Πατερικές αναφορές στο Β΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 4:18

Και με άλλον τρόπο, βέβαια, μπορείς να προσεγγίσεις τα όσα ειπώθηκαν: επειδή κήρυτταν τον Ιησού σε Ιουδαίους και Έλληνες, υπέμειναν δεινούς και αφόρητους διωγμούς, και το σώμα τους φθειρόταν από τους κόπους γι' αυτόν τον σκοπό. Όμως, όσο μεγαλύτερος ήταν ο πόνος, τόσο, νομίζω, θα ακολουθούσε εύλογα και πλουσιότερη η ανταπόδοση της χάριτος. <«Διότι η τωρινή ελαφριά θλίψη μας κατεργάζεται για εμάς σε υπερβολικό και ύψιστο βαθμό ένα αιώνιο βάρος δόξας, εφόσον εμείς δεν προσηλώνουμε το βλέμμα μας στα ορατά, αλλά στα αόρατα· διότι τα ορατά είναι πρόσκαιρα, ενώ τα αόρατα αιώνια.»> Ενισχύει τον νου εκείνων που επιθυμούν να αγωνιστούν, παρουσιάζοντας από τη μία ως ευτελείς τους αγώνες, και εξυψώνοντας από την άλλη τα στεφάνια των νικητών, και αποδίδοντας την ελαφρότητα στις θλίψεις, και το βάρος στη δόξα· διότι η επίθεση των δεινών σε αυτόν τον βίο είναι μετρημένη εξαιτίας του πρόσκαιρου χαρακτήρα τους, ακόμη κι αν συμβαίνει σε υπερβολικό βαθμό. Λέει, λοιπόν, ότι θα καταλήξει σε αιώνιο βάρος δόξας, επειδή τα αγαθά του μέλλοντος αιώνος ξεπερνούν κάθε λόγο. Γι' αυτό δεν πρέπει να προσηλώνουμε το βλέμμα μας στα πρόσκαιρα ορατά, αλλά στα αιώνια αόρατα. <«Διότι γνωρίζουμε ότι αν η επίγεια κατοικία του σκηνώματός μας καταλυθεί κ.λπ.»> Ως «επίγεια κατοικία του σκηνώματος», ονομάζει περιφραστικά το ίδιο το σκήνωμα, δηλαδή το σώμα· διότι έχει γραφτεί στο βιβλίο του Ιώβ: «Εκείνους δε που κατοικούν σε πήλινες οικίες, από τον ίδιο πηλό από τον οποίο είμαστε και εμείς πλασμένοι».

Και θα μαρτυρήσει λέγοντας ο πάνσοφος Παύλος, ότι «Η προσωρινή ελαφριά θλίψη μας, κατεργάζεται για εμάς βάρος δόξας, καθώς δεν προσηλώνουμε το βλέμμα μας στα ορατά, αλλά στα αόρατα. Διότι τα ορατά είναι πρόσκαιρα, ενώ τα αόρατα είναι αιώνια.» <Εξεγέρσου, εξεγέρσου, Ιερουσαλήμ, και ενδύσου την ισχύ του βραχίονά σου. Εξεγέρσου όπως στην αρχή της ημέρας, όπως η γενεά του αιώνα.> Φαίνεται ότι σε αυτά κάνει μνεία της κλήσεως και της επιστροφής του Ισραήλ. Διότι θα κληθεί και αυτός σε επίγνωση της δόξας του Σωτήρα όλων μας, του Ιησού Χριστού, μετά βέβαια από την προσέλευση των εθνών.

Ναι, λοιπόν, αγαπητοί, ας μην αμελήσουμε τις ψυχές μας, διότι δεν υπάρχει κανένα αντάλλαγμα για την ψυχή. Ας υπομείνουμε με προθυμία τους πειρασμούς και κάθε θλίψη και στενοχώρια. Ας δαμάσουμε το σώμα, υποδουλώνοντάς το με αυστηρότατες νηστείες και ολονύκτιες αγρυπνίες, με χαμοκοιτίες και κόπους και με την υπόλοιπη σκληραγωγία, ώστε η ψυχή μας να ανανεώνεται μέρα με τη μέρα. Διότι λέγει ο απόστολος Παύλος: όσο ο εξωτερικός μας άνθρωπος φθείρεται, τόσο ο εσωτερικός ανακαινίζεται μέρα με τη μέρα. Και πάλι λέγει: διότι η προσωρινή και ελαφριά θλίψη απεργάζεται αιώνια δόξα, εφόσον εμείς δεν προσηλώνουμε το βλέμμα μας στα ορατά, αλλά στα αόρατα· διότι τα ορατά είναι πρόσκαιρα, ενώ τα αόρατα αιώνια.

Όπως λοιπόν τα δημιούργησε αυτά εκ του μη όντος (διότι δεν τα μετέβαλε μέσα στον χρόνο, ώστε να πείτε ότι έκανε χρήση της φύσης), έτσι ακριβώς δημιούργησε και τα πάντα εκ του μη όντος· διότι η ύλη δεν είναι ανώτερη από όλα τα νοερά τάγματα. Εάν λοιπόν αυτά που είναι ανώτερα κατά τη δύναμη και τη σύνεση, κατά την ταχύτητα και τη διάνοια, δημιουργήθηκαν εκ του μη όντος, ποιος θα αμφισβητήσει για τα κατώτερα και ρευστά; Και ο Παύλος άλλωστε είπε ότι τα ορώμενα είναι πρόσκαιρα, ενώ τα μη ορώμενα είναι αιώνια· διότι γνώριζε βεβαίως πόσο μεγάλη είναι η διαφορά της επουράνιας ουσίας σε σχέση με τα επίγεια.

Μην αγαπάς, λοιπόν, τη δόξα των ανθρώπων, διότι δεν θα σου παραμείνει αιώνια, σύμφωνα με αυτόν που λέει: κάθε σάρκα είναι σαν το χορτάρι, και κάθε ανθρώπινη δόξα σαν το άνθος του χορταριού. Μακάριος είναι μάλλον εκείνος που συγκαταλέγεται ανάμεσα στους τέλειους ανθρώπους, διότι τα ορατά είναι πρόσκαιρα, ενώ τα αόρατα είναι αιώνια.

Αλλά σε τίποτα δεν θα μας ωφελήσει το έργο του τόπου, εάν δεν εργαστούμε με ταπεινοφροσύνη, αφού ο Απόστολος λέει να μην προσέχουμε τα ορατά, αλλά τα αόρατα, διότι τα ορατά είναι πρόσκαιρα, ενώ τα αόρατα είναι αιώνια. Αλλά κατοικώντας σε λάκκο ή σε σπήλαιο υπερηφανευόμαστε; Αυτά είναι σύμβολα νεκρώσεως και αμεριμνησίας για τα γήινα πράγματα. Αυτό λοιπόν που επέλεξες για τον εαυτό σου προς κατόρθωση της αρετής, ας μην σου γίνει αιτία πτώσης σε υπερηφάνεια, ομοιάζοντας με ανόητο σιδηρουργό που δεν γνωρίζει τη δουλειά του και προσπαθεί να πυρώσει στη φωτιά ξύλο αντί για κομμάτι σίδερο. Πρέπει, λοιπόν, να κρατήσουμε γερά την ταπεινοφροσύνη. Αλλά μήπως είσαι πλούσιος και κατέχεις τα μέτρα του δικαίου; Όμως δεν έφτασες στα μέτρα του Αβραάμ, ο οποίος αποκαλούσε τον εαυτό του χώμα και στάχτη. Αλλά μήπως σου έχει ανατεθεί η φροντίδα κάποιου λαού; Και ο Μωυσής ανέλαβε τη φροντίδα του λαού. Διότι, αφού ο Θεός χτύπησε την Αίγυπτο μέσω του Μωυσή και του Ααρών, και ξέρανε την Ερυθρά Θάλασσα, και πέρασε τον Ισραήλ χωρίς να βραχεί, και τους οδήγησε μέσα από εκείνη την φοβερή έρημο, έφτασαν κοντά στα όρια του Μωάβ, και βλέποντας το πλήθος του λαού οι Μωαβίτες, καθώς είναι γραμμένο, είπε ο Μωάβ στη γερουσία της Μαδιάμ: τώρα αυτή η συναγωγή θα καταφάει όλους τους γύρω μας, όπως το μοσχάρι γλείφει το χλωρό χορτάρι του κάμπου.

