Πατερικές αναφορές στο Β΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 5:10

Αυτοί και όχι άλλοι· διότι με αυτό αποσαφηνίζει το όνομα, σαν να έλεγε κάποιος: «Μακάριο είναι το να φροντίζει κανείς τη σωματική του υγεία». Διότι εκείνος που φροντίζει, αυτός και θα ζήσει με υγεία· έτσι και ο ελεήμων είναι μακάριος, επειδή ο καρπός του ελέους γίνεται προσωπικό κτήμα εκείνου που ελεεί· είτε σύμφωνα με τον λόγο που μόλις διαπιστώσαμε, είτε σύμφωνα με εκείνον που εξετάσαμε προηγουμένως, εννοώ αυτόν που φανερώνει τη συμπόνια της ψυχής για τις συμφορές των άλλων. Διότι και τα δύο είναι εξίσου αγαθά, και το να ελεεί κανείς τον εαυτό του με τον προαναφερθέντα τρόπο, και το να συμπάσχει στις δυστυχίες του πλησίον· διότι η δικαιοσύνη της θείας κρίσεως φανερώνει, μέσω της υπέρτατης εξουσίας, την προαίρεση που έδειξε ο άνθρωπος απέναντι στους πιο αδύναμους· ώστε, κατά κάποιον τρόπο, ο ίδιος ο άνθρωπος να γίνεται κριτής του εαυτού του, δίνοντας ο ίδιος την ψήφο για τον εαυτό του μέσα από την κρίση που ασκεί σε όσους εξαρτώνται από αυτόν. Επειδή, λοιπόν, αποτελεί πεποίθηση, και μάλιστα αληθινή πεποίθηση, ότι ολόκληρη η ανθρώπινη φύση θα παραστεί στο βήμα του Χριστού, προκειμένου να λάβει ο καθένας την ανταπόδοση για τα έργα που έπραξε μέσω του σώματός του, είτε αγαθά είτε φαύλα· ίσως είναι και τολμηρό να πούμε το εξής: αν είναι δυνατόν να συλλάβουμε με τη λογική τα άρρητα και αθέατα, και να κατανοήσουμε από τώρα τη μακαριότητα της ανταπόδοσης αυτών που ελεούνται. Διότι η εύνοια που γεννιέται στις ψυχές, απέναντι σε εκείνους που επιδεικνύουν έλεος κατά τον επίγειο βίο, κατά πάσα πιθανότητα παραμένει παντοτινά στην αιώνια ζωή για όσους έγιναν μέτοχοι αυτής της χάριτος.

Τι λέγεις; Δεν συμμετέχει η σάρκα στους στεφάνους; Αλλά στους μεν πόνους συμμετείχε, από τις αμοιβές όμως αποστερείται; Και όταν μεν έπρεπε να αγωνίζεται, δέχθηκε το μεγαλύτερο μέρος του ιδρώτα· όταν όμως είναι ο καιρός των στεφάνων, στεφανώνεται μόνη η ψυχή; Δεν ακούς τον Παύλο που λέει ότι «πρέπει όλοι να παραστούμε μπροστά στο βήμα του Χριστού, ώστε να λάβει ο καθένας την αμοιβή για όσα έπραξε διά του σώματος, ανάλογα με αυτά που έπραξε, είτε αγαθό είτε κακό»; Δεν τον ακούς πάλι να λέει: «Πρέπει το θνητό τούτο να ενδυθεί την αθανασία, και το φθαρτό τούτο να ενδυθεί την αφθαρσία»;

Και αυτό διδαχθήκαμε, ότι τότε θα δοθεί ο έπαινος στον καθένα από τον Θεό, και μάθαμε ότι ο καθένας θα σηκώσει το δικό του φορτίο, και βεβαιωθήκαμε ότι οι έτοιμοι εισέρχονται μαζί Του στις αιώνιες σκηνές, και δεν μας διέφυγε ότι για τους ράθυμους η θύρα έχει κλείσει· για να πω μάλιστα το φοβερότερο, μας φανερώθηκε ότι οι κολάσεις δεν έχουν τέλος, αλλά παρατείνονται σε άπειρους αιώνες· και ακούσαμε και τούτο, ότι όλοι γυμνοί θα παραστούμε στο βήμα του Χριστού, για να λάβει ο καθένας την ανταπόδοση για όσα έπραξε· και δεν αμφιβάλαμε ότι η κρίση είναι ανηλεής· και καθημερινά ομολογούμε με το στόμα μας ότι έρχεται να κρίνει ζώντες και νεκρούς και να αποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του· και όλοι γνωρίζουμε ότι καθένας που αμάρτησε και αμέλησε τη μετάνοια, στέλνεται στην αιώνια κόλαση. Εφόσον λοιπόν γνωρίζουμε όλα αυτά με βεβαιότητα, πώς δεν τρέμουμε; Πώς δεν θρηνούμε; Πώς δεν αφυπνίζουμε ο ένας τον άλλον και δεν συσκεπτόμαστε για μια απόφαση σωτήρια και αρεστή στον Θεό;

