Πατερικές αναφορές στο Β΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 5:17

Διότι δεν είπε, «Με τον λόγο», αλλά «Με την υποταγή». Επειδή δεν τα έκαναν αυτά για να διδάξουν κάτι χρήσιμο, αλλά για να καθυποτάξουν και να υποδουλώσουν. Γι' αυτόν τον λόγο, στους μεν αποστόλους υποχωρήσαμε, σε τούτους όμως όχι πλέον. «Ώστε η αλήθεια του Ευαγγελίου να παραμείνει σε εσάς». Για να επιβεβαιώσουμε, λέει, με τα έργα εκείνο που προηγουμένως είπαμε, ότι «Τα αρχαία παρήλθαν, και τα πάντα έχουν γίνει καινά», και ότι, «Εάν κάποιος είναι εν Χριστώ, αποτελεί καινή κτίση», και ότι «Όσους περιτέμνονται, ο Χριστός δεν θα τους ωφελήσει σε τίποτα». Προς επιβεβαίωση αυτής της αλήθειας, δεν υποχωρήσαμε ούτε για μία ώρα. Έπειτα, επειδή αμέσως έρχονταν σε αντίθεση με αυτόν τα όσα έπρατταν οι απόστολοι, και ήταν φυσικό να πουν μερικοί: «Πώς λοιπόν εκείνοι τα προστάζουν αυτά;», δες πώς λύνει σοφά την αντίρρηση. Διότι δεν αναφέρει την πραγματική αιτία, δηλαδή ότι οι απόστολοι το έκαναν αυτό χάριν συγκαταβάσεως και οικονομίας· επειδή διαφορετικά οι ακροατές θα υφίσταντο βλάβη. Διότι εκείνοι που πρόκειται να αποκομίσουν κάποιο όφελος από την οικονομία, πρέπει να αγνοούν την αιτία της· διότι, εάν φανερωθεί η αφορμή όσων γίνονται, τα πάντα θα χαθούν. Γι' αυτό, εκείνος μεν που την εφαρμόζει, πρέπει να γνωρίζει την αιτία όσων γίνονται· εκείνοι δε που πρόκειται να ωφεληθούν από αυτήν, πρέπει να την αγνοούν. Και για να κάνω σαφέστερο αυτό που λέω, θα χρησιμοποιήσω ως παράδειγμα την ίδια αυτήν υπόθεση.

Και πάλι αποδεικνύει ότι ο Χριστός είναι ο αρχηγός αυτού του γεγονότος· γι' αυτό και πρόσθεσε: «Κι αν ακόμη γνωρίσαμε τον Χριστό κατά σάρκα, όμως τώρα πια δεν τον γνωρίζουμε έτσι». β'. Τι λοιπόν, πες μου; Απέβαλε τη σάρκα και τώρα δεν βρίσκεται μέσα στο σώμα; Μη γένοιτο· διότι και τώρα είναι εν σαρκί. «Επειδή αυτός ο Ιησούς, ο οποίος αναλήφθηκε από εσάς στον ουρανό, έτσι ακριβώς θα έλθει». Έτσι· δηλαδή πώς; Εν σαρκί, με το σώμα Του. Πώς λοιπόν λέει: «Κι αν ακόμη γνωρίσαμε τον Χριστό κατά σάρκα, όμως τώρα πια δεν τον γνωρίζουμε έτσι»; Διότι, για εμάς, το «κατά σάρκα» σημαίνει το να βρισκόμαστε μέσα στις αμαρτίες, ενώ το «μη κατά σάρκα» το να μη βρισκόμαστε στις αμαρτίες. Για τον Χριστό, όμως, το «κατά σάρκα» σημαίνει το να υπόκειται στα πάθη της φύσεως, όπως το να διψά, να πεινά, να κοπιάζει, να κοιμάται (διότι «αμαρτία δεν έπραξε, ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα του». Γι' αυτό και έλεγε: «Ποιος από εσάς με ελέγχει για αμαρτία;» και πάλι: «Έρχεται ο άρχων αυτού του κόσμου, και σε εμένα δεν έχει τίποτε δικό του»)· ενώ το «μη κατά σάρκα» σημαίνει το να έχει πλέον απαλλαγεί και από αυτά τα αδιάβλητα πάθη, και όχι το να υπάρχει εκτός της σαρκός. Διότι με αυτήν τη σάρκα θα έλθει να κρίνει την οικουμένη, διατηρώντας την πλέον απαθή και άφθαρτη· προς αυτή την κατάσταση θα πορευθούμε και εμείς, όταν το σώμα μας γίνει σύμμορφο με το σώμα της δόξας Του. «Ώστε, εάν κάποιος είναι εν Χριστώ, αποτελεί καινή κτίση».

Ποια είναι τα παλαιά; Εννοεί είτε τα αμαρτήματα και τις ασέβειες είτε όλα τα ιουδαϊκά νόμιμα· μάλλον όμως εννοεί και τα μεν και τα δε. Ιδού, τα πάντα έχουν γίνει καινά. Τα πάντα όμως προέρχονται από τον Θεό. Τίποτε δεν προέρχεται από εμάς. Διότι και η άφεση των αμαρτιών και η υιοθεσία και η άφθαρτη δόξα μάς έχουν δωρηθεί από αυτόν. Διότι πλέον δεν τους προτρέπει μόνο με τα μελλοντικά, αλλά και με τα παρόντα. Πρόσεξε δε τούτο: είπε ότι πρόκειται να αναστηθούμε και να μεταβούμε στην αφθαρσία και να αποκτήσουμε αιώνια κατοικία. Αλλά, επειδή τα παρόντα έχουν μεγαλύτερη δύναμη προτροπής από τα μελλοντικά για όσους δεν τα πιστεύουν όπως πρέπει να πιστεύουν, τους δείχνει όσα ήδη έχουν λάβει, και ποιοι ήταν όταν τα έλαβαν. Ποιοι ήταν, λοιπόν, όταν τα έλαβαν;

Γιατί; Επειδή δεν ήλθε για να καλέσει δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια· επειδή για το χαμένο πρόβατο, χωρίς να αποχωριστεί τους πατρικούς κόλπους, κατέβηκε σε εμάς, κλίνοντας τους ουρανούς, και έγινε τέλειος άνθρωπος, παραμένοντας ταυτόχρονα αυτό που ήδη ήταν. Γυναίκα, πίστεψέ με, ότι έρχεται η ώρα, και ήδη έχει έρθει, που οι αληθινοί προσκυνητές θα προσκυνήσουν τον Πατέρα εν πνεύματι και αληθεία. Διότι και ο Πατέρας τέτοιους ζητά να είναι εκείνοι που τον προσκυνούν. Ο Θεός είναι πνεύμα, και εκείνοι που τον προσκυνούν, πρέπει να τον προσκυνούν εν πνεύματι και αληθεία. Η προσκύνηση του Θεού δεν περιορίζεται πλέον σε κάποιον συγκεκριμένο τόπο, αλλά η επίγνωση της θείας χάριτος έχει εξαπλωθεί παντού· δεν διεκδικούν πλέον οι Ιουδαίοι και οι Σαμαρείτες για τον εαυτό τους τα σύμβολα του νόμου. Διότι εκείνοι που προσκυνούν τον Θεό, πρέπει να τον προσκυνούν εν πνεύματι και αληθεία. Όχι πλέον με ξένα ολοκαυτώματα, με μοσχάρια και με κριάρια· όχι πλέον περιτομή και τήρηση του σαββάτου· όχι πλέον ναός, και βωμός, και αποδιοπομπαίος τράγος, και τα άγια των αγίων· όχι πλέον σκιά, και τυπική λατρεία, και απατηλά σάββατα. Διότι τις νουμηνίες σας και τα σάββατα, λέει ο Θεός μέσω του προφήτη, και τη μεγάλη ημέρα δεν τα ανέχομαι· τη νηστεία και την αργία, και τις γιορτές σας τις μισεί η ψυχή μου. Διότι εκείνοι που τον προσκυνούν, πρέπει να τον προσκυνούν εν πνεύματι και αληθεία. Όλα εκείνα παρήλθαν σαν σκιά· τα παλαιά πέρασαν· ιδού, τα πάντα έγιναν καινούργια.

