικός ανακαινίζεται μέρα με τη μέρα». Αφού είπε ότι «και εμείς πιστεύουμε, γι' αυτό και μιλάμε», προσθέτει στη συνέχεια το τι πιστεύουμε: «Ότι εκείνος που ανέστησε τον Ιησού, θα αναστήσει και εμάς δια του Ιησού». Πάλι, λοιπόν, τους γεμίζει με υψηλό φρόνημα, ώστε να μην οφείλουν χάρη σε ανθρώπους, δηλαδή στους ψευδαποστόλους. «Διότι η προσωρινή και ελαφριά θλίψη μας κατεργάζεται για εμάς, από υπερβολή σε υπερβολή, ένα αιώνιο βάρος δόξας». Δες πόσο ελάφρυνε το βάρος των κινδύνων, αφαιρώντας και από τον χρόνο και από το μέγεθός τους. Διότι τη χαρακτηρίζει προσωρινή, λέει, και ελαφριά, και ταυτόχρονα κάνει την εξής αντιπαραβολή: το προσωρινό προς το αιώνιο, το ελαφρύ προς το βαρύ, τη θλίψη προς τη δόξα.

Εσύ, λοιπόν, τέκνο μου, μην ολιγωρήσεις μπροστά στον κόπο της ασκήσεως, ούτε να δειλιάσεις από τη μεγάλη διάρκεια του χρόνου και τις επιβουλές των δαιμόνων· αντίθετα, ενδυναμωμένος από τη χάρη του Χριστού, περιγέλασε με θάρρος τη δική τους αδυναμία, και ως προς τη σκληρότητα των κόπων και το διάστημα του χρόνου, να έχεις τέτοια διάθεση, ώστε να προσδοκάς καθημερινά την αναχώρησή σου από αυτή τη ζωή, θεωρώντας ότι η ίδια ημέρα είναι για σένα και αρχή και τέλος της ασκήσεως. Έτσι, πάντοτε, λησμονώντας αυτά που βρίσκονται πίσω και απλώνοντας τον εαυτό σου προς αυτά που βρίσκονται μπροστά, να τρέχεις προσηλωμένος στον σκοπό για το βραβείο της άνω κλήσεως του Θεού εν Χριστώ Ιησού, όπως ακριβώς προτρέπει ο θείος Απόστολος λέγοντας: «Ας μην αποκάμνουμε· αλλά, αν και ο εξωτερικός μας άνθρωπος φθείρεται, εντούτοις ο εσωτερικός ανακαινίζεται από ημέρα σε ημέρα. Διότι η προσωρινή, ελαφριά θλίψη μας κατεργάζεται για εμάς σε υπερβολικό βαθμό ένα αιώνιο βάρος δόξας, εφόσον δεν προσηλώνουμε το βλέμμα μας στα ορατά, αλλά στα αόρατα· διότι τα ορατά είναι πρόσκαιρα, ενώ τα αόρατα είναι αιώνια».

Εάν λοιπόν υπάρχουν κάποιοι που αξιώνονται αυτής της χάριτος, κατ' αυτόν τον τρόπο εκείνος που προσδοκά το στεφάνι της καθαρής και αμόλυντης παρθενίας σταυρώνει τη σάρκα μέσω των ασκητικών κόπων, νεκρώνει τα γήινα μέλη του με την ένταση και την επιμονή της εγκράτειας, φθείροντας τον εξωτερικό άνθρωπο, κάνοντάς τον ισχνό, ρυτιδωμένο και σκελετωμένο, ώστε μέσω της πίστης και των αγώνων και με την ενέργεια της χάριτος, να ανακαινίζεται ο εσωτερικός άνθρωπος, προκόβοντας μέρα με τη μέρα προς το καλύτερο, αυξανόμενος στην αγάπη, μεγαλυνόμενος στην ελπίδα, στολιζόμενος με την πραότητα, ευφραινόμενος με την αγαλλίαση του πνεύματος, βραβευόμενος με την ειρήνη του Χριστού, αγόμενος από τη χρηστότητα, φρουρούμενος από την αγαθότητα, περιβαλλόμενος από τον φόβο του Θεού, φωτιζόμενος από τη σύνεση και τη γνώση, λαμπρυνόμενος από τη σοφία, οδηγούμενος από την ταπεινοφροσύνη. Ανακαινιζόμενος με αυτές και τις παρόμοιες αρετές από το Πνεύμα, ο νους αναγνωρίζει στον εαυτό του τον χαρακτήρα της θεοειδούς εικόνας, και κατανοεί το νοητό και άρρητο κάλλος της δεσποτικής ομοίωσης, και καταλαμβάνει τον πλούτο της αυτοδίδακτης και αυτομαθούς σοφίας του έμφυτου νόμου.