Διότι, εάν οι άνθρωποι που κατασκευάζουν αγάλματα βασιλέων και ζωγραφίζουν τις εικόνες τους απολαμβάνουν τόση τιμή, εμείς που καλλωπίζουμε τη βασιλική εικόνα (διότι ο άνθρωπος είναι εικόνα του Θεού), δεν θα απολαύσουμε αμέτρητα αγαθά, αποδίδοντας το «καθ' ομοίωσιν»; Διότι αυτό συνιστά την ομοίωση: η αρετή της ψυχής, όταν δηλαδή διαπαιδαγωγήσουμε τα παιδιά να είναι αγαθά, απαλλαγμένα από οργή και μνησικακία. Όλα αυτά αποτελούν ιδιώματα του Θεού: όταν τα διαπαιδαγωγήσουμε να είναι ευεργετικά, να είναι φιλάνθρωπα, να μη θεωρούν τα παρόντα (επίγεια) ως κάτι το σπουδαίο. Αυτό λοιπόν ας είναι το έργο μας: να πλάθουμε και να κατευθύνουμε προς το δέον τόσο τον εαυτό μας όσο και εκείνα. Διότι (ειδάλλως) με ποια παρρησία θα σταθούμε μπροστά στο βήμα του Χριστού; Εάν, δηλαδή, όποιος έχει ανυπότακτα παιδιά είναι ανάξιος για το αξίωμα της επισκοπής, είναι πολύ περισσότερο ανάξιος για τη βασιλεία των ουρανών. Τι λες; Ακόμη και αν έχουμε άτακτη γυναίκα, ακόμη και παιδιά, εμείς θα φέρουμε την ευθύνη; Ναι, εάν δεν εκπληρώσουμε με ακρίβεια όσα εξαρτώνται από εμάς· διότι δεν μας αρκεί για τη σωτηρία η δική μας προσωπική αρετή.

γʹ. Τι λέγεις, ω Παύλε; Πώς έχουμε στηρίξει την ελπίδα μας μόνο σε αυτήν τη ζωή, αν τα σώματα δεν ανασταίνονται, εφόσον η ψυχή παραμένει και είναι αθάνατη; Διότι, έστω και αν η ψυχή παραμένει, έστω και αν είναι μυριάδες φορές αθάνατη, όπως πράγματι είναι, χωρίς τη σάρκα δεν πρόκειται να απολαύσει εκείνα τα άρρητα αγαθά, όπως ακριβώς δεν πρόκειται ούτε να κολαστεί. Διότι τα πάντα θα φανερωθούν ενώπιον του βήματος του Χριστού, ώστε ο καθένας να λάβει την ανταπόδοση για όσα ενήργησε διά του σώματος, ανάλογα με εκείνα που έπραξε, είτε αγαθά είτε κακά.

Διότι δεν είναι καλό απλώς το να αναχωρήσει κανείς από τη ζωή, αλλά το να αναχωρήσει όντας ευάρεστος, χάρη στο οποίο γίνεται καλό και εκείνο· ούτε είναι απλώς βαρύ το να παραμένει κανείς εδώ, αλλά το να παραμένει προσκρούοντας στο θέλημα του Θεού. Μη νομίζεις λοιπόν ότι η εκδημία από το σώμα αρκεί· διότι παντού χρειάζεται η αρετή. Διότι όπως ακριβώς, όταν μίλησε για την ανάσταση, δεν άφησε τον ακροατή να έχει θάρρος μόνο σε αυτήν, λέγοντας, «αν βέβαια, και όταν ντυθούμε το σώμα, δεν βρεθούμε γυμνοί από αρετές»· έτσι και τώρα, όταν αναφέρθηκε στην εκδημία, για να μη νομίσεις ότι αυτή σου αρκεί για τη σωτηρία, πρόσθεσε ότι: «Πρέπει να είμαστε ευάρεστοι». Επειδή, λοιπόν, προέτρεψε με πολλά αγαθά, στη συνέχεια προκαλεί φόβο και με τα πιο φοβερά. Διότι το συμφέρον συνίσταται και στην απόκτηση των αγαθών και στην αποφυγή των κακών, τα οποία είναι η γέεννα και η βασιλεία. Επειδή όμως αυτό έχει μεγαλύτερη ισχύ, δηλαδή το να αποφύγει κανείς την κόλαση (διότι, όπου μεν η ζημία φτάνει μέχρι τη στέρηση των αγαθών, οι περισσότεροι θα το υπομείνουν εύκολα· αν όμως φτάσει μέχρι την τιμωρία, δεν το υπομένουν πλέον. Ενώ βέβαια θα έπρεπε να θεωρούν ανυπόφορη την πρώτη περίπτωση, εντούτοις εξαιτίας της ασθένειας των πολλών και του χαμερπούς φρονήματός τους, η δεύτερη τους φαίνεται βαρύτερη)· επειδή λοιπόν η παροχή των αγαθών δεν αφυπνίζει τον πολύ κόσμο τόσο, όσο η απειλή των κολάσεων, αναγκαστικά καταλήγει εδώ, λέγοντας: «Διότι όλοι μας πρέπει να φανερωθούμε μπροστά στο βήμα του Χριστού».

Έπειτα, αφού προκάλεσε φόβο και συγκλόνισε τον ακροατή με την υπενθύμιση εκείνου του βήματος, ούτε και εδώ εξέθεσε τα λυπηρά χωριστά από τα ευχάριστα, αλλά ανέμειξε και κάποια ευφροσύνη, λέγοντας: «Για να λάβει ο καθένας την ανταπόδοση για όσα έπραξε δια του σώματος, είτε αγαθό είτε κακό». Λέγοντας αυτά, αφενός ανορθώνει με τις ελπίδες εκείνους που έχουν επιτύχει τα κατορθώματα της αρετής και υφίστανται διωγμούς, και αφετέρου, μέσω του φόβου, καθιστά πιο προσεκτικούς εκείνους που έχουν περιπέσει σε αμέλεια. Επιπλέον, κατοχύρωνε τη διδασκαλία περί της αναστάσεως των σωμάτων. Διότι βεβαίως δεν είναι δυνατόν, εκείνο που υπηρέτησε στο ένα ή στο άλλο, να παραμείνει εκτός των ανταποδόσεων, λέγει· αλλά, μαζί με την ψυχή, άλλα μεν σώματα τιμωρούνται και άλλα στεφανώνονται. Όμως κάποιοι από τους αιρετικούς ισχυρίζονται ότι ανασταίνεται διαφορετικό σώμα. Από πού προκύπτει αυτό; Πες μου· άλλο αμάρτησε και άλλο τιμωρείται; Άλλο πέτυχε τα κατορθώματα και άλλο στεφανώνεται; Και τι θα απαντήσετε στον Παύλο που λέει: «Δεν θέλουμε να απεκδυθούμε, αλλά να επενδυθούμε»; Και πώς το φθαρτό καταπίνεται από τη ζωή;