Γι' αυτό ελέγετο: «ο ουρανός και η γη θα παρέλθουν», και πάλι: «ο ουρανός θα τυλιχθεί σαν βιβλίο», και: «με φθορά θα φθαρεί η γη», ενώ του μέλλοντος αιώνος «απαρχή είναι ο Χριστός, και έπειτα όσοι ανήκουν στον Χριστό κατά την παρουσία του». Έπειτα θα υπάρχει «ουρανός καινός και γη καινή», για τα οποία έλεγε στους μακαρισμούς: «μακάριοι» οι τάδε, «διότι δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών», και: «μακάριοι οι πράοι, διότι αυτοί θα κληρονομήσουν τη γη». Αυτός λοιπόν ο καινός ουρανός και η καινή γη του νέου αιώνα παραμένουν, διαρκώντας σε έναν άπειρο και ατελεύτητο αιώνα. Να εννοείς, ωστόσο, ότι υπάρχει διαφορά στους τόπους μέσα στη βασιλεία· διότι «υπάρχουν πολλές μονές παρά τω Πατρί», εκ των οποίων άλλες θα έχουν την αναλογία της γης προς τον ουρανό, και άλλες, συγκρινόμενες με τις κατώτερες μονές, θα έχουν δόξα ουρανών. Αυτά ακριβώς θα παραμένουν παντοτινά, χωρίς πλέον να παρέρχονται· «διότι τα βλεπόμενα είναι πρόσκαιρα, ενώ τα μη βλεπόμενα είναι αιώνια». Γι' αυτό λέει: «όσα εγώ δημιουργώ μένουν ενώπιόν μου, και το όνομά σας» με τον ίδιο τρόπο «θα παραμένει» παντοτινά «ενώπιόν μου»· και το «παντοτινά» υποδηλώνει αιώνια και αθάνατη και άπειρη ζωή.

Εκείνος, λοιπόν, που είναι εφοδιασμένος με αγαθές ελπίδες και έχει αποκτήσει τον Θεό ως «πύργο ισχύος», ή, σύμφωνα με τον Ακύλα, «πύργο κράτους», ή «πύργο οχυρό», σύμφωνα με τον Σύμμαχο, θα πει: «Θα παροικήσω στο σκήνωμά σου στους αιώνες· θα σκεπαστώ κάτω από τη σκέπη των πτερύγων σου». Διότι, λέει, δεν θα λάβω θάρρος στηριζόμενος στον εαυτό μου, αλλά στη σκέπη των δικών σου πτερύγων. Έτσι συνηθίζει ο Λόγος να ονομάζει τις προνοητικές δυνάμεις του Θεού, κάτω από τις οποίες σκεπάζεται ο θεοφιλής, χωρίς ποτέ να αναχωρεί από τη σκέπη του Θεού, αλλά κατοικώντας αιώνια μέσα σε αυτήν· και απολαμβάνοντας ήδη την Εκκλησία Του και την ευπρέπεια του οίκου Του, ώστε να λέει: «Κύριε, αγάπησα την ευπρέπεια του οίκου σου και τον τόπο του σκηνώματος της δόξας σου»· και, «Ένα ζήτησα από τον Κύριο, αυτό θα επιζητώ, το να κατοικώ στον οίκο του Κυρίου όλες τις ημέρες της ζωής μου, για να θεωρώ την τερπνότητα του Κυρίου και να επισκέπτομαι τον ναό του». Εάν δε υπάρχει και επουράνια σκηνή, την οποία έστησε ο Κύριος και όχι άνθρωπος, την εικόνα της οποίας κατασκεύαζε ο Μωυσής κατόπιν προσταγής, αναφερόμενος σε εκείνη τη σκηνή, θα μπορούσε να πει το: «Θα παροικήσω στο σκήνωμά σου στους αιώνες». Διότι αυτή την υπόσχεση έχει λάβει ο τέλειος, ο οποίος δεν προσβλέπει στα ορατά, αλλά στα αόρατα· διότι τα ορατά είναι πρόσκαιρα, ενώ τα αόρατα είναι αιώνια. «Διότι εσύ, Θεέ, εισάκουσες τις προσευχές μου, έδωσες κληρονομιά σε όσους φοβούνται το όνομά σου».

Διότι ο καθένας εύχεται να μείνει μακριά από κάθε ψευδή δοξασία και από την εσφαλμένη αντίληψη σχετικά με τις θείες Γραφές. «Την οδό της αληθείας επέλεξα, τα κρίματά σου δεν τα λησμόνησα». Τον στίχο αυτόν θα τον πει μόνο εκείνος που περιφρονεί μεν τα ορατά ως πρόσκαιρα, ενώ αποβλέπει στα αόρατα ως αιώνια και ως τα μόνα που είναι κυρίως αληθινά, και προς αυτά σπεύδει. Διότι δεν είναι οδός αληθείας αυτή που επιλέγει εκείνος που μεριμνά για τον επίγειο πλούτο και τις επί της γης δόξες. Επομένως, εκείνος που επέλεξε να βαδίσει, όπως εξηγήσαμε, την οδό της αληθείας, πράττει κατ' αυτόν τον τρόπο επειδή δεν λησμονεί τα κρίματα του Θεού και τις ανταποδόσεις Του. Ο φιλαλήθης και εκείνος που ποτέ δεν προφέρει ψευδή λόγο από το στόμα του, θα μπορούσε να πει: «Την οδό της αληθείας επέλεξα». Αλλά και εκείνος που θέτει διαρκώς προ των οφθαλμών του τα κρίματα του Θεού και τα ενθυμείται σε κάθε του πράξη θα πει: «Τα κρίματά σου δεν τα λησμόνησα».

Λ'. ΠΕΡΙ ΚΑΘΕ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΣΟΦΙΣΤΕΙΑΣ Και σε εμάς έχει ειπωθεί για κάθε ανθρώπινη σοφιστεία: «Διότι η σοφία αυτού του κόσμου είναι μωρία ενώπιον του Θεού. Επειδή έχει γραφεί: Θα καταστρέψω τη σοφία των σοφών, και τη σύνεση των συνετών θα αθετήσω. Πού είναι ο σοφός; Πού ο γραμματέας; Πού ο συζητητής αυτού του αιώνα;». Αλλά και για το ότι εκείνοι που φιλοσοφούν κατά Θεόν δεν πρέπει να έχουν κανένα μικρόπρεπο φρόνημα, διδασκόμαστε σε όσα έχουν ειπωθεί: «Επειδή εμείς δεν προσέχουμε τα βλεπόμενα, αλλά τα μη βλεπόμενα· διότι τα βλεπόμενα είναι πρόσκαιρα, ενώ τα μη βλεπόμενα αιώνια». Και για το ότι η κακία περιστρέφεται γύρω από τη γη και τον θνητό βίο, λέει κάπου ο θείος λόγος: «Εξαγοραζόμενοι τον καιρόν, διότι οι ημέρες είναι πονηρές·» και: «Αρκετή είναι στην ημέρα η κακία της». Λέει δε και ο προφήτης: «Η κατάρα και η κλοπή και η μοιχεία και ο φόνος έχουν διαχυθεί πάνω στη γη, και αίματα αναμειγνύονται με αίματα». Για το ότι πρέπει να φύγουμε από εδώ προς τον Θεό λέει ο Μωυσής: «Οπίσω Κυρίου του Θεού σου θα πορευθείς και σε Αυτόν θα προσκολληθείς». Ο ίδιος δε διδάσκει να μιμούμαστε τον Θεό, λέγοντας: «Άγιοι θα είστε, διότι ο Κύριος ο Θεός ημών είναι άγιος». Γνωρίζοντας δε και ο Δαβίδ ότι ο Θεός είναι δίκαιος και παροτρύνοντάς μας να γίνουμε και εμείς οι ίδιοι μιμητές του, λέει: «Δίκαιος είναι ο Κύριος και αγάπησε τη δικαιοσύνη».