Διότι, όπως ο καθ' ημάς άνθρωπος είναι θνητός ως προς το ορατό μέρος του, αλλά αθάνατος ως προς το αόρατο, έτσι και η Αγία Γραφή, έχοντας το μεν φαινόμενο γράμμα παροδικό, ενώ το πνεύμα που κρύβεται πίσω από το γράμμα να μην παύει ποτέ να υπάρχει, καθιστά αληθινό τον λόγο της θεωρίας. Και όπως αυτός ο δικός μας άνθρωπος, κυριαρχώντας με τη φιλοσοφία πάνω στην εμπαθή επιθυμία και ορμή, μαραίνει τη σάρκα, έτσι και η Αγία Γραφή, όταν κατανοείται πνευματικώς, περιτέμνει το δικό της γράμμα. Διότι, όπως λέει ο θείος Απόστολος: «όσο ο εξωτερικός μας άνθρωπος φθείρεται, τόσο ο εσωτερικός ανακαινίζεται από ημέρα σε ημέρα». Αυτό ας νοείται και ας λέγεται και για την Αγία Γραφή, η οποία κατανοείται τροπικώς ως άνθρωπος.

Διότι λέγει ο μέγας απόστολος: Όσο ο εξωτερικός μας άνθρωπος φθείρεται, τόσο ο εσωτερικός ανακαινίζεται ημέρα με την ημέρα· αυτό ας νοείται και ας λέγεται και για την Αγία Γραφή, όταν αυτή κατανοείται αλληγορικά ως άνθρωπος. Διότι όσο υποχωρεί το γράμμα της, τόσο επικρατεί το πνεύμα, και όσο παρέρχονται οι σκιές της πρόσκαιρης λατρείας, τόσο εισέρχεται η αλήθεια της πίστεως, η ολόφωτη, ολόλαμπρη και ανέσκιωτη· σύμφωνα με την οποία και διά της οποίας πρωτίστως και υπάρχει και έχει γραφεί και ονομάζεται Γραφή, καθώς χαράσσεται στον νού διά της πνευματικής χάριτος, όπως ακριβώς και ο δικός μας άνθρωπος, πρωτίστως εξαιτίας της λογικής και νοερής ψυχής, κατ' εξοχήν και είναι και ονομάζεται άνθρωπος· σύμφωνα με την οποία και διά της οποίας αποτελεί εικόνα και ομοίωση του Θεού που τον δημιούργησε και έχει φυσικά διαχωριστεί από τα υπόλοιπα ζώα, μη παρουσιάζοντας καμία απολύτως ένδειξη συγγενικής δυνάμεως προς αυτά. {Πώς ο κόσμος ονομάζεται άνθρωπος και με ποιον τρόπο και ο άνθρωπος ονομάζεται κόσμος} Κατά την εύστοχη μίμηση λοιπόν αυτής της εικόνας, υπέδειξε ότι και ολόκληρος ο κόσμος, ο οποίος συνίσταται από ορατά και αόρατα στοιχεία, είναι άνθρωπος, και αντίστροφα πως ο άνθρωπος, που αποτελείται από ψυχή και σώμα, είναι κόσμος.