Πενθεί, λοιπόν, ο διάβολος. Γιατί; Διότι και τον Αδάμ έχασε και τον ληστή δεν μπόρεσε να κρατήσει, διότι και το καθ' ημών χειρόγραφο αρπάχτηκε και το υπέρ ημών τρόπαιο φυτεύτηκε, ο σταυρός, το νικηφόρο τρόπαιο κατά των δαιμόνων. Ο σταυρός είναι δέντρο αειθαλές, που κάθε ημέρα μαραίνει τον διάβολο. Διότι, όσες φορές βλέπει πού έχει καρφώσει τη Ζωή, τόσες φορές μαραίνεται, πληττόμενος σφοδρά από τη λόγχη της θλίψης, επειδή και τη Ζωή δεν φόνευσε και τον θάνατο διαμέσου της Ζωής θανάτωσε. Διότι ο θάνατος, αφού κράτησε τη Ζωή, νεκρώθηκε, και οι νεκροί, όταν είδαν τη Ζωή, αναστήθηκαν. «Τα αρχαία παρήλθαν, τα πάντα έγιναν καινά». Έπεσε ο πρώτος Αδάμ, ο δεύτερος διαρρηγνύει.

Διότι συντρίβει κάτω εκείνον που γκρέμισε από ψηλά. Την Εύα ανέτρεψε, από τη Μαρία ανατρέπεται. Χαίρεται για το ξύλο της παραβάσεως, θα θρηνήσει τιμωρούμενος στον σταυρό. Στον παράδεισο επικράτησε, στον Άδη κρατείται δέσμιος. Στον παράδεισο, αν και δεν κυριαρχούσε, έγινε τύραννος, αλλά στον Άδη, ενώ ήταν κυρίαρχος, στερήθηκε τα πάντα. Αυτόν που δεν είχε προηγουμένως, τον έλαβε, αλλά αργότερα, αυτόν που κατείχε, τον έχασε. Με χαρά προσέτρεξε και με θρήνους αναχώρησε. «Τα αρχαία παρήλθαν, τα πάντα έγιναν καινά». Τον Αδάμ δεν τον αποκλείει πλέον ο παράδεισος, αφού ο ληστής άνοιξε τις θύρες. Η Μαρία εκδικείται για την Εύα. Διότι Εκείνον, του οποίου τις εντολές δεν τήρησε η πρώτη, τον περικράτησε στη γαστέρα της η δεύτερη· και Εκείνον που δεν τον χώρεσε ο ουρανός, δεν τον περιόρισε η γαστέρα της Παρθένου. Και Αυτός που κρέμασε τον ουρανό πάνω από τον κόσμο, κρεμόταν σε ευτελές ξύλο, ώστε με το ξύλο να ξεγελάσει αυτόν που μέσω του ξύλου εξαπάτησε τον Αδάμ. Ας καταφύγουμε, λοιπόν, στον Φιλάνθρωπο Δεσπότη για χάρη Εκείνου που έπαθε για εμάς.

Η΄. Του ιδίου εις το, «Εάν κάποιος είναι εν Χριστώ, είναι νέα κτίση· τα παλαιά παρήλθαν, ιδού, τα πάντα έγιναν νέα.» Μεγάλη είναι η προθυμία του γεωργού να σπείρει τους σπόρους του, όταν δει τον αγρό καθαρισμένο, και να μην υπάρχει ούτε πλήθος από αγκάθια που να καταστρέφει τον βλαστό των φυτών, ούτε πέτρα που να χτυπά πάνω στο άροτρο· μεγαλύτερη όμως είναι η ευκολία για εκείνον που πρόκειται να σπείρει τον λόγο, όταν δει τον ακροατή προετοιμασμένο. Διότι βλέπω τον αγρό καθαρισμένο, και πουθενά να μη φυτρώνει αγκάθι· αγκάθι δε είναι η μέριμνα του πλούτου, η οποία συμπνίγει τον λόγο. Αυτά τα λέω, όχι επειδή απουσιάζουν οι πλούσιοι, αναδεικνύοντας τη φιλοσοφία των φτωχών κατά την ακρόαση του λόγου. Διότι δεν υπάρχει ανάγκη μόνο από εκείνον που ομιλεί, αλλά και από εκείνον που ακούει με σύνεση· επειδή η Γραφή επιζητά και τα δύο, και σοφό δάσκαλο και συνετό ακροατή, ώστε να μην αποβεί μάταιος ο κόπος μας εξαιτίας της ραθυμίας εκείνων που ακούν. Διότι η κοσμική μέριμνα δεν επιτρέπει να εισχωρήσουν στη διάνοια τα όσα λέγονται, αλλά διαρπάζει τον νου των ακροατών.

Εμείς, όμως, ακόμη και αν γνωρίσαμε τον Χριστό κατά σάρκα, τώρα πλέον δεν τον γνωρίζουμε έτσι. Ώστε, εάν κάποιος είναι εν Χριστώ, είναι νέα κτίση. Πρόσεχε, κατεβαίνουμε σε βάθος. Ώστε, εάν κάποιος είναι εν Χριστώ, είναι νέα κτίση· τα παλαιά παρήλθαν, ιδού, τα πάντα έγιναν καινούργια, και τα πάντα προέρχονται από τον Θεό. Πρόκειται, λοιπόν, για κρυμμένο θησαυρό, αλλά ας ανασκάψουμε και τα βάθη προς το βάθος· διότι δεν είναι βυθός που έχει σκοτάδι, αλλά βυθός που αναβλύζει φως.

Εάν όμως υπάρχει κάποια βραδύτητα, με την απλότητα της διδασκαλίας θα καταστήσω πιο σαφή την τράπεζα. Μόνο να μου προσφέρετε προσηλωμένη τη διάνοια και να μην παρουσιάζετε καμία χαλαρότητα· διότι έχω λάβει πείρα της υπακοής της διανοίας σας. Γι' αυτό και πολλές φορές καταπιάστηκα με δύσκολα νοήματα, όχι επειδή περίμενα ότι θα είναι εύληπτα, αλλά επειδή είδα ότι, χάρη στην προθυμία σας κατά την ακρόαση, τα δύσκολα έγιναν εύκολα. Ας είναι νήφουσα η διάνοια, και τίποτα δεν είναι δύσκολο· ας είναι προσηλωμένη η σκέψη, και όλα είναι σαφή. Ώστε, εάν κάποιος είναι εν Χριστώ, είναι καινή κτίση· τα παλαιά παρήλθαν.

Διαβάζοντας αυτά, οι Έλληνες γελούν και μας διακωμωδούν· τέτοια πράγματα, λένε, λέγει ο Παύλος: «Όποιος είναι εν Χριστώ, είναι καινή κτίση». Κομπάζεις, Παύλε (τα δικά τους λόγια αναφέρω), και μας φουσκώνεις με ελπίδες· εξήρες τη διάνοιά μας, γεμίζεις τις ακοές μας με μια καινούργια έννοια: «Όποιος είναι εν Χριστώ, είναι καινή κτίση». Μάθε πρώτα να μην είσαι εντελώς τυφλωμένος· ρίχνεις τον εαυτό σου στο βάραθρο.

Και τι έχεις να μου πεις, λέει; Δεν είπε ότι υπάρχει καινή κτίση στους Χριστιανούς; Βεβαιότατα. Δείξε μου λοιπόν, λέει, την καινή κτίση· δείξε μου ότι δημιουργήθηκε καινός ουρανός, ότι πριν έρθει ο Χριστός ήταν άλλος, και μετά από αυτά έγινε άλλος· ότι η θάλασσα είναι άλλη, ότι τα σπέρματα είναι άλλα, ότι η φύση είναι άλλη, ότι ο καρπός είναι άλλος, ότι οι ποταμοί είναι άλλοι, ότι οι άνεμοι είναι άλλοι· διότι όλα αυτά είναι παλαιά, και εσύ λες ότι υπάρχει καινή κτίση; Κάνε υπομονή, μην οργίζεσαι· όσο αντιλέγεις, τόσο περισσότερο αναβλύζει η υπεροχή της αλήθειας. Μήπως οργίζομαι; λέει, μήπως αντιλέγω; Να, ησυχάζω. Ησύχασε· θα σε ρωτήσω. Ρώτα. Λέει: πριν έρθει ο Χριστός, άλλος ήταν ο ουρανός, και μετά την έλευσή Του έγινε άλλος; Και πριν έρθει Αυτός κατά σάρκα, ο ίδιος ουρανός υπήρχε, και μετά την έλευσή Του ο ίδιος παρέμεινε ο ουρανός και η γη και η θάλασσα και ο αέρας και οι άνεμοι. Τι λοιπόν, λέει, κομπάζει ο Παύλος λέγοντας: «Εάν κάποιος είναι εν Χριστώ, είναι καινή κτίση· τα αρχαία παρήλθαν, ιδού τα πάντα έγιναν καινά»; Εγώ, λέει, δεν βλέπω τίποτε το καινό. Διότι δεν έχεις οφθαλμούς για να δεις· έλα, θα σου φτιάξω οφθαλμούς και θα δεις. Και οφθαλμούς φτιάχνεις; Βεβαιότατα. Και δημιουργός είσαι; Βεβαιότατα. Μήπως έχεις χάσει τα λογικά σου;

Επομένως, εάν κάποιος είναι εν Χριστώ, αποτελεί νέα κτίση· τα παλαιά παρήλθαν, ιδού, τα πάντα έγιναν νέα. Ω στόμα! Ω λαμπρότητα! Διότι εγώ βλέπω τον θησαυρό, προτού καν τον αποκαλύψω· βλέπω ολόκληρο το σκεύος του Δημιουργού. Ω οφθαλμοί, τι πράγματα βλέπουν! Στρέψε την προσοχή σου προς εμένα, ορθώσου.