Διότι τότε συμβαίνει να καταργείται ακόμη και η φυσική συμπάθεια. Επειδή συμβαίνει δίκαιοι να είναι πατέρες πονηρών παιδιών, και δίκαια παιδιά να έχουν πονηρούς πατέρες· ώστε να είναι καθαρή η απόλαυση και να μην καταρρακώνονται από τον καταναγκασμό της συμπάθειας όσοι απολαμβάνουν τα αγαθά, υποστηρίζω ότι σβήνει αυτή η συμπάθεια, και οι ίδιοι συναγανακτούν μαζί με τον Δεσπότη εναντίον των ίδιων τους των σπλάχνων. Διότι, εάν οι συνηθισμένοι άνθρωποι, όταν δουν τα παιδιά τους να γίνονται φαύλα, τα αποκηρύσσουν και τα αποκόπτουν από τη συγγένεια, πολύ περισσότερο θα πράξουν το ίδιο οι δίκαιοι τότε. Επομένως, ας μην ελπίζει κανείς σε αγαθά, εάν δεν έχει πράξει ο ίδιος κάτι αγαθό, έστω κι αν έχει μυριάδες δίκαιους προγόνους· διότι ο καθένας θα λάβει την ανταπόδοση για όσα έπραξε διά του σώματος. Εδώ μου φαίνεται ότι υπαινίσσεται και όσους πορνεύουν, ορθώνοντας απέναντί τους ως τείχος τον φόβο από τα μέλλοντα· και όχι μόνο σε εκείνους, αλλά και σε όλους όσοι διαπράττουν οποιοδήποτε αμάρτημα. Ας τα ακούσουμε, λοιπόν, και εμείς: αν έχεις μέσα σου τη φωτιά της επιθυμίας, αντιπαράθεσε σε αυτήν εκείνο το πυρ της Κολάσεως, και ετούτη εδώ η φωτιά θα σβήσει αμέσως και θα εξαφανιστεί· κι αν θελήσεις να ξεστομίσεις κάτι άπρεπο, αναλογίσου τον βρυγμό των οδόντων, και ο φόβος θα γίνει για σένα χαλινάρι· κι αν θελήσεις να αρπάξεις ξένα αγαθά, άκουσε τον Κριτή που προστάζει και λέγει: «Δέστε του τα χέρια και τα πόδια, και ρίξτε τον στο σκότος το εξώτερον»· και έτσι θα αποβάλεις και αυτή σου την επιθυμία.

Γ΄. Ας μιμηθούμε λοιπόν και εμείς τη γυναίκα, και για τα δικά μας αμαρτήματα ας μην ντρεπόμαστε τους ανθρώπους, αλλά ας φοβόμαστε όπως πρέπει τον Θεό, ο οποίος και τώρα βλέπει αυτό που γίνεται, και τότε θα τιμωρήσει αυτούς που δεν μετανόησαν τώρα· ενώ τώρα κάνουμε το αντίθετο. Διότι, αυτόν που πρόκειται να μας κρίνει, δεν τον φοβόμαστε· αυτούς όμως που δεν μας βλάπτουν σε τίποτα, αυτούς τους τρέμουμε, και την ντροπή που προέρχεται από αυτούς τη φοβόμαστε πολύ. Γι' αυτό, στο σημείο ακριβώς που φοβηθήκαμε, εκεί υφιστάμεθα την τιμωρία. Διότι αυτός που υπολογίζει τώρα μόνο την ντροπή των ανθρώπων, ενώ δεν ντρέπεται τον Θεό που τον βλέπει να πράττει κάτι άτοπο, και δεν θέλει να μετανοήσει και να αλλάξει, εκείνη την ημέρα δεν θα παραδειγματιστεί ενώπιον ενός και δύο, αλλά ενώπιον ολόκληρης της οικουμένης που θα τον βλέπει. Διότι, το ότι και για τις αγαθές πράξεις και για τις μη αγαθές θα συγκροτηθεί εκεί μεγάλο θέατρο, ας σε διδάξει η παραβολή των προβάτων και των εριφίων, καθώς και ο μακάριος Παύλος, που λέει: «Διότι πρέπει όλοι μας», λέει, «να παρουσιαστούμε μπροστά στο βήμα του Χριστού, για να λάβει ο καθένας την ανταπόδοση για όσα έπραξε διά του σώματος, είτε αγαθό είτε κακό»· και πάλι: «Ο οποίος θα φανερώσει τα κρυπτά του σκότους». Έπραξες κάτι πονηρό, ή το σκέφτηκες, και το κρύβεις από τον άνθρωπο; Από τον Θεό όμως δεν το κρύβεις. Αλλά για τίποτα από αυτά δεν ενδιαφέρεσαι· τα μάτια των ανθρώπων, αυτός είναι ο φόβος σου. Σκέψου, επομένως, ότι ούτε από τους ανθρώπους θα μπορέσεις να κρυφτείς κατά την ημέρα εκείνη.

Ακόμη και σε αυτόν που είναι ράθυμος και χαλαρός, ας επαναλαμβάνουμε πάλι τα ίδια, δηλώνοντας ότι είναι ανάγκη να δώσει λόγο για τη ραθυμία του. Ικανός είναι αυτός ο λόγος, περισσότερο από κάθε φάρμακο, να θεραπεύσει την ψυχή μας. Διότι πράγματι υπάρχει ανάσταση, και η ανάσταση βρίσκεται προ των πυλών, δεν είναι ούτε μακριά ούτε στο απώτερο μέλλον. Διότι «σε λίγο ακόμη», λέει ο Παύλος, «εκείνος που έρχεται θα φθάσει, και δεν θα καθυστερήσει»· και πάλι, «Όλοι μας πρέπει να φανερωθούμε ενώπιον του βήματος του Χριστού»· δηλαδή, και οι πονηροί και οι αγαθοί, ώστε οι μεν να ντροπιαστούν μπροστά σε όλους, ενώ οι δε πάλι να γίνουν λαμπρότεροι ενώπιον όλων. Διότι, όπως ακριβώς οι δικαστές εδώ και τους πονηρούς τιμωρούν και τους αγαθούς τιμούν δημόσια, έτσι ακριβώς συμβαίνει και εκεί· ώστε για τους μεν η ντροπή να γίνει μεγαλύτερη, και για τους δε η λαμπρότητα πιο περιφανής. Αυτά, λοιπόν, ας τα αποτυπώνουμε καθημερινά στον εαυτό μας.