Εκείνος, λοιπόν, που επιθύμησε τα υπέρ λόγον, και ο οποίος απέβλεπε, όπως ακριβώς παραγγέλλεται και σε εμάς, στο να μην προσηλώνεται σε κανένα από τα ορατά —διότι τα μεν ορατά είναι πρόσκαιρα, τα δε αόρατα αιώνια— εκεί όπου τον ανύψωσε η επιθυμία του, εκεί και βρέθηκε εξυψωμένος μέσω της θείας δυνάμεως. Προβάλλοντας αυτό ως το ποθούμενο για τον ίδιο, αντί να πει: «Γνωρίζω άνθρωπο ο οποίος διέβη ολόκληρη την αισθητή κτίση και βρέθηκε στα άδυτα της νοητής φύσεως», επειδή από παιδί γνώριζε τα ιερά γράμματα, το κατονομάζει με αγιογραφικές εκφράσεις, ονομάζοντας «τρίτο ουρανό» τη διάβαση μέσα από αυτά τα τρία τμήματα που παρατηρούνται στο σύμπαν. Διότι άφησε πίσω του τον αέρα· προσπέρασε και την κυκλική κίνηση ανάμεσα στα άστρα· ξεπέρασε και το ακρότατο περίβλημα των αιθέριων ορίων και, αφού βρέθηκε στη σταθερή και νοητή φύση, γνώρισε τα κάλλη του παραδείσου και άκουσε αυτά που η ανθρώπινη φύση δεν δύναται να εκφράσει.

Δεδομένου, λοιπόν, ότι σε αυτή τη λέξη υπάρχει διπλή σημασία, επειδή είναι ολοφάνερο ότι τώρα ελήφθη η σημασία αυτής της λέξης προς το καλύτερο (διότι δεν θα λαμβανόταν ως έπαινος κάτι το επιλήψιμο), θα ήταν λογικό να εννοήσουμε για τα εγκωμιαζόμενα χέρια τούτο: ότι, αφού αφαίρεσαν με λάξευση από τον εαυτό τους ακριβώς κάθε τι το περιττό και σωματικό, μεταβαίνουν προς το θείο και νοητό, έχοντας αποτινάξει κάθε υλική και βαριά σχέση με τα πράγματα. Όπως ακριβώς λένε ότι εργάζονται οι λιθογλύφοι πάνω στον σμαραγδένιο βώλο· διότι, αφού με την ακόνη ξύσουν και εξαλείψουν ό,τι είναι σκοτεινό και γεώδες, αφήνουν ανέπαφο μόνο εκείνο στο οποίο διακρίνεται κάποια λάμψη χλοερή και συνάμα σαν του λαδιού. Αυτό ακριβώς μου φαίνεται ότι ερμηνεύει σαφέστερα ο θείος Απόστολος, όταν σε κάποιον από τους λόγους του συμβουλεύει τούτο, ότι δηλαδή πρέπει να αποβάλλουμε τη σχέση με τα ορατά και να ορμούμε με τις επιθυμίες μας προς το αόρατο: «Διότι δεν έχουμε προσηλωμένο το βλέμμα μας», λέει, «στα ορατά, αλλά στα μη ορατά· διότι τα ορατά είναι πρόσκαιρα, ενώ τα μη ορατά είναι αιώνια». Αυτά λοιπόν κατανοήσαμε σχετικά με τον έπαινο των χεριών, το πώς δηλαδή, αφού λαξευθούν απαλλαγμένα από την υλική προσκόλληση, γίνονται αμόλυντα, αλλοιούμενα προς το άυλο και το νοητό μέσω της προαιρέσεως· «Διότι τα χέρια του», λέει, «είναι τορνευτά, χρυσά, γεμάτα θαρσείς».

Γνωρίζω, πάλι, έναν πλούτο που περιφρονείται, όχι αυτόν που ελπίζουμε, αλλά εκείνον που εμφανίζεται μπροστά στα μάτια μας. Αυτό το διδάσκει η φωνή του αποστόλου, λέγοντας: «Να μην προσηλώνουμε το βλέμμα μας στα ορατά, αλλά στα αόρατα· διότι τα ορατά είναι πρόσκαιρα, ενώ τα αόρατα είναι αιώνια». Εάν τα έχουμε κατανοήσει αυτά, τότε μέσω αυτών θα έχουμε κατανοήσει και τον λόγο που ακολουθεί.

Επομένως, ας μιλήσει ο δικός μας νους αντί για εκείνους, και ας πούμε, στο μέτρο που είναι δυνατόν να βγούμε με τη διάνοια έξω από τα σώματα και να απομακρύνουμε την ψυχή από την προσκόλληση στην ύλη, ότι: «Ω άνθρωπε, καθένας που μετέχει στην ανθρώπινη φύση, "πρόσεχε τον εαυτό σου" σύμφωνα με το παράγγελμα του Μωυσή, και γνώρισε με ακρίβεια ποιος είσαι, διακρίνοντας με τη λογική τι είσαι εσύ αληθινά και τι είναι αυτό που φαίνεται γύρω σου. Μήπως τυχόν, βλέποντας τα εξωτερικά σου γνωρίσματα, νομίσεις ότι βλέπεις τον ίδιο σου τον εαυτό. Μάθε από τον μέγα Παύλο, ο οποίος εξέτασε με ακρίβεια τη φύση και λέει ότι υπάρχει ο εξωτερικός μας άνθρωπος και ο εσωτερικός, και ενώ ο πρώτος φθείρεται, ο δεύτερος ανακαινίζεται. Μη νομίζεις, λοιπόν, βλέποντας αυτό που φθείρεται, ότι βλέπεις τον εαυτό σου (διότι βέβαια κάποτε θα ελευθερωθεί και εκείνο από τη φθορά, όταν κατά την παλιγγενεσία το θνητό και διαλυτό μεταβληθεί σε αθάνατο και αδιάλυτο, αλλά προς το παρόν ρέει και καταρρέει, και αυτό που προβάλλει εξωτερικά μας φθείρεται). Επομένως, δεν πρέπει να προσηλωνόμαστε σε αυτό, όπως ακριβώς δεν αρμόζει να κοιτάζουμε και κανένα άλλο από τα ορατά πράγματα, εφόσον έτσι έχει πει ο Παύλος: "Εμείς δεν προσέχουμε στα βλεπόμενα, αλλά στα μη βλεπόμενα· διότι τα βλεπόμενα είναι πρόσκαιρα, ενώ τα μη βλεπόμενα αιώνια", αλλά, αφού στρέψουμε τη θεωρία στο αόρατο στοιχείο που υπάρχει μέσα μας, να πιστέψουμε ότι εμείς είμαστε αληθινά εκείνο το οποίο διαφεύγει από την αισθητηριακή κατανόηση».

