Πατερικές αναφορές στο Β΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 5:17

Ας εφαρμόσουμε λοιπόν στους εαυτούς μας τη μεταπλαστική δύναμη των πραγμάτων και, μεταφέροντας τον σκοπό του νοήματος προς το ωφέλιμο, ας εξετάσουμε με ακρίβεια μήπως ο λόγος μας αστοχήσει ως προς το πρέπον, αν ονομάσουμε «μήνα των νέων» τον καιρό της ελεύσεως του Σωτήρος ημών Ιησού Χριστού, για την οποία είναι φυσικό να εορτάζουν οι πάντες. Διότι έχει πλέον οδηγηθεί προς την απώλεια εκείνος ο δαίμονας, ο αρχηγός της κακίας, ο οποίος σαν χειμώνας ενέσκηπτε στις ψυχές όλων και σαν ακατάπαυστη βροχή έσταζε μέσα μας τις άτοπες επιθυμίες. Η ισχύς των ακαθάρτων πνευμάτων έχει εκδιωχθεί και το σκοτεινό νέφος της αμαρτίας έχει αποτιναχθεί μέσω της χάριτος. Ένα εαρινό φως έχει απλωθεί επάνω μας· και επιπλέον, η απαρχή του Πνεύματος που μας δόθηκε, σαν κάποιος ζέφυρος ή λεπτή αύρα περιπνέει τις ψυχές όλων, καθιστώντας εκείνους στους οποίους κατοικεί με ποικίλους τρόπους, να μην υστερούν σε ευωδία από τα άνθη. «Διότι είμαστε ευωδία Χριστού στον Θεό», όπως λέει ο Παύλος. Και την παλαιότητα του περασμένου βίου την έχουμε αποβάλει σαν μαραμένο φύλλο, και ανανεωνόμαστε πάλι σε μια άλλη πολιτεία, αρτιθαλή και νεόφυτη. Έτσι έλεγε και ο μακάριος Παύλος: «Ώστε αν κάποιος είναι εν Χριστώ, είναι καινή κτίση· τα αρχαία παρήλθαν, ιδού τα πάντα έγιναν καινά».

ΛΟΓΟΣ Ε'. α'. Υπάρχει καιρός για κάθε πράγμα, λέει η θεία Γραφή· και μου φαίνεται ότι έχει εξετάσει άριστα τη φύση των πραγμάτων. Διότι τίποτα δεν την βλάπτει τόσο, όσο το να αστοχεί κανείς ως προς τον κατάλληλο καιρό. Επομένως, επειδή ακριβώς κανείς δεν θα αρνηθεί ότι αυτό είναι φαύλο, αλλά οπωσδήποτε θα συμφωνήσει κάθε συνετός άνθρωπος, είναι ανάγκη να θεωρούμε το αντίθετο ως την καλύτερη επιλογή, εννοώ δηλαδή τον κατάλληλο καιρό για όλα και αυτόν που ταιριάζει σε κάθε πράγμα. Ο παρών καιρός, λοιπόν, είναι καιρός εορτής, και είναι πάλι επιβεβλημένο να υπακούμε στη θεία Γραφή: «Σαλπίστε με σάλπιγγα κατά τη νεομηνία, κατά την εύσημη ημέρα της εορτής σας». Έπειτα, ποιος καιρός θα αναλάμψει σε εμάς πιο επίσημος από τον παρόντα; Και τι είναι τόσο περιφανές, όσο η πανεύφημη εορτή μας, η οποία αναδεικνύει ως όντως αληθινή Νεομηνία τον νέο για εμάς αιώνα της ελεύσεως του Σωτήρος; «Κατά τον οποίο τα πάντα έγιναν καινούργια, και τα παλαιά παρήλθαν», όπως λέει ο Παύλος. Ας ηχήσει, λοιπόν, η σάλπιγγα της Εκκλησίας, και με χαρά ας εκπέμψει πάλι σε εμάς το ετήσιο κήρυγμα.

Θα μας προσφέρει δε ο Χριστός, ο οποίος μας αναγέννησε δια της πίστεως, προσφέροντας τον εαυτό του ως θυσία υπέρ ημών στον Πατέρα· και θα μας προσφέρει κατά την όγδοη ημέρα, δηλαδή μετά τον νομικό σαββατισμό. Διότι αυτός είναι ο καιρός της παρουσίας του Σωτήρος μας· επειδή και ο Χριστός είναι το τέλος του νόμου και των προφητών. Για αυτήν την αιτία, νομίζω, ή μάλλον για να μιλήσω ακριβέστερα, η όγδοη ημέρα, σε εμάς έχει ονομαστεί Κυριακή, καθώς αφενός ολοκληρώνει πλέον τον καιρό του νόμου, αφετέρου εισάγει για εμάς την αρχή των χρόνων του Κυρίου, κατά τους οποίους τα πάντα έγιναν καινά. Όπως εξάλλου λέει και ο Παύλος: «Ώστε εάν κάποιος είναι εν Χριστώ αποτελεί καινή κτίση, τα παλαιά παρήλθαν, ιδού τα πάντα έγιναν καινά». Πρέπει να θεωρούμε ότι αυτόν τον τύπο των πνευματικών νοημάτων εισάγει σε εμάς η κατά σάρκα περιτομή, η οποία τελείται μεν την όγδοη ημέρα, όπως είπα, και φέρνει τα νεογνά ενώπιον του Θεού.

Λόγος ΙΔ'. α'. Οι ιεροί λόγοι από παλιά έχουν υμνήσει τα παραγγέλματα της αγίας μας εορτής· και νομοθετούν ότι πρέπει να αναφωνήσουμε γι' αυτήν μεγαλόφωνα και διαπεραστικά, λέγοντας: «Σαλπίστε με σάλπιγγα κατά τη νεομηνία, κατά την επίσημη ημέρα της εορτής σας». Επειδή όμως έχει πλέον αφαιρεθεί η σκιά του νόμου, και επιπλέον το γράμμα έχει μεταβληθεί σε σαφή και φανερότερη δήλωση των πραγμάτων, αφήνοντας κατά μέρος ως παρωχημένο και άχρηστο πια αυτό που είχε εφευρεθεί από τους αρχαίους σε σκιά και τύπους, εννοώ τον άσημο ήχο των σαλπίγγων, ας παρακινήσουμε την ακριβή και εύρυθμη υπηρεσία του κηρύγματος να εξυπηρετήσει τα παραγγέλματα της εορτής. Διότι ήδη εμφανίζεται η νεομηνία, δηλαδή ανατέλλει ο καινουργός και νέος καιρός της αναστάσεως του Σωτήρα μας. «Διότι αν κάποιος είναι εν Χριστώ, είναι νέα κτίση», σύμφωνα με το γεγραμμένο, «τα αρχαία παρήλθαν, ιδού τα πάντα έγιναν νέα». Επομένως (διότι νομίζω ότι πρέπει να προχωρήσω κατευθείαν στο πρέπον), «αγιάστε νηστεία», σύμφωνα με τη φωνή του προφήτη. Και το να αγιάζει κανείς σημαίνει να καθιερώνει, και να προσφέρει σαν κάποιο λογικό ανάθημα στον Θεό που κυβερνά τα πάντα.

Το ότι, λοιπόν, ήταν αναγκαία για την ωφέλειά μας η αναβολή των ευαγγελικών θεσπισμάτων, θα μπορούσε να το υποδηλώσει, έστω και αμυδρά, το γεγονός ότι ο Θεός νομοθέτησε να τελείται το Πάσχα όχι ίσως στο πρώτο, αλλά στο δεύτερο έτος. Σε αυτόν τον συλλογισμό νομίζω πως θα συμβάλει και το εξής. Διότι ο Θεός των όλων πρόσταξε τον θεσπέσιο Μωυσή να κατασκευάσει και να αναδείξει εκείνη την αρχαία σκηνή, η οποία δεν θα διαρρυθμιζόταν με όποιον τρόπο θα ήθελε ο ίδιος, αλλά όπως θα προσταζόταν από τον Θεό: «Διότι πρόσεξε», λέει, «θα την κατασκευάσεις σύμφωνα με το πρότυπο που σου υποδείχθηκε στο όρος». Όταν δε το θείο θέσπισμα εκπληρώθηκε αμέσως, και το τεχνούργημα έλαβε την τελειότατη μορφή του, ο Θεός είπε πάλι: «Κατά την πρώτη ημέρα του πρώτου μήνα, την πρώτη του μήνα, θα στήσεις τη σκηνή». Σε αυτά δε η Ιερή Γραφή προσθέτει: «Και συνέβη κατά τον πρώτο μήνα, κατά το δεύτερο έτος, μετά την έξοδό τους από την Αίγυπτο, να στηθεί η σκηνή κατά την πρώτη του μήνα». Ακούς ότι κατά το δεύτερο έτος και κατά την πρώτη του πρώτου μήνα έστησε τη σκηνή; Διότι τότε ακριβώς σφαζόταν και ο αμνός, προσημαίνοντας στο πρόσωπό του το αληθινά ιερό και άμωμο θύμα, δηλαδή τον Χριστό, ο οποίος προσέφερε τον εαυτό του ως οσμή ευωδίας στον Θεό και Πατέρα, μεταρρυθμίζοντας την κατάστασή μας σε έναν νέο αιώνα. Η δε πρώτη ημέρα του μήνα (νουμηνία) θα μπορούσε να νοηθεί ως τύπος του νέου αιώνα, και μάλιστα πολύ σαφής. «Διότι τα εν Χριστώ αποτελούν καινή κτίση και τα αρχαία παρήλθαν», σύμφωνα με τις Γραφές.

