Πατερικές αναφορές στο Β΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 4:18

Αυτό ακριβώς το ίδιο υπονοώντας και αλλού, έλεγε: «Διότι η τωρινή ελαφριά θλίψη»· μετριάζοντας την ποιότητα με την ποσότητα, και παρηγορώντας το επαχθές με τη χρονική διάρκεια. Επειδή, δηλαδή, από τη φύση τους ήταν βαριά και φορτικά όσα συνέβαιναν τότε, μετριάζει το βάρος τους με τον πρόσκαιρο χαρακτήρα τους, λέγοντας: «Διότι η παροδική και ελαφριά θλίψη μας κατεργάζεται για εμάς, από υπερβολή σε υπερβολή, ένα αιώνιο βάρος δόξας, εφόσον εμείς δεν προσηλώνουμε το βλέμμα μας στα ορατά, αλλά στα αόρατα. Διότι τα ορατά είναι πρόσκαιρα, ενώ τα αόρατα είναι αιώνια».

Αλλ' όμως, ο μακάριος Παύλος το ονόμασε αυτό ελαφρύ, λέγοντας τα εξής: «Διότι το προσωρινό και ελαφρύ της θλίψεως κατεργάζεται για εμάς, από υπερβολή σε υπερβολή, ένα αιώνιο βάρος δόξας». Διότι, αν και από τη φύση του το πράγμα είναι βαρύ, εντούτοις με την ελπίδα των μελλόντων γίνεται ελαφρύ· αυτήν ακριβώς την αιτία έθεσε και ο ίδιος, λέγοντας: «Καθώς εμείς δεν αποβλέπουμε στα βλεπόμενα, αλλά στα μη βλεπόμενα».

Μην καταπέσεις λοιπόν· διότι ένα μόνο πράγμα είναι φοβερό, ένας είναι ο πειρασμός, μόνο η αμαρτία. Και αυτόν τον λόγο δεν έπαψα να σας τον επαναλαμβάνω συνεχώς. Όλα τα άλλα είναι μύθος, είτε αναφέρεις επιβουλές, είτε έχθρες, είτε δόλους, είτε συκοφαντίες, είτε λοιδορίες, είτε κατηγορίες, είτε δημεύσεις, είτε εξορίες, είτε ακονισμένα ξίφη, είτε το πέλαγος, είτε τον πόλεμο ολόκληρης της οικουμένης. Διότι, όποια και αν είναι αυτά, είναι πρόσκαιρα και φθαρτά και συμβαίνουν στο θνητό σώμα, χωρίς να βλάπτουν καθόλου τη νήφουσα ψυχή. Γι' αυτόν τον λόγο και ο μακάριος Παύλος, θέλοντας να δείξει το ευτελές τόσο των ευχάριστων όσο και των λυπηρών καταστάσεων του παρόντος βίου, φανέρωσε τα πάντα με μία φράση, λέγοντας: «διότι τα βλεπόμενα είναι πρόσκαιρα». Γιατί, λοιπόν, φοβάσαι τα πρόσκαιρα; Αυτά που ρέουν και παρέρχονται σαν τα ρεύματα των ποταμών; Διότι τέτοια είναι τα παρόντα, είτε είναι ευχάριστα είτε λυπηρά.

Μην καταβάλλεσαι λοιπόν· διότι ένα μόνο πράγμα είναι φοβερό, ένας είναι ο πειρασμός: μόνο η αμαρτία. Και δεν έπαψα να σας επαναλαμβάνω συνεχώς αυτόν τον λόγο. Όλα τα άλλα είναι μύθος, είτε μιλάς για επιβουλές, είτε για έχθρες, είτε για δόλους, είτε για συκοφαντίες, είτε για λοιδορίες, είτε για κατηγορίες, είτε για δημεύσεις, είτε για εξορίες, είτε για ακονισμένα ξίφη, είτε για το πέλαγος, είτε ακόμη και για τον πόλεμο ολόκληρης της οικουμένης. Διότι, οποιασδήποτε λογής κι αν είναι όλα αυτά, είναι πρόσκαιρα και φθαρτά, συμβαίνουν στο θνητό σώμα και δεν βλάπτουν καθόλου τη νήφουσα ψυχή. Γι' αυτό τον λόγο, θέλοντας ο μακάριος Παύλος να δείξει την ευτέλεια τόσο των ευχάριστων όσο και των λυπηρών του παρόντος βίου, τα φανέρωσε όλα με μία φράση, λέγοντας: «διότι τα βλεπόμενα είναι πρόσκαιρα». Γιατί λοιπόν φοβάσαι τα πρόσκαιρα, αυτά που παρέρχονται σαν τα ρεύματα των ποταμών; Διότι τέτοια είναι τα παρόντα πράγματα, είτε ευχάριστα, είτε λυπηρά.