Επομένως, το δημιούργημα είναι δική Του κτίση· διότι κτισθήκαμε εν Χριστώ Ιησού για αγαθά έργα· πρώτα βέβαια με έργα φθαρτά. Τότε έλαβε ο Πατήρ πηλό και δημιούργησε τον άνθρωπο· λαμβάνει ο Υιός ύδωρ και το μετατρέπει σε οίνο. Και εκεί υπάρχει στοιχείο, και εδώ υπάρχει στοιχείο· γίνεται μεταβολή του στοιχείου, και η δημιουργία είναι ανώτερη. Επομένως, εάν κάποιος είναι εν Χριστώ, είναι καινή κτίση. Βλέπεις λοιπόν ότι υπάρχει καινή κτίση; Διότι, ποιο είναι το όφελος για εμένα εάν δημιουργηθεί ουρανός;

Λέει ότι βαπτίζεται και σώζεται· διότι, αφού τον παραλάβει, τον χρίει, τον λούζει και έπειτα τον τρέφει με στερεά τροφή. Επειδή ακριβώς ο ασθενής έγινε καθαρός, τον τρέφει, και τον τρέφει με το δικό Του Σώμα, και τον ποτίζει με το δικό Του Αίμα· με το δικό Μου, λέει, του αναμαρτήτου. Διότι, επειδή εσύ έγινες αναμάρτητος μέσω του λουτρού, αφού παρέλαβε ένα τέτοιο σώμα, το χρίει, το λούζει, το τρέφει. Αυτό είναι η καινή κτίση. Όταν εισέλθει ένας πόρνος και γίνεται δίκαιος, δεν είναι καινή κτίση; Όταν εισέλθει ένας άρπαγας και απαλλαγεί από τα αμαρτήματα, δεν είναι καινή κτίση; Είδες την κτίση μέσα από τη χάρη; Δες την κτίση και μέσα από τον τρόπο ζωής. Πόσες πόρνες εγκατέλειψαν τα θέατρα, άφησαν τα μεταξωτά ενδύματα, πασπαλίστηκαν με στάχτη, ντύθηκαν με σάκους, και τώρα ζουν πολιτεία εν Χριστώ; Δεν είναι αυτό καινή κτίση; Όταν λοιπόν δεις την πόρνη να μην είναι πλέον πόρνη, αλλά σεμνότερη από παρθένο, πες: Αναδημιουργήθηκε το φρόνημά της, μεταβλήθηκε η καρδιά της, άλλαξε ο νους της από τον προηγούμενο τρόπο ζωής της· δεν πηγαίνει πλέον αυτή στο θέατρο, δεν παγιδεύει πλέον άλλους, αλλά σώζεται και η ίδια· δεν γίνεται πλέον σκάνδαλο για τους άλλους, αλλά σωτηρία· διότι τη βλέπουν οι πόρνοι και γίνονται σώφρονες. Βλέπεις την καινή κτίση;

Όταν δεις τον άρπαγα, τον ειδωλολάτρη, εκείνον που γλείφει τους βωμούς, που μαίνεται κατά των Χριστιανών, που απογυμνώνει αμέτρητα ορφανά, που αφήνει γυμνές αμέτρητες χήρες, να γίνεται Χριστιανός, και να δίνει τα υπάρχοντά του στους πένητες, και να προσέρχεται στις παννυχίδες, πες: Αυτός αναδημιουργήθηκε· ώστε, «Εάν κάποιος είναι εν Χριστώ, είναι καινή κτίση». Δες παντού στην οικουμένη την καινή κτίση. Όταν δεις μοναχούς να έχουν καταλάβει τα όρη, εσταυρωμένους, να καταπατούν τις ανάγκες της φύσεως, να μιμούνται τους αγγέλους στην απάθεια· ώστε, «Εάν κάποιος είναι εν Χριστώ, είναι καινή κτίση».

Πήγαινε στην Περσία, αν όχι με το σώμα, τουλάχιστον με τον νου· νυμφεύονταν τις μητέρες τους, τώρα όμως ασκούν την παρθενία. Ώστε, «εάν κάποιος είναι εν Χριστώ, είναι νέα κτίση». Παρατήρησε την κτίση φτάνοντας μέχρι και τους βασιλείς που φέρουν τα διαδήματα. Προηγουμένως, οι βασιλείς τα είχαν γεμίσει όλα με ασέβεια, τώρα όμως οι βασιλείς προσέρχονται στην Εκκλησία· και μολονότι οι βασιλείς είναι φοβεροί σε όλους, τώρα η Εκκλησία είναι φοβερή σε αυτούς. Ποιος τολμά να πει στον βασιλιά: «Βγάλε το διάδημά σου»; Η Εκκλησία όμως του το λέει, και υπακούει, και προσέρχεται με γυμνό το κεφάλι χωρίς να του το επιβάλλει κανείς, αλλά επειδή τον προτρέπει ο λογισμός του· με γυμνό το κεφάλι και χωρίς στολίδια· απορρίπτει το διάδημα και λαμβάνει τον σταυρό. Προσέρχεται στην Τράπεζα ο φτωχός και ο βασιλιάς με τον ίδιο τρόπο· δεν προσέρχεται αλλιώς ο φτωχός, και αλλιώς ο βασιλιάς· ούτε λέει ο βασιλιάς: «Σε εμένα δώσε περισσότερα, και στον φτωχό λιγότερα», αλλά έχει την ίδια ταπεινοφροσύνη, την ίδια ευλάβεια, λέγοντας: «όπως ο φτωχός, έτσι κι εγώ»· ώστε, «εάν κάποιος είναι εν Χριστώ, είναι νέα κτίση».

ΟΜΙΛΙΑ 26η. Εκείνο που έχει γεννηθεί από τη σάρκα είναι σάρκα· και εκείνο που έχει γεννηθεί από το Πνεύμα είναι πνεύμα. 1. Μας αξίωσε μεγάλων μυστηρίων ο μονογενής Υιός του Θεού· μεγάλων, και τέτοιων που εμείς δεν ήμασταν άξιοι, αλλά που άρμοζε σε Εκείνον να προσφέρει. Διότι, εάν αναλογιστεί κανείς τη δική μας αξία, όχι μόνο ήμασταν ανάξιοι της δωρεάς, αλλά και υπόδικοι για κόλαση και τιμωρία. Επειδή όμως Εκείνος δεν απέβλεψε σε αυτό, όχι μόνο μας απάλλαξε από την κόλαση, αλλά μας χάρισε και ζωή πολύ πιο λαμπρή από την προηγούμενη, μας εισήγαγε σε άλλον κόσμο, δημιούργησε μία άλλη κτίση. Διότι λέει: «Εάν κάποιος είναι εν Χριστώ, είναι καινή κτίση». Ποια είναι η καινή κτίση; Άκουσέ Τον να λέει: «Εάν κάποιος δεν γεννηθεί από ύδωρ και Πνεύμα, δεν μπορεί να εισέλθει στη βασιλεία του Θεού». Μας εμπιστεύθηκε τον Παράδεισο, και δεν αποδειχθήκαμε άξιοι ούτε καν για τη ζωή μέσα σε αυτόν, κι όμως Εκείνος μας ανέβασε στους ουρανούς.