Επειδή, λοιπόν, δεν ήταν δυνατόν ούτε η γνώση των πρακτέων να βρεθεί καθαρά μέσα από τη σκιά του κόσμου, ούτε βέβαια η κάθαρση από τα αμαρτήματα· διότι ο νόμος δεν δικαίωσε κανέναν, αλλά μάλλον καταδίκαζε παρά απάλλασσε από τα παραπτώματα τους παραβάτες· ο Θεός και Πατέρας προνόησε για τη σωτηρία και τη ζωή όλων μας. Γνωρίζοντας δηλαδή την πλάση μας και το πόσο εύκολα η διάνοιά μας παρασύρεται προς τα αθέμιτα, μας προσέφερε τη δικαίωση μέσω της πίστεως στον Χριστό, η οποία μας απαλλάσσει από τις παλαιές κατηγορίες και εξαφανίζει την καταδίκη για τα προηγούμενα παραπτώματα, μεταφέροντάς μας μάλλον σε μια καινότητα ζωής, πρωτόγνωρη στους ανθρώπους της παλαιάς εποχής. «Διότι εν Χριστώ τα πάντα είναι καινούργια, και τα παλαιά παρήλθαν», σύμφωνα με τη φωνή του Παύλου. Εμφανίστηκε, λοιπόν, σε εμάς ο μονογενής Λόγος του Θεού, ο οποίος είναι Θεός και Κύριος.

Η δε τρίτη, δηλαδή η εορτή των σκηνών, ήτοι της Σκηνοπηγίας, στο τέλος κάθε κόπου και καθώς είχε ήδη συσσωρευθεί στις αποθήκες η ποικιλόμορφη σοδειά, εορταζόταν με ευθυμία. Διότι, αφού είχαν φέρει εις πέρας κάθε ιδρώτα από αυτούς που αναμένουν όσους συνηθίζουν να καλλιεργούν τη γη, έπαιρναν κλαδιά φοινίκων, καρπό ωραίου δέντρου, πυκνούς κλάδους δέντρων, καθώς και λυγαριάς και ιτιάς· έπειτα, πλέκοντας τις σκηνές, ξεκούραστοι και με άνετη διαβίωση, διέμεναν σε αυτές επτά ολόκληρες ημέρες. Αυτά, λοιπόν, είναι τα νοήματα της κάθε εορτής. Επειδή όμως έχει παρέλθει η σκιά του νόμου, και όσα είχαν προφητευθεί τυπικώς στους παλαιούς έχουν μεταβεί στην αλήθεια (διότι τα πάντα εν Χριστώ είναι καινά)· ας ατενίσουμε κάτι το πνευματικό με τα μάτια της διανοίας, και ας καταδείξουμε ότι οι εορτές, τις οποίες μόλις αναφέραμε, είναι τοποθετημένες στην πλέον άριστη τάξη. Και ο λόγος θα ακολουθεί παντού όσα έχουν γίνει ως τύποι, μορφοποιώντας την αλήθεια μέσα από αυτά, όσο είναι δυνατόν.

ΛΟΓΟΣ Λʹ. αʹ. Σε εκείνους που ιερουργούν το σεπτό και θείο κήρυγμα, εννοώ βέβαια αυτό του Σωτήρα όλων μας Χριστού, το Άγιο Πνεύμα μέσω της λύρας του Ψαλμωδού παραγγέλλει λέγοντας: «Σαλπίστε με τη σάλπιγγα κατά τη νεομηνία, κατά την εύσημη ημέρα της εορτής μας. Διότι αυτό είναι πρόσταγμα για τον Ισραήλ, και δίκαιη απόφαση για τον Θεό του Ιακώβ.» Και ως νεομηνία σε αυτά τα λόγια εννοούν τον νέο και σαν αρτιθαλή καιρό της έλευσης του Σωτήρα μας, «κατά τον οποίο όλα τα παλαιά έχουν παρέλθει, και τα πάντα έχουν γίνει καινούργια», σύμφωνα με τη φωνή του θεσπέσιου Παύλου, και είναι σαν μια αρχή ενός νέου αιώνα. Πρέπει λοιπόν εμείς να σαλπίζουμε κατά τη διάρκειά του, δηλαδή, εκπέμποντας μια πολύ ξεκάθαρη και διαπεραστική ηχώ, να λέμε προς όλους παντού: «Ο Κύριος είναι Θεός και εμφανίστηκε σε εμάς, συστήστε εορτή με πυκνά κλαδιά μέχρι τα κέρατα του θυσιαστηρίου.» Το τι όμως θα ήθελε να δηλώσει το «να συστήσετε την εορτή με πυκνά κλαδιά», θα προσπαθήσω να το εξηγήσω πολύ καλά: διότι είχε ανεγερθεί μεν η αρχαία σκηνή στην έρημο, αλλά βρισκόταν σε διπλή διάταξη· διότι η μία ήταν η πρώτη, που είχε το θυσιαστήριο της κατά νόμον λατρείας, στην οποία προστάζονταν να θυσιάζουν βόδια, και να σφάζουν πρόβατα, και να προσφέρουν θυμιάματα, εκείνοι που τιμούσαν τον Θεό ακόμη μέσω σκιών και τύπων. Δεύτερη δε, συνεχόμενη με την πρώτη και πιο εσωτερική, την οποία χώριζε καταπέτασμα, και το όνομά της ήταν τα Άγια των αγίων.

«Ιδού, εγώ δημιουργώ νέα πράγματα, τα οποία τώρα ανατέλλουν, και θα τα γνωρίσετε.» Γι' αυτό λοιπόν και ο ίδιος, επειδή είχε ανατραφεί με τους θείους λόγους, μας απέδειξε ότι αυτή η προφητεία έχει ήδη εκπληρωθεί στον Χριστό, λέγοντας: «Ώστε, αν κάποιος είναι στον Χριστό, είναι νέα κτίση· τα παλαιά παρήλθαν, ιδού τα πάντα έγιναν νέα.» Διότι έχουμε αναδημιουργηθεί στον Χριστό και έχουμε γίνει νέα κτίση.

«Ιδού, ο Κύριος έρχεται με ισχύ, και ο βραχίονάς του με κυριαρχία. Ως ποιμένας θα ποιμάνει το ποίμνιό του, και με τον βραχίονά του θα συνάξει τα αρνιά, και θα παρηγορήσει αυτές που κυοφορούν.» Έγινε, λοιπόν, για εμάς ο Χριστός δικαιοσύνη και ανάπαυση· και μας έσωσε από τη γη την οποία καταράστηκε ο Κύριος και Θεός. Διότι αυτά μας έλεγε προφητεύοντας για τον Νώε ο Λάμεχ. Και είναι αναμφισβήτητο ότι τα εγκλήματα της παράβασης του Αδάμ έχουν λυθεί πάλι εν Χριστώ. «Διότι έγινε για εμάς κατάρα», σύμφωνα με το γεγραμμένο, απαλλάσσοντας τη γη από την αρχαία κατάρα. Διότι μέσω αυτού λέμε ότι ο Πατέρας και Θεός ανακεφαλαιώνει τα πάντα στην αρχική τους κατάσταση· «και τα παλαιά παρήλθαν, τα πάντα έγιναν καινούργια, και αν κάποιος είναι εν Χριστώ, είναι καινούργια κτίση.» Εφόσον είναι ο δεύτερος Αδάμ που μέσω της υπακοής ανατρέπει την κατηγορία του πρωτόπλαστου· εννοώ δηλαδή την αρχική άρνηση που έγινε παρακοή. Έτσι θεωρούσε σωστό να φρονεί και ο θεσπέσιος Παύλος. Διότι γράφει ως εξής: «Διότι, όπως ακριβώς διαμέσου της παρακοής τού ενός ανθρώπου καταστάθηκαν αμαρτωλοί, έτσι και διαμέσου της υπακοής τού ενός, πολλοί θα κατασταθούν δίκαιοι. Και ο Χριστός έγινε υπήκοος στον Πατέρα μέχρι θανάτου, και μάλιστα θανάτου σταυρού.» Όπως, λοιπόν, ήταν καταραμένη η γη εξαιτίας της αρχικής παράβασης εν Αδάμ, έτσι έγινε ευλογημένη εξαιτίας της υπακοής του Χριστού. Μας λύτρωσε όμως και με άλλον τρόπο από τη γη που είχε γίνει καταραμένη. «

