Πατερικές αναφορές στο Β΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 5:10

Διότι στ' αλήθεια θα έρθει, θα έρθει ο καιρός, κατά τον οποίο θα ηχήσει μια φοβερή σάλπιγγα με πρωτόγνωρη φωνή, και όλο αυτό το σύμπαν θα διαλυθεί, αποβάλλοντας την ορατή του διακόσμηση· ολόκληρος ο φαινόμενος κόσμος θα παρέλθει, φτάνοντας στη δική του συντέλεια· ενώ ο προσδοκώμενος τώρα κόσμος των όντων θα φανερωθεί, κομίζοντας στα μάτια, στις ακοές και στις διάνοιες μυστήρια εντελώς πρωτόγνωρα. Ο δε Θεός θα ανταποδώσει στον καθένα σύμφωνα με όσα έπραξε διά του σώματος, είτε καλό είτε φαύλο, αναλόγως της αξίας του, επιφέροντας σε όλους μια μεγάλη, φοβερή και έσχατη κατάληξη. Είθε όμως να αποκτήσουμε όλοι μας τον σωτήριο φόβο της γεέννης και τον τίμιο πόθο της βασιλείας των ουρανών! Ώστε ο μεν φόβος να μας προκαλεί την παντελή αποχή και απραξία από τα κακά, ο δε πόθος να μας προτρέπει με ιλαρότητα προς τα αγαθά έργα, προκειμένου να αξιωθούμε την απόλαυση των υποσχεθέντων αγαθών εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος, μαζί με τον άναρχο (Πατέρα) και το πανάγιο και αγαθό και ζωοποιό αυτού Πνεύμα, νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Μίσησε τα κοσμικά λόγια, για να μπορέσει η καρδιά σου να δει το καλό. Αγάπησε τη συνεχή προσευχή, για να φωτιστεί η καρδιά σου. Να μοιράζεις σε όσους στερούνται με γενναιόδωρο βλέμμα, για να μην καταισχυνθείς μπροστά στο βήμα του Χριστού· μίσησε την επιθυμία για τα φαγητά, για να μη σε περικυκλώσει ο Αμαλήκ των παθών. Να δείχνεις προθυμία στις προσευχές, για να μη σε κατασπαράξει το θηρίο. Απόφευγε το κρασί, για να μη στερηθείς την αγαλλίαση του Θεού. Αγάπησε τους πιστούς, ώστε μέσω αυτών να ελεήσεις. Πόθησε τους αγίους, για να σε ελκύσει ο ζήλος τους προς την αρετή. Να φέρνεις στη μνήμη σου την έξοδο της ψυχής σου, και δεν θα αμαρτάνεις πολύ απέναντι στον Θεό· να θυμάσαι πάντοτε τη βασιλεία των ουρανών, για να σε ελκύσει προς αυτήν η επιθυμία της· να αναλογίζεσαι τη γέεννα του πυρός και τα φοβερά βάσανα, για να μισήσεις τα πονηρά έργα.

Θα γνωρίσεις δε και τη δεύτερη, πάλι προς εμάς, ένδοξη και αληθώς θεία επιφάνειά του, όταν πλέον δεν θα έλθει με ευτέλεια, αλλά με τη δική του δόξα· όταν δεν θα έλθει πλέον με ταπεινότητα, αλλά με τη δική του μεγαλειότητα· όταν δεν έρχεται πλέον για να πάθει, αλλά έρχεται πια για να αποδώσει σε όλους τον καρπό του δικού του σταυρού, εννοώ δηλαδή την ανάσταση και την αφθαρσία· και δεν κρίνεται πλέον, αλλά θα κρίνει τους πάντες, σύμφωνα με όσα έπραξε ο καθένας διά του σώματος, είτε αγαθά είτε φαύλα· όπου στους μεν αγαθούς επιφυλάσσεται η βασιλεία των ουρανών, σε εκείνους δε που έπραξαν τα φαύλα, το αιώνιο πυρ και το εξώτερο σκότος.

Διότι έτσι λέει και ο ίδιος ο Κύριος: «Σας λέγω, από τώρα θα δείτε τον Υιό του ανθρώπου να κάθεται εκ δεξιών της δυνάμεως και να έρχεται πάνω στις νεφέλες του ουρανού, μέσα στη δόξα του Πατρός». Γι' αυτό, λοιπόν, είναι σωτήριος ο λόγος που μας προετοιμάζει για εκείνη την ημέρα και λέει: «Να είστε έτοιμοι και να αγρυπνείτε, διότι έρχεται σε ώρα που δεν γνωρίζετε». Διότι, σύμφωνα με τον μακάριο Παύλο, «όλοι μας πρέπει να παραστούμε μπροστά στο βήμα του Χριστού, ώστε να λάβει ο καθένας την ανταπόδοση για όσα έπραξε μέσω του σώματος, είτε αγαθό είτε φαύλο».

Διευκρίνισέ μας λοιπόν αυτό, Δέσποτα, σε παρακαλούμε, ώστε αφού φωτιστούμε από εσένα, να δοξάσουμε τον Θεό και να μην έχουμε αμφιβολίες για τους αγίους μας Πατέρες. Απόκριση του Βαρσανουφίου: «Ευλογητός ο Θεός και Πατέρας του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, ο οποίος μας ευλόγησε με κάθε πνευματική ευλογία στα επουράνια εν Χριστώ.» Αμήν. Αδελφοί, είναι κατάλληλη ευκαιρία να πω μαζί με τον Απόστολο: «Έγινα άφρων, εσείς με αναγκάσατε.» Διότι, εξαιτίας σας, αναγκάζομαι να ερευνώ αυτά που ξεπερνούν τα μέτρα μου και να μιλώ για πράγματα που δεν ωφελούν καθόλου την ψυχή, αν δεν τη βλάπτουν κιόλας. Αφήσαμε κατά μέρος τον Απόστολο Παύλο, ο οποίος λέει: «Κάθε οργή και θυμός και βλασφημία ας απομακρυνθεί από εσάς μαζί με κάθε κακία», εγώ δε προσθέτω μαζί και τη γαστριμαργία, την πορνεία, τη φιλαργυρία και τα υπόλοιπα πάθη, για τα οποία οφείλουμε να πενθούμε νύχτα και μέρα, και να κλαίμε ακατάπαυστα, ώστε με το πλήθος των δακρύων να ξεπλυθεί όλος ο ρύπος αυτών, και να μπορέσουμε να γίνουμε από ρυπαροί καθαροί, από αμαρτωλοί δίκαιοι, από νεκροί ζωντανοί. Εμείς όμως φλυαρούμε με λόγια για τα οποία πρόκειται να δώσουμε απολογία. Λέει, δηλαδή, ότι «Εσύ θα αποδώσεις στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του.» Και πάλι ότι «Όλοι μας πρέπει να φανερωθούμε μπροστά στο βήμα του Χριστού, για να λάβει ο καθένας την ανταπόδοση για όσα έπραξε δια του σώματος, είτε αγαθό είτε κακό.» Για αυτά οφείλουμε να επιδείξουμε σπουδή, για τα οποία επέδειξαν σπουδή και οι Πατέρες μας, όπως ο αββάς Ποιμήν και οι μετέπειτα.

Έτσι, εκείνος που λέει: «Εξαιτίας των φαύλων αναγκάζομαι να αποχωριστώ την πνευματική συνάφεια», δεν βρήκε κάποια εύλογη πρόφαση για τη δική του αστάθεια. Αντιθέτως, ο ίδιος αποτελεί πετρώδη γη, καθώς δεν μπορεί να εκθρέψει τον λόγο της αλήθειας εξαιτίας της αστάθειας της γνώμης του, αλλά με την προσβολή ενός μικρού πειρασμού ή λόγω της ακράτειας των παθών, μη υπομένοντας τον σώφρονα βίο, αμέσως ξηραίνεται από τον καύσωνα των παθών το αρτιφυές βλαστάρι της διδασκαλίας. Επινοεί δε μάταιες προφάσεις, οι οποίες δεν επαρκούν για απολογία ενώπιον του βήματος του Χριστού, σύμφωνα με τη δική του πεποίθηση, εξαπατώντας εύκολα τον ίδιο του τον εαυτό. Διότι τίποτα δεν είναι ευκολότερο από το να εξαπατά κανείς τον εαυτό του, επειδή ο καθένας γίνεται ευνοϊκός κριτής του εαυτού του, θεωρώντας ότι τα ευχάριστα είναι και συμφέροντα.