Αλλά είτε είναι παρόντες είτε δεν είναι παρόντες αυτοί, εμείς ας πράξουμε το καθήκον μας και ας καταπιαστούμε με την ερμηνεία. Διότι ο ψαλμός αυτός έχει αναγραφεί για τον Χριστό· γι' αυτό και φέρει την επιγραφή: «Εἰς τὸν ἀγαπητὸν» και «Ὑπὲρ τῶν ἀλλοιωθησομένων». Διότι Αυτός επέφερε σε εμάς μεγάλη αλλοίωση, καθώς και μεταβολή και μετάθεση των πραγμάτων. Δηλώνοντας αυτήν την αλλοίωση, και ο Παύλος έλεγε: «Ώστε εάν κάποιος είναι εν Χριστώ, είναι καινή κτίση». Γι' αυτό και ξεκινώντας δεν λέει απλώς: «Είπε η καρδιά μου». Επειδή δηλαδή κανένα από τα λεγόμενα δεν ήταν ανθρώπινο, αλλά επρόκειτο να διηγηθεί πράγματα ουράνια και πνευματικά, και μάλιστα όχι από δική του επινόηση, αλλά από θεία ενέργεια, το φανερώνει αυτό με τον όρο της ερυγής. Διότι δεν προκαλούμε ερυγή όποτε εμείς το βουλόμαστε· διότι τον μεν λόγο τον εκφέρουμε όποτε το θέλουμε, και τον λέμε, και τον συγκρατούμε, με την ερυγή όμως δεν συμβαίνει το ίδιο. Δείχνοντας λοιπόν ότι τα λεγόμενα δεν αποτελούν προϊόν ανθρώπινης προσπάθειας, αλλά της θείας επιπνοίας που τον κινεί, αποκάλεσε την προφητεία ερυγή. Διότι, όπως ακριβώς στην περίπτωση της ερυγής, αυτό που προκαλείται οφείλεται στην ποιότητα των τροφών, έτσι συμβαίνει και στην περίπτωση της πνευματικής διδασκαλίας.

γ΄. Δεν καταφρόνησε, λέει, σαν να ήταν αιχμάλωτοι και δούλοι, αλλά δέχθηκε την ικεσία και έδωσε την ελευθερία. Ως ταπεινούς δε, εννοεί τους ταπεινόφρονες, για τους οποίους ο Κύριος έλεγε: «Σε ποιον θα επιβλέψω, παρά στον πράο και ήσυχο, και σε εκείνον που τρέμει τους λόγους μου;» Υπαινίσσεται δε τους αποστόλους. Ή εννοεί και την προσευχή των προφητών που ταπεινώνουν τους εαυτούς τους, για τους οποίους έχει ειπωθεί το: «Προσευχή για τον πτωχό»· και για τη δέηση έλεγε: «Και ενώπιον του Κυρίου θα εκχύσει τη δέησή του», εξαιτίας της οποίας θα ανοικοδομήσει τη Σιών, και θα πράξει τα όσα έχουν ειπωθεί. «Ας γραφτεί αυτή για μια άλλη γενεά· και ο λαός που κτίζεται θα αινέσει τον Κύριο». Η προσευχή μέσω του ψαλμού και η επαγγελία που προφητεύεται για τα έθνη, σαν να έχει αποτυπωθεί σε στήλη, έχει δοθεί στους Ιουδαίους ώστε να διαφυλαχθεί για τον νέο λαό και για τη γενεά του Χριστού, κατά την οποία κτίσθηκαν τα έθνη μέσω της πίστεως· για τα οποία λέει και ο μακάριος Παύλος: «Εάν κάποιος είναι εν Χριστώ, είναι νέα κτίση». Και ο ίδιος ο θεσπέσιος Δαβίδ είπε στον εικοστό πρώτο ψαλμό: «Θα αναγγελθεί στον Κύριο η ερχόμενη γενεά, και θα αναγγείλουν τη δικαιοσύνη Του σε λαό που πρόκειται να γεννηθεί, τον οποίο εποίησε ο Κύριος». Εντός του ίδιου του Χριστού κτίζονται οι δύο, δηλαδή ο λαός που προέρχεται από τα έθνη και αυτός από την περιτομή, σε έναν καινό άνθρωπο.

«Πόσο μεγαλύνθηκαν τα έργα σου, Κύριε· τα πάντα τα εποίησες με σοφία». Ο προφήτης, αναλογιζόμενος το καθένα από όσα ελέχθησαν και κατανοώντας τη μεγάλη πρόνοια του Θεού, στο μέσο της διήγησής του ανέπεμψε τον ύμνο, δηλώνοντας ότι όλα τα δημιουργήματα του Θεού είναι θαυμαστά, εξαιρετικά αξιοθαύμαστα και μεστά σοφίας. Διότι διαπίστωσε ότι και η νύχτα, η οποία συκοφαντείται από κάποιους ασεβείς, είναι πάρα πολύ χρήσιμη, και τα άκαρπα δέντρα προσφέρουν άλλου είδους ωφέλεια, και τα γένη των θηρίων είναι σε πολλά κατάλληλα για τους ανθρώπους. Είναι αξιοθαύμαστο δε το επιφώνημα «Πόσο», και η σοφία, με την οποία τα εποίησε όλα, είναι ο Κύριος· διότι ο Χριστός είναι δύναμη Θεού και σοφία Θεού, την οποία, ως υπερβάλλουσα και εξαιρετικά απόκρυφη, κανείς από τους άρχοντες αυτού του αιώνα δεν γνώρισε. Διότι, αν την είχαν γνωρίσει, δεν θα είχαν σταυρώσει τον Κύριο της δόξης, όπως λέει ο Παύλος. «Γέμισε η γη από την κτίση σου»· αντί του, τη γέμισες από κάθε λογής αγαθά, δηλαδή από τον εγκαινισμό και την ανανέωση. Διότι, αν κάποιος είναι εν Χριστώ, αποτελεί καινή κτίση.

Λόγος Δʹ ☩ Του ιδίου προς τους νεοφωτίστους και στο ρητό του αποστόλου: «Εάν κάποιος είναι εν Χριστώ, αποτελεί καινή κτίση· τα παλαιά παρήλθαν, ιδού τα πάντα έγιναν καινά». Λαμπρότερη από το συνηθισμένο βλέπω σήμερα τη σύναξη και την εκκλησία του Θεού να αγάλλεται για τα δικά της τέκνα. Διότι, όπως ακριβώς μία φιλόστοργη μητέρα, βλέποντας τα παιδιά της να την περιστοιχίζουν, ευφραίνεται, σκιρτά και πετάει από τη χαρά της, με τον ίδιο ακριβώς τρόπο και αυτή η πνευματική μητέρα, βλέποντας τα δικά της τέκνα, χαίρει και αγάλλεται, καθώς βλέπει τον εαυτό της σαν έναν εύφορο αγρό που βρίθει από αυτά τα πνευματικά στάχυα. Παρατήρησε, αγαπητέ μου, την υπερβολή της χάριτος. Διότι ιδού, μέσα σε μία μόνο νύχτα πόσους γέννησε αθρόα τούτη η πνευματική μητέρα. Και μην απορήσεις· διότι τέτοιες είναι οι πνευματικές ωδίνες· δεν έχουν ανάγκη από την πάροδο χρόνου και κύκλου μηνών.

Διότι ακούσατε σήμερα τον μακάριο Παύλο, τον νυμφαγωγό της Εκκλησίας, να γράφει και να λέει: «Ώστε αν κάποιος είναι εν Χριστώ, είναι νέα κτίση»· όχι για να νομίσουμε ότι αυτό που ειπώθηκε αναφέρεται σε τούτη την αισθητή κτίση, διότι γι' αυτό πρόσθεσε: «αν κάποιος είναι εν Χριστώ», διδάσκοντάς μας ότι αν κάποιος προσχώρησε στην πίστη στον Χριστό, μας παρουσιάζει μια νέα κτίση. Διότι τι όφελος υπάρχει, πες μου, να δει κανείς έναν νέο ουρανό και τα υπόλοιπα μέρη της κτίσεως, σε σύγκριση με το κέρδος του να δει κανείς έναν άνθρωπο να έχει μεταβεί από την κακία στην αρετή και να έχει μεταστραφεί από την πλάνη στην αλήθεια; Διότι αυτό ακριβώς ονόμασε νέα κτίση και ο μακάριος αυτός, γι' αυτό και πρόσθεσε αμέσως: «Τα παλαιά παρήλθαν, ιδού τα πάντα έγιναν καινούργια», θέλοντας σχεδόν να δείξει ότι, όπως ακριβώς βγάζουν από πάνω τους ένα παλαιό ένδυμα αποβάλλοντας το φορτίο των αμαρτιών μέσω της πίστεως στον Χριστό, έτσι ντύθηκαν αυτό το νέο και λαμπρό ένδυμα και τη βασιλική στολή όσοι ελευθερώθηκαν από την πλάνη και καταυγάστηκαν από το φως της δικαιοσύνης· γι' αυτό έλεγε: «αν κάποιος είναι εν Χριστώ, είναι νέα κτίση· τα παλαιά παρήλθαν, ιδού τα πάντα έγιναν καινούργια».