Ποτέ δεν φθονήσατε κανέναν, άλλους διδάξατε. Εγώ όμως θέλω να παραμένουν σταθερά και εκείνα που παραγγέλλετε όταν διδάσκετε. Μόνο να ζητάτε για μένα εσωτερική και εξωτερική δύναμη, ώστε όχι μόνο να μιλώ, αλλά και να θέλω, προκειμένου όχι μόνο να ονομάζομαι Χριστιανός, αλλά και να αποδειχθώ. Διότι, εάν αποδειχθώ, μπορώ και να ονομάζομαι, και τότε να είμαι πιστός, όταν δεν θα φαίνομαι πλέον στον κόσμο. Τίποτα από όσα φαίνονται δεν είναι αιώνιο· διότι τα βλεπόμενα είναι πρόσκαιρα, ενώ τα μη βλεπόμενα είναι αιώνια. Ο Χριστιανισμός δεν είναι έργο πειθούς, αλλά μεγαλείου, όταν μισείται από τον κόσμο. Αγαπάται από τον Θεό. Διότι αν ήσασταν, λέει, από τον κόσμο αυτό, ο κόσμος θα αγαπούσε το δικό του· τώρα όμως δεν είστε από τον κόσμο, αλλά εγώ σας εξέλεξα· μείνετε κοντά μου.

Αυτό μόνο ο Παύλος έχει το δικαίωμα να το λέει, ενώ εμείς, που υπολειπόμαστε από εκείνον τόσο πολύ όσο απέχει ο ουρανός από τη γη, οφείλουμε να κρύβουμε το πρόσωπό μας, ώστε να μην τολμάμε ούτε το στόμα μας να ανοίξουμε. Και για να καταλάβεις ότι βρισκόταν σαν σε έρημο και με αυτόν τον τρόπο έβλεπε τα παρόντα, άκουσέ τον να λέει: «Επειδή εμείς δεν στρέφουμε την προσοχή μας στα ορατά, αλλά στα αόρατα». Τι λες; Μα συμβαίνει το αντίθετο από αυτό που λες· διότι τα μεν αόρατα δεν τα βλέπουμε, ενώ τα ορατά τα βλέπουμε. Τέτοιας φύσης οφθαλμούς που διαθέτεις, τέτοιοι είναι και αυτοί που έχουν δοθεί από τον Χριστό· διότι, όπως ακριβώς αυτοί βλέπουν τα ορατά, ενώ τα μη ορατά δεν τα βλέπουν, έτσι συμβαίνει και με εκείνους το αντίθετο: κανείς που βλέπει τα αόρατα, δεν βλέπει τα ορατά· και κανείς που βλέπει τα ορατά, δεν βλέπει τα αόρατα. Ή μήπως δεν συμβαίνει αυτό και σε εμάς; Διότι, όταν συγκεντρώνουμε τον νου μας και αναλογιζόμαστε κάτι από τα αόρατα, η όρασή μας μένει μετέωρη και αδρανής ως προς τη λειτουργία της. Ας περιφρονήσουμε τη δόξα, ας προτιμούμε να μας περιγελούν μάλλον, παρά να μας επαινούν. Διότι αυτός που περιγελάται, δεν βλάπτεται καθόλου· ενώ αυτός που επαινείται, βλάπτεται σε μεγάλο βαθμό.

Αναλογίσου, αγαπητέ, ότι και αν ακόμη είναι λυπηρά αυτά που μας συμβαίνουν, είναι ωστόσο πρόσκαιρα· τα αγαθά, αντίθετα, που μας επιφυλάσσονται εκεί, είναι αθάνατα και αιώνια. Διότι, όπως λέει η Γραφή, τα βλεπόμενα είναι πρόσκαιρα, ενώ τα μη βλεπόμενα είναι αιώνια. Ας υπομείνουμε, λοιπόν, γενναία τα πρόσκαιρα και ας μην αποκάμουμε απέναντι στους κόπους της αρετής, για να απολαύσουμε τα αιώνια και παντοτινά αγαθά. Αυτά είθε όλοι μας να αξιωθούμε να τα επιτύχουμε, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, μαζί με τον οποίο ανήκει στον Πατέρα, καθώς και στο Άγιο Πνεύμα, η δόξα, το κράτος και η τιμή, νυν και αεί και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Και ας μην παραξενευόμαστε, ούτε να δυσανασχετούμε, αλλά με κάθε γενναιότητα και υπομονή ας υποφέρουμε όσα δεινά μας βρίσκουν, χωρίς να αποβλέπουμε στις θλίψεις, αλλά στο κέρδος που αποκομίζουμε εξαιτίας τους· διότι αυτό είναι πνευματικό εμπόριο. Και όπως ακριβώς εκείνοι που επιθυμούν να συσσωρεύσουν χρήματα και ασχολούνται με το βιωτικό τούτο εμπόριο, δεν θα μπορούσαν με κανέναν άλλον τρόπο να αυξήσουν την περιουσία τους, παρά μόνο αν υπομείνουν πολλούς κινδύνους στη στεριά και στη θάλασσα (διότι είναι αναπόφευκτο να υποστούν και επιδρομές ληστών και επιβουλές πειρατών), και όμως ετοιμάζονται να τα αποδεχθούν όλα με πολλή προθυμία, μη νιώθοντας καμία θλίψη χάρη στην προσδοκία του κέρδους· με τον ίδιο ακριβώς τρόπο πρέπει και εμείς, αναλογιζόμενοι τον πλούτο που συγκεντρώνεται για εμάς από αυτά και το πνευματικό εμπόριο, να χαιρόμαστε και να αγαλλιούμε, και να μην προσηλώνουμε το βλέμμα μας στα βλεπόμενα, αλλά στα μη βλεπόμενα, όπως ακριβώς προτρέπει ο Παύλος λέγοντας: «Καθώς δεν αποβλέπουμε στα βλεπόμενα». Διότι αυτό σημαίνει πίστη: όταν δεν αρκούμαστε μόνο στα σωματικά μάτια, αλλά με τα μάτια της διανοίας οραματιζόμαστε τα μη ορατά.

Διότι, αν μεν δεις τον κόπο των κατορθωμάτων, το προκείμενο έργο είναι βαρύ και φορτικό· αν όμως δεις την αμοιβή, είναι ελαφρύ και ευκολότατο. Έτσι και ο κυβερνήτης του πλοίου, αν βλέπει μόνο τα κύματα, ποτέ δεν βγάζει το σκάφος από το λιμάνι, αλλά επειδή προσβλέπει στο εμπορικό κέρδος πέρα από τα κύματα, γι' αυτό και αποτολμά να βγει στο απέραντο πέλαγος. Έτσι και ο στρατιώτης, αν βλέπει τα τραύματα και τις σφαγές, ποτέ δεν πρόκειται να φορέσει τον θώρακα· αν όμως, αντί για τα τραύματα, αναλογίζεται τα τρόπαια και τις νίκες, θα τρέξει στην παράταξη της μάχης σαν να πηγαίνει σε λιβάδι. Διότι όσα από τη φύση τους είναι βαριά, γίνονται κατ' αυτόν τον τρόπο ελαφριά, όταν δεν σκεφτόμαστε τους κόπους, αλλά αποβλέπουμε στις αμοιβές τους. Θέλεις να μάθεις πώς όσα είναι από τη φύση τους βαριά γίνονται ελαφριά; Άκουσε τον Παύλο που λέει: «Διότι το παροδικά ελαφρύ της θλίψεως κατεργάζεται σε εμάς, από υπερβολή σε υπερβολή, ένα αιώνιο βάρος δόξης». Είναι αίνιγμα αυτό που ειπώθηκε: αν είναι θλίψη, πώς είναι ελαφρύ; Κι αν είναι ελαφρύ, πώς είναι θλίψη; Διότι αυτά είναι αντίθετα μεταξύ τους. Όμως έλυσε το αίνιγμα με τη συνέχεια του λόγου του, αποδεικνύοντας ότι είναι ελαφρύ. Πώς; «Εφόσον δεν προσηλώνουμε το βλέμμα μας στα ορατά». Προέβαλε το στεφάνι και έκανε τον αγώνα ελαφρύ· έδειξε το βραβείο και πρόσφερε παρηγοριά για τους ιδρώτες. Έτσι λοιπόν και εσύ, όταν δεις μια γυναίκα να λάμπει από την όψη της, να είναι απαστράπτουσα από την ενδυμασία της, όταν νιώσεις την επιθυμία να σε προκαλεί, όταν δεις την ψυχή σου να επιθυμεί αυτό το θέαμα· στρέψε το βλέμμα σου ψηλά προς το στεφάνι που σε περιμένει, ώστε να προσπεράσεις μια τέτοια όψη. Είδες μια σύνδουλη;