Γι' αυτό και υπέμεινε γενναία τις μαστιγώσεις που του συνέβησαν από τις αλλεπάλληλες συμφορές μετά το αμάρτημα, τις οποίες περιέχει η ιστορία των Βασιλειών. Και ο πόνος μου είναι ενώπιόν μου διαπαντός. Διότι οι πολλοί παραδίδουν στη λήθη τα προηγούμενα αμαρτήματα, αδιαφορώντας γι' αυτά και καταφρονώντας τα, θεωρώντας ότι δεν πρόκειται να υπάρξει καμία τιμωρία. Εκείνος όμως που έχει το δικαστήριο του Θεού διαρκώς μπροστά στα μάτια του και είναι πεπεισμένος ότι όλοι θα παραστούμε στο βήμα του Χριστού, ώστε να λάβει ο καθένας την ανταπόδοση για όσα έπραξε μέσω του σώματος, είτε αγαθό είτε φαύλο, βρίσκεται πάντοτε σε αγωνία, και φροντίζοντας να θεραπεύσει αυτόν τον πόνο που υπάρχει στη δική του ψυχή, κατηγορεί ο ίδιος τον εαυτό του μέσω των εξομολογήσεων προς τον Θεό. Γι' αυτό λέει: Ο πόνος μου είναι διαρκώς μπροστά μου, διότι εγώ θα αναγγείλω την ανομία μου και θα μεριμνήσω για την αμαρτία μου. Τέτοια λόγια προέρχονται από ψυχή πιστή και απολύτως πεπεισμένη για την κρίση του Θεού. Οι δε εχθροί μου ζουν και έχουν καταστεί ισχυρότεροι από εμένα, και πληθύνθηκαν εκείνοι που με μισούν άδικα. Αυτοί που μου ανταποδίδουν κακά αντί αγαθών με συκοφαντούσαν, επειδή επιδίωκα την αγαθότητα. Μη με εγκαταλείπεις, Κύριε ο Θεός μου, μην απομακρυνθείς από εμένα.

Αυτά θα στεφανώσει μαζί με εκείνη κατά την ημέρα της δίκαιης ανταπόδοσής Του, σύμφωνα με το γεγραμμένο: ότι πρέπει να παραστούμε στο βήμα του Χριστού, για να λάβει ο καθένας την ανταμοιβή ανάλογα με όσα έπραξε διά του σώματος. Μία λάρνακα ήταν αυτή που υποδέχθηκε εκείνο το τίμιο σώμα, χωρίς κανείς άλλος να κείτεται κοντά του· επίσημη η ταφή, τιμή μάρτυρα.

Ο δε Απόστολος αναφέρει: Διότι όλοι μας πρέπει να φανερωθούμε μπροστά στο βήμα του Χριστού, για να λάβει ο καθένας την ανταπόδοση για όσα έπραξε δια του σώματος, ανάλογα με εκείνα που έπραξε, είτε αγαθό είτε κακό. Εναπόκειται, λοιπόν, σε αυτούς που λαμβάνουν να καταστήσουν τους εαυτούς τους άξιους της καθέδρας εκ δεξιών και εξ αριστερών του Κυρίου, και όχι σε Εκείνον που έχει τη δύναμη να την παραχωρήσει, έστω και αν το αίτημα είναι άδικο.

Οι περισσότεροι βέβαια άνθρωποι λησμονούν τα προηγούμενα αμαρτήματά τους, αδιαφορώντας για αυτά και περιφρονώντας τα, με την ιδέα ότι δεν πρόκειται να επέλθει καμία θεία δίκη. Εκείνος όμως που έχει διαρκώς προ οφθαλμών το δικαστήριο του Θεού και είναι πεπεισμένος ότι όλοι θα παραστούμε ενώπιον του βήματος του Χριστού, για να λάβει ο καθένας την ανταπόδοση για όσα έπραξε μέσω του σώματός του, είτε αγαθό είτε φαύλο, βρίσκεται πάντοτε σε αγωνία. Και φροντίζοντας να διατηρεί αυτόν τον πόνο στην ψυχή του, κατηγορεί ο ίδιος τον εαυτό του μέσω της εξομολογήσεως προς τον Θεό, σύμφωνα με τον λόγο: «Ο πόνος μου είναι διαρκώς ενώπιόν μου». Πολλοί όμως, αν και έχουν επιστρέψει απομακρυνόμενοι από τα πονηρά έργα, επειδή διατηρούν κατά κάποιον τρόπο τις μνήμες των παλαιών τους πράξεων, μέσω αυτών συχνά ανανεώνουν την αμαρτία που βρισκόταν σε ησυχία.

Δεν επιθυμούσα να μιλήσω με αυτόν τον τρόπο, αλλά αναγκάστηκα να εκφραστώ έτσι, ώστε εσύ, ακούγοντας τα σκυθρωπά, να αποφύγεις το δεινό. Και πότε πρέπει να τα αποφεύγει κανείς; 〈Τώρα είναι ημέρα σωτηρίας.〉 Γνωρίζεις ότι για όποιον θέλει να βρίσκεται κοντά στον Χριστό, 〈έρχεται〉 καιρός 〈κατά τον οποίο κανείς δεν μπορεί να εργαστεί.〉 Έρχεται νύχτα όπου 〈ο καθένας θα λάβει την ανταπόδοση για όσα έπραξε διά του σώματος, σύμφωνα με τα έργα του.〉 Έρχεται ημέρα κατά την οποία κανείς δεν μπορεί να αναβάλει για την αύριον. 〈Διότι δεν〉 〈υπάρχει κανείς στον θάνατο που να σε μνημονεύει〉 και 〈στον άδη ποιος θα σε δοξολογήσει;〉 Εάν λοιπόν έτσι έχουν οριστεί τα πράγματα, αδελφοί, και δεν μπορούμε να τα παρακάμψουμε ούτε είναι δυνατόν να περάσουμε απαρατήρητοι, 〈ας προφθάσουμε να παρουσιαστούμε ενώπιόν του με εξομολόγηση.〉 Ας προφθάσουμε, για να μην προφθαστούμε.

Αλλά βέβαια πράττοντας αυτά ευεργετεί και δι' αυτών δοξάζεται. Επομένως, το να κατοικεί στη σάρκα δεν αποτελεί τρόπο τιμωρίας, ώστε να μην είναι το ίδιο πράγμα ενώπιον του Θεού η τιμή και η κόλαση. ΙΕ΄. Άλλο. Διδάσκοντας ο Παύλος ότι θα γίνει εξέταση των πεπραγμένων του καθενός στον κατάλληλο καιρό ενώπιον του θείου βήματος, λέει: «Διότι όλοι μας πρέπει να φανερωθούμε μπροστά στο βήμα του Χριστού, για να λάβει ο καθένας την ανταπόδοση για όσα έπραξε δια του σώματος, σύμφωνα με ό,τι έπραξε, είτε αγαθό είτε φαύλο». Εάν όμως κάποιος είτε τιμωρείται από τον Κριτή είτε αξιώνεται της πρέπουσας τιμής μόνο για όσα έπραξε δια του σώματος, και δεν υπάρχει καμία μνήμη προγενέστερων αμαρτημάτων, ούτε πρόκειται να εξεταστεί κάποιο έγκλημα παλαιότερο από τη γέννηση, πώς λοιπόν προϋπήρχε η ψυχή, ή πώς ταπεινώθηκε εξαιτίας της αμαρτίας σύμφωνα με ορισμένους, εφόσον ως μόνος χρόνος γι' αυτήν ορίζεται αυτός που διανύεται με τη σάρκα, λόγω του ότι εξετάζονται μόνο όσα πράττονται δι' αυτής; ΙΣΤ΄. Άλλο. Εάν οι ψυχές έλαβαν σώμα εξαιτίας παλαιότερων αμαρτημάτων, πώς ο Παύλος μάς γράφει λέγοντας «Παραστήστε τα σώματά σας ως θυσία ζωντανή, άγια, ευάρεστη στον Θεό»; Διότι, εάν έχει δοθεί στις άθλιες ψυχές ως τιμωρία, πώς θα τα παραστήσουμε στον Θεό ως οσμή ευωδίας; Και με ποιον τρόπο θα είναι ευάρεστο εκείνο μέσω του οποίου έχουμε καταδικαστεί; Ή ποιον ακριβώς τρόπο αρετής θα δεχθεί εκείνο που από τη φύση του προορίζεται να τιμωρεί και έχει ως ρίζα του την αμαρτία; ΙΖ΄. Άλλο.