Μην προσπεράσεις επιπόλαια αυτόν τον λόγο, αλλά αναπαράστησε νοερά εκείνο το δικαστήριο και, εισερχόμενος στη συνείδησή σου, αναλογίσου τα πεπραγμένα ολόκληρης της ζωής σου· και όταν ακούσεις ότι ζητά λογαριασμό από τους δούλους Του, να αναλογίζεσαι και τους βασιλείς, και τους στρατηγούς, και τους επάρχους, και τους πλουσίους και τους φτωχούς, και τους δούλους και τους ελεύθερους, και τους πάντες. Διότι όλοι μας πρέπει να φανερωθούμε ενώπιον του βήματος του Χριστού. Ακόμη και αν είσαι πλούσιος, συλλογίσου ότι θα δώσεις λόγο για το αν ξόδεψες τα χρήματά σου σε πόρνες ή σε φτωχούς, αν τα έδωσες σε παράσιτα και κόλακες ή σε εκείνους που έχουν ανάγκη, αν τα διέθεσες σε ασέλγεια ή σε φιλανθρωπία, αν τα κατανάλωσες σε τρυφηλή ζωή, ασωτία και μέθη ή στη βοήθεια των αδικούμενων. Δεν θα σου ζητηθεί λόγος όμως μόνο για τη δαπάνη, αλλά και για την απόκτηση, το αν δηλαδή τα συγκέντρωσες από δίκαιους κόπους ή από αρπαγή και πλεονεξία, αν έλαβες πατρική κληρονομιά ή αν κατέστρεψες τα σπίτια των ορφανών και λεηλάτησες τις περιουσίες των χηρών. Και όπως ακριβώς εμείς ζητάμε λογαριασμό από τους υπηρέτες μας όχι μόνο για την έξοδο των χρημάτων, αλλά και για την είσοδο, εξετάζοντας από πού έλαβαν τα χρήματα, και από ποιους, και πώς, και πόσα, έτσι ακριβώς και ο Θεός μάς ζητά ευθύνες όχι μόνο για τη δαπάνη, αλλά και για την απόκτησή τους.

Τώρα, λοιπόν, το βάπτισμα, είτε βρει ψευδορκία, είτε ευορκία, είτε πορνεία, είτε μοιχεία, είτε κάθε είδους κακία, την αποπλύνει και την καθαρίζει με πολλή ακρίβεια. Είθε δε και στο εξής να διατηρήσετε και εσείς αυτήν την καθαρότητα, απαλλαγμένοι από κάθε κηλίδα, και να μπορέσουμε εμείς να αποκτήσουμε κάποια παρρησία με τις δικές σας προσευχές· διότι σας είναι πλέον επιτρεπτό να προσεύχεστε και υπέρ των διδασκάλων. Διότι, μετά από λίγο, πρόκειται να φανείτε σε εμάς από τους ουρανούς, λάμποντας πιο φωτεινά και από τα ίδια τα άστρα. Είθε, λοιπόν, με τις προσευχές σας να αξιωθούμε όλοι να αποκτήσουμε παρρησία μπροστά στο βήμα του Χριστού, διά του Οποίου και μετά του Οποίου ανήκει η δόξα στον Πατέρα, μαζί με το Άγιο Πνεύμα, νυν και αεί και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Δ'. Γνωρίζοντας, λοιπόν, αυτά, αγαπητοί, και ακόμη περισσότερα (διότι είναι δυνατόν να λεχθούν και πολλά άλλα περί αυτών, αλλά για τους πιο συνετούς αρκούν αυτά), ας αποφύγουμε την κακία και ας επιλέξουμε την αρετή, για να αποδείξουμε με τις πράξεις μας ότι διαθέτουμε ελεύθερη την προαίρεσή μας ως προς τις επιλογές μας, ώστε να μην καταντροπιαστούμε κατά την ημέρα της αποκαλύψεως των έργων μας. Διότι όλοι εμείς πρέπει να φανερωθούμε μπροστά στο βήμα του Χριστού, καθώς λέει ο Παύλος, για να λάβει ο καθένας την ανταπόδοση ανάλογα με όσα έπραξε, είτε αγαθό είτε κακό. Ας φέρουμε, παρακαλώ, στον νου μας εκείνο το δικαστήριο, και ας αναλογιστούμε ότι είναι παρόν τώρα, και ότι ο Κριτής κάθεται στον θρόνο Του, και ότι τα πάντα αποκαλύπτονται και έρχονται στο φως. Διότι δεν πρέπει απλώς να παραστούμε, αλλά και να φανερωθούμε πλήρως.