Επειδή δε είναι πρόδηλο ότι ο εγκέφαλος, όταν βαρύνεται από τις αναθυμιάσεις της γαστέρας, προκαλεί λήθαργο και χρόνιο νυσταγμό, πρέπει να απομακρύνονται τα αίτια, δηλαδή τα βαριά φαγητά, η οινοποσία και οι σωματικές αναπαύσεις. Διότι αυτά επιφέρουν μακρούς ύπνους, αναιρούν τη νήψη, εγείρουν στη σάρκα ταραχές και κλυδωνισμούς, και δεν επιτρέπουν στον νου μας να ανυψωθεί προς τον Θεό. Θαυμάσια, λοιπόν, και άριστα έχει ειπωθεί ότι εκείνος που αγωνίζεται δεν πρέπει σε κάποια να εγκρατεύεται και σε άλλα όχι, αλλά απολύτως στα πάντα· διότι η καλοπέραση της σάρκας αποτελεί ταλαιπωρία της ψυχής. Και όσο φθείρεται ο εξωτερικός άνθρωπος, τόσο ανακαινίζεται ο εσωτερικός, σύμφωνα με το ιερό λόγιο.

Κατηγορείς τις πολλές προσευχές των ασκητών, τη γυμνότητα και την αγρυπνία, αλλά, όπως φαίνεται, αγνόησες ότι τέτοιου είδους σκληραγωγίες και κακουχίες, καθώς και εκείνη της νηστείας, επινοήθηκαν για να καταπονηθεί το σώμα, να μαραθούν οι άτακτες ορμές της σάρκας, να φθαρεί κάπως ο εξωτερικός άνθρωπος, και έτσι να λάβει δύναμη και ελευθερία ο νους, ώστε να ανυψωθεί στα συγγενή του νοητά και με εκείνα να ενασχολείται, χωρίς να ταράζεται ή να έλκεται προς τα κάτω από κανένα από τα εξωτερικά πάθη· διότι όσο ο εξωτερικός άνθρωπος φθείρεται, τόσο ο εσωτερικός ανακαινίζεται, σύμφωνα με τον Απόστολο· όπως, αντίθετα, όσο ο εξωτερικός άνθρωπος καλοτρέφεται και σφριγά, τόσο ο εσωτερικός, ταρασσόμενος από τις εσωτερικές επιθυμίες που τον ερεθίζουν, περιπλανάται και είναι ασταθής, και αδυνατεί να παραμείνει για πολύ στους άυλους λόγους των νοητών πραγμάτων. Δεν είναι λοιπόν ούτε αμελείς, ούτε ανάξιοι, αλλά ούτε (το πιο συκοφαντικό από όσα είπες) άλογα ζώα οι ασκητές που μεταχειρίζονται τέτοια μέσα, οι οποίοι κοπιάζουν κάθε μέρα και νύχτα, χύνοντας μύριους ιδρώτες, ώστε να κατορθώσουν αυτά που για τους πολλούς είναι δυσχερή και φαίνονται σχεδόν αδύνατα, όχι.