Ότι δε διά της πίστεως ενοικεί σε εμάς ο Υιός, θα μας το βεβαιώσει ο Παύλος λέγοντας: «Γι' αυτό τον λόγο κάμπτω τα γόνατά μου προς τον Πατέρα, από τον οποίο παίρνει το όνομά της κάθε πατριά στον ουρανό και στη γη, ώστε να σας δώσει, σύμφωνα με τον πλούτο της δόξας της απλότητός του, να κραταιωθείτε με δύναμη διά του Πνεύματός του, ώστε να κατοικήσει ο Χριστός στις καρδιές σας διά της πίστεως». Όταν, λοιπόν, διά της πίστεως εισέρχεται σε εμάς η κατά φύσιν ζωή, πώς δεν είναι αληθινός αυτός που λέει: «Εκείνος που πιστεύει στον Υιό έχει ζωή αιώνια»; Εννοώντας προφανώς τον ίδιο τον Υιό και όχι κάποια άλλη ζωή που νοείται ανεξάρτητα από αυτόν. «Εκείνος δε που απειθεί στον Υιό δεν θα δει τη ζωή.» Άραγε, ίσως πει κάποιος, μήπως ο Βαπτιστής εισάγει κάποια άλλη διδασκαλία και παραποιεί τον λόγο περί της αναστάσεως, λέγοντας ότι αυτός που πιστεύει θα ζωοποιηθεί, ενώ διαβεβαιώνοντας ότι ο μη πιστεύων δεν θα δει καθόλου ζωή; Δεν θα αναστηθούμε, δηλαδή, όλοι, κατά πάσα πιθανότητα, αφού ο λόγος εισήγαγε αυτή τη διάκριση; Τότε πού θα βρει εφαρμογή το απόλυτα και για όλους ειπωμένο: «Θα αναστηθούν οι νεκροί»; Και τι νόημα θα είχε να λέει ο Παύλος: «Διότι όλοι μας πρέπει να φανερωθούμε μπροστά στο βήμα του Χριστού, για να λάβει ο καθένας την ανταπόδοση για όσα έπραξε διά του σώματος, ανάλογα με το τι έπραξε, είτε αγαθό είτε φαύλο»;

Γι' αυτό, λοιπόν, ο προφήτης ευχαριστεί, λέγοντας: «Εάν ο Κύριος Σαβαώθ δεν μας είχε αφήσει σπέρμα, θα είχαμε γίνει σαν τα Σόδομα, και θα είχαμε ομοιωθεί με τα Γόμορρα». Διότι, επειδή ο Ισραήλ λάτρεψε είδωλα, και σκότωσε προφήτες, και αρνήθηκε τον Χριστό, ή μάλλον επειδή σκότωσε και τον αρχηγό της ζωής, ο Θεός των όλων θα έπρεπε να είχε καταδικάσει σε ολοκληρωτικό όλεθρο ολόκληρο το γένος. Επειδή όμως είναι αγαθός πέρα από κάθε λόγο, διατήρησε το υπόλειμμα, και δεν έγιναν ίσοι με τα Σόδομα, οι οποίοι με όλο το γένος και με όλο τον οίκο και με τις ίδιες ............ και έχουν δυσέκπλυτη την αμαρτία. Και πολύ ορθά θα λεχθεί από εμάς: «Ή μήπως καταφρονείς τον πλούτο της χρηστότητάς Του, και της ανοχής, και της μακροθυμίας; Αγνοώντας ότι η χρηστότητα του Θεού σε οδηγεί σε μετάνοια; Αλλά σύμφωνα με τη σκληρότητά σου, και την αμετανόητη καρδιά σου, θησαυρίζεις για τον εαυτό σου οργή κατά την ημέρα της οργής και της αποκάλυψης, και της δικαιοκρισίας του Θεού. Διότι όλοι μας πρέπει να φανερωθούμε ενώπιον του Χριστού, ώστε να λάβει ο καθένας την ανταπόδοση για όσα έπραξε δια του σώματος, είτε αγαθό, είτε φαύλο». <Ακούστε τον λόγο του Κυρίου άρχοντες των Σοδόμων, προσέξτε τον νόμο του Θεού λαέ των Γομόρρων. Τι να το κάνω το πλήθος των θυσιών σας, λέει ο Κύριος; Είμαι πλήρης από ολοκαυτώματα κριαριών, και λίπος αρνιών, και αίμα ταύρων και τράγων δεν επιθυμώ. Ούτε καν να έρχεστε να εμφανιστείτε ενώπιόν μου. Διότι ποιος τα ζήτησε αυτά από τα χέρια σας;>

Αναφέρει ότι φτάνουν στο τέλος τους και τα αγαθά του πλούτου, και η φωνή της κιθάρας, και το μεθυστικό ποτό γίνεται πικρό σε όσους κάποτε ζούσαν μέσα στην τρυφή, ενώ οι πόλεις και τα σπίτια έχουν ερημωθεί. Διότι έχει παύσει κάθε χαρά της γης, και αν μάλιστα κάποιος αναλογιζόταν τη συντέλεια του αιώνος, κατά την οποία θα έλθει ο καιρός της κρίσεως, θα πει πάλι: ότι θα παρέλθει κάθε τρυφή αυτού του κόσμου, και θα υπάρξει μάλλον στεναγμός και τριγμός οδόντων για εκείνους που θα κατέλθουν στον άδη. Και ο πλούτος δεν θα ωφελήσει καθόλου όσους τον κατείχαν, θα καταργηθεί κάθε τρυφή, και θα παύσουν οι σωματικές απολαύσεις, μάλλον δε θα καταλήξει σε πικρό τέλος για τους φιλαμαρτήμονες η φιλοσαρκία που κάποτε τους ήταν τόσο επιθυμητή. Διότι θα δώσουν λόγο στον Κριτή των πάντων· καθώς γράφει ο σοφότατος Παύλος, όλοι μας πρέπει να φανερωθούμε μπροστά στο βήμα του Χριστού, για να λάβει ο καθένας την ανταπόδοση για όσα έπραξε δια του σώματος, είτε αγαθό είτε φαύλο. <Όπως εάν κάποιος ραβδίσει την ελιά, έτσι θα ραβδιστούν και αυτοί· και εάν παύσει ο τρύγος, αυτοί θα φωνάξουν δυνατά.> Δείχνει πάλι, μέσα από τα ορατά και εμφανέστατα παραδείγματα, την ανελέητη σκληρότητα των εχθρών, οι οποίοι δεν λυπούνται κανέναν, ούτε βεβαίως ανέχονται να αφήσουν κάποιον αμέτοχο από την ωμότητα που τους διακατέχει.

Πρόσεξε δε πώς ανακουφίζει κατά κάποιον τρόπο τους καταπιεσμένους, και στους θλιμμένους πλαταίνει την ελευθερία της ευαγγελικής πολιτείας. Διότι «Ω θλιμμένοι», λέει, «ιδού, θέτω τον εκλεκτό λίθο στα θεμέλια της Σιών». Και ποιο είναι το όφελος από αυτό; «Εκείνος που πιστεύει σε αυτόν δεν πρόκειται να ντροπιαστεί». Τους πείθει δε μέσα από αυτό να απαλλάξουν τον αυχένα τους από το δυσβάσταχτο βάρος του νόμου, και να απομακρυνθούν από την ανόητη και αδρανή σκιά, και να προτιμήσουν μάλλον τη χάρη που έρχεται δια της πίστεως, και να αδράξουν τη δικαίωση εν Χριστώ, η οποία δεν απαιτεί κανέναν κόπο. «Θα θέσω δε», λέει, «ως ελπίδα την κρίση, και το έλεός μου στα ζύγια». Διότι, όπως λέει και ο ίδιος ο Σωτήρας: «Ο Πατέρας δεν κρίνει κανέναν, αλλά έχει δώσει όλη την κρίση στον Υιό, ώστε όλοι να τιμούν τον Υιό, όπως τιμούν τον Πατέρα». Κατανοώντας το αυτό, ο μακάριος Παύλος γράφει σε επιστολή του και λέει ότι «Όλοι εμείς πρέπει να φανερωθούμε μπροστά στο βήμα του Χριστού, για να λάβει ο καθένας την ανταπόδοση για όσα έπραξε διαμέσου του σώματος, είτε αγαθό είτε φαύλο». Ελπίζουμε, λοιπόν, ότι θα λάβει χώρα η κρίση, και ότι θα ελεηθούμε με τον τρόπο που αρμόζει στον καθένα, και προφανώς ανάλογα με τα όσα έχει κατορθώσει.