Και έχουμε πάλι ευλογηθεί από αυτόν· διότι είπε για εμάς: «Άγιε Πατέρα, διατήρησέ τους μέσα στην αλήθειά σου». Και αν βέβαια η Ρεβέκκα νοηθεί ως μητέρα και του Ησαύ, αυτό δεν βλάπτει καθόλου τα θεωρήματά μας. Διότι, από τη μία πλευρά, εκλάβαμε τον Ησαύ ως τύπο εκείνων που προέρχονται από τον Ισραήλ· ενώ στη Ρεβέκκα, από την άλλη, δώσαμε το πρόσωπο της Εκκλησίας. Αλλά και οι ίδιοι οι προερχόμενοι από τον Ισραήλ έγιναν υιοί της Εκκλησίας μέσω της πίστεως στον Χριστό, μη λογιζόμενοι πλέον ως εκείνος ο παλαιός και αρχαίος λαός, αλλά μάλλον μεταστοιχειούμενοι σε έναν νέο λαό, αναμεμειγμένοι μαζί με εκείνους που προέρχονται από τα έθνη. «Διότι, αν κάποιος είναι εν Χριστώ, είναι νέα κτίση»· Αυτός που και τους δύο λαούς τούς ανέπλασε σε έναν νέο άνθρωπο, φέρνοντας ειρήνη, σύμφωνα με τις Γραφές, και συμφιλιώνοντας αμφοτέρους στο ένα πνεύμα προς τον Πατέρα. Διότι γκρέμισε το μεσότοιχο του φραγμού, και κατήργησε τον νόμο των εντολών που συνίστατο σε διατάξεις.

Ακόμη περί του Ιακώβ. 1. Η ανθρώπινη φύση, βέβαια, οδηγήθηκε μέσω της αμαρτίας στον θάνατο. Επειδή δε είχε απομακρυνθεί εντελώς από Εκείνον που δύναται να σώζει, αυτός που είχε πλαστεί σύμφωνα με τη θεία εικόνα ήταν σχεδόν αιχμάλωτος πολέμου, και καταπιεζόταν από το βάρος της δουλείας. Διότι υπέβαλλε, έστω και παρά τη θέλησή του, τον αυχένα στον Σατανά που τον είχε καταδυναστεύσει, ο οποίος, λόγω της υπερβολικά μεγάλης αλαζονείας του (διότι το πονηρό πνεύμα είναι υπερόπτης), αποθρασύνθηκε απέναντι σχεδόν σε όλους όσους βρίσκονταν πάνω στη γη, λέγοντας: «Θα συλλάβω με το χέρι μου ολόκληρη την οικουμένη σαν φωλιά, και θα τους μαζέψω σαν εγκαταλελειμμένα αυγά, και δεν υπάρχει κανείς που θα μου ξεφύγει, ούτε θα μου αντιμιλήσει.» Διότι βασίλευσε από πλεονεξία, όπως είπα, και ονομάστηκε θεός αυτού του αιώνα. Διότι ο κόσμος τον προσκύνησε, και λάτρεψε την κτίση αντί για τον Κτίσαντα. Επειδή όμως ο Θεός σπλαγχνίστηκε όσους είχαν περιέλθει σε τέτοια ταλαιπωρία, υποσχέθηκε να μας αποστείλει από τον ουρανό τον Υιό, για να επαναφέρει την ανθρώπινη φύση πάλι σε αυτό που ήταν στην αρχή. «Καινή κτίση είναι τα εν Χριστώ», σύμφωνα με τις Γραφές. Κομιστές δε αυτών των αγαθών λόγων προς εμάς έγιναν οι μακάριοι προφήτες, «οι οποίοι προφήτευσαν για τη χάρη που προοριζόταν για εμάς, ερευνώντας σε ποιον και σε τι είδους καιρό αναφερόταν το Πνεύμα του Χριστού που ήταν μέσα τους, όταν προμαρτυρούσε τα παθήματα του Χριστού και τις δόξες που θα ακολουθούσαν, στους οποίους αποκαλύφθηκε ότι δεν διακονούσαν αυτά για τους εαυτούς τους, αλλά για εμάς.»

β'. Καθορίζεται λοιπόν στην αρχή του έτους, κατά τον πρώτο μήνα, ο καιρός της ιερουργίας· διότι αρχή των πάντων είναι ο Χριστός, αφού δεν είναι πρόσφατος, εξαιτίας της προαιώνιας γέννησής Του από τον Θεό Πατέρα. Και αγιάζει ο Ίδιος καθ' όλο τον χρόνο τα πάντα από την αρχή μέχρι το τέλος, αλλά η πανήγυρις τελείται σαν στον μήνα των νέων. «Διότι τα παλαιά παρήλθαν», σύμφωνα με τη φωνή του μακαρίου Παύλου· «ιδού, τα πάντα έγιναν καινούργια». Και η ανθρώπινη φύση αναθάλλει προς την αρχική της κατάσταση εν Χριστώ. Ενώ οι υιοί του Ισραήλ ήταν ακόμη δούλοι και υπέκειντο σε τυραννική εξουσία -διότι τελούσαν ακόμη υπό την κυριαρχία των Αιγυπτίων- διατάσσονταν αυτά· με τον λόγο να υποδηλώνει και πάλι αινιγματικά ότι με κανέναν άλλον τρόπο δεν θα μπορούσε η ανθρώπινη ψυχή να ανυψωθεί προς την ελευθερία από την αμαρτία, να ξεφύγει από την πλεονεξία του διαβόλου, και να φτάσει στην άνω πόλη από τη διαμονή της στον κόσμο, παρά μόνο μέσω της μετοχής και της φιλανθρωπίας του Χριστού, σύμφωνα με αυτό που ειπώθηκε από τον Ίδιο προς τους ανόητους Ιουδαίους: «Αλήθεια, αλήθεια σας λέω, ότι καθένας που πράττει την αμαρτία είναι δούλος της αμαρτίας· ο δούλος δεν μένει στην οικία για πάντα· ο υιός μένει για πάντα. Εάν λοιπόν ο υιός σας ελευθερώσει, θα είστε πραγματικά ελεύθεροι».

Αφού λοιπόν ο Μωυσής υποχωρεί μπροστά στη δόξα του Χριστού, ας μην τον φέρνει κανείς και πάλι στο προσκήνιο· ας μην επικρατούν πλέον οι τύποι, ούτε βέβαια να ανακινείται από κανέναν η σκιά. «Τα παλαιά παρήλθαν, ιδού τα πάντα έγιναν καινούργια.» Εάν όμως κάποιος επιλέξει να το πράξει αυτό, ας γνωρίζει ότι ατιμάζει τη θεία οικονομία, ότι αντιστρατεύεται το θέλημα του Θεού και ότι παραλύει το σεπτό και μέγα μυστήριο. Διότι εκείνος που παραμένει ακόμη προσκολλημένος στους τύπους μετά την φανέρωση του Ιησού, αφενός θα βρεθεί όσο το δυνατόν πιο μακριά από τους ιερούς καταλόγους, αφετέρου θα αποδειχθεί απόκληρος και παντελώς αμέτοχος των χαρισμάτων που προσφέρονται μέσω του Χριστού. Αυτό ακριβώς το πάθημα ελέγχει σαφώς σε μερικούς από τους Γαλάτες ο θεσπέσιος Παύλος, γράφοντας: «Ω ανόητοι Γαλάτες, ποιος σας βασκάνεψε; Εσάς, μπροστά στα μάτια των οποίων ο Ιησούς Χριστός προδιαγράφηκε ως εσταυρωμένος.»

ΑΛΛΟ. «Τα παλαιά», λέγει, «παρήλθαν, ιδού τα πάντα έγιναν καινούργια. Και τα πάντα προέρχονται από τον Θεό, ο οποίος μας συμφιλίωσε με τον εαυτό του διά του Χριστού, και μας έδωσε τη διακονία της συμφιλίωσης, δηλαδή ότι ο Θεός ήταν εν Χριστώ συμφιλιώνοντας τον κόσμο με τον εαυτό του, μη λογαριάζοντας σε αυτούς τα παραπτώματά τους». Πρέπει να ερευνηθεί σε αυτά ο τρόπος της συμφιλίωσής μας με τον Θεό.