Ακόμη τον ελέγχει επειδή αποφάνθηκε ότι το Κυριακό σώμα, εξαιτίας αυτής ακριβώς της ενώσεως, κατέστη απαθές, άφθαρτο και αναλλοίωτο. Προκειμένου να το στηρίξει αυτό, όπως νόμισε, αποδεικνύει ότι εκείνος έχει εκφράσει και την άλλη παραδοξολογία σχετικά με τον κόσμο και τον Αδάμ. Στο ίδιο σημείο ο Ευσέβιος δεικνύει επίσης για ποιες και πόσες σημασίες η Θεία Γραφή αποδέχεται τους όρους της φθοράς, της καταφθοράς και βεβαίως της διαφθοράς, και λέει ότι αυτοί αποδίδονται αφενός στα φυσικά και αδιάβλητα πάθη, καθώς και σε όσα προέρχονται από τον κόπο, τον κάματο και το γήρας. Διότι το μεν γήρας αποτελεί φθορά της νεότητας, οι δε κόποι και κάματοι φθορά της σωματικής ευρωστίας, καθώς επίσης αποδίδονται και στην καταπόνηση του σώματος μέσα από την άσκηση και τους πνευματικούς αγώνες. Γιατί, όπως λέει και ο απόστολος: «Αν και ο εξωτερικός μας άνθρωπος φθείρεται, όμως ο εσωτερικός ανακαινίζεται» και τα λοιπά. Αναφέρει επίσης ότι αποδίδεται και στην καταπόνηση που επέρχεται στο σώμα, δηλαδή στον μαρασμό από κάποιες κακώσεις και βασανιστήρια. Ακόμη και στη βλάβη που επέρχεται στα ζώα, στους σπόρους και στα φυτά, τόσο στη μερική όσο και στην καθολική.

πγ΄ Αν κάποιος απέκοψε την ψυχή του από τη σχέση και την επιθυμία των αισθητών πραγμάτων και τη συνέδεσε με τον Θεό, όχι μόνο θα περιφρονήσει τα χρήματα και τα υπάρχοντά του, και όταν τα στερείται θα παραμένει αλύπητος σαν να πρόκειται για ξένα και αλλότρια, αλλά και τα οδυνηρά που βρίσκουν το σώμα του θα τα υπομείνει με χαρά και με την πρέπουσα ευχαριστία, βλέποντας πάντοτε, σύμφωνα με τον θείο απόστολο, τον μεν εξωτερικό άνθρωπο να φθείρεται, τον δε εσωτερικό να ανακαινίζεται μέρα με τη μέρα. Διαφορετικά δεν είναι δυνατόν να υπομείνει κανείς με χαρά τις θλίψεις χάριν του Θεού, διότι σε αυτά υπάρχει ανάγκη τέλειας γνώσης και πνευματικής σοφίας. Εκείνος δε που στερείται αυτών, πορεύεται πάντοτε στο σκοτάδι της άγνοιας και της απελπισίας, μη μπορώντας καθόλου να αντικρίσει το φως της υπομονής και της παρηγοριάς.

Διότι ο προκείμενος καιρός είναι σωτήριος όχι μόνο για τους μοναχούς, αλλά και για τους λαϊκούς, για μικρούς και μεγάλους, για άρχοντες και αρχομένους, για βασιλείς και ιερείς, για κάθε γένος και για κάθε ηλικία. Διότι οι πόλεις και τα χωριά περιορίζουν περισσότερο τους θορύβους και τις ταραχές· αντίθετα, ανυψώνονται ψαλμωδίες και δοξολογίες, προσευχές και δεήσεις, με τις οποίες ο αγαθός μας Θεός, γινόμενος ίλεως, ειρηνεύει μεν τα πνεύματά μας, συγχωρεί δε τα παραπτώματά μας, εφόσον βέβαια με ειλικρινή καρδιά, με φόβο και τρόμο, προσπέσουμε και κλάψουμε ενώπιόν Του, υποσχόμενοι τη βελτίωσή μας στο εξής. Αλλά στους ανθρώπους του κόσμου ας ομιλήσουν τα πρέποντα οι προϊστάμενοι των εκκλησιών· διότι έχουν ανάγκη, όπως ακριβώς αυτοί που τρέχουν στο στάδιο χρειάζονται την εμψύχωση των συμπαραστατών τους, έτσι και αυτοί που νηστεύουν έχουν ανάγκη την προτροπή των δασκάλων τους. Εγώ όμως, επειδή ορίστηκα ως κεφαλή εσάς των τιμιωτάτων, σε εσάς θα μιλήσω, και μάλιστα με συντομία. Η νηστεία, λοιπόν, είναι ανακαίνιση της ψυχής· διότι λέει ο ιερός Απόστολος: «Όσο ο εξωτερικός μας άνθρωπος φθείρεται, τόσο ο εσωτερικός ανακαινίζεται ημέρα με την ημέρα». Και αν ανακαινίζεται, είναι φανερό ότι και εξωραΐζεται σύμφωνα με το αρχέτυπο κάλλος· και καθώς εξωραΐζεται, ελκύει κοντά της με αγάπη Εκείνον που είπε: Εγώ και ο Πατέρας «θα έλθουμε και θα κατοικήσουμε μαζί του».