Ο Κύριος είναι μακρόθυμος και μεγάλη είναι η ισχύς του. Διότι θα υπερισχύσει, λέει, έχοντας ακαταμάχητη δύναμη, και θα κατατροπώσει αυτούς που τον έχουν λυπήσει. Διότι, αν και είναι μακρόθυμος και φαίνεται προς το παρόν να ανέχεται το κακό, στο τέλος όμως δεν θα αθωώσει τον ένοχο· διότι είναι ζηλωτής. Θα διαπιστώσουμε δε ότι και ο ίδιος ο Θεός των όλων έχει οργιστεί υπερβολικά για όσα έπαθαν οι Ισραηλίτες εξαιτίας της σκληρότητας των Βαβυλωνίων. Διότι είπε μέσω της φωνής του Ιερεμία προς το πλήθος ή την πόλη των Βαβυλωνίων: «Εγώ τους παρέδωσα στα χέρια σου, εσύ όμως δεν τους έδειξες έλεος». Και βεβαίως, πάλι μέσω της φωνής του Ζαχαρία, λέει τα εξής: «Έδειξα μεγάλο ζήλο για την Ιερουσαλήμ και τη Σιών, και οργίζομαι με μεγάλη οργή εναντίον των εθνών που επιτίθενται εναντίον της, διότι εγώ μεν οργίστηκα λίγο, αυτοί όμως συνέπραξαν στο κακό». Το δε «Θεός ζηλωτής» και τα όσα ακολουθούν, θα μπορούσαν εύλογα να ταιριάζουν και σε εκείνους που δεν επιθυμούν να βαδίσουν την ενάρετη και φιλόθεη οδό, αλλά έχουν εκτραπεί περισσότερο στο να επιλέγουν τον σαρκικό βίο. Διότι, πώς είναι δυνατόν να αμφιβάλλει κανείς ότι θα αποδώσει δικαιοσύνη, υποβάλλοντας σε κολάσεις και ποινές τον ανυπότακτο και αμαρτωλό, εφόσον είναι αληθές ότι: «Όλοι μας πρέπει να φανερωθούμε μπροστά στο βήμα του Χριστού, για να λάβει ο καθένας την ανταπόδοση για όσα έπραξε δια του σώματος, είτε αγαθό είτε φαύλο».

Διότι θα κατέλθει με τους αγίους αγγέλους μέσα στη δόξα του Θεού και Πατρός, για να «κρίνει την οικουμένη με δικαιοσύνη»· διότι, όπως γράφει ο θεσπέσιος Παύλος, «Όλοι μας πρέπει να φανερωθούμε μπροστά στο βήμα του Χριστού, ώστε ο καθένας να λάβει την ανταπόδοση για όσα έπραξε δια του σώματος, είτε αγαθό είτε φαύλο». Θα έλθει, λοιπόν, λέει, θα έλθει, και όλοι οι άγιοι μαζί του, δηλαδή το καθαρότατο πλήθος των δικών του αγγέλων, οι οποίοι οπωσδήποτε θα τον δορυφορούν και θα του προσφέρουν την υπηρετική τους παράσταση. Διότι Κύριος των πάντων είναι ο Εμμανουήλ, και δοξολογείται από όλους ως Θεός και συνάρχων με Εκείνον που τον γέννησε. Εάν πάλι κάποιος έλεγε ότι και οι ίδιοι οι άγιοι θα παρασταθούν μαζί του, αφού αρπαγούν «μέσα σε νεφέλες για να τον προϋπαντήσουν στον αέρα», μετά βέβαια την εκ νεκρών ανάστασή τους, όπως ακριβώς φρονεί και ο σοφότατος Παύλος, διόλου δεν θα απέκλινε από την εύρεση του ορθού. Διότι κάτι τέτοιο είπε για αυτούς και ο θεσπέσιος Ησαΐας: «Εκεί συναντήθηκαν έλαφοι και είδαν η μία το πρόσωπο της άλλης· παρήλθαν μετρημένες, και καμία από αυτές δεν χάθηκε, η μία δεν αναζήτησε την άλλη, διότι ο Κύριος τους έδωσε εντολή και το Πνεύμα του τις συγκέντρωσε».

Εσείς όμως, λέει, ενώ οφείλατε να τον δοξάζετε ως πατέρα και να τον φοβάστε ως δεσπότη, θα αποδειχθεί ότι έχετε αποτύχει κατά πολύ και στα δύο όσον αφορά το πρέπον, αφού ούτε δόξα του αποδίδετε ως πατέρα ούτε φόβο ως δεσπότη. Διότι πού είναι η δόξα μου; Και πού ο φόβος, εάν δεν ανέχεστε να πράττετε τίποτα από όσα αποβλέπουν στη δόξα μου, ούτε καν, φοβούμενοι την τιμωρία, υπακούτε στους δεσποτικούς νόμους; Κάτι τέτοιο είπε και μέσω της φωνής του Ησαΐα: «Άκουε ουρανέ, και δώσε προσοχή γη, διότι ο Κύριος μίλησε· γέννησα και μεγάλωσα υιούς, αυτοί όμως με αθέτησαν». Πρέπει λοιπόν εμείς να επιζητούμε όσα αφορούν τη δόξα του Θεού, και μάλιστα να σπεύδουμε να τα κατορθώνουμε, γνωρίζοντας το γεγραμμένο: «Ζω εγώ, λέει ο Κύριος, ότι θα δοξάσω εκείνους που με δοξάζουν, και εκείνος που με εξουθενώνει θα εξουδενωθεί». Και θα δοξαστεί από εμάς ως πατέρας ο Θεός των όλων, όχι εάν σπεύδουμε να εκτελούμε ό,τι είναι ευχάριστο και αρεστό σε εμάς τους ίδιους· αλλά μάλλον εάν έχουμε αναθέσει σε αυτόν τον νου μας και ακολουθούμε παντού τα δικά του προστάγματα. Και θα τον φοβηθούμε ως Κύριο, ανακόπτοντας τη ροπή προς την κακία από ευλάβεια μήπως προσκρούσουμε σε αυτόν, και έχοντας κατά νου τον έλεγχο στο θείο βήμα. «Διότι όλοι μας πρέπει να φανερωθούμε ενώπιον του βήματος του Χριστού, για να λάβει ο καθένας την ανταπόδοση για όσα έπραξε διά του σώματος, σύμφωνα με όσα έπραξε, είτε αγαθό είτε φαύλο». <Εσείς οι ιερείς που περιφρονείτε το όνομά μου, και είπατε: Σε τι περιφρονήσαμε το όνομά σου;>