ΑΛΛΟ. «Ώστε, αν κάποιος είναι εν Χριστώ, είναι καινούργια κτίση· τα παλαιά παρήλθαν, ιδού τα πάντα έχουν γίνει καινούργια, και τα πάντα προέρχονται από τον Θεό.» Επομένως, δεδομένου ότι ο Χριστός μας ανακαινίζει και μας μεταθέτει σε μια νέα ζωή, το Πνεύμα λέγεται ότι ανακαινίζει, σύμφωνα με αυτό που ψάλλεται στους Ψαλμούς: «Θα εξαποστείλεις το Πνεύμα σου και θα δημιουργηθούν, και θα ανακαινίσεις το πρόσωπο της γης», είναι ανάγκη να ομολογούμε ότι το Πνεύμα προέρχεται από την ουσία του Υιού.

Και δεν επιτρέπει σε καμία περίπτωση να εκδηλώνονται αχαλίνωτα τα έργα του θυμού, και να στρέφονται ενάντια στην ίδια τη φύση, της οποίας νοείται ως μόνος Δεσπότης ο Δημιουργός· διότι η δουλεία και το πάθος που σχετίζεται με αυτήν δεν αποτελούν φυσικό αρρώστημα, αλλά επίκτητο εξαιτίας της πλεονεξίας. Εν Χριστώ, λοιπόν, ο Θεός και Πατέρας αναπλάθει αμέσως ολόκληρη τη φύση σύμφωνα με την αρχική της κατάσταση. «Διότι εάν κάποιος είναι εν Χριστώ, είναι καινή κτίση.» Αναιρείται δε εντελώς το αίσχος της δουλείας· διότι γράφει ο Παύλος ότι «Εν Χριστώ Ιησού, δεν υπάρχει δούλος, ούτε ελεύθερος.» Ο νόμος, προπαιδεύοντας προς το τέλειο, αφαιρεί προς το παρόν την ακάθεκτη χρήση της εξουσίας και την υπέρβαση του μέτρου του καθήκοντος, επιβάλλοντας ως ποινή σε όσους παραμελούν τον νόμο την απελευθέρωση των αδικημένων. Αλλά αυτά βέβαια ανήκουν στο γράμμα και στη σκιά, εάν επιλέξει κανείς να τα νοήσει κατ' αυτόν τον τρόπο· εάν όμως ο σκοπός του νόμου ερμηνευθεί πνευματικά, θα μπορούσες να προσεγγίσεις, ω Παλλάδιε, και με άλλον τρόπο τα θεωρήματα που περιέχονται σε αυτόν· διότι αυτό εδώ το εγκόσμιο φως το δεχόμαστε και το θαυμάζουμε με τα μάτια του σώματος· ενώ το θεϊκό και νοητό φως ανατέλλει στις καρδιές μας· και η μεν τροφή του σώματος αλέθεται από τα δόντια, και το πράγμα αυτό γίνεται οδός προς τη ζωή· τα δε θεία θεωρήματα, που είναι σκληρά και δυσνόητα, σαν από δόντι σχεδόν συντρίβονται από τη δύναμη της διάνοιας και τρέφουν την ψυχή.

Διότι, όπως ακριβώς αρχή του μήνα είναι η πρώτη από τις ημέρες του, δηλαδή η νουμηνία, έτσι αποτελεί και μια αρχή ενός νέου αιώνα, και μια εισαγωγή στην καινότητα των χρόνων, ο καιρός της παρουσίας του Χριστού. «Διότι καινούργια κτίση υπάρχει εν Χριστώ· τα παλαιά παρήλθαν.» Αναλάμπει δε σε εμάς ο μέλλων αιώνας, ο οποίος τώρα μεν θεωρείται ακόμη ως ελπίδα, τότε όμως θα είναι αληθινά παρών, όταν ο Χριστός επιλάμψει και πάλι σε εμάς μαζί με τους αγίους αγγέλους μέσα στη δόξα του Πατρός, για να παραλάβει μαζί Του όσους επέλεξαν να πορευθούν σε καινότητα ζωής και οι οποίοι πλούτισαν με υπομονή το εκπρεπέστατο κάλλος της ευαγγελικής πολιτείας, και για να τους εισαγάγει στην από παλιά προσδοκώμενη δόξα και βασιλεία. Το ότι δε τα εν Χριστώ είναι καινούργια κτίση και σαν μια νέα βλάστηση καιρών και πραγμάτων, το καταδεικνύει πολύ καλά ο συμβολισμός του πρώτου μήνα, κατά τον οποίο εμφανίζεται στη γη χλόη απαλή και αρτιφανής, καθώς και η αναβλάστηση των φυτών, και φανερώνεται το πολυειδές κάλλος των λουλουδιών στα λιβάδια, μέσα στη χαρμόσυνη εαρινή ευωδία. Διότι τρόπον τινά σε έναν τέτοιο καιρό κάλεσε ο Χριστός την εξ εθνών Εκκλησία, λέγοντας τα εξής: «Σήκω, έλα, πλησίον μου, καλή μου, περιστερά μου, διότι ιδού ο χειμώνας απήλθε, η βροχή πέρασε και έφυγε· τα άνθη φάνηκαν στη γη· ο καιρός του κλαδέματος έφτασε.»

Ξεκινά βέβαια ο Ααρών, πλην όμως δεν έχει σιγήσει ο Μωυσής, μολονότι ο Ααρών σπεύδει ήδη προς τα έργα της ιερωσύνης. Διότι ως χρόνος της ιερωσύνης του Χριστού θα μπορούσε ευλόγως να νοηθεί αυτός μετά τον νόμο, δηλαδή η όγδοη ημέρα, κατά την οποία έγινε η ανάσταση, και αποτελεί σαν μια αρχή ενός νέου αιώνα. Επειδή υπάρχει καινή κτίση εν Χριστώ, σύμφωνα με το γεγραμμένο. Εφόσον δε έχει ήδη αναδειχθεί ο Χριστός κατά την όγδοη ημέρα, τα του Μωυσή παύουν· διότι δεν λατρεύουμε πλέον με τύπους και σκιές. Ωστόσο, η έννομη παιδαγωγία δεν έχει σιγήσει, επειδή ο νόμος είναι πνευματικός για τους πνευματικούς, και μιλά πάντοτε για το μυστήριο του Χριστού. Επαγγελλόταν λοιπόν ο Μωυσής ότι κατά την όγδοη ημέρα θα φανερωθεί η δόξα του Κυρίου. Διότι ο νόμος έχει προαναφωνήσει τον χρόνο της ελεύσεως του Σωτήρα μας. Προστάζει δε πάλιν, πρώτα να επιτελεί θυσίες υπέρ του εαυτού του ο Ααρών, και μετά από αυτό υπέρ όλου του λαού, καθιστώντας, νομίζω, το γεγονός αυτό τύπο για όσα ισχύουν πλέον για εμάς, και υποδεικνύοντας πάρα πολύ καλά και σαφώς, ότι σε όσους έχουν επιλεγεί για την ιερωσύνη, και σε όσους δέχονται τον αγιασμό εν πίστει, θα ταίριαζε ευλόγως το να είναι άγιοι και ιεροί. Ποιος δε θα ήταν ο τρόπος της προσαγωγής, θα το δηλώσουμε όσο είναι δυνατόν. Σφαζόταν λοιπόν ένα μοσχάρι υπέρ αμαρτίας και για τον καθαρισμό αυτών που ιερουργούσαν. Και αφού το αίμα χυνόταν στο άγιο θυσιαστήριο, και αφού προσφέρονταν ως θυσία τα εντόσθια, το υπόλοιπο σώμα καταφλεγόταν με φωτιά.