Εννοώ τον Παύλο και τους συν αυτώ, οι οποίοι, ενώ βρίσκονταν στη γη, διέτριβαν στον ουρανό. Και τι λέω στον ουρανό; Ήταν ψηλότεροι και από τον ουρανό, και από τον άλλο ουρανό, και ανήλθαν προς τον ίδιο τον Θεό. Διότι, «ποιος θα μας χωρίσει», λέει, «από την αγάπη του Χριστού; Θλίψη ή στενοχώρια ή πείνα ή διωγμός ή γυμνότητα ή κίνδυνος ή μάχαιρα;» Και πάλι: «Εφόσον εμείς δεν προσηλώνουμε το βλέμμα μας στα ορατά, αλλά στα αόρατα». Βλέπεις ότι δεν έστρεφε καν την προσοχή του στα επίγεια; Και για να σου αποδείξω ότι ήταν ανώτερος από τους ουρανούς, άκουσέ τον να λέει: «Διότι είμαι πεπεισμένος ότι ούτε θάνατος ούτε ζωή, ούτε τα παρόντα ούτε τα μέλλοντα, ούτε ύψωμα ούτε βάθος, ούτε καμία άλλη κτίση θα μπορέσει να μας χωρίσει από την αγάπη του Χριστού».

ΟΜΙΛΙΑ ΛΓ΄. Γι' αυτό, παραλαμβάνοντας βασιλεία ασάλευτη, ας έχουμε χάρη, διά της οποίας να λατρεύουμε ευάρεστα τον Θεό με σεβασμό και ευλάβεια. Διότι ο Θεός μας είναι πυρ καταναλίσκον. α΄. Αυτό που λέει αλλού: «Διότι τα βλεπόμενα είναι πρόσκαιρα, ενώ τα μη βλεπόμενα είναι αιώνια», και με βάση αυτό προσφέρει την παρηγοριά για τα δεινά τα οποία υπομένουμε κατά τον παρόντα βίο, αυτό ακριβώς κάνει και εδώ, και λέει: «Ας έχουμε χάρη»· δηλαδή, ας ευχαριστούμε τον Θεό, ας παραμένουμε σταθεροί.

Έπειτα, δείχνει και τον τρόπο με τον οποίο το βάρος τόσων θλίψεων καθίσταται ελαφρύ. Πώς, λοιπόν, είναι ελαφρύ; Όταν δεν ατενίζουμε τα ορατά, αλλά τα αόρατα. Έτσι και το παρόν είναι ελαφρύ, και εκείνο το μέλλον μεγάλο, εάν απομακρύνουμε τον εαυτό μας από τα ορατά. Διότι τα ορατά είναι πρόσκαιρα. Επομένως, τέτοιες είναι και οι θλίψεις. Τα δε αόρατα είναι αιώνια.

Επομένως, και τα στεφάνια είναι τέτοια. Και δεν είπε: «Οι θλίψεις είναι τέτοιες», αλλά: «Όλα τα βλεπόμενα», είτε πρόκειται για κόλαση είτε για ανάπαυση· ώστε ούτε από το ένα να εφησυχάζουμε, ούτε από το άλλο να καταπονούμαστε. Γι' αυτό, ούτε όταν μιλούσε για τα μελλοντικά είπε: «Η βασιλεία είναι αιώνια», αλλά: «Τα μη βλεπόμενα είναι αιώνια», είτε πρόκειται πάλι για βασιλεία είτε για κόλαση· ώστε και με το ένα να προκαλέσει φόβο, και προς το άλλο να προτρέψει. Επειδή, λοιπόν, τα βλεπόμενα είναι πρόσκαιρα, ενώ τα μη βλεπόμενα είναι αιώνια, ας προσβλέπουμε σε εκείνα. Διότι ποια δικαιολογία θα μπορούσαμε να έχουμε, επιλέγοντας τα πρόσκαιρα αντί των αιωνίων; Διότι, έστω κι αν το παρόν είναι ευχάριστο, δεν είναι όμως παντοτινό· το οδυνηρό του, αντίθετα, είναι παντοτινό και ασυγχώρητο. Ποια δικαιολογία άραγε θα έχουν εκείνοι που αξιώθηκαν τη χάρη του Πνεύματος και απόλαυσαν τόσο μεγάλη δωρεά, και όμως προσκολλώνται στα γήινα και καταπίπτουν προς τη γη; Διότι ακούω πολλούς να λένε αυτά τα καταγέλαστα λόγια: «Δώσε μου το σήμερα, και πάρε το αύριο». Αν μεν, λέει, τα πράγματα εκεί είναι τέτοια όπως ακριβώς τα λέτε, έχουμε ένα αντί ενός· αν όμως δεν υπάρχει απολύτως τίποτε, έχουμε δύο αντί για τίποτα. Τι είναι πιο παράνομο από αυτά τα λόγια; Και τι πιο ανόητο;

Διότι ούτε ο χρυσός δεν λάμπει τόσο, όσο η ψυχή των μαρτύρων. Στεκόταν ο τύραννος και υποχωρούσε, νικημένος από μία γυναίκα. Εκείνος πολιορκούσε με όπλα και αυτή υπερίσχυε με την προθυμία της· εκείνος άναψε καμίνι και αυτή την αρετή του Πνεύματος· εκείνος έθετε σε κίνηση στρατόπεδο και αυτή μεθορμιζόταν προς τους αγγέλους· έβλεπε κάτω τον τύραννο και αναλογιζόταν Αυτόν που βασιλεύει στα ουράνια· έβλεπε τα κάτω βασανιστήρια και μετρούσε τα άνω βραβεία· έβλεπε την παρούσα τιμωρία και συλλογιζόταν τη μέλλουσα αθανασία. [Γι' αυτό και ο Παύλος έλεγε: «Δεν προσηλώνουμε το βλέμμα μας στα ορατά, αλλά στα αόρατα».] Μήπως στάθηκε κανένα εμπόδιο ο γάμος; Τι θα πούμε για τον Πέτρο, το θεμέλιο της Εκκλησίας, τον σφοδρό εραστή του Χριστού, τον απαίδευτο στον λόγο που κατατρόπωσε ρήτορες, τον αμαθή που έκλεισε τα στόματα των φιλοσόφων, αυτόν που διέλυσε την ελληνική θρησκεία σαν ιστό αράχνης, που διέτρεξε την οικουμένη, που έριξε τα δίχτυα του στη θάλασσα και ψάρεψε την οικουμένη, δεν είχε άραγε και αυτός γυναίκα; Ναι, είχε. Και για το ότι είχε, άκουσε τον ευαγγελιστή. Τι λέει, λοιπόν; «Εισήλθε ο Ιησούς στην πεθερά του Πέτρου που είχε πυρετό». Όπου υπάρχει πεθερά, εκεί υπάρχει και σύζυγος· όπου υπάρχει σύζυγος, εκεί υπάρχει και γάμος. Και τι θα πούμε για τον Φίλιππο; Δεν είχε τέσσερις θυγατέρες;