Δεν είναι δυνατόν, όπως εδώ, να δει κανείς άλλους να προσφέρουν χρήματα, άλλους τροφές και άλλους παρηγορητικούς λόγους, και έτσι να βρει παρηγοριά, αλλά εκεί όλα δεν επιδέχονται συγγνώμη. Ακόμη κι αν πρόκειται για τον Νώε, τον Ιώβ ή τον Δανιήλ, και δουν τους οικείους τους να κολάζονται, δεν τολμούν να παρασταθούν δίπλα τους και να τους απλώσουν το χέρι. Διότι τότε συμβαίνει να καταργείται η φυσική συμπάθεια. Επειδή, δηλαδή, βρίσκονται δίκαιοι που είναι πατέρες αμαρτωλών παιδιών, και αγαθά παιδιά πονηρών γονέων (διότι τα κακά δεν είναι ζήτημα φύσης, αλλά ελεύθερης προαίρεσης), προκειμένου να είναι απόλυτα καθαρή η χαρά τους και να μην καταρρακώνονται από την αναπόφευκτη συμπάθεια εκείνοι που απολαμβάνουν τα αγαθά εκείνα, τότε αυτή η συμπάθεια σβήνει, και οι ίδιοι αγανακτούν μαζί με τον Δεσπότη εναντίον των ίδιων τους των σπλάχνων. Διότι, αν και τώρα κάποιοι, όταν βλέπουν τα παιδιά τους να γίνονται φαύλα, τα αποκηρύσσουν και τα αποκόπτουν από τη συγγένεια, πολύ περισσότερο θα συμβεί αυτό κατά την Κρίση. Επομένως, ας μην ελπίζει κανείς σε κάτι καλό, εφόσον δεν έπραξε το αγαθό, ακόμη κι αν έχει αμέτρητους δίκαιους προγόνους. Διότι καθένας, λέει, θα λάβει την ανταπόδοση για όσα έπραξε διά του σώματος, ανάλογα με τα έργα του, είτε αυτά είναι αγαθά είτε κακά. Ας τα ακούσουμε αυτά, παρακαλώ, και ας συνετιστούμε.

Αν, λοιπόν, ο ζήλος σου αφορούσε την κοσμική ρητορική και έπειτα παραμελούσες τα δικαστήρια, το βήμα, τους στεφάνους που δίνονται εκεί και την παρρησία, θα σε παρακαλούσα, υπενθυμίζοντάς σου όλα αυτά, να επιστρέψεις στους κόπους για χάρη τους. Επειδή, όμως, αγωνιζόμαστε για τα επουράνια και δεν κάνουμε κανέναν λόγο για τα επίγεια, σου υπενθυμίζω ένα άλλο δικαστήριο και ένα βήμα φοβερό και φρικτό: «Διότι όλοι μας πρέπει να φανερωθούμε μπροστά στο βήμα του Χριστού». Και ως κριτής θα κάθεται τότε αυτός που τώρα αθετείται από εσένα. Τι θα πούμε, λοιπόν, τότε; Και πώς θα απολογηθούμε, εάν επιμένουμε να τον αθετούμε; Τι θα πούμε, πες μου; Θα προφασιστούμε τις φροντίδες των βιωτικών υποθέσεων; Αλλά ο ίδιος προέλαβε και είπε: «Διότι τι θα ωφελήσει τον άνθρωπο, εάν κερδίσει τον κόσμο όλο, αλλά ζημιωθεί την ψυχή του;» Μήπως ότι εξαπατηθήκαμε από άλλους; Αλλά ούτε τον Αδάμ τον ωφέλησε ως απολογία το να προβάλει τη γυναίκα και να πει: «Η γυναίκα που μου έδωσες, αυτή με εξαπάτησε», όπως ακριβώς δεν ωφέλησε ούτε τη γυναίκα το φίδι. Είναι φοβερό, ω Θεόδωρε, εκείνο το δικαστήριο, που δεν έχει ανάγκη από κατηγόρους, ούτε περιμένει μάρτυρες· διότι «όλα είναι γυμνά και εκτεθειμένα» σε αυτόν που δικάζει, και πρέπει να λογοδοτήσουμε όχι μόνο για τις πράξεις μας, αλλά και για τις σκέψεις μας· διότι εκείνος ο δικαστής «είναι κριτής των ενθυμήσεων και των λογισμών της καρδιάς». Αλλά ίσως θα επικαλεστείς την ασθένεια της φύσεως και το ότι δεν μπόρεσες να αντέξεις τον ζυγό;

Τι σημαίνει όμως αυτό, το να είμαστε ευάρεστοι; Διότι δεν είναι απλώς καλό το να αναχωρήσουμε από αυτή τη ζωή, αλλά το να απέλθουμε έχοντας ευδοκιμήσει. «Διότι όλοι μας πρέπει να φανερωθούμε μπροστά στο βήμα του Χριστού, για να λάβει ο καθένας την ανταπόδοση για όσα έπραξε μέσω του σώματός του, είτε αγαθό είτε κακό». Επειδή η παροχή των αγαθών δεν αφυπνίζει τον ακροατή τόσο πολύ όσο η απειλή των τιμωριών, αναγκαστικά καταλήγει εδώ τον λόγο του. Και πάλι, προκαλώντας εδώ φόβο, δεν το έθεσε αυτό χωρίς να αναφέρει τον Χριστό. Λέγοντας αυτά, και εκείνους που έχουν κοπιάσει και κατατρέχονται τους ανορθώνει με τις ελπίδες, και εκείνους που έχουν οκνήσει τους κάνει πιο επιμελείς μέσω του φόβου. «Γνωρίζοντας, λοιπόν, τον φόβο του Κυρίου, προσπαθούμε να πείσουμε τους ανθρώπους, ενώ στον Θεό είμαστε ήδη φανεροί. Ελπίζω δε ότι έχουμε φανερωθεί και στις συνειδήσεις σας». Γνωρίζοντας εκείνο το φοβερό δικαστήριο, λέει, ας πράττουμε τα πάντα ώστε να μη δώσουμε λαβή ούτε πρόσκομμα. «Διότι δεν συνιστούμε πάλι τους εαυτούς μας σε εσάς, αλλά σας δίνουμε αφορμή να καυχάστε για εμάς, ώστε να έχετε να απαντήσετε σε εκείνους». Πρόσεξε πώς συνεχώς διορθώνει την υπόνοια ότι δήθεν εγκωμιάζει τον εαυτό του. «Που καυχώνται για το πρόσωπο και όχι για την καρδιά». Δηλαδή, για τα εξωτερικώς ορατά και προς επίδειξη. «Διότι, είτε βρεθήκαμε σε έκσταση, αυτό έγινε για τον Θεό· είτε σωφρονούμε, αυτό γίνεται για εσάς». Εάν, λέει, φθέγξαμε κάτι σπουδαίο, το κάνουμε για τον Θεό, ώστε να μη μας θεωρήσετε εσείς ευτελείς και μας περιφρονήσετε, και έτσι χαθείτε.