Ο ουρανός, λοιπόν, είναι ωραιότερος από τη γη, το πυρ από το ύδωρ και τα άστρα από τους λίθους· και την ίριδα τη θαυμάζουμε πολύ περισσότερο από τα ία, τα ρόδα και από όλα τα άλλα άνθη της γης. Και γενικώς, εάν ήταν δυνατόν να δουν τα σωματικά μάτια το κάλλος της ψυχής, θα περιγελούσες αυτά τα σωματικά υποδείγματα, τόσο αδύναμα μας παρουσιάζουν την ωραιότητα της ψυχής. Ας μην αμελήσουμε, λοιπόν, ένα τέτοιο απόκτημα ούτε τόση μακαριότητα, και μάλιστα όταν η επάνοδος προς εκείνο το κάλλος καθίσταται σε εμάς εύκολη χάρη στις ελπίδες των μελλόντων αγαθών· διότι «η προσωρινή», λέγει, «ελαφρά θλίψη μας, μας απεργάζεται σε υπερβολικό βαθμό αιώνιο βάρος δόξας, εφόσον δεν προσηλώνουμε το βλέμμα μας στα ορατά, αλλά στα αόρατα· διότι τα ορατά είναι πρόσκαιρα, ενώ τα αόρατα είναι αιώνια». Εάν δε ο μακάριος Παύλος ονόμασε τις θλίψεις ελαφρές και κούφες, επειδή δεν αποβλέπουμε στα ορατά αλλά στα αόρατα, πολύ περισσότερο είναι ανεκτό το να παύσει κανείς να ασελγεί.

Και δεν αρκείται ούτε σε αυτά, αλλά προβάλλει επιπλέον και το υπερβολικό. «Εφόσον δεν έχουμε στραμμένη την προσοχή μας στα ορατά, αλλά στα αόρατα. Διότι τα ορατά είναι πρόσκαιρα, ενώ τα αόρατα είναι αιώνια». Εξηγεί τον τρόπο με τον οποίο γίνεται ελαφρύ ένα τόσο μεγάλο βάρος θλίψεων. Και πώς αλλιώς, παρά από τη μελλοντική ελπίδα;

Όλα τα παρόντα είναι πιο αδύναμα από τον ιστό της αράχνης και πιο απατηλά από τα όνειρα· διότι και τα καλά και τα κακά έχουν τέλος. Γνωρίζοντας, αγαπητοί, ότι τα παρόντα είναι σαν όνειρο, και ότι κατοικούμε σαν σε πανδοχείο, από το οποίο πρόκειται οριστικά να αναχωρήσουμε, ας φροντίσουμε για την οδό και ας πάρουμε μαζί μας τα εφόδια της αιώνιας ζωής. Ας ντυθούμε με ενδύματα που θα αναχωρήσουν μαζί μας· όπως ακριβώς δεν είναι δυνατόν να πιάσει κανείς τη δική του σκιά, έτσι δεν μπορεί να κρατήσει και τα ανθρώπινα πράγματα. Διότι άλλα μεν καταλύονται με τον θάνατο, ενώ άλλα παρέρχονται και πριν από αυτόν, πιο ορμητικά και από κάθε χείμαρρο· τα μελλοντικά, όμως, δεν γνωρίζουν καμία μεταβολή. Δεν γνωρίζουν γηρατειά, δεν υφίστανται καμία αλλοίωση, αλλά ανθίζουν διαρκώς και παραμένουν μέσα σε ποικίλα αγαθά. Μην θαυμάζεις τα χρήματα, τα οποία δεν παραμένουν σε αυτούς που τα κατέχουν, αλλά αλλάζουν αφέντες, και πηδούν από τον έναν στον άλλον, και πάλι από εκείνον σε κάποιον άλλον· όλα αυτά πρέπει να τα περιφρονούμε. Διότι αρκεί και μόνο να ακούσουμε εκείνον που λέει: «Τα βλεπόμενα είναι πρόσκαιρα· ενώ τα μη βλεπόμενα είναι αιώνια». Πιο γρήγορα και από τη σκιά μαραίνονται τα ανθρώπινα.