δʹ. Αυτό που λέει είναι το εξής: Εκεί ψηλά ανυψώνει την ψυχή μας, λέει, η πίστη, μην επιτρέποντάς της να καταβληθεί από κανένα από τα παρόντα δεινά, ανακουφίζοντας τους πόνους με την ελπίδα των μελλόντων. Διότι εκείνος που αποβλέπει στα μέλλοντα, και προσδοκά την ελπίδα από τους ουρανούς, και στρέφει εκεί τους οφθαλμούς της διανοίας, δεν αισθάνεται καν την οδύνη των παρόντων δεινών, όπως ακριβώς ούτε ο Παύλος αισθανόταν, και δίδασκε την αιτία αυτής της πνευματικής φιλοσοφίας, λέγοντας: «Διότι η προσωρινή ελαφρότητα της θλίψεώς μας κατεργάζεται σε εμάς με ασύγκριτη υπερβολή αιώνιο βάρος δόξας». Πώς, και με ποιον τρόπο; Μη προσηλώνοντας εμείς το βλέμμα μας στα ορατά, αλλά στα αόρατα, μέσω των οφθαλμών της πίστεως. Διότι, όπως ακριβώς οι οφθαλμοί του σώματος δεν βλέπουν τίποτε το νοητό, έτσι και οι οφθαλμοί της πίστεως δεν βλέπουν τίποτε το αισθητό. Αλλά για ποια πίστη ομιλεί εδώ ο Παύλος; Διότι η λέξη της πίστεως έχει διπλή σημασία. Πίστη, δηλαδή, ονομάζεται εκείνη με την οποία οι απόστολοι έκαναν τότε τα θαύματα, για την οποία έλεγε ο Χριστός: «Εάν έχετε πίστη σαν κόκκο σιναπιού, θα πείτε σε αυτό το όρος, Μετακινήσου, και θα μετακινηθεί». Και πάλι, όταν οι μαθητές δεν μπόρεσαν να απαλλάξουν τον σεληνιαζόμενο από τον δαίμονα, και ήθελαν να μάθουν την αιτία, τους αινίχθηκε αυτή την έλλειψη της πίστεως, λέγοντας: «Εξαιτίας της απιστίας σας». Και ο Παύλος επίσης έλεγε για αυτήν: «Εάν έχω πίστη, ώστε να μετακινώ όρη».

Και το ότι δεν βλέπουν τα βλεπόμενα και βλέπουν τα μη βλεπόμενα, ο Παύλος το φανέρωσε λέγοντας τα εξής: Διότι η παροδική και ελαφριά θλίψη μας κατεργάζεται για εμάς σε υπερβολικά ύψιστο βαθμό ένα αιώνιο βάρος δόξας, εφόσον εμείς δεν στρέφουμε την προσοχή μας στα βλεπόμενα, αλλά στα μη βλεπόμενα. Και πώς θα μπορούσε κάποιος να δει τα μη βλεπόμενα; Πώς αλλιώς, παρά μόνο με τους οφθαλμούς της πίστεως;

Αν αυτά τα αναλογιζόμαστε διαρκώς, τίποτα από τα παρόντα και εφήμερα πράγματα δεν θα μπορέσει να μας κρατήσει δέσμιους. Διότι όσα βλέπονται είναι πρόσκαιρα, ενώ όσα δεν βλέπονται είναι αιώνια. Συνεχώς, λοιπόν, ας λέμε και στους εαυτούς μας και ο ένας στον άλλον: Υπάρχει ανάσταση, και κρίση, και λογοδοσία για τα πεπραγμένα. Και όσοι νομίζουν ότι υπάρχει ειμαρμένη, ας λένε αυτό το πράγμα, και αμέσως θα απαλλαγούν από τη σήψη αυτού του νοσήματος.

Διότι η τωρινή ελαφρά θλίψη μας κατεργάζεται με υπερβολικό και ασύγκριτο τρόπο ένα αιώνιο βάρος δόξας, εφόσον δεν προσηλώνουμε την προσοχή μας στα ορατά, αλλά στα αόρατα. Ας στρέψουμε λοιπόν τους οφθαλμούς μας προς τον ουρανό, και ας τα αναλογιζόμαστε και ας τα βλέπουμε αυτά διαπαντός. Διότι, εάν διατρίβουμε πάντοτε σε εκείνα, ούτε θα υποκύψουμε στα παρόντα ευχάριστα, ούτε θα υπομείνουμε με βαρύτητα τα λυπηρά· αλλά και αυτά και τα παρόμοιά τους θα τα περιγελάσουμε, και τίποτα δεν θα δυνηθεί ούτε να μας υποδουλώσει, ούτε να μας οδηγήσει σε έπαρση, αρκεί μόνο να στρέψουμε τον πόθο μας εκεί, αρκεί να αποβλέπουμε προς την αγάπη εκείνη. Και γιατί λέω πως δεν θα πονέσουμε από τα παρόντα δεινά; Διότι δεν θα νομίζουμε καν πλέον ότι τα βλέπουμε. Τέτοιας λογής είναι ο έρωτας. Άλλωστε, αυτούς που δεν είναι παρόντες μαζί μας, αλλά απουσιάζουν, και τους οποίους ποθούμε, τους φέρνουμε στον νου μας κάθε μέρα. Διότι μεγάλη είναι η δεσποτεία της αγάπης· απομακρύνει από όλα τα άλλα, και προσδένει την ψυχή στο ποθούμενο. Εάν αγαπήσουμε κατ' αυτόν τον τρόπο τον Χριστό, όλα τα επίγεια θα φανούν ως σκιά, όλα θα φανούν ως εικόνα και όνειρο. Θα πούμε τότε και εμείς: Ποιος θα μας χωρίσει από την αγάπη του Χριστού; Θλίψη ή στενοχώρια;

Τι είναι λοιπόν αυτό που προσφέρει λαβή; Φάνηκε κάποτε, λέει, να φοβάται τα χτυπήματα· και πράγματι φάνηκε, όταν τον προέτειναν στους ιμάντες για μαστίγωση. Και όχι μόνο τότε, αλλά και κάποια άλλη φορά στο σπίτι της πορφυροπώλιδος, όταν μάλιστα προκάλεσε δυσκολίες σε αυτούς που ήθελαν να τον βγάλουν έξω. Διότι το έπραττε αυτό μην επιδιώκοντας τίποτε άλλο παρά μόνο την ασφάλειά του και το να μην περιπέσει γρήγορα στα ίδια μαρτύρια. Τι θα μπορούσαμε λοιπόν να πούμε; Ότι τίποτα δεν τον αναδεικνύει τόσο μεγάλο και θαυμαστό, όσο αυτά τα οποία ειπώθηκαν· το ότι, δηλαδή, αν και είχε τέτοια ψυχή, ούτε παράτολμη ούτε ριψοκίνδυνη, και σώμα που υποχωρούσε τόσο στις πληγές και έτρεμε τα μαστίγια, εντούτοις, διόλου λιγότερο από τις ασώματες δυνάμεις, περιφρόνησε όλα όσα θεωρούνταν φοβερά, όταν η περίσταση το απαιτούσε. Όταν λοιπόν τον δεις να διστάζει και να φοβάται, θυμήσου εκείνα τα λόγια με τα οποία ξεπέρασε τους ουρανούς και συναγωνιζόταν τους αγγέλους, λέγοντας: «Ποιος θα μας χωρίσει από την αγάπη του Θεού; Θλίψη, ή στενοχώρια, ή διωγμός, ή πείνα, ή γυμνότητα, ή κίνδυνος, ή μάχαιρα;» Θυμήσου εκείνα τα λόγια με τα οποία λέει ότι όλα αυτά δεν είναι τίποτα, δηλώνοντας: «Διότι η παροδική και ελαφριά θλίψη μας κατεργάζεται για εμάς σε υπερβολικό βαθμό αιώνιο βάρος δόξας, εφόσον εμείς δεν προσηλώνουμε το βλέμμα μας στα ορατά, αλλά στα αόρατα».