2. Ο όφις, λοιπόν, που σέρνεται γύρω από όλα τα καλά και θεοφιλή πράγματα και νοήματα, και ο φονικός εχθρός που εξοντώνεται, καθώς πλήττεται από τη φιλαδελφία, διαρρηγνύεται από την πίστη, νεκρώνεται από την ελπίδα και συγκλονίζεται από τη συμπάθεια, ο παράνομος αυτός ενέβαλε σε κάποιους μιαν αντίληψη έκφυλη και αλλότρια, και παντελώς αντίθετη προς τους ιερούς θεσμούς: ότι δηλαδή όλα τα θεοφιλή έργα που τελούνται μετά θάνατον δεν ωφελούν καθόλου εκείνους που έχουν προαπέλθει. «Διότι», ισχυρίζονται, «ο Θεός τους έχει αποκλείσει·» και, «Ο καθένας θα λάβει την ανταπόδοση για όσα έπραξε διά του σώματος, είτε αγαθά είτε φαύλα·» και ότι, «Στον Άδη ποιος θα σε δοξολογήσει;» και πάλι, «Διότι εσύ θα ανταποδώσεις στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του·» και, «Ό,τι έσπειρε ο καθένας, αυτό και θα θερίσει». Αλλά, ω σοφοί, ας τους πούμε: ερευνήστε και διδαχθείτε, ότι μπορεί μεν να είναι μεγάλος ο φόβος προς τον Δεσπότη των πάντων Θεό, είναι όμως πολύ μεγαλύτερη η αγαθότητά Του· και είναι φοβερές μεν οι απειλές Του, αλλά ακατάληπτη η φιλανθρωπία του Θεού· και είναι φρικτές πάλι οι καταδίκες, αλλά άφατο το πέλαγος των οικτιρμών Του.

«Καταβροχθίστηκε ο θάνατος με ολοκληρωτική νίκη. Πού είναι, θάνατε, το κεντρί σου; Πού είναι, άδη, η νίκη σου; Το κεντρί του θανάτου είναι η αμαρτία, και η δύναμη της αμαρτίας είναι ο νόμος.» «Διότι πρέπει όλοι μας να φανερωθούμε μπροστά στο βήμα του Χριστού, για να λάβει ο καθένας την ανταπόδοση για όσα έπραξε μέσω του σώματος, σύμφωνα με αυτά που έκανε, είτε αγαθό είτε φαύλο.» «Διότι ό,τι σπείρει ο άνθρωπος, αυτό και θα θερίσει.» «Δεν θέλω να έχετε άγνοια, αδελφοί, σχετικά με τους κεκοιμημένους, ώστε να μην λυπάστε, όπως και οι υπόλοιποι που δεν έχουν ελπίδα.» «Σχετικά δε με τους χρόνους και τους καιρούς, αδελφοί, δεν έχετε ανάγκη να σας γράφω. Διότι οι ίδιοι γνωρίζετε με ακρίβεια ότι η ημέρα του Κυρίου έρχεται όπως ο κλέφτης μέσα στη νύχτα. Διότι όταν θα λένε: Ειρήνη και ασφάλεια, τότε θα πέσει καταπάνω τους ξαφνικός όλεθρος.»

6. Και βέβαια, ο θείος απόστολος στη δεύτερη επιστολή προς τους Κορινθίους λέει τα εξής: Πρέπει όλοι μας να φανερωθούμε μπροστά στο βήμα του Χριστού, ώστε να λάβει ο καθένας την αμοιβή για όσα έπραξε μέσω του σώματος, ανάλογα με το τι έκανε, είτε αγαθό είτε κακό. Βλέπεις ότι, πριν από εκείνο το βήμα και πριν φανερωθούμε όλοι μας συγκεντρωμένοι μαζί, κανείς χωρίς το σώμα δεν λαμβάνει την ανταπόδοση για όσα έπραξε μέσω του σώματος; Αλλά και πάλι στη δεύτερη επιστολή προς τον Τιμόθεο, λέει ότι ο καιρός της δικής του αναχωρήσεως έχει φτάσει, ενώ ο στέφανος της δικαιοσύνης απομένει πλέον φυλαγμένος, δεν έχει φτάσει ακόμη, τον οποίο θα μου αποδώσει, λέει, ο Κύριος εκείνη την ημέρα, ο δίκαιος κριτής, και όχι μόνο σε εμένα, αλλά και σε όλους όσοι έχουν αγαπήσει την επιφάνειά του. Και στη δεύτερη επιστολή προς τους Θεσσαλονικείς: Εφόσον είναι δίκαιο ενώπιον του Θεού να ανταποδώσει θλίψη σε εκείνους που σας θλίβουν, και σε εσάς που θλίβεστε να δώσει άνεση μαζί με εμάς, κατά την αποκάλυψη του Κυρίου Ιησού από τον ουρανό με τους αγγέλους της δυνάμεώς του, μέσα σε πύρινη φλόγα, για να αποδώσει δικαιοσύνη σε εκείνους που δεν γνωρίζουν τον Θεό και σε εκείνους που δεν υπακούουν στο ευαγγέλιο του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, οι οποίοι θα υποστούν ως ποινή τον αιώνιο όλεθρο μακριά από το πρόσωπο του Κυρίου και από τη δόξα της ισχύος του, όταν έρθει για να δοξαστεί ανάμεσα στους αγίους του και να θαυμαστεί ανάμεσα σε όλους όσοι πίστεψαν, διότι έγινε πιστευτή η μαρτυρία μας κατά την ημέρα εκείνη.