Να μη ζυγίζεις την αρετή με μικρά σταθμά. Εκείνος που φροντίζει καλά τον εαυτό του, φροντίζεται από τον Θεό. ΤΙΤΛΟΣ Γʹ. — Περί των πρόσκαιρων και των αιώνιων· και ότι σφάλλουν τα μέγιστα όσοι προτιμούν τα παρόντα έναντι των μελλόντων. «Πιστεύω ότι θα δω τα αγαθά του Κυρίου στη γη των ζώντων.» «Στο κεφάλι τους θα υπάρχει άνεση, αγαλλίαση και ευφροσύνη. Έφυγε πλέον η οδύνη, η λύπη και ο στεναγμός.» «Εισέλθετε από τη στενή πύλη, διότι πλατιά είναι η πύλη και ευρύχωρος ο δρόμος που οδηγεί στην απώλεια, και πολλοί είναι εκείνοι που εισέρχονται από αυτήν· διότι στενή είναι η πύλη και τεθλιμμένος ο δρόμος που οδηγεί στη ζωή, και λίγοι είναι εκείνοι που τον βρίσκουν.» «Ο καιρός είναι περιορισμένος· στο εξής, αδελφοί, και όσοι έχουν γυναίκες να είναι σαν να μην έχουν, και όσοι χαίρονται σαν να μη χαίρονται· και όσοι χρησιμοποιούν αυτόν τον κόσμο σαν να μην τον καταχρώνται. Διότι παρέρχεται το σχήμα τούτου του κόσμου.» «Διότι η προσωρινή και ελαφριά θλίψη μας κατεργάζεται για εμάς, από υπερβολή σε υπερβολή, ένα αιώνιο βάρος δόξας· εφόσον εμείς δεν προσηλώνουμε το βλέμμα μας στα ορατά, αλλά στα αόρατα. Διότι τα ορατά είναι πρόσκαιρα, ενώ τα αόρατα είναι αιώνια.» «Εάν μόνο σε αυτήν τη ζωή έχουμε ελπίσει, είμαστε οι πιο ελεεινοί από όλους τους ανθρώπους.» «Δεν έχουμε εδώ μόνιμη πόλη, αλλά αναζητούμε τη μελλοντική.» «Καινούργιους ουρανούς, και καινούργια γη, και τις υποσχέσεις του προσδοκούμε, όπου κατοικεί η δικαιοσύνη.»

Εσύ, λοιπόν, τέκνο μου, μην ολιγωρήσεις μπροστά στον κόπο της ασκήσεως, ούτε να δειλιάσεις από τη μεγάλη διάρκεια του χρόνου και τις επιβουλές των δαιμόνων· αντίθετα, ενδυναμωμένος από τη χάρη του Χριστού, περιγέλασε με θάρρος τη δική τους αδυναμία, και ως προς τη σκληρότητα των κόπων και το διάστημα του χρόνου, να έχεις τέτοια διάθεση, ώστε να προσδοκάς καθημερινά την αναχώρησή σου από αυτή τη ζωή, θεωρώντας ότι η ίδια ημέρα είναι για σένα και αρχή και τέλος της ασκήσεως. Έτσι, πάντοτε, λησμονώντας αυτά που βρίσκονται πίσω και απλώνοντας τον εαυτό σου προς αυτά που βρίσκονται μπροστά, να τρέχεις προσηλωμένος στον σκοπό για το βραβείο της άνω κλήσεως του Θεού εν Χριστώ Ιησού, όπως ακριβώς προτρέπει ο θείος Απόστολος λέγοντας: «Ας μην αποκάμνουμε· αλλά, αν και ο εξωτερικός μας άνθρωπος φθείρεται, εντούτοις ο εσωτερικός ανακαινίζεται από ημέρα σε ημέρα. Διότι η προσωρινή, ελαφριά θλίψη μας κατεργάζεται για εμάς σε υπερβολικό βαθμό ένα αιώνιο βάρος δόξας, εφόσον δεν προσηλώνουμε το βλέμμα μας στα ορατά, αλλά στα αόρατα· διότι τα ορατά είναι πρόσκαιρα, ενώ τα αόρατα είναι αιώνια».

Και πάλι: «Διότι η προσωρινή ελαφριά θλίψη κατεργάζεται για εμάς ένα αιώνιο βάρος δόξας, εφόσον δεν προσηλώνουμε το βλέμμα μας στα ορατά, αλλά στα αόρατα». Διότι τα παθήματα του παρόντος καιρού δεν είναι άξια να συγκριθούν με τη μελλοντική δόξα που πρόκειται να αποκαλυφθεί σε εμάς. Ο Θεός είναι πιστός και δεν θα επιτρέψει να πειραστείτε περισσότερο από όσο μπορείτε, αλλά μαζί με τον πειρασμό θα δώσει και τη διέξοδο, ώστε να μπορέσετε να τον υπομείνετε. Και πάλι: «Δεν έχετε ακόμη αντισταθεί μέχρι αίματος αγωνιζόμενοι ενάντια στην αμαρτία, και έχετε ξεχάσει την παρότρυνση η οποία σας απευθύνεται σαν σε υιούς: Υιέ μου, μην καταφρονείς την παιδαγωγία του Κυρίου και μην αποθαρρύνεσαι όταν ελέγχεσαι από αυτόν. Διότι ο Κύριος παιδαγωγεί όποιον αγαπά και μαστιγώνει κάθε υιό που αποδέχεται. Αν υπομένετε την παιδαγωγία, ο Θεός σας συμπεριφέρεται σαν σε υιούς. Διότι ποιος είναι ο υιός που δεν τον παιδαγωγεί ο πατέρας; Αν όμως είστε χωρίς παιδαγωγία, της οποίας όλοι έχουν γίνει μέτοχοι, τότε είστε νόθοι και όχι υιοί». Βλέπετε με ποιους συγκαταλέγει όσους δεν παιδαγωγούνται εδώ το σκεύος της εκλογής; Και πολύ δικαιολογημένα, θα έλεγα εγώ. Διότι, αν κάποιος έχει δύο παιδιά, για να δούμε με ένα παράδειγμα αυτό που λέμε, το ένα από νόμιμη σύζυγο και το άλλο από παράνομες σχέσεις, και παρεκτρέπονται και τα δύο, για ποιο από τα δύο θα ενδιαφερθεί ο πατέρας να το διορθώσει; Δεν θα επιδιώξει με κάθε τρόπο να συνετίσει το πρώτο, ακόμη κι αν χρειαστεί να μην υπολογίσει καθόλου την τιμωρία και τα χτυπήματα, ενώ για το δεύτερο θα νοιαστεί λιγότερο; Αυτό είναι προφανές σε όλους.