Είδες πώς η πίστη στον Χριστό και η επιστροφή στην αρετή ονομάζεται καινή κτίση; Ας ακούσουμε λοιπόν, παρακαλώ, τόσο οι παλαιότερα μυημένοι όσο και εκείνοι που πρόσφατα απόλαυσαν τη δεσποτική δωρεά, την αποστολική προτροπή που λέει: «Τα αρχαία παρήλθαν, ιδού τα πάντα έγιναν καινά», και, λησμονώντας όλα τα προηγούμενα, σαν να πολιτευόμαστε σε μια καινή ζωή, ας αναμορφώσουμε έτσι τον βίο μας, και, αναλογιζόμενοι το αξίωμα Εκείνου που ενοικεί μέσα μας, έτσι ας λέμε και ας πράττουμε τα πάντα.

Γι' αυτό και αυτός ο μακάριος μιμητής του Χριστού, ο διδάσκαλος της άριστης πολιτείας, που περιέτρεχε παντού και έπραττε τα πάντα υπέρ της σωτηρίας των ανθρώπων, έγραφε λέγοντας: «Εάν κάποιος είναι εν Χριστώ, αποτελεί καινή κτίση· τα παλαιά παρήλθαν, ιδού τα πάντα έγιναν καινά», σχεδόν προτρέποντας και λέγοντας: Απέβαλες το παλαιό ένδυμα, έλαβες το νέο, το οποίο έχει τόση λαμπρότητα ώστε να αντανακλά τις ίδιες τις ηλιακές ακτίνες· πρόσεχε πώς θα διατηρήσεις το κάλλος του ενδύματος στην ίδια αυτή λαμπρότητα. Διότι, όσο βλέπει εκείνος ο πονηρός δαίμονας και εχθρός της σωτηρίας μας να αστράφτει αυτό το πνευματικό μας ένδυμα, δεν τολμά ούτε πλησίον μας να σταθεί, τόσο πολύ φοβάται τη λαμπρότητά του.

Και κάθε μας πράξη ας διακρίνεται από μεγάλη κοσμιότητα. «Διότι η ενδυμασία του ανθρώπου», λέει, «το γέλιο του και το βάδισμά του φανερώνουν τα όσα τον αφορούν». Επειδή η εξωτερική εμφάνιση αποτελεί σαφή εικόνα της εσωτερικής καταστάσεως της ψυχής, και η κίνηση των μελών του σώματος αποδεικνύει περισσότερο από όλα την ομορφιά της. Ακόμη και όταν βαδίζουμε στην αγορά, τέτοια ας είναι η πορεία μας, ας διακρίνεται από τόση γαλήνη και τάξη, ώστε να στρέφουν το βλέμμα τους πάνω μας όσοι μας συναντούν· ούτε τα μάτια μας να περιπλανώνται, ούτε τα πόδια μας να βαδίζουν άτακτα, και η γλώσσα να προφέρει τα λόγια με ησυχία και επιείκεια, και με απλά λόγια όλα τα εξωτερικά γνωρίσματα να φανερώνουν την ομορφιά της ψυχής που κατοικεί μέσα μας. Ας γίνει, λοιπόν, η διαγωγή μας ξεχωριστή και αλλαγμένη, επειδή νέα και πρωτόγνωρα είναι αυτά που σας έχουν δοθεί, όπως ακριβώς καταδεικνύει ο μακάριος Παύλος λέγοντας: «Εάν κάποιος είναι εν Χριστώ, είναι καινή κτίση». Και για να μάθεις ότι είναι καινούρια και παράδοξα αυτά που μας έχουν δωριστεί, εμείς που προηγουμένως ήμασταν πιο περιφρονημένοι και από τον πηλό και, τρόπον τινά, σερνόμασταν στη γη, ξαφνικά γίναμε πιο λαμπεροί από τον χρυσό και ανταλλάξαμε τη γη με τον ουρανό. Γι' αυτόν τον λόγο, και όλα όσα μας έχουν δωριστεί είναι πνευματικά. Διότι και το ένδυμά μας είναι πνευματικό και η τροφή μας πνευματική και το ποτό μας πνευματικό· επομένως, είναι φυσικό επακόλουθο τόσο τα έργα μας όσο και όλες μας οι πράξεις να είναι πνευματικές.

Όπως στο να πεινά και να διψά, στο να κοπιάζει, στο να κοιμάται, στα οποία υπήρχαν τα δικά μας χαρακτηριστικά. Διότι αμαρτία δεν έπραξε. Το ότι όμως δεν είναι κατά σάρκα, δεν σημαίνει αυτό, ότι δηλαδή είναι χωρίς σάρκα. Διότι με αυτήν αναλήφθηκε, σύμφωνα με αυτό που έχει ειπωθεί: «Αυτός ο Ιησούς που αναλήφθηκε από εσάς στον ουρανό, έτσι ακριβώς θα έλθει». Και πώς έτσι; Εν σαρκί, και με το σώμα, αλλά χωρίς να είναι πλέον παθητός, όπως είπαμε. «Ώστε αν κάποιος είναι εν Χριστώ, είναι καινή κτίση». Αν κάποιος πίστεψε σε Αυτόν, λέει, ανήλθε σε μία άλλη δημιουργία. διότι γεννήθηκε άνωθεν μέσω του Πνεύματος, ώστε και για αυτόν τον λόγο, λέει, οφείλουμε να ζούμε για Αυτόν, όχι μόνο επειδή πέθανε για εμάς, ούτε επειδή μόνο ανέστησε την απαρχή μας, αλλά επειδή εισήλθαμε και σε άλλη ζωή. «Τα αρχαία παρήλθαν. Ιδού τα πάντα έγιναν καινά». Εννοεί είτε τα αμαρτήματα, είτε όλα τα ιουδαϊκά, μάλλον όμως εννοεί και τα μεν και τα δε. «Και τα πάντα προέρχονται από τον Θεό». Διότι και αυτή η άφεση των αμαρτιών, και η ελευθερία, και η άφθαρτη δόξα μάς έχουν δωρηθεί μέσω Αυτού. «Αυτού που μας συμφιλίωσε με τον εαυτό Του μέσω του Ιησού Χριστού και μας έδωσε τη διακονία της καταλλαγής, δηλαδή ότι ο Θεός ήταν εν Χριστώ συμφιλιώνοντας τον κόσμο με τον εαυτό Του, χωρίς να τους καταλογίζει τα παραπτώματά τους, και εναποθέτοντας σε εμάς τον λόγο της καταλλαγής». Διότι από την καταλλαγή (συμφιλίωση) προήλθαν σε εσάς όλα τα αγαθά· και καταλλαγή είναι η φιλία.

Οι απόστολοι, λέγει, δεν ανάγκασαν τον Τίτο να περιτμηθεί, μολονότι ήταν απερίτμητος, παρόλο που οι παρείσακτοι ψευδάδελφοι παρακολουθούσαν στενά αυτό το ζήτημα και εξανάγκαζαν στην περιτομή· αποκαλώντας ως κατασκόπους αυτούς που ήταν αποξενωμένοι από την αλήθεια. «Για να μας υποδουλώσουν». Δηλαδή, λέγει, για να μας εισαγάγουν πάλι στη δουλεία του νόμου. Γι' αυτό και αλλού λέγει: «Ο Χριστός μας εξαγόρασε από την κατάρα του νόμου». «Στους οποίους ούτε προς στιγμήν δεν υποχωρήσαμε με υποταγή, ώστε η αλήθεια του Ευαγγελίου να παραμείνει σε εσάς». Ούτε για λίγο, λέγει, δεν υποταχθήκαμε σε αυτούς, δηλαδή στους παρείσακτους, ώστε να μη βρεθούμε να λέμε άλλα για το Ευαγγέλιο και άλλα να πράττουμε. Και τι είπε σχετικά με το Ευαγγέλιο; «Ώστε, αν κάποιος είναι εν Χριστώ, είναι καινή κτίση». Και, «Τα παλαιά πέρασαν, ιδού, τα πάντα έγιναν καινούργια». Και, «Ο Χριστός μάς ελευθέρωσε με την ελευθερία». «Από δε αυτούς που θεωρούνται ότι είναι κάτι, το ποιοι ήσαν κάποτε δεν με ενδιαφέρει καθόλου· ο Θεός δεν προσωποληπτεί. Διότι αυτοί που θεωρούνται σπουδαίοι, δεν μου προσέθεσαν τίποτα απολύτως». Το «εκείνων που θεωρούνται» [δοκούντων] τίθεται αντί του «εκείνων που πραγματικά είναι» [όντων]· όπως ακριβώς είπε και για τον εαυτό του: «Νομίζω [δοκώ] δε ότι και εγώ έχω Πνεύμα Θεού». Το δε νόημα είναι το εξής: Δεν γνωρίζω, λέγει, με ποιο σκεπτικό ο Πέτρος και οι περί αυτόν συγκατέβαιναν στην περιτομή, ούτε και φιλονικώ γι' αυτό το ζήτημα· αυτοί το γνωρίζουν, καθώς θα δώσουν λόγο στον Θεό. Ένα όμως γνωρίζω: ότι, όταν πήγα σε αυτούς, δεν μου είπαν τίποτα περισσότερο σχετικά με το κήρυγμα.