Διότι αυτό σημαίνει το να ετοιμάσει τον θρόνο του για κρίση, και να κρίνει την οικουμένη με δικαιοσύνη και τους λαούς με ευθύτητα. <Και αυτός θα κρίνει την οικουμένη με δικαιοσύνη, θα κρίνει λαούς με ευθύτητα.> (A f. 62 b) Επειδή όμως συνηθίζεται στη θεόπνευστη Γραφή το ρήμα κρίνω να λαμβάνεται αντί του δικάζω, ή αντί του καθοδηγώ και προΐσταμαι πόλεων ή χωρών, σύμφωνα με το «Νουθετηθείτε όλοι οι κρίνοντες της γης», πρέπει να λεχθεί ότι, αφού εξαλειφθεί για πάντα το όνομα των εθνών, και αφού αναιρεθεί εντελώς κάθε αρχή και διαβολική εξουσία με δικαιοσύνη, θα άρξει και θα κυριαρχήσει ο Χριστός. Διότι ο θρόνος υποδηλώνει τη βασιλεία, η οποία, εφόσον κανείς δεν θα ανθίσταται, θα είναι πανέτοιμη, δηλαδή θα εκλάμψει ανεμπόδιστα και θα επικρατήσει επί των πάντων. Διότι ο Χριστός θα δικάσει με δικαιοσύνη, και θα εξουσιάσει τους λαούς σε όλη την οικουμένη· διότι εβασίλευσε σε όλη την υπ' ουρανόν. Θα κατανοήσεις δε τους στίχους και ως εξής: ότι εκείνος που κατέλυσε την τυραννία του διαβόλου, και απάλλαξε ολόκληρη την υπ' ουρανόν από τη δική του σκαιότητα, αυτός θα έλθει εν καιρώ μέσα στη δόξα του Πατρός, για να κρίνει την οικουμένη με δικαιοσύνη. Διότι ο Πατέρας έδωσε όλη την κρίση στον Υιό, και πρέπει όλοι μας να φανερωθούμε μπροστά στο βήμα του Χριστού. <Και έγινε ο Κύριος καταφύγιο για τον πένητα, βοηθός σε κατάλληλους καιρούς, σε θλίψεις.> (C f. 16 b) Σε ποιον πένητα, λέγει;

Διότι αναστήθηκε την τρίτη ημέρα σκυλεύοντας τον άδη, και ανοίγοντας τις πύλες του θανάτου για τα πνεύματα που βρίσκονταν στον κάτω κόσμο, και, αφού έγινε οδός και θύρα και απαρχή για την ανθρώπινη φύση προς την αφθαρσία, ανέβηκε προς τον Πατέρα και Θεό στους ουρανούς, και κάθεται στον ίδιο θρόνο με Αυτόν, και συμβασιλεύει στα σύμπαντα. Θα έλθει δε στον καιρό Του, «για να κρίνει την οικουμένη με δικαιοσύνη», όπως έχει γραφτεί. Επομένως, επειδή, όπως λέει ο σοφότατος Παύλος, «πρέπει όλοι μας να παρουσιαστούμε μπροστά στο βήμα του Χριστού, για να λάβει ο καθένας την ανταπόδοση για όσα έπραξε μέσω του σώματος, είτε αγαθό είτε φαύλο»· ας νηστεύσουμε με καθαρότητα, αποθώντας κάθε τρόπο αμαρτίας και αποβάλλοντας κάθε είδος ακαθαρσίας από τη διάνοιά μας· ας γίνουμε, επιπλέον, αγαθοί, φιλάλληλοι, ευσπλαχνικοί, δείχνοντας έλεος στα ορφανά, υπερασπιζόμενοι τις χήρες, συμπαραστεκόμενοι στους ασθενείς, συμπάσχοντας με τους φυλακισμένους, και γενικώς, ας φροντίζουμε να εφαρμόζουμε έμπρακτα κάθε μορφή επιείκειας.

Γι' αυτό λοιπόν και έλεγε: «Αν δεν κάνω τα έργα του Πατέρα μου, μην με πιστεύετε. Αν όμως τα κάνω, κι αν ακόμη δεν πιστεύετε σε μένα, πιστέψτε στα έργα μου.» Αλλά ο Ισραήλ ήταν τόσο σκληρός και άκαμπτος, θρασύς, ανυπότακτος και εντελώς αδιαπαιδαγώγητος· διότι ενώ έπρεπε αμέσως να τον πιστέψουν, υψώνοντας αλαζονικά τον αυχένα, τον χτυπούσαν με λοιδορίες, και συνέχισαν να τον ατιμάζουν μέχρι τέλους, και καταλήγοντας τον σταύρωσαν. Μπορούσε βέβαια, αν το ήθελε, να μην πάθει και να ξεφύγει άκοπα από τις παγίδες των Ιουδαίων· διότι πώς να συλληφθεί ο Θεός, σαν να υστερεί απέναντι στην ανθρώπινη δύναμη; Επειδή όμως το πάθος του ήταν λύση του θανάτου και της φθοράς (διότι δεν ήταν δυνατόν να νικηθεί από τον θάνατο το σώμα της ζωής), επέτρεψε εκουσίως να ισχύσουν για λίγο τα τολμήματα των Ιουδαίων. Ώστε, έχοντας επιτεθεί στον θάνατο και έχοντας αναστηθεί εκ νεκρών, να γίνει οδός και θύρα για την ανθρώπινη φύση, προκειμένου να δυνηθεί αυτή να τον κατατροπώσει. Διότι αναστήθηκε και ανέβηκε προς τον Πατέρα, ως απαρχή της ανθρωπότητας που ανανεώθηκε προς την αφθαρσία. Παρουσιάζοντας τρόπον τινά τον εαυτό του υπέρ ημών, παρακάθεται ως σύνεδρος με Εκείνον που τον γέννησε. Και θα έλθει στους καθορισμένους καιρούς μέσα στη δόξα του Πατέρα, για να κρίνει την οικουμένη. «Διότι όλοι μας πρέπει να φανερωθούμε μπροστά στο βήμα του Χριστού, για να λάβει ο καθένας την ανταμοιβή του ανάλογα με όσα έπραξε δια του σώματος, είτε αγαθό είτε φαύλο.» δ΄.

ε'. Επομένως, επειδή ακριβώς, όπως λέγει ο πάνσοφος Παύλος, «όλοι μας πρέπει να φανερωθούμε μπροστά στο βήμα του (Χριστού), ώστε να λάβει ο καθένας την αμοιβή του για όσα έπραξε μέσω του σώματος, ανάλογα με το τι έκανε, είτε αγαθό είτε πονηρό», ας περιζωστούμε την οσφύ της διανοίας μας, ας φανούμε ανδρείοι στα καλά έργα, ας νεκρώσουμε τις ηδονές της σάρκας, και ας αποτρέψουμε τους μολυσμούς κάθε φαυλότητας. Ας ελεήσουμε τα ορφανά, ας στηρίξουμε τις χήρες, ας βοηθήσουμε όσους βρίσκονται σε ανάγκη, ας συμπάσχουμε με όσους βρίσκονται σε έσχατη ταλαιπωρία, ας επισκεφθούμε τους δεσμίους, και γενικώς ας ασκήσουμε κάθε είδος αρετής. Διότι έτσι θα νηστεύσουμε καθαρά, αρχίζοντας την αγία Τεσσαρακοστή από την πρώτη του μηνός Φαμενώθ, και την εβδομάδα του σωτήριου Πάσχα από την έκτη του μηνός Φαρμουθί· καταπαύοντας τις νηστείες την ενδέκατη του ίδιου μηνός Φαρμουθί, βαθιά το εσπέρας του Σαββάτου, σύμφωνα με τα ευαγγελικά κηρύγματα, και εορτάζοντας την επόμενη Κυριακή που ξημερώνει, τη δωδέκατη του ίδιου μηνός Φαρμουθί· συνάπτοντας στη συνέχεια και τις επτά εβδομάδες της αγίας και πολυπόθητης Πεντηκοστής, ώστε, κάνοντας και τον καιρό της ανέσεως σαν κάποια εικόνα της ζωής των αγίων στους ουρανούς, να αξιωθούμε της κοινωνίας τους εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών· διά του οποίου και με τον οποίο ανήκει η δόξα στον Πατέρα, μαζί με το Άγιο Πνεύμα, τώρα και στους αιώνες. Αμήν.

ΑΛΛΟ. Προς εκείνους που δεν γνωρίζουν να μετανοούν για τα δικά τους σφάλματα, και έχουν επιβάλει στον εαυτό τους τον άρρηκτο δεσμό της φαυλότητας, ο Παύλος λέει: «Σύμφωνα με τη σκληρότητά σου και την αμετανόητη καρδιά σου θησαυρίζεις για τον εαυτό σου οργή κατά την ημέρα της οργής και της αποκάλυψης της δικαιοκρισίας του Θεού, ο οποίος θα αποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του.» Έπειτα πάλι σε άλλους: «Διότι όλοι μας πρέπει να φανερωθούμε ενώπιον του Χριστού, για να λάβει ο καθένας την ανταπόδοση για όσα έπραξε διά του σώματος, είτε αγαθό είτε φαύλο.» Λοιπόν, αν όλοι θα παρασταθούμε στο βήμα του Χριστού («Διότι ούτε ο Πατέρας κρίνει κανέναν, αλλά έχει δώσει όλη την κρίση στον Υιό») και αυτός θα αποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του· πώς δεν θα είναι εκ φύσεως Θεός, εφόσον ο Παύλος λέει ότι θα υπάρξει αποκάλυψη της δικαιοκρισίας του Θεού, δηλαδή της απόφασης που θα εκδοθεί από αυτόν για τον καθένα από τους κρινομένους, ώστε στους μεν φαύλους να πει: «Πορευθείτε μακριά από εμένα, οι καταραμένοι, στο πυρ το αιώνιο·» στους δε εργάτες της προς αυτόν ευσέβειας: «Ελάτε, οι ευλογημένοι του Πατέρα μου,» και τα εξής.