Αν κάποιος, λοιπόν, επιθυμεί να έχει και βίο και λόγο θεοφιλή και θεάρεστο, από αυτούς τους τρεις ανθρώπους —εννοώ του κόσμου, της Αγίας Γραφής και του δικού μας— ας θεωρεί τα ανώτερα ως τα πιο σπουδαία και πολυτιμότερα. Ας φροντίζει με όλη του τη δύναμη την αθάνατη και θεία ψυχή, η οποία πρόκειται να θεωθεί μέσω των αρετών, και ας περιφρονεί τη σάρκα που υπόκειται στη φθορά και στον θάνατο και η οποία μπορεί να κηλιδώσει το αξίωμα της ψυχής, όταν αυτό παραμελείται. «Διότι το φθαρτό σώμα», λέγει, «βαρύνει την ψυχή, και το γήινο σκήνωμα καταπιέζει τον γεμάτο φροντίδες νου». Και πάλι: «η σάρκα επιθυμεί εναντίον του πνεύματος, και το πνεύμα εναντίον της σάρκας». Και ξανά: «εκείνος που σπέρνει στη σάρκα του, από τη σάρκα θα θερίσει φθορά». Ας στρέψει νοερά, μέσω της νόησης, την άμιλλα προς τις ασώματες και νοερές δυνάμεις, εγκαταλείποντας τα παρόντα και τα ορατά· διότι «τα ορατά», λέγει, «είναι πρόσκαιρα, ενώ τα μη ορατά είναι αιώνια»· στις οποίες δυνάμεις ο Θεός αναπαύεται λόγω της αφθονίας της ειρηνικής τους έξης.

Εάν, λοιπόν, κάποιος επιθυμεί να έχει και βίο και λόγο θεοφιλή και θεάρεστο, ας εκτιμά τα ανώτερα και τα πολυτιμότερα από αυτούς τους τρεις ανθρώπους, εννοώ του κόσμου, της Αγίας Γραφής και του δικού μας· και από τη μία, ας φροντίζει με όλη του τη δύναμη την ψυχή, η οποία είναι αθάνατη και θεία και πρόκειται να θεωθεί μέσω των αρετών, και ας περιφρονεί τη σάρκα, η οποία υπόκειται στη φθορά και στον θάνατο και, όταν παραμελείται η ψυχή, δύναται να ρυπάνει το αξίωμά της —διότι «το φθαρτό σώμα», λέει, «βαραίνει την ψυχή, και το γεώδες σκήνωμα καταπιέζει τον νου που έχει πολλές φροντίδες»· και πάλι: «Η σάρκα επιθυμεί εναντίον του πνεύματος, και το πνεύμα εναντίον της σάρκας»· και ξανά: «Εκείνος που σπέρνει στη σάρκα του, από τη σάρκα θα θερίσει φθορά»—, και προς τις ασώματες και νοερές δυνάμεις ας κινήσει νοερά την άμιλλα μέσω της γνώσης, εγκαταλείποντας τα παρόντα και τα ορατά —διότι «τα βλεπόμενα», λέει, «είναι πρόσκαιρα, ενώ τα μη βλεπόμενα είναι αιώνια»—· στις οποίες [δυνάμεις], εξαιτίας του πλήθους της ειρηνικής τους έξης, αναπαύεται ο Θεός· και προς το Άγιο Πνεύμα, μέσω της συνετούς μελέτης της Αγίας Γραφής υπερβαίνοντας το γράμμα, ας ανατείνεται με σωφροσύνη, στο οποίο υπάρχει το πλήρωμα των αγαθών και οι απόκρυφοι θησαυροί της γνώσης και της σοφίας· των οποίων, αν κάποιος φανεί άξιος να βρεθεί εντός, θα βρει τον ίδιο τον Θεό εγγεγραμμένο στις πλάκες της καρδιάς του μέσω της χάριτος του Πνεύματος, κατοπτριζόμενος με ανακαλυμμένο πρόσωπο τη δόξα του Θεού, με την αφαίρεση του καλύμματος του γράμματος. {