Εφόσον δεν προσηλώνουμε το βλέμμα μας στα ορατά, αλλά στα αόρατα. Αυτά δε δεν τα ανέφερα τυχαία, αλλά για εσάς, ώστε, όταν δείτε κάποιον να ζει μέσα στην τρυφή και να απολαμβάνει ανέσεις σε τούτη τη ζωή, ο οποίος όμως πρόκειται να κολαστεί στην άλλη, να μην τον μακαρίζετε για την παρούσα τρυφή, αλλά να τον οικτίρετε για τη μελλοντική κόλαση. Και πάλι, όταν δείτε κάποιον από εκείνους που πρόκειται να απολαύσουν μεγάλη τιμή στην άλλη ζωή, να βρίσκεται σε θλίψη και στενοχώρια, και να δοκιμάζεται από αμέτρητα δεινά σε αυτή την πρόσκαιρη ζωή, να μη δακρύζετε για τα παρόντα δεινά, αλλά να τον μακαρίζετε και να τον θεωρείτε αξιοζήλευτο για τα στεφάνια που του έχουν φυλαχτεί στους απέραντους εκείνους αιώνες. Ανέδειξε, λοιπόν, αυτόν τον άγιο το έθνος των Κιλίκων, το οποίο ανέδειξε και τον Παύλο· διότι ήταν συμπολίτης του, και από εκεί προβλήθηκαν σε εμάς και οι δύο ως λειτουργοί της Εκκλησίας.

Και αυτό ακριβώς δείχνοντας και τονίζοντας ο Παύλος, έλεγε: «Το προσωρινό και ελαφρύ της θλίψεώς μας κατεργάζεται για εμάς από υπερβολή σε υπερβολή αιώνιο βάρος δόξας, καθώς δεν προσηλώνουμε το βλέμμα μας στα ορατά, αλλά στα αόρατα». Ονόμασε τη θλίψη ελαφριά, όχι εξαιτίας της ίδιας της φύσεως των δεινών, αλλά εξαιτίας της προσδοκίας των μελλοντικών αγαθών. Διότι, όπως ακριβώς ο έμπορος δεν αισθάνεται την ταλαιπωρία της ναυσιπλοΐας, ανακουφιζόμενος από την ελπίδα των εμπορευμάτων, και ο πυγμάχος υπομένει γενναία τα τραύματα στο κεφάλι, αποβλέποντας στο στεφάνι της νίκης· έτσι λοιπόν και εμείς, ατενίζοντας προς τον ουρανό και τα επουράνια αγαθά, όσα δεινά και αν μας επιβληθούν, θα τα υπομείνουμε όλα με γενναιότητα, αντλώντας δύναμη από την αγαθή ελπίδα των μελλοντικών αγαθών. Ας αναχωρήσουμε, λοιπόν, κρατώντας μέσα μας αυτή τη ρήση· διότι, αν και είναι λιτή και σύντομη, εντούτοις περιέχει πλούσια διδασκαλία πνευματικής φιλοσοφίας.

Αλλά ο δίκαιος δεν είναι έτσι· απεναντίας και όταν εγρηγορεί αγάλλεται, και την ώρα της νύχτας με πολλή ευχαρίστηση δέχεται τον ύπνο. Τι σημαίνει όμως το «Ἐπὶ τὸ αὐτό»; Είμαι συγκεντρωμένος στον εαυτό μου, λέει, στραμμένος προς τα έσω, χωρίς να διασπώμαι σε μύριες φροντίδες, ούτε να μεριμνώ για τις υποθέσεις του ενός και του άλλου, ούτε να κατακερματίζομαι από τις μέριμνες του κόσμου· αλλά αναλογίζομαι τα δικά μου ζητήματα, όσα με αφορούν, και όσα κατεξοχήν αρμόζουν στον άνθρωπο. «Διότι εσύ, Κύριε, κατά μόνας με ελπίδα με εγκατέστησες». Αυτό που λέει έχει την εξής έννοια: Με την ελπίδα των μελλόντων αγαθών και με την προσδοκία σε Εσένα, κατέστειλα όλα τα πάθη μου. Όπως ακριβώς λέει και ο Παύλος: «Διότι η τωρινή ελαφριά θλίψη μας κατεργάζεται για εμάς, σε υπερβολικό βαθμό, ένα αιώνιο βάρος δόξας, επειδή εμείς δεν στρέφουμε την προσοχή μας στα ορατά, αλλά στα αόρατα». Διότι δεν υπάρχει κανένα δυσβάσταχτο πράγμα, το οποίο να μην γίνεται πανεύκολο με την ελπίδα της κατά Θεόν ευδοκιμήσεως. Γι' αυτό λέει: «Με ελπίδα με εγκατέστησες». Αλλά και η φράση «κατά μόνας» δεν παρέχει μικρή αρετή διδασκαλίας.

Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο και στην προσευχή λαμβάνουμε την εντολή να λέμε, «Ελθέτω η βασιλεία σου», ώστε πάντοτε να προσβλέπουμε σε εκείνη την ημέρα. Διότι εκείνος που κατέχεται από εκείνον τον έρωτα και τρέφεται με τις ελπίδες εκείνων των αγαθών, δεν καταποντίζεται από κανένα από τα παρόντα δεινά, ούτε καταρρακώνεται από κανένα από τα λυπηρά αυτού του κόσμου· αλλά, όπως ακριβώς εκείνοι που οδοιπορούν προς μια βασιλική πόλη δεν συγκρατούνται από τίποτε από όσα βρίσκονται κατά μήκος του δρόμου, ούτε από λιβάδια, ούτε από κήπους, ούτε από φαράγγια, ούτε από ερημιές, αλλά, αδιαφορώντας και για τα μεν και για τα δε, αποβλέπουν μόνο σε ένα, στην πατρίδα που πρόκειται να τους υποδεχθεί· έτσι και εκείνος που καθημερινά αναπλάθει μέσα του εκείνη την πόλη και τρέφει τον πόθο για αυτήν, κανένα από τα δεινά δεν θα θεωρήσει δεινό, ούτε από τα λαμπρά και περίδοξα λαμπρό και περίδοξο. Και τι λέω, δεν θα τα θεωρήσει; Αλλά ούτε καν θα τα δει, αποκτώντας άλλα μάτια· τέτοια, σαν και αυτά που παραγγέλλει ο Παύλος, λέγοντας: «Να μην αποβλέπουμε εμείς στα ορατά, αλλά στα αόρατα· διότι τα ορατά είναι πρόσκαιρα, ενώ τα αόρατα είναι αιώνια». Είδες πώς παρουσίασε την οδό αυτή με διαφορετικά λόγια;

Με την πίστη, με την ελπίδα, με την προθυμία, με το να δείχνει τόλμη απέναντι στα δεινά. Διότι όσα μύρια δεινά και αν υποφέρει το σώμα, τόσο πιο αγαθές ελπίδες αποκτά η ψυχή και γίνεται λαμπρότερη, όπως ακριβώς το χρυσάφι που δοκιμάζεται περισσότερο στη φωτιά. Και πρόσεξε πώς εκμηδενίζει τα λυπηρά του παρόντος βίου. Διότι η παροδική και ελαφριά θλίψη μας, λέει, κατεργάζεται για εμάς, από υπερβολή σε υπερβολή, ένα αιώνιο βάρος δόξας, εφόσον δεν προσηλώνουμε το βλέμμα μας στα ορατά, αλλά στα αόρατα, ανάγοντας συνολικά το ζήτημα στην ελπίδα. Και αυτό που έλεγε αλλού, ότι «με την ελπίδα σωθήκαμε» και «ελπίδα που βλέπεται, δεν είναι ελπίδα», αυτό ακριβώς θεμελιώνει και εδώ, παραβάλλοντας τα παρόντα με τα μελλοντικά, το παροδικό με το αιώνιο, το ελαφρύ με το βαρύ, τη θλίψη με τη δόξα.