Καλός είναι ο νόμος, σαν λυχνάρι που φέγγει σε σκοτεινό τόπο, αλλά μέχρι να ξημερώσει η ημέρα· ήδη όμως ανέτειλε ο αυγερινός στις καρδιές μας και το ζωντανό νερό της θεογνωσίας σκέπασε τις θάλασσες των εθνών και όλοι γνωρίσαμε τον Κύριο. «Τα παλαιά παρήλθαν, ιδού τα πάντα έγιναν καινούργια.» Λέει λοιπόν ο θείος απόστολος προς τον Πέτρο, την ύψιστη κορυφή των αποστόλων: «Εάν εσύ, που είσαι Ιουδαίος, ζεις σαν εθνικός και όχι σαν Ιουδαίος, πώς αναγκάζεις τα έθνη να ιουδαΐζουν;», και προς τους Γαλάτες γράφει: «Διαμαρτύρομαι σε κάθε άνθρωπο που περιτέμνεται, ότι είναι οφειλέτης να τηρήσει ολόκληρο τον νόμο.» Παλαιότερα, λοιπόν, όταν δεν γνωρίζαμε τον Θεό, ήμασταν δούλοι σε εκείνους που εκ φύσεως δεν είναι θεοί, τώρα όμως που γνωρίσαμε τον Θεό, ή μάλλον που γνωριστήκαμε από τον Θεό, πώς επιστρέφουμε και πάλι στα ασθενή και φτωχά στοιχεία; Είδα την ανθρώπινη μορφή του Θεού, «και σώθηκε η ψυχή μου.» Αντικρίζω την εικόνα του Θεού, όπως την είδε ο Ιακώβ, έστω και με διαφορετικό τρόπο· διότι εκείνος μεν είδε την άυλη, που προμήνυε αυτό που επρόκειτο να γίνει με τα άυλα μάτια του νου, εγώ όμως έχω την αναζωπύρωση της μνήμης Εκείνου που φανερώθηκε με σάρκα. Η σκιά των αποστόλων, καθώς και τα σουδάρια και τα σιμικίνθια απομάκρυναν ασθένειες, εκδίωκαν δαίμονες· και πώς η σκιά και η εικόνα των αγίων δεν θα δοξαστεί; Ή κατάργησε την προσκύνηση κάθε ύλης ή μην καινοτομείς «ούτε να μετακινείς τα αιώνια όρια, τα οποία έθεσαν οι πατέρες σου.» Δεν παρέδωσαν την εκκλησιαστική θεσμοθεσία μόνο με γραπτά κείμενα, αλλά και με ορισμένες άγραφες παραδόσεις.

Διότι και ο Χριστός και την περιτομή υπέμεινε, και τα σάββατα τήρησε, και τις εορτές τέλεσε, και άζυμα έφαγε, και όλα αυτά τα έπραξε στα Ιεροσόλυμα. Και μάλιστα κατά τη δέκατη τέταρτη ημέρα του πρώτου μήνα. Αλλά εμείς σε κανένα από αυτά δεν δεσμευόμαστε. Και ο Παύλος διακηρύσσει λέγοντας: «Εάν περιτέμνεσθε, ο Χριστός σε τίποτα δεν θα σας ωφελήσει». Και για τα άζυμα πάλι: «Ώστε να εορτάζουμε όχι με παλαιό προζύμι, ούτε με προζύμι κακίας και πονηρίας, αλλά με τα άζυμα της ειλικρίνειας και της αλήθειας». Διότι για εμάς τα άζυμα δεν είναι ζυμωμένο αλεύρι, αλλά ο ενάρετος βίος. Και πάλι: «Το τέλος του νόμου είναι ο Χριστός. Αν κάποιος είναι εν Χριστώ, είναι καινή κτίση. Όσοι είστε υπό τον νόμο, έχετε εκπέσει από τη χάρη. Τα αρχαία παρήλθαν, ιδού τα πάντα έγιναν καινούργια». Ένα δε από όλα αυτά είναι και το μυστήριο του Πάσχα. Διότι αυτό είναι εορτή των εορτών και πανήγυρις των πανηγύρεων. Και για ποιον λόγο το έκανε αυτό ο Χριστός; Επειδή το παλαιό Πάσχα ήταν τύπος αυτού που επρόκειτο να έλθει, και έπρεπε η αλήθεια να τεθεί επί του τύπου, αφού πρώτα έδειξε τη σκιά, τότε εισήγαγε την αλήθεια. Και με την έλευση της αλήθειας η σκιά πλέον παραμερίζεται και δεν έχει πια θέση. Διότι, σε τι χρειαζόταν ο τύπος, εφόσον ήλθε η αλήθεια; Σε τι χρειαζόταν η σκιά, όταν τα ίδια τα πράγματα έχουν κάνει την εμφάνισή τους; Σε τι χρειαζόταν ο άλογος αμνός, εφόσον εισήχθη αντ' αυτού το ιερό θύμα που μας απήλλαξε από την αλογία;

Απορώ πώς δεν ντρέπονται, ενώ η Θεία Γραφή λέει σαφώς γι' αυτούς: «Από εμάς βγήκαν, αλλά δεν ήταν από εμάς· διότι, αν ήταν από εμάς, θα είχαν παραμείνει μαζί μας». Όμως δεν υποχωρούν αυτά τα αγκάθια της καρδιάς, κεντρίζοντάς μας με τις αγκιστρωτές τους ακίδες και λέγοντας: «Εσείς προήλθατε από εμάς». Ω, τι ελεεινή κακοήθεια! Μήπως εμείς εναντιωθήκαμε στη Γραφή; Ή μήπως εμείς μετά το βάπτισμα πειράζουμε τον Χριστό; Ή μήπως εμείς αθετούμε τις ομολογίες που έχουμε ομολογήσει; Άκουσε τον Παύλο που λέει: «Εμείς από τώρα δεν γνωρίζουμε κανέναν, ούτε τον Χριστό κατά σάρκα. Διότι, λέει, ακόμη και αν γνωρίσαμε τον Χριστό κατά σάρκα, τώρα πλέον δεν τον γνωρίζουμε έτσι. Αν κάποιος είναι εν Χριστώ, είναι καινή κτίση· τα παλαιά παρήλθαν». Εφόσον λοιπόν βαπτίστηκες, ω βέβηλε, και έγινες καινή κτίση, μη γίνεσαι ένας νέος Τέρτυλλος που ρητορεύει εναντίον της αλήθειας, ούτε να παραποιείς με σοφίσματα τον Παύλο, που είναι ισάξιος της σοφίας. Μάθε το κήρυγμα, και ντρέψου να αντιλέγεις.

Ας τρώνε λοιπόν και πικρά χόρτα, ας τρώνε και αμνό, και ας κρατούν τα υποδήματα και τις ράβδους στα χέρια τους όπως εκείνοι, πραγματοποιώντας με βιασύνη τη φυγή από την Αίγυπτο. Η Καινή Διαθήκη όμως μας εξαγγέλλει το πάθος του Χριστού, την ταφή και την ανάσταση, στα οποία δεν υπάρχει απολύτως κανένα ίχνος αζύμων· γι' αυτό και ο Χριστός, αφού ευλόγησε και έκοψε ένζυμο άρτο, τον έδινε στους μαθητές, νομοθετώντας την Καινή Διαθήκη, ως αληθινό σύμβολο του νέου Του σώματος. Γι' αυτό και οι μαθητές, όπως διδάχθηκαν και παρέλαβαν, έκοβαν ένζυμο άρτο και κατά το κήρυγμα, και τον μετέδιδαν σε αυτούς που πίστευαν στον Χριστό και στην Καινή Διαθήκη Του, για την οποία και ο Παύλος διακηρύσσει με δυνατή φωνή: «Τα αρχαία παρήλθαν, ιδού τα πάντα έγιναν καινά». Και άραγε, μόνο το σώμα του Χριστού παρέδωσε στους μαθητές ο μέγας Αρχιερέας μέσω των αζύμων ως κάτι παλαιό και άζυμο στην ιερουργία; Σε καμία περίπτωση.