Και ποιος, ακούγοντας τον Δαβίδ να λέει, δεν φοβάται: «Μία φορά μίλησε ο Θεός, αυτά τα δύο άκουσα, ότι η δύναμη ανήκει στον Θεό, και σε Εσένα, Κύριε, ανήκει το έλεος· διότι εσύ θα ανταποδώσεις στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του». Και πάλι τον Εκκλησιαστή να λέει: «Το τέλος του λόγου, άκουσε το παν: τον Θεό να φοβάσαι και τις εντολές του να τηρείς, διότι αυτό είναι το καθήκον κάθε ανθρώπου· επειδή κάθε έργο ο Θεός θα το φέρει σε κρίση, μαζί με καθετί το κρυφό, είτε είναι αγαθό είτε είναι πονηρό». Και ποιος, ακούγοντας τον Απόστολο να λέει παρόμοια λόγια, δεν τρέμει: «Διότι όλοι μας πρέπει να παραστούμε ενώπιον του βήματος του Χριστού, για να λάβει ο καθένας την ανταπόδοση για όσα έπραξε μέσω του σώματός του, είτε αγαθό είτε κακό». Ποιος, λοιπόν, δεν θα θρηνήσει για την απιστία μας και την τύφλωση της ψυχής μας, αφού, παρόλο που τα ακούμε όλα αυτά, δεν μετανοούμε και δεν κλαίμε πικρά για την τόσο μεγάλη μας αμέλεια και ραθυμία; Αυτήν ακριβώς προβλέποντας ο Ιερεμίας έλεγε: «Επικατάρατος είναι εκείνος που κάνει τα έργα του Κυρίου με αμέλεια». Διότι, εάν φροντίζαμε για τη σωτηρία των ψυχών μας, θα τρέμαμε τον λόγο του Κυρίου και θα σπεύδαμε να τηρήσουμε τις εντολές του, μέσω των οποίων και θα σωζόμασταν. Εμείς όμως, ενώ ακούμε τον Κύριο να λέει: «Εισέλθετε από τη στενή πύλη, αυτήν που οδηγεί στη ζωή», προτιμήσαμε την πλατιά και ευρύχωρη, η οποία οδηγεί στην απώλεια.

Διότι πραγματικά θα έρθει, θα υπάρξει καιρός, κατά τον οποίο θα ηχήσει μια φοβερή σάλπιγγα, εκπέμποντας πρωτόγνωρη φωνή, και όλο αυτό το σύμπαν θα διαλυθεί, αποβάλλοντας την τάξη που τώρα βλέπουμε σε αυτό. Και ο μεν ορατός κόσμος θα παρέλθει, φτάνοντας στη δική του συντέλεια· ο δε κόσμος των νοητών, που τώρα είναι κρυμμένος, θα φανερωθεί, φέρνοντας μυστήρια εντελώς ξένα προς τα μάτια, τις ακοές και τις διάνοιες. Και η μεν σάλπιγγα, ηχώντας σύμφωνα με το θείο πρόσταγμα, θα αναστήσει μεμιάς και αθρόα τις άπειρες μυριάδες των ανθρωπίνων σωμάτων, σαν από κάποιον ύπνο, από τον θάνατο, οδηγώντας τα προς κρίση. Ο δε Θεός θα αποδώσει στον καθένα δίκαια την επάξια ανταμοιβή, σύμφωνα με όσα έπραξε μέσω του σώματος, είτε καλό είτε φαύλο, επιφέροντας μια μεγάλη, φοβερή και έσχατη κατάληξη σε όλα τα όντα.

Διότι αναστήθηκε ως Θεός, καταπατώντας τον θάνατο, ανοίγοντας τον δρόμο της ανάστασης για κάθε σάρκα, και συνανέστησε εμάς, που είχαμε πέσει με την πτώση της αμαρτίας. Ο οποίος εμφανίστηκε μετά την ανάσταση στις γυναίκες και τους προανήγγειλε τη χαρά, εξαφανίζοντας τη λύπη που μας ενέσκηψε από το γυναικείο φύλο. Επίσης, φανερώθηκε στους θεσπέσιους μαθητές του, επιβεβαιώνοντας το μυστήριο της ανάστασής του. Και αποδεικνύοντας ποιος ακριβώς ήταν και πριν από την ανάσταση, τόσο με το ότι έφαγε, όσο και με την ψηλάφηση της θείας πλευράς του από τον σοφό Θωμά, αναλήφθηκε στους ουρανούς και κάθισε στα δεξιά του Θεού και Πατέρα μαζί με την ανθρώπινη φύση που προσέλαβε. Με αυτήν θα έλθει και πάλι με θεοπρεπή δόξα και με εξουσία πάνω σε όλη την κτίση, και θα καθίσει ως κριτής, αποδίδοντας στον καθένα σύμφωνα με τον βίο του. Διότι όλοι μας πρέπει να φανερωθούμε μπροστά στο βήμα του Χριστού.

«Κόλποι» νομίζω πως είναι οι θειότατες και μακαριστές κατοικίες των μακάριων πατριαρχών και όλων των υπολοίπων αγίων, οι οποίες υποδέχονται όλους τους θεοειδείς στην αγήρατη και μακαριότατη τελείωση που υπάρχει σε αυτές. Ίσως όμως να πεις ότι αυτά μεν ορθά ειπώθηκαν από εμάς, αλλά να απορείς για ποιον λόγο ο ιεράρχης δέεται προς τη θεαρχική αγαθότητα, ζητώντας για τον κεκοιμημένο την άφεση των αμαρτημάτων και την ομόταγη και λαμπρότατη κληρονομία μαζί με τους θεοειδείς. Διότι, εάν ο καθένας πρόκειται να λάβει την αμοιβή από τη θεία δικαιοσύνη για όσα καλά ή αντίθετα έπραξε στην παρούσα ζωή, και εφόσον ο κεκοιμημένος έχει ολοκληρώσει τις προσωπικές του ενέργειες στον παρόντα βίο, με ποια ιεραρχική ευχή θα μεταταχθεί σε άλλη κατοικία, παρά την αξία του και την ανταπόδοση της εδώ ζωής του; Εγώ, όμως, γνωρίζω καλά, ακολουθώντας τα θεία λόγια, ότι ο καθένας θα λάβει την αντίστοιχη κληρονομία. Διότι, λέγει, ο Κύριος έκλεισε τη θύρα εναντίον του και: «Ο καθένας θα λάβει την ανταπόδοση για όσα έπραξε διά του σώματος, είτε αγαθό είτε κακό». Το ότι, εξάλλου, οι προσευχές των δικαίων κατά τον παρόντα βίο, πόσο μάλλον μετά θάνατον, ενεργούν μόνο σε όσους είναι άξιοι των ιερών ευχών, μας το διδάσκουν οι αληθείς παραδόσεις των θείων λογίων. Ή τι ωφελήθηκε από τον Σαμουήλ; Και σε τι ωφέλησε τον λαό των Εβραίων η προφητική προσευχή;