Επομένως, ούτε η ζωή αυτών ούτε η κόλαση εκείνων θα λάβει ποτέ τέλος· διότι, θέλοντας να δηλώσει αυτό, υπαινίχθηκε την αιώνια ζωή και την αιώνια κόλαση. Διότι, αν και οι δύο είχαν τέλος, δεν θα ονομάζονταν αιώνιες· επειδή καθετί που επιδέχεται τέλος δεν είναι αιώνιο, ούτε ονομάζεται έτσι, όπως ακριβώς και ο παρών βίος, αν και περιλαμβάνει επτά αιώνες, ονομάζεται πρόσκαιρος, ενώ αιώνιος δεν λέγεται. Και η επίγεια βασιλεία έχει μεν δόξα και πλούτο και πολλή ευημερία, αιώνια όμως πάντως δεν είναι, ούτε ονομάζεται, και είτε δοξάσει κάποιους είτε τους τιμωρήσει, και τα δύο είναι πρόσκαιρα, καθώς λέγει και ο θείος και μακάριος απόστολος, ότι όλα «τα βλεπόμενα είναι πρόσκαιρα, ενώ τα μη βλεπόμενα αιώνια». Αιώνιος όμως είναι και ονομάζεται ο Θεός, και αιώνια ζωή και αιώνια κόλαση θα διαδεχθούν τον παρόντα βίο. «Και θα απέλθουν», λέγει, «αυτοί εις κόλασιν αιώνιον, οι δε δίκαιοι εις ζωήν αιώνιον». Σε καμία περίπτωση, λέγει, δεν θα κατακάψει και δεν θα εξαλείψει το πυρ εκείνους που καίγονται, ούτε θα τους αφανίσει τελείως και θα τους απαλλάξει από τη ζωή, όπως συμβαίνει με την πρόσκαιρη καύση και τιμωρία, αλλά, όπως ακριβώς εκείνο το πυρ ονομάζεται άσβεστο και η κόλαση ατελεύτητη, έτσι και αυτοί, διατηρούμενοι στη ζωή μέσα από το πυρ, θα κατακαίγονται αθάνατα· και όπως η ζωή ονομάζεται αθάνατη, δηλαδή ατελεύτητη, <έτσι και η κόλαση είναι αθάνατη>.

Έτσι λοιπόν και ο Θεοσέβιος, ως νικητής των παθών και ζηλωτής των καλών, αφού ευδοκίμησε ενώπιον του Θεού, αναδείχθηκε πραγματικά θεοσεβής και στα λόγια και στα έργα. Διότι, ενώ έβοσκε τα πρόβατα του πατέρα του κάτω στη γη, είχε τον νου του και την επιθυμία του στραμμένα προς τα άνω. Έβοσκε δηλαδή τα πατρικά θρέμματα εκπληρώνοντας την υπακοή προς τους γονείς του, αλλά, θεωρώντας τον εαυτό του θρέμμα του Χριστού, δεν έβλαψε καθόλου την ευγένεια της δικής του ψυχής, απεναντίας, με νηστείες, προσευχές και εντονότατες αγρυπνίες, και φροντίζοντας για έναν ολόκαγνο βίο, ανύψωσε ακόμη περισσότερο την ψυχή του προς τον θείο πόθο, καθώς άκουγε και έβλεπε καθαρά ότι «τα βλεπόμενα είναι πρόσκαιρα» και «μάταια και ψευδή», και ότι ρέουν και παρέρχονται ακόμη και τα καλύτερα πράγματα αυτού του βίου, «ενώ τα μη βλεπόμενα είναι αιώνια» και αληθινά. Αποβλέποντας προς αυτά, ο πανόσιος ρύθμιζε τον βίο του.

ΛΟΓΟΣ ΞΔ'. Η ψυχή που αφιέρωσε τον εαυτό της ολοκληρωτικά στον Θεό και επιθυμεί να γίνει κληρονόμος της ουράνιας βασιλείας, η οποία κατανοεί με τα νοερά μάτια το άρρητο και ακατανόητο κάλλος των αιώνιων αγαθών και είναι τρωμένη από διάπυρο πόθο γι' αυτό, δεν έχει τόσο ανάγκη από την υπενθύμιση των ανθρώπων. Επειδή, με βέβαιη πίστη και ασφαλή ελπίδα, δεν ατενίζει τα ορατά, αλλά τα αόρατα, και, τρωμένη προς εκείνα με πνευματικό πόθο και έχοντας όλη της τη μέριμνα με πολλή επιθυμία προς την απόκτηση της επουράνιας δωρεάς, λησμονεί κάθε σαρκικό και επίγειο φρόνημα, ελκόμενη καθημερινά από την πνευματική αγάπη προς τον πόθο του επουράνιου νυμφίου. Γι' αυτό, σε μια τέτοια διάθεση της ψυχής δεν έχουν χώρο να ενεργήσουν τα άλογα πάθη της ατιμίας, ούτε ο πονηρός δύναται να επισπείρει τον θανατηφόρο σπόρο της κακίας, επειδή όλη η προαίρεσή της ρέπει προς την επιθυμία να ευαρεστήσει τον Θεό. Μη προκρίνοντας τίποτε άλλο πάνω από τα δεσποτικά προστάγματα, απαρνιέται πρόθυμα το δικό της θέλημα, ώστε να εκτελέσει υγιώς και ολοκληρωτικά το θέλημα του Κυρίου.