Σταυρώθηκε, λοιπόν, κατά σάρκα ο ένας της Αγίας Τριάδος, ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, χωρίς να πάθει η θεότητά του, και μας παρέδωσε να τρώμε μέσω του άρτου τη σάρκα του, η οποία ζει εν Αγίω Πνεύματι, λέγοντας τα εξής: «Λάβετε, φάγετε, τούτο εστί το σώμα μου». Τι σχέση έχετε, λοιπόν, εσείς με τον νόμο; Τα παλαιά παρήλθαν. Άκουγε τον Παύλο που λέει: ιδού, τα πάντα έγιναν καινούργια. Εάν όμως θέλετε πάλι να τρώτε τα άζυμα, γιατί δεν περιτέμνεστε κιόλας; Ο Χριστός περιτμήθηκε· γιατί δεν κάνετε και τους καθαρμούς, αφού και ο Παύλος το έπραξε αυτό; Και τηρείτε όλα τα άλλα των παλαιών, όπως εκείνοι που εφαρμόζουν τις διατάξεις του νόμου, εξαιτίας των οποίων το όνομα του Θεού βλασφημείται μεταξύ των εθνών, καθώς είναι γεγραμμένο. Εάν όμως μέσω του νόμου της Καινής Διαθήκης αποβλήθηκε ο παλαιός νόμος, είναι περιττά τα άζυμα, περιττά και όλα τα άλλα.

Διότι δεν σαρκώθηκε μαζί όλη η Τριάδα, ο Πατέρας, ο Υιός και το Πνεύμα, ώστε να θεωρείτε σε αυτήν αυτά τα τρία —το νερό, όπως λέτε, το αλεύρι και τη φωτιά— και να φτιάχνετε ως αντίτυπά της το άζυμο και να το προσφέρετε ως θυσία. Αλλά ο ένας της Τριάδας, ο Υιός και Λόγος του Θεού, αφού σαρκώθηκε, ενανθρώπησε από τις αγνές σάρκες της αγίας Παρθένου και, αφού εκπλήρωσε όλα όσα αφορούσαν την οικονομία Του, σταυρώθηκε κατά σάρκα, χωρίς να πάθει η θεότητά Του. Αφού λοιπόν σταυρώθηκε κατά σάρκα, μας παρέδωσε να τρώμε μέσω του άρτου τη σάρκα Του, η οποία ζει εν Αγίω Πνεύματι, λέγοντας τα εξής: «Λάβετε, φάγετε, τούτο εστί το σώμα μου, το υπέρ υμών κλώμενον» εις άφεσιν αμαρτιών. Τι κοινό υπάρχει λοιπόν σε εσάς, τους εν Χριστώ αδελφούς, με τον νόμο, ο οποίος καταργήθηκε εν Χριστώ, ώστε να τρώτε ακόμη την άζυμη ζύμη αυτού; Είμαστε «καινή κτίσις» εν Χριστώ· «τα αρχαία παρήλθον». Ακούτε τον Παύλο που λέει: «Ιδού γέγονε τα πάντα καινά». Αν όμως έχετε κρίνει σωστό να τα τρώτε αυτά, γιατί δεν περιτέμνεστε κιόλας; Ο Χριστός περιτμήθηκε. Γιατί δεν τηρείτε και τους καθαρμούς, αφού και ο Παύλος το έπραξε αυτό; Και όλα τα άλλα των παλαιών με τον ίδιο τρόπο να τα τηρείτε, όπως εκείνοι που εφαρμόζουν τα του νόμου, «εξαιτίας των οποίων το όνομα του Θεού βλασφημείται ανάμεσα στα έθνη», καθώς είναι γεγραμμένο. «Δεν είναι καλό το καύχημά σας», για να απευθύνω και εγώ προς εσάς τα λόγια του Αποστόλου, «δεν γνωρίζετε», λέει, «ότι λίγη ζύμη ζυμώνει όλο το φύραμα;»

Διότι άγονται εκείνοι που θέλησαν να αγαπήσουν αυτόν τον ζυγό, σαν να μην ζουν οι ίδιοι σύμφωνα με τη λογική, ούτε να κατέχουν την αυτονομία της ελεύθερης προαιρέσεως. «Διότι σαν κτήνος», λέει, «έγινα ενώπιόν σου»· και αυτό ακριβώς σημαίνει το να μισήσει κανείς την ίδια του την ψυχή και να τη χάσει, και με τον τρόπο που τη χάνει να τη σώσει, όταν πλέον επικρατήσει έτσι η καινή κτίση, και ο νέος Αδάμ αποκρύψει εντελώς τον παλαιό, και δεν απομείνει τίποτα από την παλαιά ζύμη, ούτε όσον αφορά τη γέννηση ούτε τη ζωή ούτε τον θάνατο.

Εκεί το θυόμενο ήταν πρόβατο και γινόταν επάλειψη των παραστατών και του ανωφλίου με το αίμα, και η μεν σφαγή γινόταν προς το βράδυ, η δε βρώση των κρεάτων κατά το μέσο των εσπερινών ωρών, δηλαδή τα μεσάνυχτα. Εδώ, ο άρτος είναι αυτός που κλάται και ανάγεται μυστικώς στο σώμα του Χριστού, του αμνού που σφαγιάστηκε για εμάς και ο οποίος αίρει την αμαρτία του κόσμου, καθώς και ποτήριο σωτηρίας που δίδεται και πίνεται, και το οποίο πιστεύεται θεοπρεπώς ότι είναι το αίμα της Καινής Διαθήκης, για άφεση των αμαρτιών και αποσόβηση κάθε εναντίου. Και η κλάση και η μετάδοση, καθώς και η μετάληψη, γίνονται ταυτόχρονα κατά τη διάρκεια της εσπέρας. Εδώ δεν γίνεται κανένας λόγος για κεφάλι και πόδια και εντόσθια· ούτε για καύση των οστών ή των κρεάτων που απομένουν για το πρωί· ούτε για βρώση πικρών χόρτων, αλλά όλα αυτά έχουν παραλειφθεί και αποσιωπηθεί, και όπως λέει ο Παύλος, τα αρχαία παρήλθαν, ιδού τα πάντα έγιναν καινά.

Διότι τα στεφάνια ανήκουν σε εκείνους που αγωνίζονται νομίμως και μέχρι τέλους· γιατί, όπως λέει ο κήρυκας της Εκκλησίας, «κανείς δεν στεφανώνεται, εάν δεν αγωνιστεί νομίμως». Γνωρίζει δε ως «καινή κτίση» την κατά Χριστόν προκοπή και τελείωση, εκείνος που με τον νέο τρόπο ζωής του διατήρησε την Καινή Διαθήκη πάντοτε νέα· διότι λέει «εάν κάποιος είναι εν Χριστώ καινή κτίση, ανακαινίζεστε», δηλαδή να διατηρείστε συνεχώς ανανεούμενοι μέσα σε αυτήν την πάνσοφα και υπερλόγως οικονομημένη καινότητα, χωρίς να φέρετε πάνω σας τίποτα το παλαιό ούτε την αρρώστια της σαθρότητας. Διότι, εάν δεν τοποθετηθεί στεφάνη στο ανακαινιζόμενο δώμα, δηλαδή στα πνευματικά κατορθώματα, πράγμα που σημαίνει, εάν δεν διατηρήσουμε μέχρι τέλους τους γενναίους, νέους και καλούς αγώνες που μας εξασφαλίζουν τα στεφάνια, τότε φόνος, και μάλιστα ο πιο φοβερός από τους φόνους, θα συμβεί στην οικία μας, καθώς το οικοδόμημα θα καταρρεύσει από τη σαθρότητα, συμπαρασύροντας και συνθάβοντας μαζί του κι εκείνον που από την αρχή φιλοτιμήθηκε εις μάτην -μακάρι να μην είχε συμβεί αυτό- για την ανακαίνιση της οικοδομής.