Άλλο. «Διότι όλοι μας πρέπει να φανερωθούμε», λέει, «μπροστά στο βήμα του Χριστού, για να λάβει ο καθένας την ανταπόδοση για όσα έπραξε, είτε αγαθό είτε φαύλο.» Επομένως, εάν πρόκειται να παρασταθούμε ενώπιον του Χριστού, και αυτός είναι που θα κρίνει τη γη και θα αποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του, όπως λέει ο Ψαλμωδός, άρα είναι Θεός ο Υιός, και όχι δημιούργημα. Επειδή και ο πάνσοφος Σολομών στον Εκκλησιαστή λέει κάτι τέτοιο: «Διότι κάθε έργο ο Θεός θα το φέρει σε κρίση, για καθετί το κρυφό, είτε αγαθό είναι αυτό είτε πονηρό.»

«Και ο ιερέας θα γράψει αυτές τις κατάρες σε βιβλίο, και θα τις ξεπλύνει μέσα στο νερό του ελέγχου που φέρνει κατάρα, και θα δώσει στη γυναίκα να πιει το νερό του ελέγχου που φέρνει κατάρα. Και θα εισέλθει μέσα της το νερό του ελέγχου που φέρνει κατάρα· και θα λάβει ο ιερέας από τα χέρια της γυναίκας τη θυσία της ζηλοτυπίας, και θα θέσει τη θυσία ενώπιον του Κυρίου, και θα την προσφέρει στο θυσιαστήριο. Και θα πάρει ο ιερέας μια χούφτα από τη θυσία ως μνημόσυνό της, και θα την αναφέρει πάνω στο θυσιαστήριο, και μετά από αυτά, θα δώσει στη γυναίκα να πιει το νερό. Και θα συμβεί, εάν είναι μολυσμένη και έχει απατήσει κρυφά τον άνδρα της, θα εισέλθει μέσα της το νερό του ελέγχου που φέρνει κατάρα, και θα πρηστεί η κοιλιά της, και θα διαλυθεί ο μηρός της, και η γυναίκα θα γίνει κατάρα ανάμεσα στον λαό της. Εάν όμως η γυναίκα δεν έχει μολυνθεί και είναι καθαρή, τότε θα είναι αθώα και θα μπορέσει να τεκνοποιήσει». Αυτά μεν λέει ο νόμος. Θα έλεγα όμως ότι, σχετικά με τα όσα έχουν γραφτεί, ο θείος Παύλος μας τα συνοψίζει πολύ εύστοχα μέσα σε λίγες έννοιες, γράφοντας: «Διότι όλοι εμείς πρέπει να φανερωθούμε μπροστά στο βήμα του Χριστού, για να λάβει ο καθένας την ανταπόδοση για όσα έπραξε διά του σώματος, είτε αγαθά είτε φαύλα». ΠΑΛΛΑΔΙΟΣ: Νομίζω ότι ορθώς ελέχθησαν αυτά· όμως, διασαφήνισε με λεπτομέρεια καθετί από αυτά που έχουν θεσπιστεί. ΚΥΡΙΛΛΟΣ:

Αλλά κατά τη νουμηνία, λέει, του μήνα, κατά τον οποίο συγκεντρώνετε τους καρπούς, θα υπάρχει για εσάς ανάπαυση, σε ανάμνηση των σαλπίγγων. Διότι ο καθένας θησαυρίζει τα αγαθά που προέρχονται από τους δικούς του ιδρώτες, και θα προνοήσει και θα επιμεληθεί για την αιώνια τρυφή και ανάπαυση, ενθυμούμενος ότι, καθώς λέει ο θεσπέσιος Παύλος, «Ο ίδιος ο Κύριος με πρόσταγμα, με φωνή αρχαγγέλου και με σάλπιγγα Θεού θα κατεβεί από τον ουρανό». «Διότι θα σαλπίσει», λέει, «και οι νεκροί θα αναστηθούν άφθαρτοι». —«Διότι όλοι μας πρέπει να φανερωθούμε μπροστά στο βήμα του Χριστού, για να λάβει ο καθένας την αμοιβή για όσα έπραξε δια του σώματος, είτε αγαθό είτε φαύλο». Ενθυμούμαστε λοιπόν αυτή την ιερή και φοβερότατη σάλπιγγα, όταν είναι και η επισημότατη εορτή των αγίων, κλητή και άγια, κατά την οποία αυτοί που έζησαν με ελπίδες λαμβάνουν πλέον ως κλήρο πλούσια ανταπόδοση για τα λαμπρά τους ανδραγαθήματα. Είναι αναγκαίο λοιπόν για εμάς, υψώνοντας τον νου μας με αυτές τις σκέψεις προς την άκρα αρετή, να απέχουμε από κάθε έργο που γνωρίζουμε ότι δεν ωφελεί καθόλου, αλλά μάλλον συνηθίζει και να κηλιδώνει. Διότι αυτό νομίζω είναι που μας είπε σοφά και ο Παύλος: «Ο καιρός είναι πλέον συνεσταλμένος, ώστε και εκείνοι που έχουν γυναίκες να είναι σαν να μην έχουν, και εκείνοι που χρησιμοποιούν αυτόν τον κόσμο να είναι σαν να μην τον καταχρώνται». ΠΑΛΛ. Έτσι φαίνεται. ΚΥΡ. Έπειτα λέει ότι: «Κατά τη δεκάτη ημέρα αυτού του έβδομου μήνα, που είναι ημέρα εξιλασμού, θα είναι για εσάς κλητή και άγια».

Με ποιον τρόπο, λοιπόν, ερωτώνται; Εξετάζονται οι ποιμένες, δηλαδή οι επίσκοποι, τόσο για τον δικό τους τρόπο ζωής όσο και για το ποίμνιό τους, και ζητείται από τον καθένα να δώσει λόγο για τα λογικά πρόβατα που παρέλαβε από τον αρχιποίμενα Χριστό. Εάν, εξαιτίας αμέλειας του επισκόπου, χαθεί κάποιο πρόβατο, το αίμα του ζητείται από τα χέρια του. Παρομοίως και οι πρεσβύτεροι θα δώσουν λόγο για την εκκλησία τους· επίσης δε και οι διάκονοι, καθώς και κάθε πιστός θα δώσει λόγο για τον οίκο του, για τη γυναίκα του, τα παιδιά του, τους υπηρέτες και τις υπηρέτριες, εάν τους ανέθρεψε με την παιδεία και τη νουθεσία του Κυρίου, όπως παραγγέλλει ο Απόστολος. Τότε εξετάζονται βασιλείς και άρχοντες, πλούσιοι και φτωχοί, μικροί και μεγάλοι, για τα έργα που έπραξαν. Διότι είναι γραμμένο ότι όλοι θα παρασταθούμε στο βήμα του Χριστού, για να λάβει ο καθένας την ανταπόδοση για όσα έπραξε μέσω του σώματός του, είτε αγαθό είτε πονηρό. Και αλλού είναι γραμμένο, ότι δεν υπάρχει κανείς που να μπορεί να ξεφύγει από τα χέρια μου.

Θα συγκλονιστούν από φόβο βασιλείς και άρχοντες και δυνάστες και σοφοί, πλούσιοι και φτωχοί, δούλοι και ελεύθεροι, διότι έφτασε η ώρα να φανερωθεί το έργο του καθενός ενώπιον Αγγέλων και ανθρώπων και να αποκαλυφθούν οι βουλές των καρδιών, ώστε να λάβει ο καθένας την ανταπόδοση για όσα έπραξε μέσω του σώματός του, είτε καλό είτε φαύλο.