Διότι θα έλθει η ημέρα του Κυρίου σαν κλέφτης, κατά την οποία οι ουρανοί θα παρέλθουν με πάταγο, τα δε στοιχεία της φύσεως φλεγόμενα θα διαλυθούν, και η γη και τα έργα που υπάρχουν σε αυτήν θα κατακαούν· νέους δε ουρανούς και νέα γη προσδοκούμε, σύμφωνα με τις επαγγελίες του. Διότι τα βλεπόμενα είναι πρόσκαιρα, ενώ τα μη βλεπόμενα είναι αιώνια. Αυτά πάντοτε συλλογιζόμενοι και έχοντάς τα στον νου μας, και πιστεύοντας ότι θα τα έχουμε ως δική μας κληρονομιά, καταβάλλουμε κάθε προσπάθεια να βρεθούμε άσπιλοι και αμώμητοι ενώπιον του Θεού· γι' αυτό δεν φοβόμαστε τα βασανιστήριά σας και δεν δειλιούμε μπροστά στις απειλές σας· διότι μάθαμε να μη φοβόμαστε εκείνους που φονεύουν το σώμα, αλλά δεν μπορούν να φονεύσουν την ψυχή. Και βδελυσσόμαστε τις υποσχέσεις σας, διότι χωρίζουν από τον Θεό και ενώνουν με τους δαίμονες. Διότι ανώτερες υποσχέσεις μάς έχει δωρίσει ο Χριστός, ο Δεσπότης των όλων, κληρονομιά άφθαρτη και αμίαντη, αμόλυντη και αμάραντη, η οποία φυλάσσεται στους ουρανούς, και αγαθά τα οποία μάτι δεν είδε και αυτί δεν άκουσε και σε καρδιά ανθρώπου δεν ανέβηκαν, τα οποία ετοίμασε ο Θεός για εκείνους που τον αγαπούν. Δεν θέλουμε να γίνουμε φίλοι επίγειου βασιλιά, όντας γένος εκλεκτό και βασίλειο ιεράτευμα, φέροντας τον τίτλο του αγίου έθνους και του περιούσιου λαού. Δεν καταδεχόμαστε να καυχόμαστε για τα δικά σας αξιώματα, αφού είμαστε τέκνα του Θεού και κατέχουμε αξία σύμφωνα με το μέτρο της πίστεως.

Έτσι λοιπόν, ενδιατρίβοντας σε αυτά, σύμφωνα με τον άγιο που λέει: «Το δικό μας πολίτευμα βρίσκεται στους ουρανούς, εφόσον δεν προσηλώνουμε το βλέμμα μας στα ορατά αλλά στα αόρατα», καταλάμπεται, φωτίζεται και καθημερινά αυξάνει την πνευματική του ηλικία, καταργώντας μεν τα στοιχεία του νηπιώδους φρονήματος, προκόπτοντας δε προς την ανδρική τελειότητα.

Προς την ηγουμένη Άννα. Τι θα μπορούσα να ακούσω για την τιμιότητά σου και να το δεχθώ με τόση χαρά, όσο το να μάθω ότι τώρα έχεις εγκλειστεί για τον Κύριο και Θεό μας; Ώ σοφή ανάμεσα στις γυναίκες· ώ αίμα, σαρκικό και συνάμα πνευματικό, της μακαρίας Θεοκτίστης. Αυτό είναι για σένα το διάδημα των ασκητικών αγώνων που έχεις ήδη διανύσει, αυτό είναι ο βλαστός της δοκιμασμένης σου υπακοής. Πόσο μέγιστο είναι το κλέος σου· πόσο υπέρλαμπρο το κατόρθωμά σου. Προερχόμενη από ευγενείς, είσαι ευγενής τόσο κατά τη σάρκα όσο και κατά το πνεύμα. Ποιος λόγος δεν είναι άξιος να σε επαινέσει; Ποια γλώσσα δεν σου χρωστάει εγκώμια; Αλλά ποιο είναι το ζητούμενο; Να φέρεις εις πέρας τον αγώνα σου. Αν και βρίσκεσαι έγκλειστη μόνη σου, είσαι ωστόσο μαζί με τον Χριστό και τους αγγέλους· αν και σωματικά είναι οδυνηρό, πνευματικά όμως είναι πηγή αγαλλίασης, καθώς δεν προσηλώνεις το βλέμμα σου στα ορατά και πρόσκαιρα, αλλά στα αόρατα και επουράνια. Εάν ολοκληρωθεί το έργο σου, πόσο θαυμαστό θα είναι για σένα το να πανηγυρίζεις μαζί με τους ομολογητές του Χριστού.