«Επτά ημέρες θα τρώτε άζυμα, και από την πρώτη ημέρα θα εξαφανίσετε το προζύμι από τα σπίτια σας. Όποιος φάει κάτι που έχει προζύμι, η ψυχή εκείνη θα εξολοθρευτεί από τον Ισραήλ, από την πρώτη ημέρα έως την έβδομη ημέρα. Και η πρώτη ημέρα θα ονομαστεί άγια, και η έβδομη ημέρα θα είναι κλητή και άγια για εσάς· κανένα δουλικό έργο δεν θα κάνετε κατά τη διάρκειά τους, εκτός από όσα θα γίνουν για κάθε ψυχή (για τη διατροφή), μόνο αυτό θα γίνει από εσάς.» Θέλεις λοιπόν να εξετάσουμε με λεπτομέρεια και συνοπτικά το καθένα και να πούμε τα πρέποντα; Διότι θα δώσουμε αφορμή στους σοφούς και θα κάνουμε γνωστά στους δικαίους, σύμφωνα με το γεγραμμένο. Θα μπορούσαν δε να προσθέσουν και οι ίδιοι τα δικά τους, και θα γίνουν πολύ καλύτεροι. ΠΑΛΛ. Και βέβαια. ΚΥΡ. Λοιπόν, στην αρχή του έτους και στον πρώτο μήνα, φανερώνεται το μυστήριο του Χριστού· διότι νέος αιώνας για εμάς είναι ο καιρός της παρουσίας του Σωτήρα μας, ο οποίος μεταβάλλει τα πάντα προς το καλύτερο και αναδημιουργεί σε καινότητα κτίσεως πολύ καλά αυτό που παλαιώνει, γερνάει και πλησιάζει στον αφανισμό. «Διότι καινή κτίση είναι τα εν Χριστώ, και τα παλαιά παρήλθαν, ιδού τα πάντα έγιναν καινούργια.» Και εμείς ζούμε πλέον, όχι κατά τον μωσαϊκό νόμο, αλλά έχουμε μεταφερθεί μάλλον στην ευαγγελική ζωή, καθώς μας ανακαινίζει ο Χριστός μέσω του Πνεύματος. ΠΑΛΛ. Ορθά μίλησες. ΚΥΡ. Και ο καθένας λαμβάνει το πρόβατο, και συγκεντρώνονται σε μεγάλο αριθμό οι συνδαιτυμόνες σε ένα σπίτι.

Διότι απεκδυθήκαμε τον παλαιό άνθρωπο και ενδυθήκαμε τον νέο, δηλαδή τον Χριστό, ήτοι την εν Χριστώ πολιτεία και ζωή. Παρατήρησε λοιπόν, παρατήρησε την απαρχή της ανανεωμένης ανθρωπότητας, δηλαδή τον Χριστό, ως τύπο δράγματος και ως πρωτογέννημα από τον αγρό και ως απαρχή από τους καρπούς που προσφέρεται ως ιερό ανάθημα στον Θεό και Πατέρα. Μήπως δεν βλαστήσαμε στον κόσμο σαν στάχυα; ΠΑΛΛ. Ναι. Γι' αυτό άλλωστε και ο ίδιος ο Χριστός έλεγε για εμάς στους άγιους μαθητές: «Δεν λέτε εσείς ότι υπολείπονται τέσσερις μήνες και έρχεται ο θερισμός; Ιδού, σας λέω, σηκώστε τα μάτια σας και δείτε τα χωράφια, ότι είναι ήδη λευκά για θερισμό, και αυτός που θερίζει λαμβάνει μισθό και αυτός που συνάγει.» Διότι παρομοιάζει τα δικά μας με στάχυα και σιτάρια. ΚΥΡ. Επομένως, σαν μια απαρχή σταχυών και σαν νέος καρπός με τη μορφή δράγματος νοείται ο Χριστός, ο πρωτότοκος από τους νεκρούς, η οδός της αναστάσεως για εμάς, αυτός που μεταστοιχειώνει τα πάντα προς την καινότητα, και απαλλάσσει από την παλαιότητα. «Διότι τα αρχαία παρήλθαν», λέει, «ιδού τα πάντα έγιναν καινά, και εάν κάποιος είναι εν Χριστώ, είναι καινή κτίση» σύμφωνα με τις Γραφές.

Μη στερηθείς τη Θεία Λειτουργία εξαιτίας της άπληστης κοιλιάς σου, ασχολούμενος στο μαγειρείο, αλλά ας τα αφήσουμε αυτά σε εκείνους για τους οποίους θεός είναι η κοιλιά και η δόξα τους. Εμείς, όμως, όλοι μαζί, μικροί και μεγάλοι, άνδρες και γυναίκες, μοναχοί και μοναχές, ας τιμήσουμε χριστιανικά και με ευλάβεια τις εορτές του Κυρίου, όπως διδαχθήκαμε, με ψαλμούς, με ύμνους και με ωδές πνευματικές. Ας στεφανώσουμε τις εισόδους μας ως Χριστιανοί, και όχι ως Έλληνες, με δάφνες ή με άνθη ή με άλλες ύλες, κάτι που αποτελεί γνώρισμα των Ελλήνων και των Ιουδαίων. Και η μεν σκιά του Νόμου αποπέμπεται, η δε αλήθεια άνθισε, καθώς ακούμε τον Απόστολο να λέει: ήδη τα παλαιά παρήλθαν. Ιδού, τα πάντα έχουν γίνει καινούργια. Η πλάνη των ειδώλων καταργήθηκε, ο θάνατος σκυλεύτηκε, η αιχμαλωσία στον Άδη ανακλήθηκε, τα βασίλεια της πολυθεϊστικής πλάνης συντρίφθηκαν, ο άνθρωπος ελευθερώθηκε, ο Θεός εβασίλευσε, η κτίση ευφραίνεται, ο σταυρός κυριαρχεί, τον οποίο προσκυνούν όλα τα έθνη και οι λαοί, οι φυλές και οι γλώσσες. Στον οποίο και καυχόμαστε, μαζί με τον μακάριο Παύλο, λέγοντας: Σε εμάς ας μη γένοιτο να καυχηθούμε για τίποτε άλλο, παρά μόνο για τον σταυρό του Κυρίου μας Ιησού Χριστού.

Εγώ είμαι η οδός· ελάτε προς εμένα όλοι. Εγώ είμαι η αλήθεια· ελάτε προς εμένα όλοι. Εγώ είμαι η ζωή· ελάτε προς εμένα όλοι. Εγώ είμαι το φως του κόσμου· ελάτε προς εμένα όλοι. Απαρνηθείτε τον Σατανά, απορρίψτε τις διδασκαλίες του. Ελάτε προς εμένα όλοι, αφού απεκδυθείτε τον παλαιό άνθρωπο μαζί με τις πράξεις του, και ενδυθείτε τον νέο. Ελάτε προς εμένα όλοι· τα παλαιά παρήλθαν, ιδού, τα πάντα έγιναν καινούργια. Ελάτε προς εμένα όλοι· ο νόμος δόθηκε μέσω του Μωυσή, η χάρη και η αλήθεια ήρθαν μέσω εμού του Ιησού Χριστού. Όσοι δικαιώνεστε μέσω του νόμου, έχετε εκπέσει από τη χάρη. Ελάτε προς εμένα όλοι, διότι αυτόν που έρχεται προς εμένα, δεν θα τον αποδιώξω έξω.

Ιδού, πώς τον όρο, τον σκοπό και τον κανόνα της ευσέβειας και της τελειότητας καθιστά σε όλους φανερό με πολλούς τρόπους, ευχόμενος να φθάσουν όλοι οι μαθητές του σε αυτόν. Διότι πάλι σε άλλο σημείο, ο ίδιος δείχνοντας την καινότητα που συντελείται εν Χριστώ και την ανώτερη μεταβολή για όσους πιστεύουν και αγαπούν τον Κύριο, λέει: ούτε η περιτομή είναι κάτι, ούτε η ακροβυστία, αλλά η καινή κτίση. Και όσοι ακολουθήσουν αυτόν τον κανόνα, ειρήνη και έλεος ας είναι σε αυτούς, και στον Ισραήλ του Θεού. Και πάλι: αν κάποιος είναι εν Χριστώ, είναι καινή κτίση· τα παλαιά παρήλθαν. Με μία φράση, την καινή κτίση, κατέστησε φανερό τον αποστολικό κανόνα. Η δε καινή κτίση τι άλλο σημαίνει, παρά, καθώς λέει αλλού ο ίδιος, για να παραστήσει ο ίδιος στον εαυτό του ένδοξη την Εκκλησία, χωρίς να έχει σπίλο ή ρυτίδα ή κάτι από αυτά, αλλά για να είναι αγία και άμωμη, δηλαδή την απόλυτη καθαρότητα από το αίσχος, που είναι η απαλλαγή από τα πάθη, και την πλήρη, άρρητη και μυστική κοινωνία της θείας δυνάμεως του Πνεύματος που ενεργείται εν αγιασμώ στις καρδιές των Αγίων, οι οποίοι αξιώνονται μια νέα, υπερφυσική, πνευματική απόλαυση των αρετών;