Διότι όλοι, λέει, θα παρασταθούμε μπροστά στο βήμα του Χριστού, για να λάβει ο καθένας την ανταπόδοση σύμφωνα με όσα έπραξε δια του σώματος, είτε αγαθό είτε φαύλο. [5] Επομένως, μάταια αισθάνεται ντροπή για κάποιο σωματικό πάθος ο Ζαχαρίας, καθώς και όσοι, παρόμοια με αυτόν, ντρέπονται για σωματικά πάθη, αγνοώντας τα αίτια της ντροπής και ανατρέποντας με εσφαλμένο τρόπο την τάξη της.

Ακούστε τον ίδιο τον απόστολο που βροντοφωνάζει: «Κάθε αμαρτία είναι εκτός του σώματος· εκείνος όμως που πορνεύει, αμαρτάνει στο ίδιο του το σώμα», και πάλι: «Πρέπει να παραστούμε όλοι μπροστά στο βήμα του Χριστού, για να λάβει ο καθένας την ανταπόδοση για όσα έπραξε διά του σώματος, είτε αγαθό είτε φαύλο.» Μπορεί λοιπόν πολλές φορές εξαιτίας αυτού να πει κάποιος: «Ευχαριστώ τον Θεό, διότι δεν μόλυνα κανένα μέλος του σώματός μου με καμία απολύτως πονηρή πράξη» —πράγμα που δεν μπορώ προς το παρόν να πω εγώ, ο εργάτης κάθε ανομίας!— και να έχει δήθεν παρηγοριά από αυτό, ότι δηλαδή είναι απαλλαγμένος από αμαρτία του σώματός του. Αλλά ο Δεσπότης αντιλέγει και αναφέρει την παραβολή των δέκα παρθένων και δείχνει σε όλους μας και αποφαίνεται ότι σε τίποτα δεν ωφελούμαστε από την καθαρότητα του σώματος, αν δεν διαθέτουμε και τις υπόλοιπες αρετές. Και όχι μόνο αυτό, αλλά και ο ίδιος ο Παύλος πάλι, συμφωνώντας με τον Δεσπότη, φωνάζει λέγοντας: «Να επιδιώκετε την ειρήνη με όλους και τον αγιασμό, χωρίς τον οποίο κανείς δεν θα δει τον Κύριο.» Αλλά γιατί είπε «Επιδιώκετε»;

Διότι, σαν την κουφή ασπίδα που κλείνει τα αυτιά της, έτσι και εσείς αποδίδετε, όπως νομίζω, τη σωτηρία των ψυχών σας μόνο στο μοναχικό τρίβωνο, στο κουκούλι και στον ανάλαβο —ορισμένοι μάλιστα και στο μακρύ και σεμνό γένι— και, στηριζόμενοι σε αυτά, καμαρώνετε. Αλλά να είστε βέβαιοι, γυμνοί και εκτεθειμένοι —ακόμη κι αν δεν θέλετε να ακούτε την Αγία Γραφή που σας τα διαλαλεί καθημερινά— θα παρασταθούμε στο βήμα του Χριστού, για να λάβει ο καθένας την ανταπόδοση για όσα έπραξε μέσω του σώματός του, είτε αγαθό είτε πονηρό.

Τι να πούμε λοιπόν για αυτά, αδελφοί; Ότι όλοι ανεξαιρέτως οι άνθρωποι αναχωρούμε από εδώ και η μετάβαση είναι από την παροικία στην αληθινή ανάπαυση, από το σκοτάδι στο φως, από την ταραχή στη γαλήνη, από τον πόλεμο στην ειρήνη, όπου δεν υπάρχει φίδι που να δαγκώνει, όπου δεν υπάρχει φόβος αλλοίωσης, όπου ο καθένας θα λάβει την ανταπόδοση για όσα έπραξε μέσω του σώματός του, είτε αγαθό είτε κακό. Γι' αυτό ας σπεύσουμε, αδελφοί μου, και εμείς να τελειώσουμε τον βίο μας με οσιότητα, ώστε να αποφύγουμε την αιώνια κρίση και να αξιωθούμε τη βασιλεία των ουρανών. Είναι φοβερό να πέσει κανείς στα χέρια του ζωντανού Θεού· ο Θεός μας είναι πυρ καταναλίσκον. Ας φοβηθούμε, αγαπητά τέκνα, ας φρίξουμε, ας ξεσηκωθούμε εναντίον του δράκοντα διαβόλου, τόσο όσοι νομίζουν ότι στέκονται όρθιοι όσο και εκείνοι που έχουν σκοντάψει, διότι στους μεν η μικρή χαλαρότητα προκαλεί θανάσιμη πτώση, ενώ στους δε η μικρή ανύψωση φέρνει τη θεραπεία των ψυχικών τραυμάτων. Μήπως αυτός που πέφτει δεν σηκώνεται, ή αυτός που απομακρύνεται δεν επιστρέφει;