Και δεν αρκείται ούτε σε αυτά, αλλά παραθέτει και άλλη έκφραση, διπλασιάζοντάς την και λέγοντας: «Καθ' υπερβολήν εις υπερβολήν». Έπειτα υποδεικνύει και τον τρόπο, εξηγώντας πώς είναι ελαφρύ το βάρος αυτών των θλίψεων. Πώς, λοιπόν, είναι ελαφρύ; Εφόσον εμείς δεν αποβλέπουμε στα ορατά, αλλά στα αόρατα.

Έτσι και το παρόν είναι ελαφρύ, και το μέλλον σπουδαίο, εάν απομακρύνουμε τους εαυτούς μας από τα ορατά. Διότι τα ορατά είναι πρόσκαιρα· άρα τέτοιες είναι και οι θλίψεις· ενώ τα μη ορατά είναι αιώνια· άρα τέτοιοι είναι και οι στέφανοι. Και δεν είπε μόνο ότι οι θλίψεις είναι τέτοιες, αλλά όλα γενικά τα ορατά, είτε πρόκειται για κόλαση είτε για ανάπαυση, ώστε ούτε με την ανάπαυση να εφησυχάζουμε, ούτε με την κόλαση να καταποντιζόμαστε. Γι' αυτόν τον λόγο, ούτε για τα μελλοντικά είπε «αιώνια βασιλεία», αλλά «τα μη βλεπόμενα είναι αιώνια», είτε πάλι πρόκειται για βασιλεία είτε για κόλαση, ώστε με τη μία να προκαλέσει φόβο, και με την άλλη να μας προτρέψει. Επειδή, λοιπόν, τα ορατά είναι πρόσκαιρα, ενώ τα μη ορατά αιώνια, ας στρέψουμε το βλέμμα μας προς εκείνα, τα αιώνια. Διότι ποια απολογία θα μπορούσαμε να έχουμε, όταν προτιμούμε τα πρόσκαιρα αντί των αιωνίων;

Αλλά εδώ ταράζεται η διάνοιά μου και συγχέεται ο λογισμός μου, όταν αναλογιστώ ότι εμείς πορευόμαστε σε αντίθεση με όλα αυτά. Διότι, όπως ακριβώς εκείνοι οι δίκαιοι, παρόλο που έλαβαν υποσχέσεις για αισθητά αγαθά, έστρεψαν την επιθυμία τους προς τα νοητά, έτσι και εμείς, μολονότι λάβαμε υποσχέσεις για νοητά αγαθά, έχουμε προσκολληθεί με πάθος στα αισθητά και δεν ακούμε τον μακάριο Παύλο που λέει: «Διότι τα βλεπόμενα είναι πρόσκαιρα, ενώ τα μη βλεπόμενα είναι αιώνια». Και πάλι σε άλλο σημείο, θέλοντας να φανερώσει ότι τέτοιας φύσεως είναι τα αγαθά που έχουν ετοιμαστεί για όσους Τον αγαπούν, λέει: «Εκείνα που μάτι δεν είδε και αυτί δεν άκουσε και σε καρδιά ανθρώπου δεν ανέβηκαν». Εμείς όμως, ακόμη και μετά από όλα αυτά, επιδιώκουμε με απληστία τα παρόντα, εννοώ τον πλούτο και τη δόξα του παρόντος βίου, την τρυφή, τις τιμές από τους ανθρώπους· διότι αυτά φαίνεται πως είναι τα λαμπρά πράγματα του παρόντος βίου. «Φαίνεται», είπα, επειδή σε τίποτα δεν διαφέρουν από τη σκιά και τα όνειρα.

Διότι και εμείς έχουμε την εντολή να περιφρονούμε τα εγκόσμια και τα ορατά πράγματα, να στρέφουμε δε την ελπίδα μας προς τα αόρατα, να κρατούμε την πίστη, την άγκυρα της σωτηρίας μας, και αυτά να επιζητούμε. Γι' αυτό και ο Παύλος έλεγε: «Διότι με την ελπίδα σωθήκαμε· ελπίδα όμως που βλέπεται δεν είναι ελπίδα»· και πάλι: «Διότι η προσωρινή και ελαφριά θλίψη μας κατεργάζεται για εμάς, από υπερβολή σε υπερβολή, αιώνιο βάρος δόξας, εφόσον εμείς δεν προσηλώνουμε το βλέμμα μας στα ορατά, αλλά στα αόρατα». Αναχωρώντας δε από την πατρίδα του αυτός ο μακάριος Αβραάμ, και στήνοντας τη σκηνή του σε ξένη γη, εφάρμοσε πάλι με τα έργα του τα αποστολικά παραγγέλματα.

Γι' αυτό έλεγε: «Ανακαινίζεται ημέρα με την ημέρα». Έπειτα πάλι, παρηγορώντας τις ψυχές που οδυνώνται για τα δεινά που τις βρίσκουν και οι οποίες δεν γνωρίζουν να τα υπομένουν φιλοσοφημένα, τις ανορθώνει μέσω της ελπίδας των μελλόντων, λέγοντας τα εξής: «Διότι η προσωρινή ελαφριά θλίψη μας κατεργάζεται σε εμάς, σε υπερβολικό βαθμό, ένα αιώνιο βάρος δόξας, εφόσον δεν προσηλώνουμε το βλέμμα μας στα ορατά, αλλά στα αόρατα. Διότι τα ορατά είναι πρόσκαιρα, ενώ τα αόρατα είναι αιώνια». Αυτό δε που λέει έχει την εξής έννοια: Βεβαίως και στην παρούσα ζωή μάς ωφελεί η θλίψη, καθιστώντας την ψυχή μας σοφότερη και πιο καρτερική· μετά δε από αυτό, μας εξασφαλίζει και αμέτρητα αγαθά στο μέλλον, τα οποία δεν είναι απλώς ισάξια των κόπων, αλλά πολύ μεγαλύτερα από τους αγώνες μας και ως προς την ποσότητα και ως προς την ποιότητα. Δηλώνοντας, λέγω, και τα δύο αυτά ο Παύλος, προβαίνει στη σύγκριση των κινδύνων και των επάθλων αναδεικνύοντας την υπεροχή [των δεύτερων], και αντιπαραθέτει το προσωρινό με το αιώνιο, το ελαφρύ με το βάρος, τη θλίψη με τη δόξα. Διότι η μεν θλίψη, λέει, είναι πρόσκαιρη και ελαφριά, ενώ η άνεση (μάλλον δε δεν είπε άνεση, αλλά δόξα, πράγμα που είναι πολύ μεγαλύτερο από την άνεση) είναι αιώνια και διηνεκής και μεγάλη.

Εκείνα μπορείς να τα βλέπεις περισσότερο από ό,τι αυτά. Διότι αυτά μεν παρέρχονται, εκείνα δε παραμένουν. Γι' αυτό προσέθεσε, λέγοντας: Επειδή δεν αποβλέπουμε στα ορατά, αλλά στα μη ορατά· διότι τα ορατά είναι πρόσκαιρα, ενώ τα μη ορατά είναι αιώνια.