Γιόρταζε, Εκκλησία του Χριστού, όχι τυπικά, ούτε σωματικά, αλλά πανηγυρίζοντας πνευματικά. Γιόρταζε γιορτές, βλέποντας την πτώση των ειδώλων και έχοντας την ανάσταση των εκκλησιών. Διότι, μαζί με την ιερή και μεγάλη φωνή του Παύλου, σου φωνάζω: Τα παλαιά πέρασαν· ιδού, τα πάντα έγιναν καινούργια· αλλά βεβαίως και παράδοξα. Γι' αυτό χαίρετε εν Κυρίω, νέε λαέ του Χριστού, χαίρετε· χαίρε Εκκλησία του Χριστού, τέρπου και ευφραίνου, θυγατέρα του Θεού. Διότι δική σου είναι όλη η δόξα, ως θυγατέρας του βασιλέως Χριστού, και εσωτερικά και εξωτερικά· δεν είσαι πλέον στερημένη νυμφίου, αλλά ανθίζεις έχοντας θείο Νυμφίο· δεν βρίσκεσαι πλέον στα αριστερά του Θεού εξαιτίας της ειδωλολατρίας, αλλά παρίστασαι στα δεξιά, στολισμένη χάρη στη θεογνωσία· δεν είσαι πλέον αναμεμειγμένη με αίμα δουλικό, αλλά σφραγίζεσαι με αίμα θεϊκό· δεν σέβεσαι πλέον τον Ωβήλ, αλλά τον Εμμανουήλ· δεν δοξάζεις πλέον την Τρωάδα, αλλά την Τριάδα· δεν τιμάς πλέον τον Πλάτωνα, αλλά τον παντοκράτορα Θεό μας· ούτε τον Ηρακλή τον αλεξίκακο, αλλά τον Παράκλητο και Ποιητή των πάντων. Δεν προσκυνάς πλέον τον Αριστοτέλη που σοφίστηκε, αλλά τον Θεό που σε έσωσε στα τέλη των αιώνων. Έπεσε ο Κρόνος, διότι σαρκώθηκε ο Θεός Λόγος· ο οποίος δεν φανερώθηκε από σαρκικό πάθος ανδρός, αλλά θεανδρικά από τη Μαρία. Βλέπετε τη χάρη της ημέρας· βλέπετε τη λαμπρότητα της εορτής.

Το Πάσχα μας, το αληθινό Πάσχα, ο Χριστός, θυσιάστηκε, και αυτή είναι η εν Χριστώ νέα κτίση, αυτή είναι η εν Χριστώ νέα πίστη, νέοι νόμοι, νέος ο λαός του Θεού· νέος, και όχι παλαιός Ισραήλ, και νέο Πάσχα· νέα και πνευματική περιτομή· νέα και αναίμακτη θυσία· νέα και θεία διαθήκη.

Έτσι έχει ειπωθεί και το «για να κτίσει τους δύο σε έναν καινό άνθρωπο» αντί του να «συνάξει». Πρόσεξε μήπως τέτοιου είδους είναι και το «να ενδυθείτε τον καινό άνθρωπο που κτίσθηκε σύμφωνα με τον Θεό» και το «επομένως, αν κάποιος είναι εν Χριστώ, είναι καινή κτίση» και όσα άλλα παρόμοια θα μπορούσε να βρει κανείς ερευνώντας τη θεόπνευστη Γραφή. Μην απορήσεις, λοιπόν, αν μεταφορικά και στο «ο Κύριος με έκτισε αρχή των οδών του» το «έκτισε» έχει ειπωθεί αντί του «κατέστησε» ή «κατέταξε» για να άρχω, επειδή και στα Ευαγγέλια, όταν λέγεται από τον Σωτήρα μας το «σε εξομολογούμαι, Πατέρα, Κύριε του ουρανού και της γης, διότι απέκρυψας αυτά από σοφούς και συνετούς, και τα απεκάλυψας σε νήπια», δεν λέμε ότι με αυτό δηλώνεται από τον Σωτήρα η ομολογία των αμαρτιών (σύμφωνα με αυτό που έχει ειπωθεί σε άλλο σημείο: «να εξομολογείσθε ο ένας στον άλλον τις αμαρτίες σας»), αλλά η ευχαριστία για τα νήπια, έχοντας ειπωθεί το «εξομολογούμαι» αντί του «σε ευχαριστώ, Πατέρα, Κύριε του ουρανού και της γης». Και άπειρα άλλα θα μπορούσε να βρει κανείς, αν αναζητούσε με την ησυχία του, τα οποία έχουν ειπωθεί με μεταφορικό τρόπο σε όλη τη Θεία Γραφή, καθώς και άλλα που έχουν πολύσημο νόημα, και άλλα που αποδίδονται ομώνυμα σε διαφορετικά πράγματα, για τα οποία θα ήταν μακρύς ο λόγος και δεν είναι της παρούσης στιγμής να τα αναλύσουμε.

Β΄. Πάλι το σκοτάδι διαλύεται, πάλι το φως εδραιώνεται, πάλι η Αίγυπτος τιμωρείται με σκοτάδι, πάλι ο Ισραήλ φωτίζεται από τον στύλο. Ο λαός που κάθεται στο σκοτάδι της άγνοιας, ας δει το μεγάλο φως της επιγνώσεως. Τα παλαιά παρήλθαν· ιδού, τα πάντα έγιναν καινούργια. Το γράμμα υποχωρεί, το πνεύμα υπερισχύει, οι σκιές παρέρχονται, η αλήθεια εισέρχεται.

Τώρα, όμως, φανερώσου καινούργιος, διαφορετικός κατά τον τρόπο της ζωής, ολοκληρωτικά αλλαγμένος. Τα παλαιά παρήλθαν· ιδού, τα πάντα έγιναν καινούργια. Αυτό πρόσφερε ως καρπό στην εορτή, αλλοιώσου με την καλή αλλοίωση· και ούτε τότε να υπερηφανευθείς, αλλά να αναφωνήσεις τον λόγο του Δαβίδ.

Η φωνή του ήταν σαν φωνή σάλπιγγας· και ολόγυρά του υπήρχε κάτι σαν πλήθος ουράνιας στρατιάς, και είπε: Σήμερα επήλθε σωτηρία στον κόσμο, τόσο στον ορατό όσο και στον αόρατο. Ο Χριστός εγείρεται από τους νεκρούς, συνεγερθείτε· ο Χριστός επιστρέφει στον εαυτό Του, επανέλθετε· ο Χριστός εξέρχεται από τους τάφους, ελευθερωθείτε από τα δεσμά της αμαρτίας. Οι πύλες του άδη ανοίγονται, και ο θάνατος καταλύεται, και ο παλαιός Αδάμ αποβάλλεται, και ο νέος ολοκληρώνεται· εάν κάποιος αποτελεί νέα κτίση εν Χριστώ, ανακαινιστείτε. Αυτά μεν έλεγε εκείνος· οι άλλοι δε ανυμνούσαν, όπως ακριβώς και παλαιότερα, όταν εμφανίστηκε σε εμάς ο Χριστός μέσω της επίγειας γέννησής Του, το: «Δόξα εν υψίστοις Θεώ, και επί γης ειρήνη, εν ανθρώποις ευδοκία». Μαζί με αυτούς αναφωνώ και εγώ τα ίδια ανάμεσά σας· είθε δε να αποκτούσα και φωνή αντάξια της αγγελικής, η οποία να αντηχεί σε όλα τα πέρατα.

Βʹ. Και δεν αναφέρω ακόμη την αληθινή και πρώτη σοφία, στην οποία αυτός ο θαυμάσιος γεωργός και ποιμένας κατέχει τα πρωτεία. Πρώτη σοφία είναι ο αξιέπαινος βίος που είναι καθαρμένος, ή που καθαίρεται, για τον Θεό, τον απόλυτα καθαρό και λαμπρό, ο Οποίος απαιτεί από εμάς ως μόνη θυσία την κάθαρση· κάθαρση την οποία η Γραφή συνηθίζει να ονομάζει συντετριμμένη καρδιά, θυσία αινέσεως, καινή εν Χριστώ κτίση, νέο άνθρωπο και τα παρόμοια. Πρώτη σοφία είναι να περιφρονεί κανείς τη σοφία που εναπόκειται στη ρητορεία, στις περιστροφές των λέξεων και στις κίβδηλες και περιττές αντιθέσεις. Είθε να αξιωθώ εγώ να πω πέντε λόγια μέσα στην εκκλησία με σύνεση, παρά μύρια με ακατάληπτη γλώσσα, και με ασαφή ήχο σάλπιγγας, που δεν εγείρει τον οπλίτη μου για τον πνευματικό πόλεμο. Αυτή τη σοφία επαινώ εγώ, αυτήν ασπάζομαι, χάρη στην οποία δοξάστηκαν άνθρωποι ταπεινής καταγωγής, και για την οποία προτιμήθηκαν οι περιφρονημένοι, και με την οποία οι αλιείς σαγήνευσαν ολόκληρη την οικουμένη με τα δεσμά του Ευαγγελίου, νικώντας την καταργούμενη σοφία με τον τέλειο και σύντομο λόγο.