ΚΑΤΗΧΗΣΗ ΝΖʹ ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΝΑ ΠΡΟΦΥΛΑΣΣΟΥΜΕ ΤΗΝ ΨΥΧΗ ΑΠΟ ΤΑ ΦΘΟΡΟΠΟΙΑ ΠΑΘΗ Αδελφοί και πατέρες, επειδή νηστέψαμε την πρώτη εβδομάδα, φανήκαμε μεταξύ μας διαφορετικοί από ό,τι ήμασταν, πιο ισχνοί και πιο ωχροί. «Αλλά και αν ο εξωτερικός μας άνθρωπος φθείρεται, όπως λέει ο Απόστολος, όμως ο εσωτερικός ανακαινίζεται μέρα με τη μέρα.» Διότι, όπως ακριβώς μπορεί κανείς να δει το σώμα από την καλοπέραση να έχει ωραίο χρώμα και να είναι παχύ, έτσι είναι φυσικό να υποθέσουμε ότι συμβαίνει στην ψυχή μέσω της εγκράτειας· ώστε, ταπεινώνοντας το σώμα, αποκτήσαμε το κάλλος της ψυχής, εκείνο το κάλλος που ποθούσε ο άγιος Δαβίδ και προσευχόταν: «Κύριε, με το θέλημά σου δώσε δύναμη στο κάλλος μου.» Με αυτό λοιπόν το κάλλος βεβαιώνει και ο μακάριος Παύλος ότι έχουμε αρμοστεί με τον Χριστό: «Διότι σας αρραβώνιασα με έναν άνδρα, για να σας παρουσιάσω ως αγνή παρθένο στον Χριστό. Φοβάμαι όμως μήπως, όπως το φίδι εξαπάτησε την Εύα με την πανουργία του, έτσι φθαρούν τα νοήματά σας, απομακρυνόμενα από την απλότητα προς τον Χριστό.» Βλέπεις το μέγεθος της δωρεάς, ότι αξιωθήκαμε να έχουμε νυμφίο τον Χριστό; Βλέπεις τον αρμοστή πόσο φοβάται για τη δική μας ασφάλεια; Επομένως, η ψυχή μας μοιάζει με κάποια κόρη που μένει προφυλαγμένη στον νυμφικό θάλαμο.