Επομένως, πρέπει να έχετε καλή διάθεση, να ευφραίνεστε, να χαίρεστε, να χορεύετε, να σκιρτάτε, να αγαλλιάτε, να εκδηλώνετε με κάθε τρόπο την ευχαρίστησή σας, θεσπέσιε δέσποτα, διότι τα παρόντα αποτελούν αφορμές για χαρά και αγαλλίαση και ευφροσύνη και ψυχοτερπή ευθυμία· διότι προξενούν την ουράνια βασιλεία, την άλυπη και απέραντη ζωή και το να γίνουμε θεοί, που είναι, ας μου επιτραπεί να πω, το μεγαλύτερο και το κορυφαίο των δωρεών του Θεού, κατά χάρη και μέθεξη. Διότι, όπως λέει ο Παύλος που ομιλεί εν Χριστώ, αν συμπάσχουμε, θα συνδοξαστούμε, και αν υπομένουμε, θα συμβασιλεύσουμε. Και τι λέει ο μέγας Ιωάννης, που βροντοφώνησε τα απόρρητα και ουράνια μυστήρια; Τώρα, αγαπητοί, είμαστε τέκνα του Θεού, και δεν φανερώθηκε ακόμη τι θα γίνουμε. Γνωρίζουμε όμως ότι όταν αυτό φανερωθεί, θα είμαστε όμοιοι με αυτόν, διότι θα τον δούμε καθώς είναι. Λίγα πάσχουμε τώρα, αλλά μεγάλη και ανέκφραστη δόξα θα κληρονομήσουμε στο μέλλον. Διότι τα παθήματα του τωρινού καιρού δεν είναι άξια να συγκριθούν με τη δόξα που πρόκειται να αποκαλυφθεί σε εμάς, όπως ακούσαμε. Αλλά, όπως λέει, η παρούσα ελαφριά θλίψη μας κατεργάζεται για εμάς από υπερβολή σε υπερβολή ένα αιώνιο βάρος δόξας, καθώς δεν προσηλώνουμε το βλέμμα μας στα ορατά, αλλά στα αόρατα· διότι τα ορατά είναι πρόσκαιρα, ενώ τα αόρατα είναι αιώνια και ασάλευτα. Κοντά είναι τα στεφάνια και τα βραβεία, κοντά είναι η δόξα, κοντά η προσδοκώμενη ανάπαυση των απέραντων αγαθών.

Γι' αυτό και τώρα, κάνοντας το ίδιο, σας παρακαλώ και σας ικετεύω: σταθείτε ασάλευτοι και αμετακίνητοι στην άγια κλήση με την οποία κληθήκατε, εφαρμόζοντας τις εντολές του Θεού και τα προστάγματά του. Να αγωνίζεστε πάντοτε με μεγαλύτερη προθυμία και θέρμη στην αγάπη του Κυρίου, εξορίζοντας κάθε ξένο πόθο από τις καρδιές σας. Ενδυναμωθείτε στη δύναμη της άσκησής σας, περνώντας την κάθε ημέρα πιο πρόθυμα και πιο νηφάλια, τόσο στην αγρυπνία και την ψαλμωδία, όσο και στην υπακοή και την ταπείνωση, την εργασία και τη νηστεία, και σε οτιδήποτε άλλο προκύπτει κάθε φορά, θεωρώντας αυτό ακριβώς ως απόδειξη της σωτηρίας μας, τον γεμάτο θλίψεις και ιδρώτα βίο μας, διότι ανατέλλει για εμάς αιώνια ανάπαυση αντί για την τωρινή κακουχία, και ατελεύτητη ευφροσύνη αντί για την τωρινή λυπηρή κατάσταση, ελευθερία της απαθείας αντί για την τωρινή θλιπτική υποταγή. Διότι λέει ο Απόστολος να μην προσηλώνουμε το βλέμμα μας στα παρόντα, επειδή αυτά είναι πρόσκαιρα και φθαρτά, αλλά στα αιώνια, επειδή αυτά είναι παντοτινά και μακάρια.

Τέτοιος ήταν ο πατριάρχης Αβραάμ· διότι έχει γραφτεί: «Με την πίστη παροίκησε στη γη της επαγγελίας ως σε ξένη, κατοικώντας σε σκηνές μαζί με τον Ισαάκ και τον Ιακώβ, τους συγκληρονόμους της ίδιας επαγγελίας· διότι περίμενε την πόλη που έχει τα θεμέλια, της οποίας τεχνίτης και δημιουργός είναι ο Θεός.» Τέτοιος ήταν και ο μέγας Μωυσής· «Διότι με την πίστη εγκατέλειψε την Αίγυπτο χωρίς να φοβηθεί τον θυμό του βασιλιά· επειδή υπέμεινε καρτερικά, σαν να έβλεπε τον αόρατο.» Τέτοιοι ήταν και όλοι οι άγιοι, μη προσηλώνοντας το βλέμμα τους «στα ορατά, αλλά στα αόρατα»· ούτε επιθυμώντας τα πρόσκαιρα, αλλά τα αιώνια, και μέσω αυτών, στο μέτρο του δυνατού, διαμορφώνονταν σύμφωνα με τη θεία μίμηση. Αυτήν την επιθυμία, λοιπόν, ας αποκτήσουμε και εμείς, και έτσι δεν θα επιθυμήσουμε ποτέ τα ωραία της παρούσας ζωής ούτε θα θαυμάσουμε αυτούς που ζουν σαρκικά· μάλλον δε, θα αναστενάξουμε βαθιά για αυτούς, διότι, ενώ έχουν λάβει την υπόσχεση να κληρονομήσουν τα αγαθά των επαγγελιών, ματαιοπονούν γύρω από τον χρυσό και τον άργυρο και τις φθοροποιές ηδονές, υπομένοντας εκούσια την τύφλωση απέναντι στα καλά. «