Όπως ακριβώς, λοιπόν, μετέχοντας στην αναγέννηση δια του λουτρού γίνεται πρωτότοκος αδελφών, και πάλι, καθιστώντας τον εαυτό του απαρχή της αναστάσεως ονομάζεται πρωτότοκος εκ των νεκρών, έτσι, έχοντας τα πρωτεία σε όλα μετά την παρέλευση όλων των παλαιών, καθώς λέει ο Απόστολος, γίνεται πρωτότοκος της νέας εν Χριστώ κτίσεως των ανθρώπων, δια της διπλής παλιγγενεσίας, τόσο εκείνης του αγίου βαπτίσματος όσο και της εκ νεκρών αναστάσεως, αφού έγινε για εμάς αρχηγός της ζωής, απαρχή και πρωτότοκος και στις δύο περιπτώσεις. Αυτός, λοιπόν, ο πρωτότοκος έχει και αδελφούς, για τους οποίους λέει στη Μαρία: «Πήγαινε και πες στους αδελφούς μου, πηγαίνω προς τον Πατέρα μου και Πατέρα σας, και Θεό μου και Θεό σας». Διότι με τα λόγια αυτά ανακεφαλαιώνει ολόκληρο τον σκοπό της κατά άνθρωπον οικονομίας. Επειδή οι άνθρωποι, έχοντας αποστατήσει από τον Θεό, υποδουλώθηκαν σε εκείνους που εκ φύσεως δεν είναι θεοί, και, ενώ ήταν τέκνα Θεού, προσκολλήθηκαν στον πονηρό και ψευδώνυμο πατέρα.

Μην θεωρήσεις, λοιπόν, εξαιτίας της πλούσιας και άφθονης χάριτος του Πνεύματος, ότι δεν χρειάζεσαι πλέον τίποτα για την τελείωση και επαναπαυθείς στα δωρήματά Του· αλλά όταν έλθει σε εσένα ο πλούτος εκείνης της δωρεάς, τότε να γίνεις πτωχός στο φρόνημα, ταπεινούμενος διαρκώς και προσδοκώντας στην ψυχή σου την αγάπη ως κάποιο θεμέλιο του θησαυρού της χάριτος, αγωνιζόμενος ενάντια σε κάθε πάθος, μέχρις ότου φθάσεις στο ύψιστο σημείο του σκοπού της ευσέβειας. Στο σημείο αυτό έφθασε και ο ίδιος ο Απόστολος και αναβιβάζει τους μαθητές διά της προσευχής και της διδασκαλίας, υποδεικνύοντας σε όσους αγαπούν τον Κύριο την προς το καλύτερο μεταβολή και χάρη διά της αγάπης, λέγοντας: «Διότι ούτε η περιτομή έχει κάποια αξία ούτε η ακροβυστία, αλλά η νέα κτίση· και σε όσους συμμορφώνονται με τον κανόνα αυτόν, ας είναι ειρήνη επάνω τους και έλεος, και επάνω στον Ισραήλ του Θεού». Και πάλι: «Εάν κάποιος είναι εν Χριστώ, είναι νέα κτίση· τα παλαιά παρήλθαν». Το «νέα κτίση» αποτελεί αποστολικό κανόνα· και είναι αυτός τον οποίο ο ίδιος σε άλλο σημείο δήλωσε σαφώς λέγοντας: «Για να παρουσιάσει ο ίδιος στον εαυτό του την Εκκλησία ένδοξη, χωρίς να έχει σπίλο ή ρυτίδα ή κάτι από τα παρόμοια, αλλά για να είναι αγία και άμωμη». Ονόμασε «νέα κτίση» την ενοίκηση του Αγίου Πνεύματος σε μια καθαρή και άμωμη ψυχή, η οποία έχει απαλλαγεί από κάθε κακία, πονηρία και αισχύνη.

Εάν, λοιπόν, αυτά έχουν κατανοηθεί ορθά, δεν θα αγνοηθεί ούτε η σημασία της κτίσης, της οποίας Αυτός είναι πρωτότοκος. Διότι γνωρίζουμε ότι η κτίση της φύσης μας είναι διπλή: αφενός η πρώτη, κατά την οποία πλαστήκαμε, και αφετέρου η δεύτερη, κατά την οποία αναπλαστήκαμε. Όμως δεν θα υπήρχε ανάγκη για τη δεύτερη κτίση μας, εάν δεν είχαμε αχρειώσει την πρώτη μέσω της παρακοής. Εφόσον, λοιπόν, εκείνη πάλιωσε και αφανίστηκε, έπρεπε να υπάρξει νέα κτίση εν Χριστώ, καθώς λέει ο Απόστολος, ο οποίος δεν αξιώνει να βλέπει πλέον τίποτα από τα παλαιωμένα στη δεύτερη κτίση, λέγοντας: «Αφού απεκδυθείτε τον παλαιό άνθρωπο μαζί με τις πράξεις και τις επιθυμίες του, ενδυθείτε τον νέο άνθρωπο, ο οποίος κτίστηκε κατά Θεόν». Και «εάν κάποιος είναι εν Χριστώ», λέει, «αποτελεί νέα κτίση· τα αρχαία παρήλθαν, ιδού τα πάντα έγιναν νέα»· διότι ένας και ο αυτός είναι ο Ποιητής της ανθρώπινης φύσης, και στην αρχή και μετέπειτα. Τότε, λαμβάνοντας χώμα από τη γη, έπλασε τον άνθρωπο· πάλι, λαμβάνοντας το χώμα από την παρθενία, δεν έπλασε απλώς τον άνθρωπο, αλλά τον περιέπλασε στον εαυτό Του. Τότε έκτισε, μετέπειτα κτίστηκε· τότε ο Λόγος εποίησε τη σάρκα, μετέπειτα ο Λόγος έγινε σάρκα, για να μετασκευάσει τη δική μας σάρκα προς το πνεύμα, συμμετέχοντας μαζί μας σε σάρκα και αίμα.

«Όταν οικοδομούνταν ο οίκος...» Αναφέρεται αφενός στην οικοδόμηση του ναού στην Ιερουσαλήμ, μετά την επιστροφή από τη Βαβυλώνα· αναφέρεται (σημαίνει) αφετέρου στην Εκκλησία και στην κλήση των εθνών και στην παρουσία του Χριστού και στη χάρη του νέου άσματος, δηλαδή των μυστικών. «Ψάλατε» Νέα κτίση, σύμφωνα με τον απόστολο· τα αρχαία παρήλθαν. Είναι ανάγκη λοιπόν στο εξής να ψάλλεται το νέο άσμα, το μυστικό (το μυστήριο). «Ψάλατε στον Κύριο» Κάθε άνθρωπος· διότι ο άνθρωπος είναι [νοητή] γη. Ψάλατε, λέει, τον ύμνο της χάριτος. «Ψάλατε στον Κύριο» Ψάλατε και υμνήστε τον Χριστό <τον Κύριο>. Διότι ανακαίνισε όλη την κτίση, εμφανιζόμενος σε αυτήν με σάρκα. «Ευαγγελίζεσθε» Στους προφήτες απευθύνεται το Άγιο Πνεύμα· ευαγγελίζεσθε, δηλαδή κηρύξτε τον Χριστό ως σωτήρα του κόσμου. «Αναγγείλατε» Τώρα ο λόγος αφορά τους αποστόλους· διότι μέσω αυτών φωτίστηκαν τα έθνη. «Σε όλους» Διδάξτε, λέει, όλους τους λαούς τα μυστικά· πώς το σώμα του Χριστού τρώγεται ως άρτος και το αίμα Του πίνεται ως οίνος. «Διότι είναι μέγας» Διότι είναι πολλή η μεγαλοσύνη Του και η αίνεσή Του, επειδή έδωσε τον εαυτό Του ως τροφή στους ανθρώπους. «Φοβερός» Αναφέρεται αφενός σε αυτούς που ονομάζονται θεοί (στους θεούς, δηλαδή σε όσους αγωνίστηκαν καλά), αλλά υπάρχουν και οι άρχοντες (αναφέρεται και στους άρχοντες) της γης· πάνω σε όλους όμως ο Θεός είναι φοβερός. «Διότι πάντες» Και οι άρχοντές τους και τα είδωλά τους είναι και τα δύο μαζί δαιμόνια.