Ο διάβολος όμως σπεύδει να υποβάλει τα αντίθετα σε αυτούς που νηστεύουν και να τους κάνει θρασείς, οργίλους, θυμώδεις, υπερόπτες, ώστε να προκαλέσει μεγαλύτερη βλάβη παρά όφελος. Εμείς όμως ας μην αγνοούμε τις μεθοδείες του, αλλά ειρηνικά και ήπια και πράα και σταθερά ας πορευόμαστε, «ανεχόμενοι ο ένας τον άλλον με αγάπη», γνωρίζοντας ότι αυτό είναι ευπρόσδεκτο στον Θεό. Επειδή, ακόμη κι αν λυγίσεις τον λαιμό σου σαν κρίκο και στρώσεις κάτω σου σάκο και στάχτη, δεν θα ήσουν ευάρεστος σε Αυτόν, αν δεν είναι παρόντα σε σένα αυτά τα πνευματικά γνωρίσματα. Βέβαια η νηστεία ταλαιπωρεί και μαραίνει το σώμα, αλλά διευρύνει την ψυχή και την κάνει να αναθάλλει: «Διότι όσο ο εξωτερικός μας άνθρωπος φθείρεται, λέει, τόσο ο εσωτερικός ανακαινίζεται μέρα με τη μέρα». Και «Η προσωρινή ελαφριά θλίψη μας κατεργάζεται για εμάς υπερβολικά και σε μέγιστο βαθμό ένα αιώνιο βάρος δόξας». Ώστε, αποβλέποντας στην ανταπόδοση, ας υπομένουμε τα κοπιαστικά έργα της αρετής με μακροθυμία, «ευχαριστώντας τον Θεό και Πατέρα που μας έκανε ικανούς να έχουμε μερίδιο στον κλήρο των αγίων μέσα στο φως, ο οποίος μας ελευθέρωσε από την εξουσία του σκότους και μας μετέφερε στη βασιλεία του Υιού της αγάπης Του». Μήπως δεν μεταλαμβάνουμε καθημερινά το άχραντο σώμα και αίμα Του; Και τι θα μπορούσε να είναι πιο γλυκύ και πιο απολαυστικό από αυτό, αφού σε όσους μεταλαμβάνουν με καθαρή συνείδηση βρίσκεται η αιώνια ζωή;

Αυτά μεν έχουν έτσι. Εκείνος δε, βρίσκοντας τους μαθητές να κοιμούνται, τους επιπλήττει και ταυτόχρονα τους προτρέπει να προσεύχονται όταν βρίσκονται σε πειρασμούς, ώστε να μην νικηθούν από αυτούς. Διότι αυτό σημαίνει το «να μην εισέλθετε σε πειρασμό», δηλαδή, να μην καταποθείτε από τον πειρασμό, ούτε να βρεθείτε υπό την κυριαρχία του. Ή και απλώς μας παραγγέλλει να προσευχόμαστε, ώστε να επικρατεί γαλήνη στη ζωή μας και να μην περιπέσουμε σε καμία δυσχέρεια· διότι είναι δαιμονικό και αλαζονικό να ρίχνουμε τους εαυτούς μας σε πειρασμούς. Πώς λοιπόν λέει ο Ιάκωβος, «να θεωρήσετε απόλυτη χαρά, όταν περιπέσετε σε ποικίλους πειρασμούς;» Και τι σημαίνει αυτό; Μήπως εμείς λέμε τα αντίθετα; Ιδού λοιπόν ότι και ο Ιάκωβος δεν είπε «Ρίξτε τους εαυτούς σας», αλλά, «Όταν περιπέσετε», μην καταπέσετε, αλλά «να το θεωρήσετε απόλυτη χαρά», και το μέχρι πρότινος ανεπιθύμητο να το κάνετε επιθυμητό. Διότι θα ήταν καλύτερο αν δεν έρχονταν οι πειρασμοί· αφού όμως ήρθαν, γιατί πρέπει να λυπόμαστε ανώφελα; Δείξε μου λοιπόν να προστάζεται ρητώς το «Προσεύχεστε να πέσετε σε πειρασμούς». Αλλά δεν θα μπορούσες να το βρεις. Γνωρίζω δε ότι το είδος των πειρασμών είναι διττό, και ότι μερικοί κατανοούν πως πρέπει μεν να προσευχόμαστε να μην εισέλθουμε σε πειρασμό, δηλαδή, σε αυτόν που νικά την ψυχή, ήτοι σε πειρασμό πορνείας, σε πειρασμό θυμού· να θεωρούμε όμως απόλυτη χαρά όταν περιπίπτουμε σε σωματικές κακουχίες και πειρασμούς· διότι όσο φθείρεται ο εξωτερικός άνθρωπος, τόσο ανακαινίζεται ο εσωτερικός.