Με ποιον τρόπο όμως ερωτώνται; Ερωτώνται οι ποιμένες, δηλαδή οι επίσκοποι, και για τον δικό τους τρόπο ζωής και για το ποίμνιό τους, και ζητείται από τον καθένα να αποδώσει λογαριασμό για τα λογικά πρόβατα που παρέλαβε από τον Αρχιποίμενα Χριστό. Εάν δε, εξαιτίας της αμέλειας του επισκόπου, χαθεί κάποιο πρόβατο, το αίμα του ζητείται από τα δικά του χέρια. Παρομοίως και οι πρεσβύτεροι θα δώσουν λόγο για την εκκλησία τους. Μαζί δε και οι διάκονοι, αλλά και κάθε πιστός θα δώσει λόγο για τον οίκο του, για τη γυναίκα του, τα τέκνα του, και τους υπηρέτες και τις υπηρέτριες, εάν τους ανέθρεψε με την παιδεία και τη νουθεσία του Κυρίου, όπως παραγγέλλει ο Απόστολος. Τότε ερωτώνται βασιλείς και άρχοντες, πλούσιοι και φτωχοί, μικροί και μεγάλοι, για τα έργα που έπραξαν. Διότι είναι γραμμένο ότι όλοι θα παραστούμε στο βήμα του Χριστού, για να λάβει ο καθένας την ανταπόδοση για όσα έπραξε διά του σώματος, είτε αγαθό είτε πονηρό. Και αλλού είναι γραμμένο ότι δεν υπάρχει κανείς που να μπορεί να διασώσει από τα χέρια μου.

Κεφάλαιο 66. Ότι κανένας από εκείνους που θέλουν να σωθούν δεν πρέπει να προσέχει τα σφάλματα των άλλων, αλλά να προσέχει τον εαυτό του. Διότι είναι γραμμένο: γι' αυτό και φιλοτιμούμαστε, είτε ενδημούμε είτε εκδημούμε, να είμαστε ευάρεστοι σε Αυτόν. Επειδή όλοι μας πρέπει να παρουσιαστούμε φανερά μπροστά στο βήμα του Χριστού, για να λάβει ο καθένας την ανταπόδοση για όσα έπραξε μέσω του σώματος, ανάλογα με τα έργα του, είτε αγαθά είτε πονηρά.

Αυτά να μελετάς, για αυτά να φροντίζεις, ώστε να μπορέσεις να ξεφύγεις από την οργή. Διότι δεν είναι δυνατόν να ξεφύγουμε από τα χέρια Εκείνου που μας δημιούργησε, σύμφωνα με αυτόν που λέει: «Πού να πορευθώ μακριά από το Πνεύμα σου; Και από το πρόσωπό σου πού να φύγω;» Ας μην εξαπατά λοιπόν κανείς τον εαυτό του, διότι πρέπει να παραστούμε μπροστά στο βήμα του Χριστού, όπου τα πάντα είναι γυμνά και εκτεθειμένα στα μάτια Του. Εκεί θα παραστούν χίλιες χιλιάδες και μύριες μυριάδες αγίων Αγγέλων, και όλες οι δυνάμεις των ουρανών θα σαλευθούν. Και πού θα είναι τότε η υψηλοφροσύνη και η έπαρση; Πού θα είναι τότε η μέθη και ο θυμός; Πού θα είναι τότε η ασωτία, η απειλή και το μάταιο καύχημα; Ποιος θα αντέξει τη φοβερή απειλή των Αγγέλων του Θεού; Ας αναλογιστούμε ότι εκείνοι που υπέμειναν για τον Χριστό και Τον ευαρέστησαν στον παρόντα αιώνα, αυτοί θα μας κρίνουν. Όπως είναι γραμμένο: «Δεν γνωρίζετε ότι οι άγιοι θα κρίνουν τον κόσμο;» Διότι αυτοί, αν και υπήρξαν άνθρωποι με τα ίδια πάθη με εμάς μέσα στον κόσμο, ευαρέστησαν τον Θεό, ενώ εμείς, πράττοντας το πονηρό, παροργίζουμε τον Θεό.

Γι' αυτό, αγαπητέ αδελφέ, ας φροντίσουμε για την αλήθεια. Ας μεριμνήσουμε για τη δική μας σωτηρία. Ας αναλογιστούμε την ώρα του θανάτου. Ας μισήσουμε τα κοσμικά πράγματα. Όλα αυτά παραμένουν εδώ. Αυτά δεν θα μας σώσουν την ώρα της ανάγκης· όταν, μετανιώνοντας, δεν θα έχουμε κανένα όφελος· όταν θα παρακαλούμε να αφεθούμε ελεύθεροι, και δεν θα υπάρχει κανείς να μας απελευθερώσει. Αλίμονο, αλίμονο, πόσο φοβερή είναι η ώρα του θανάτου, όταν χωρίζεται η ψυχή από το σώμα! Τότε δεν συνοδεύει πατέρας τον γιο, ούτε μητέρα την κόρη, ούτε γυναίκα τον άνδρα, ούτε αδελφός τον αδελφό, παρά μόνο οι πράξεις του καθενός, σύμφωνα με όσα έπραξε, είτε αγαθό είτε φαύλο.

Αλλά πολλές φορές ο Εχθρός σου υποβάλλει λογισμούς, λέγοντας: εφόσον είσαι ακόμη νέος, απόλαυσε τις επιθυμίες σου. Διότι πόσους νομίζεις ότι, αν και έζησαν με τρυφηλότητα στον κόσμο, δεν στερήθηκαν τα επουράνια; Και εσύ είσαι νέος· φάε, πιες, απόλαυσε τις ηδονές του κόσμου, και στα γηρατειά σου μετανοείς· και γιατί θέλεις από τέτοια ηλικία να καταπονείς το σώμα σου; Μήπως περιπέσεις σε ασθένεια. Πες, λοιπόν, σε αυτόν που σου υποβάλλει αυτά: εάν, λοιπόν, με βρει ο θάνατος στη νεότητά μου και δεν καταφέρω να γεράσω, τι θα απολογηθώ μπροστά στο βήμα του Χριστού; Βλέπουμε, λοιπόν, πολλούς νέους να πεθαίνουν και γέροντες να μακροημερεύουν· διότι τα έργα του Κυρίου είναι ανεξιχνίαστα. Και πώς εσύ με εξαπατάς, λέγοντας ότι θα μετανοήσω στα γηρατειά μου; Μήπως θα μπορώ να πω τότε στον Κριτή ότι, επειδή ήμουν νέος, με βρήκε ξαφνικά ο θάνατος, γι' αυτό άφησέ με τώρα, για να μετανοήσω;

Πόσοι κυβέρνησαν την οικουμένη από την καταβολή του κόσμου, και όλοι κοιμούνται πάνω στο χώμα, και καμία διαφορά δεν υπάρχει στα οστά των βασιλέων από εκείνα του αιχμαλώτου. Ούτε σε αυτόν που απέκτησε άρμα με χρυσά χαλινάρια από αυτόν που έτρεξε μπροστά με τα ίδια του τα πόδια· ούτε σε αυτόν που γεύτηκε τις τρυφές από αυτόν που έζησε μέσα στην πενία· ούτε στον εύμορφο σε σχέση με τον άμορφο· ούτε στον δολοφονημένο σε σχέση με τον δολοφόνο· αλλά όλοι κοιμούνται πάνω στο χώμα, μέχρις ότου ηχήσει η άγια σάλπιγγα, ξυπνώντας τους απ' αιώνος νεκρούς, ώστε ο καθένας να λάβει την ανταπόδοση για όσα έπραξε μέσω του σώματός του, είτε αγαθά είτε φαύλα.