Όπως λοιπόν εκείνη προφυλάσσεται από το βλέμμα των ανδρών, περιορίζοντας τον εαυτό της μέσα στους θαλάμους και καταβάλλοντας κάθε προσπάθεια για να διατηρηθεί άφθορη, μέχρι να έρθει ο καιρός του νυμφεύματός της· με τον ίδιο ακριβώς τρόπο οφείλει και η ψυχή με κάθε προθυμία να φυλάσσει τον εαυτό της καθαρό από τα φθοροποιά πάθη της αμαρτίας, μέχρι την έξοδό της. Κατά την οποία, βγαίνοντας από το σώμα σαν από κάποιον θάλαμο, εάν μεν είναι όμορφη και λάμπει από τις αγαθές πράξεις, θα ευφράνει τους αγίους αγγέλους, και πολύ δικαιολογημένα· εάν όμως είναι άσχημη από την κακία, θα γίνει αντικείμενο χαιρεκακίας στους δαίμονες προς ονειδισμό του Χριστού· πράγμα το οποίο είναι ελεεινό και να λέγεται και να νοείται. Γι' αυτόν τον λόγο, λοιπόν, υπάρχει η καταπόνηση του σώματος· γι' αυτό και η σκληραγωγία, η οποία σαν ένα χαλινάρι ανακόπτει τις ορμές της σάρκας, για να μην καταρρίψει τον ηνίοχο νου, όχι μόνο κατά τον παρόντα καιρό, αλλά και σε όλη τη διάρκεια της ζωής. Διότι τι άλλο είναι η ασκητική ζωή, παρά εγκράτεια των παθών, επιτήρηση των λογισμών και συνεχής πάλη ενάντια στους αόρατους εχθρούς; Και πώς να μην είναι αυτά θλιπτικά για τη σάρκα; Αλλά «η προσωρινή ελαφριά θλίψη μας», όπως έχει γραφτεί, «κατεργάζεται για εμάς σε υπερβολικό βαθμό ένα αιώνιο βάρος δόξας, εφόσον δεν προσηλώνουμε το βλέμμα μας στα ορατά, αλλά στα αόρατα».

Γιατί; Για να κερδίσουν τον Χριστό, για να τύχουν των αγαθών που υπερβαίνουν τον νου· επειδή «τα μεν ορατά είναι πρόσκαιρα, ενώ τα αόρατα αιώνια.» Δεν είναι ωραίος ο ήλιος; Αλλά και αυτός λίγο αργότερα «θα σκοτιστεί.» Δεν είναι ωραία η σελήνη; Αλλά και αυτή «δεν θα δώσει το φως της». Δεν είναι ωραία τα άστρα; Αλλά και αυτά «θα πέσουν.» Δεν είναι ωραίος ο ουρανός; Αλλά και αυτός σαν ένδυμα θα παλιώσει, και όλα θα αλλάξουν, και πρέπει να δημιουργηθούν «καινούργιοι ουρανοί, και καινούργια γη,» σύμφωνα με όσα έχουν γραφτεί· και η ζωή που προσδοκούμε μετά του Χριστού και μαζί με τον Χριστό θα είναι μακάρια και ανείπωτη. Τέτοιες είναι λοιπόν οι υποσχέσεις· και με αυτές τις σκέψεις ας βοηθούμε τους εαυτούς μας, αδελφοί, νικώντας τα αισθητά με όσα βρίσκονται πάνω από τις αισθήσεις, και καταστέλλοντας τον έρωτα της σάρκας με τον θείο έρωτα, και όπως διδάσκει ο Απόστολος: «Τα άνω να ζητάτε, όπου βρίσκεται ο Χριστός καθήμενος στα δεξιά του Πατρός· τα άνω να φρονείτε, όχι τα επίγεια,» όπως μερικοί άνθρωποι, που σαν τα γουρούνια κυλιούνται στον βούρκο των επιθυμιών, και καταποντίζονται στα τέλματα των παθών, «των οποίων το τέλος είναι η απώλεια, και η δόξα τους βρίσκεται στην αισχύνη τους.»