Τι σημαίνει το «πρωτότοκος πάσης κτίσεως»; Επειδή, όταν ο θείος Παύλος είπε «πρωτότοκος πάσης κτίσεως», οι αιρετικοί, λέει, μη κατανοώντας για ποια κτίση μιλάει, υποβιβάζουν οι ανόητοι τον Υιό σε κτίσμα. Όμως η κτίση είναι διπλή: διότι η μία είναι αυτή που έχει δημιουργηθεί, και η άλλη είναι αυτή που ανακαινίζεται. Διότι ο ίδιος ο Παύλος πάλι αναφωνεί: «εάν κάποιος είναι εν Χριστώ, είναι καινή κτίση». Για να αποδείξει δε περίτρανα ότι ονομάζει τον Χριστό πρωτότοκο της ανακαινισμένης κτίσης, προσθέτει: «πρωτότοκος εκ των νεκρών, ώστε να γίνει πρωτεύων σε όλα»· πρωτεύων δηλαδή όσων ανακαινίζονται, όσων καλούνται σε αφθαρσία, όσων εγείρονται εκ των νεκρών. Πρωτεύει όχι κατά τη θεότητα, μη γένοιτο (διότι είναι ύβρις για τον Θεό να ονομάζεται πρώτος των κτισμάτων Αυτός που με άρρητο λόγο και ακατάληπτη υπεροχή υπερίσταται και υπερβαίνει κάθε φύση), αλλά πρωτεύει ως προς την ανθρωπότητα, αφού έγινε για εμάς ο αρχηγός της αναστάσεως και της μεταστοιχειώσεως από τη φθορά στην αφθαρσία. Διότι, αν και ο Ηλίας ανέστησε τον γιο της χήρας και ο Ελισσαίος τον γιο της Σωμανίτιδας και ο ίδιος ο Σωτήρας ανέστησε τον Λάζαρο την τέταρτη ημέρα, κανείς από αυτούς όμως δεν αναστήθηκε σε αφθαρσία και αθανασία, διότι ο θάνατος τους κυρίευσε ξανά. Όμως «ο Χριστός, αφού αναστήθηκε εκ των νεκρών, δεν πεθαίνει πλέον, ο θάνατος δεν τον κυριεύει πια», αλλά ούτε και εκείνους τους οποίους θα αναστήσει κατά τη Δευτέρα Παρουσία Του.

Στο ρητό του αποστόλου: «Εάν κάποιος είναι εν Χριστώ, είναι καινή κτίση· τα παλαιά παρήλθαν, ιδού, τα πάντα έγιναν καινούργια». Διότι λένε οι Ελληνιστές και οι ιουδαΐζοντες: «Τι καυχιέται ο Παύλος λέγοντας, τα παλαιά παρήλθαν, ιδού τα πάντα έγιναν καινούργια· εάν κάποιος είναι εν Χριστώ, είναι καινή κτίση; Διότι εγώ», λέει, «δεν βλέπω τίποτε το καινούργιο». «Διότι δεν έχεις οφθαλμούς για να δεις αυτά· έλα να σου φτιάξω οφθαλμούς, και θα δεις». «Και εσύ φτιάχνεις οφθαλμούς;» «Ναι». «Και είσαι δημιουργός;» «Βεβαιότατα». «Εσύ έχεις παραφρονήσει». «Όχι». «Λοιπόν, φτιάξε οφθαλμούς του σώματος». «Όχι, αλλά το σπουδαιότερο, της διάνοιας». «Και μου φτιάχνεις οφθαλμούς;» «Μάλιστα». «Διότι δεν έχω;» «Όχι». «Εσύ όμως έχεις;» «Ναι». «Πώς; πες μου». «Όταν πηγαίνεις σε έναν ναό και βλέπεις εκεί ένα γυμνό ξόανο, μια άφωνη πέτρα, και λες, αυτός είναι ο θεός, άραγε έχεις οφθαλμούς; Διότι, τι το όφελος των εξωτερικών οφθαλμών, όταν οι εσωτερικοί είναι τυφλωμένοι; Βλέπεις ότι έχεις ανάγκη να σου φτιάξω οφθαλμούς, ώστε την πέτρα να τη δεις ως πέτρα και το ξύλο ως ξύλο; Έχεις οφθαλμούς, όταν βλέπεις ένα ξύλο και το προσκυνάς, και εγώ αφού το πάρω το καίω; Άραγε έχεις οφθαλμούς, ονομάζοντας θεό αυτό που καίγεται; Όταν θεοποιείς τα πάθη, έχεις οφθαλμούς; Μεθάει ο άνθρωπος και περιφέρεται και γίνεται περίγελος, και αντί για άνθρωπος γίνεται άλογο ζώο· εσύ όμως λες, η μέθη είναι θεός, ο Διόνυσος, η κλοπή είναι θεός, ο Ερμής. Βλέπεις ότι έχεις ανάγκη από οφθαλμούς;»

Βλέπεις λοιπόν τι είναι η καινή κτίση; Διότι ποιο είναι το όφελος για εμένα, εάν γίνει νέος ουρανός και νέα γη, εγώ όμως έχω παλαιωθεί από τις αμαρτίες; Ο ουρανός είναι η οικία, ενώ εγώ είμαι αυτός που κατοικεί μέσα σε αυτήν και ασθενεί. Εάν ένας ιατρός εισέλθει στην οικία του αρρώστου, και για τον ίδιο δεν λάβει καμία πρόνοια, αλλά ασπρίζει τους τοίχους και διακοσμεί με χρυσό την οροφή, δεν θα του έλεγες: «Άνθρωπε, σήκωσε τον άρρωστο, γιατί στολίζεις την οικία; Βοήθησε αυτόν που κείτεται»; Έτσι και ο Χριστός εισήλθε σε τούτον τον κόσμο, στον οποίο βρήκε τη φύση μου κατάκοιτη να ασθενεί, και για τη θεραπεία της αναλαμβάνει ολόκληρο τον αγώνα, και ανακαινίζει και ανορθώνει τη φύση. Γιατί λοιπόν μέμφεσαι τον ιατρό επειδή δεν έκανε αυτά, αλλά πάλι κατακρίνεις τον Χριστό επειδή τα κάνει; Έτσι παρήλθαν τα παλαιά, έτσι τα πάντα έγιναν νέα, έτσι υπάρχει καινή κτίση. Και άπειρα τέτοια παραδείγματα θα μπορούσε να προσθέσει κανείς.

Όταν ο θείος Παύλος είπε «πρωτότοκος πάσης κτίσεως», λέει, οι ανόητοι αιρετικοί, μην κατανοώντας για ποια κτίση μιλάει, υποβιβάζουν τον Υιό σε κτίσμα. Η κτίση όμως είναι διπλή: διότι η μία είναι η δημιουργημένη, και η άλλη η ανακαινιζόμενη. Διότι ο ίδιος ο Παύλος πάλι αναφωνεί: «Όποιος είναι εν Χριστώ, είναι καινή κτίση». Και για να αποδείξει περίτρανα ότι ονομάζει τον Χριστό πρωτότοκο της ανακαινισμένης κτίσης, προσθέτει: «Πρωτότοκος εκ των νεκρών», ώστε να γίνει πρώτος σε όλα, πρώτος ανάμεσα σε αυτούς που ανακαινίζονται, σε αυτούς που καλούνται στην αφθαρσία, σε αυτούς που εγείρονται από τους νεκρούς, πρώτος όχι κατά τη θεότητα (μη γένοιτο! διότι αποτελεί ύβρι για τον Θεό να ονομάζεται πρώτος των κτισμάτων Εκείνος που, με άρρητο λόγο και ασύλληπτη υπεροχή, ίσταται ψηλότερα και υπερβαίνει κάθε φύση), αλλά είναι πρώτος κατά την ανθρωπότητα, έχοντας γίνει για εμάς ο αρχηγός της αναστάσεως και της μεταστοιχειώσεως από τη φθορά στην αφθαρσία. Διότι, αν και ο Ηλίας ανέστησε τον γιο της χήρας και ο Ελισσαίος τον γιο της Σωμανίτιδας, και ο ίδιος ο Σωτήρας ανέστησε τον Λάζαρο την τέταρτη ημέρα, ωστόσο κανείς από αυτούς δεν αναστήθηκε στην αφθαρσία και την αθανασία, διότι πάλι τους κυρίευσε ο θάνατος. Ο Χριστός όμως, αφού αναστήθηκε από τους νεκρούς, δεν πεθαίνει πλέον· ο θάνατος δεν τον κυριεύει πια. Αλλά ούτε και εκείνους, τους οποίους θα αναστήσει κατά τη δεύτερη παρουσία Του. Ω της κακής και άφρονος γνώμης μας!