Και πάλι: «Διότι όλοι εμείς πρέπει να φανερωθούμε μπροστά στο βήμα του Χριστού, για να λάβει ο καθένας την ανταμοιβή του σύμφωνα με όσα έπραξε διά του σώματος», και πάλι: «Οι μεν επιστολές του είναι βαρειές και ισχυρές, η δε σωματική του παρουσία ασθενής», και πάλι: «Γνωρίζω έναν άνθρωπο εν Χριστώ πριν από δεκατέσσερα χρόνια, είτε με το σώμα δεν γνωρίζω, είτε εκτός του σώματος δεν γνωρίζω», και πάλι: «Έτσι οφείλουν οι άνδρες να αγαπούν τις γυναίκες τους, όπως τα δικά τους σώματα», και πάλι: «Ο ίδιος δε ο Θεός της ειρήνης είθε να σας αγιάσει ολοκληρωτικά, και ολόκληρο το πνεύμα σας και η ψυχή και το σώμα να διατηρηθεί άμεμπτο κατά την παρουσία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού». Εκείνοι δε, μη έχοντας κατανοήσει με ασφάλεια απολύτως τίποτε από αυτά, θεώρησαν ότι ο απόστολος παρασύρεται μέσα σε σάλο και ταραχή, σαν να μην έχουν σταθερότητα και έρεισμα τα νοήματα των λόγων του, αλλά να πλέουν άνω και κάτω και να εκφράζονται αντιφατικά, λέγοντας πότε ότι η σάρκα ανασταίνεται και πότε ότι δεν ανασταίνεται. 55. Επομένως, για να μην παραλειφθεί κανένα από όσα έχουν προταθεί, ώστε να αποκόψουμε τελείως την ύδρα, θα επανέλθω πάλι στο προκείμενο θέμα· διότι στη συνέχεια, όπως ακριβώς υποσχέθηκα, αφού παραθέσω και τα άλλα σημεία στα οποία προβάλλουν απορίες, και αφού καταδείξω αυτά που πρέπει να ειπωθούν ως απάντηση σε αυτά, θα αποδείξω ότι και αυτά τα έχει διατυπώσει με τρόπο λογικά ακόλουθο και σύμφωνο προς την πίστη για την ανάσταση της σαρκός. Ας δούμε, λοιπόν, αυτά που κατά πρώτον οδηγηθήκαμε να πούμε για τον απόστολο.

Γι' αυτό στο τέλος του λόγου λέγει: «και θα πέσει και δεν θα μπορέσει να σηκωθεί»· διότι, αφού πέσει μία φορά κατά το τέλος του θνητού βίου η γη, δηλαδή η γεώδης σάρκα ή η φιλοσώματη ψυχή ή εκείνοι που κατοίκησαν παλαιά τη γη, θα τύχουν της καθολικής αναστάσεως για να παραστούν «στο βήμα του Χριστού» και «να λάβει ο καθένας την ανταπόδοση για όσα έπραξε μέσω του σώματος, είτε αγαθό είτε κακό». Όταν όμως κριθούν και εκπέσουν από κάθε αγαθή ελπίδα και παραδοθούν στις επαπειλούμενες κολάσεις, τότε, έχοντας εκπέσει από τον Θεό, «δεν θα μπορέσουν πλέον να αναστηθούν». Αφού όμως η προφητεία ολοκλήρωσε τον λόγο της για τους κατοίκους της γης, στη συνέχεια μεταβαίνει στον ουρανό και στα επουράνια λέγοντας: «κατά την ημέρα εκείνη», εννοώ δε κατά τον δηλούμενο καιρό της κρίσεως του Θεού, «θα απλώσει ο Θεός το χέρι του πάνω στον κόσμο του ουρανού», λόγια με τα οποία υπαινίσσεται τη συντέλεια των πάντων, κατά την οποία «ο ουρανός και η γη θα παρέλθουν». Διότι τότε, σύμφωνα με τη σωτήρια διδασκαλία, «ο ήλιος θα σκοτεινιάσει, και η σελήνη δεν θα δώσει το φως της, και τα άστρα του ουρανού θα πέσουν, και οι δυνάμεις των ουρανών θα σαλευθούν. Τότε θα φανεί το σημείο του Υιού του ανθρώπου στον ουρανό, και θα θρηνήσουν όλες οι φυλές της γης και θα δουν τον Υιό του ανθρώπου να έρχεται πάνω στις νεφέλες του ουρανού με δύναμη και πολλή δόξα».

Εις το τέλος, στους υιούς Κορέ, ψαλμός ΜΗʹ. Έπρεπε, λοιπόν, οι υιοί Κορέ, αφού εξέθεσαν τα πρώτα γεγονότα σύμφωνα με τον καιρό τους και αφού ευαγγελίστηκαν τα δεύτερα, και επιπλέον, αφού κήρυξαν την κλήση των εθνών και παρέδωσαν τα σχετικά με την Εκκλησία του Θεού, μετά από όλα αυτά να διακηρύξουν τα περί της συντέλειας του παρόντος βίου και του θείου κριτηρίου· στο οποίο ο Θεός θα οδηγήσει κάθε δημιούργημα σε κρίση, και όλοι θα παραστούμε μπροστά στο βήμα του Θεού, για να λάβει ο καθένας την ανταπόδοση για όσα έπραξε διαμέσου του σώματος, ανάλογα με τα έργα του, είτε αγαθό είτε φαύλο. Αναγκαία, λοιπόν, καλεί όλα τα έθνη στην ακρόαση όσων πρόκειται να λεχθούν.

Αυτά όμως μπορούν να ειπωθούν και για όλους εκείνους που συγκρότησαν άθεα δόγματα και ασεβείς ψευδοδοξίες μέσα σε άθεες αιρέσεις, καθώς και για εκείνους που επαγγέλλονται τη σοφία αυτού του αιώνα, οι οποίοι ακόνισαν τις γλώσσες τους εναντίον της σωτηριώδους διδασκαλίας. Δεν πρέπει δε να παραλείψουμε να συμπεριλάβουμε μαζί με αυτούς και όσους μέσα στην Εκκλησία αναλίσκονται σε διαβολές και καταλαλιές προς όλεθρο των πλησίον τους. Προς όλους αυτούς θα μπορούσε να λεχθεί το εξής: «Αν, λοιπόν, μιλάτε αληθινά με δικαιοσύνη, να κρίνετε ορθά, υιοί των ανθρώπων», έχοντας επίγνωση ότι «κάθε έργο ο Θεός θα το φέρει σε κρίση»· και ότι «πρέπει όλοι να παραστούμε μπροστά στο βήμα του Θεού, ώστε ο καθένας να λάβει την ανταπόδοση για όσα έπραξε διά του σώματος, είτε αγαθό είτε κακό».

Τώρα όμως βλέπεις ότι εσείς οι τρεις, που είστε οι σοφότεροι των Ελλήνων, εσύ και ο Πώλος και ο Γοργίας, δεν μπορείτε να αποδείξετε ότι πρέπει να ζήσει κανείς κάποιον άλλον βίο από αυτόν που και εκεί αποδεικνύεται ωφέλιμος, αλλά, ενώ τόσα άλλα επιχειρήματα έχουν ανασκευαστεί, μόνον αυτός ο λόγος παραμένει ακλόνητος: ότι δηλαδή πρέπει να αποφεύγει κανείς περισσότερο το να αδικεί παρά το να αδικείται, και πάνω από όλα ο άνθρωπος πρέπει να φροντίζει όχι να φαίνεται αγαθός, αλλά να είναι αγαθός, τόσο στον ιδιωτικό όσο και στον δημόσιο βίο». Ο μεν Πλάτων λοιπόν υπέθεσε ότι ο Αιακός, ο Μίνωας και ο Ραδάμανθυς θα είναι οι δικαστές των νεκρών, ο θείος λόγος όμως μαρτυρεί ότι όλοι πρέπει να παρασταθούν μπροστά στο βήμα του Θεού, «για να λάβει ο καθένας την ανταπόδοση για όσα έπραξε μέσω του σώματός του, είτε αγαθό είτε φαύλο». Και πάλι: «Την ημέρα (λέγει) κατά την οποία ο Θεός θα κρίνει τα κρυπτά των ανθρώπων, ο Οποίος θα αποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του: σε αυτούς μεν που με υπομονή στο αγαθό έργο ζητούν δόξα και τιμή και αφθαρσία, θα δώσει αιώνια ζωή, σε εκείνους δε που από φιλόνεικη διάθεση απιστούν στην αλήθεια και πείθονται στην αδικία, θα αποδώσει οργή και θυμό· θλίψη και στενοχώρια θα έλθει σε κάθε ψυχή ανθρώπου που κατεργάζεται το κακό, Ιουδαίου πρώτα αλλά και Έλληνα· διότι δεν υπάρχει διάκριση».