Διότι αυτή ήταν «εύσημος», δηλαδή επίσημη σύμφωνα με τον νόμο. Λέει λοιπόν τα εξής: «Τον έβδομο μήνα, την πρώτη του μήνα, θα έχετε ανάπαυση, μνημόσυνο σαλπίγγων». Γι' αυτό και τώρα ο ψαλμωδός πρόσθεσε: «Διότι είναι πρόσταγμα για τον Ισραήλ, και κρίμα του Θεού του Ιακώβ», δηλώνοντας ότι δεν εισάγει καινοτομία με αυτόν τον λόγο, αλλά ακολουθεί κάποια αρχαία νομοθεσία. Για ποιον λόγο όμως τη μνημόνευσε τώρα; Προφανώς αποκαλώντας «νεομηνία» τον καιρό της ελεύσεως του Σωτήρος (διότι «όποιος είναι εν Χριστώ, είναι καινή κτίση· τα παλαιά παρήλθαν· ιδού τα πάντα έγιναν καινά», λέει ο Παύλος), «σάλπιγγα» τον ευαγγελικό λόγο, και «εύσημη ημέρα» το Πάσχα του Δεσπότου. Γι' αυτό ο Ακύλας μετέφρασε τον όρο ως «Πανσέληνο» και ο Σύμμαχος ως «Μηνιαίο», υποδηλώνοντας και οι δύο τη δέκατη πέμπτη ημέρα του μήνα. Όμως, σύμφωνα με τον νόμο, δεν επιτρεπόταν το σάλπισμα αυτή την ημέρα, επομένως υπονοεί εκείνη την ημέρα κατά την οποία ο Χριστός πάσχει υπέρ ημών. Διότι, αφού παραδόθηκε τη δέκατη τέταρτη ημέρα, κατά την περίοδο του τυπικού Πάσχα, υπέστη τον σταυρό την επόμενη, δηλαδή τη δέκατη πέμπτη ημέρα.

«Γκρεμίστε αυτόν τον ναό, και σε τρεις ημέρες θα τον ανοικοδομήσω». Η ανοικοδόμηση λοιπόν αυτού του οίκου πραγματοποιήθηκε μετά τη δική μας αιχμαλωσία, δηλαδή αυτήν που προήλθε από τον διάβολο. Διότι, ακριβώς επειδή ο Χριστός θέλησε να ελευθερώσει αυτήν, σαρκώθηκε. Για αυτήν ο ίδιος ο Δαβίδ σε άλλο μέρος της προφητείας εξέθεσε τα εξής: «Ανέβηκες στα ύψη, αιχμαλώτισες την αιχμαλωσία». «Ψάλτε στον Κύριο άσμα καινούριο, ψάλτε στον Κύριο, όλη η γη. Ψάλτε στον Κύριο, ευλογήστε το όνομά του». Για ποιον λόγο πρόσταξε να ψάλει καινούριο άσμα όλη η γη, και όχι μόνο η Ιουδαία, παρά βεβαίως εξαιτίας καινούριων θαυμάτων; Και σχεδόν προλαβαίνοντας τον Παύλο, ο Δαβίδ ευαγγελίζεται: «Αν κάποιος είναι εν Χριστώ, είναι καινούρια κτίση. τα παλαιά παρήλθαν. ιδού, τα πάντα έγιναν καινούρια». Τι είναι λοιπόν το «Καινούριο άσμα», ή ποιος μας το παραδίδει για να το μάθουμε; Διότι ο προφήτης μας εξέθεσε πολλές ωδές, αλλά τώρα λέγοντας «καινούριο άσμα», υπαινίσσεται κάτι άλλο, καινοφανές σε σχέση με αυτές. Έψαλε και ο Ησαΐας ωδή: «Θα ψάλω», λέγει, «στον αγαπημένο μου ένα άσμα, στον αγαπητό μου, για τον αμπελώνα μου. Αμπελώνας δημιουργήθηκε για τον αγαπημένο σε περίοπτη κορυφή, σε εύφορο τόπο», και όσα ακολουθούν αυτά. Αλλά δεν ταιριάζει να ψάλει αυτά όλη η γη, παρά μόνο η Ιουδαία, προς την οποία λέγεται το άσμα.

«Διότι, αν κάποιος είναι εν Χριστώ, είναι νέα κτίση· τα παλαιά πέρασαν, ιδού τα πάντα έγιναν νέα». Γιατί όμως η γη; Επειδή σε αυτήν κατέβηκε αυτός που έκλινε τους ουρανούς. Και πώς την έκτισε, παρά μόνο μέσω των υδάτων, όπως ακριβώς την παρήγαγε και εξαρχής; Μέσω των υδάτων του βαπτίσματος, είναι προφανές· διότι αυτό φανερώνει το επόμενο: «Αυτή η θάλασσα η μεγάλη». Μεγάλη είναι η χάρη του βαπτίσματος, καθώς περιέχει μεγάλα μυστήρια. Και ευρύχωρη, καθώς χωρά όλη την ενέργεια του Πνεύματος. Με τα «ερπετά» εννόησε τους αμαρτωλούς, επειδή αυτοί σέρνονται στα γήινα πράγματα· οι οποίοι εξαιτίας του πλήθους τους δικαιολογημένα λέγονται ότι είναι αναρίθμητοι, ή επειδή μόνο οι δίκαιοι ταιριάζει να αριθμούνται. Διότι λέει: «Σε εμένα δε, τιμήθηκαν πάρα πολύ οι φίλοι σου, Θεέ. Θα τους μετρήσω, και θα πληθυνθούν περισσότερο από την άμμο». «Ζώα μικρά μαζί με μεγάλα». Είναι οι μετρίως δίκαιοι και οι πάρα πολύ δίκαιοι. Διότι όλους αυτούς τους δέχεται το βάπτισμα, και δεν έχουν ανάγκη το λουτρό της παλιγγενεσίας μόνο οι αμαρτωλοί, αλλά και οι δίκαιοι.

Μην πλανάσθε με τις ετεροδοξίες, ούτε να δίνετε προσοχή σε μύθους και απέραντες γενεαλογίες και ιουδαϊκές κενοδοξίες. Τα αρχαία παρήλθαν, ιδού, τα πάντα έγιναν καινά. Διότι, εάν μέχρι σήμερα ζούμε σύμφωνα με τον ιουδαϊκό νόμο και την περιτομή της σάρκας, αρνούμαστε ότι έχουμε λάβει τη χάρη. Διότι οι θειότατοι προφήτες έζησαν κατά τον Ιησού Χριστό· γι' αυτό και διώχθηκαν, εμπνεόμενοι από τη χάρη Του, προκειμένου να πεισθούν οι απειθούντες ότι ένας είναι ο Θεός ο Παντοκράτορας, ο οποίος φανέρωσε τον εαυτό Του διά του Ιησού Χριστού του Υιού Του, ο οποίος είναι ο Λόγος Του, όχι προφορικός, αλλά ουσιώδης· διότι δεν αποτελεί ήχο έναρθρης ομιλίας, αλλά γεννητή ουσία θεϊκής ενέργειας, που είναι σε όλα ευάρεστη σε Εκείνον που του έδωσε υπόσταση.

Επειδή όμως μελέτησα τα Ευαγγέλια και έλαβα αφορμή από τούτη την ημέρα (διότι έκτη ημέρα ήταν και εκείνη, όπως και αυτή), απέβαλα τη λύπη, λαμπροφορώ στον λόγο μου και λέω στον εαυτό μου και σε εσάς: Έφυγε η οδύνη, η λύπη και ο στεναγμός· τα παλαιά παρήλθαν, ιδού τα πάντα έγιναν καινούργια. Διότι, όπως ακριβώς οι ιατροί θεραπεύουν τα δαγκώματα των φιδιών εξάγοντας από αυτά τα ίδια και παρασκευάζοντας τα αντίδοτα φάρμακα, πολεμώντας το πάθος με τις ίδιες τις αιτίες του πάθους, έτσι και ο Σωτήρας χρησιμοποίησε όλες τις αφορμές των κακών για το αγαθό, καθιστώντας το πικρό γλυκό, μεταβάλλοντας το δηλητηριώδες σε θεραπεία, στρέφοντας το κεντρί του θανάτου εναντίον του, μετατρέποντας τη βλάβη του ξύλου σε σωτηρία, παραλαμβάνοντας μια ημέρα που πτόησε τον κόσμο και προσφέροντας ως αντάλλαγμα μια ημέρα που εύφρανε τον κόσμο. Μην πιστεύεις εμένα, αλλά τα ίδια σου τα μάτια· κοίταζε την παρούσα εκκλησία, και πάψε να φιλονικείς μαζί μας.