Πατερικές αναφορές στο Β΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 5:4

Εις τον ΚΗ΄ Ψαλμόν. Ψαλμός του Δαβίδ της εξόδου της σκηνής. Ο εικοστός όγδοος ψαλμός έχει αφενός το κοινό γνώρισμα της επιγραφής, διότι αναφέρει «Ψαλμός του Δαβίδ»· έχει όμως και κάτι το ιδιαίτερο, διότι προστίθεται το «Εξοδίου σκηνής». Τι είναι όμως αυτό; Ας κατανοήσουμε τι σημαίνει το εξόδιο και τι η σκηνή, ώστε να μπορέσουμε να εισδύσουμε στο νόημα του ψαλμού. Σύμφωνα λοιπόν με την ιστορική προσέγγιση, φαίνεται ότι το παράγγελμα αυτό δίνεται στους ιερείς και τους Λευίτες που αποδεσμεύονται από το έργο τους, ώστε να θυμούνται όσα οφείλουν να έχουν προετοιμάσει για τη λατρεία. Διότι προς αυτούς που αναχωρούν από τη σκηνή και εξέρχονται, λοιπόν, ο λόγος διαμηνύει αυστηρά ποια πράγματα όφειλαν να έχουν ετοιμάσει και με ποια θα έπρεπε να παρουσιαστούν την επόμενη φορά· ότι δηλαδή απαιτούνται «υιοί κριών»· ότι «δόξα και τιμή»· ότι «δόξα στο όνομά του»· ότι δεν πρέπει να προσφέρουν λατρεία πουθενά αλλού παρά μόνο στην αυλή του Κυρίου και στον τόπο του αγιάσματος. Σύμφωνα όμως με τον δικό μας νου, ο οποίος θεωρεί τα υψηλά νοήματα και μέσω της μεγαλειώδους και πρέπουσας στη θεία Γραφή κατανόησης προσοικειώνει σε εμάς τον νόμο, υποπίπτουν στην αντίληψή μας τα εξής: ούτε ως κριός νοείται το αρσενικό ανάμεσα στα πρόβατα, ούτε ως σκηνή το οίκημα που έχει κατασκευαστεί από τούτη την άψυχη ύλη, ούτε ως έξοδος της σκηνής η αναχώρηση από τον ναό. Απεναντίας, σκηνή για εμάς είναι τούτο το σώμα, όπως μας δίδαξε ο Απόστολος λέγοντας ότι «όσοι βρισκόμαστε μέσα στη σκηνή στενάζουμε»· και πάλι ο ψαλμός λέει: «Και μάστιγα δεν θα πλησιάσει στο σκήνωμά σου».

Από τη Β΄ προς Κορινθίους. Εισάγοντας τον λόγο περί της αναστάσεως των νεκρών ο Παύλος, λέγει: «Διότι και εμείς που βρισκόμαστε στο σκήνωμα, στενάζουμε φορτωμένοι, επειδή δεν θέλουμε να απεκδυθούμε, αλλά να επενδυθούμε, ώστε το θνητό να καταποθεί από τη ζωή. Εκείνος δε που μας προετοίμασε για αυτό ακριβώς είναι ο Θεός, ο οποίος και μας έδωσε τον αρραβώνα του Πνεύματος.» Λέγει ότι το Πνεύμα δίδεται ως αρραβώνας ζωής, επειδή αυτό είναι (ζωή) κατά φύσιν· διότι το Πνεύμα ζωοποιεί. Αλλά βρίσκουμε ότι το να είναι κάτι κατά φύσιν ζωή προσιδιάζει μόνο στον Θεό και Πατέρα, και στον Λόγο που προήλθε από αυτόν. «Διότι όπως, λέγει, ο Πατέρας έχει ζωή μέσα του, έτσι και στον Υιό έδωσε να έχει ζωή μέσα του.» Και πάλι: «Διότι όπως ο Πατέρας ζωοποιεί όποιους θέλει, έτσι και ο Υιός ζωοποιεί όποιους θέλει.» Επομένως, εάν, εφόσον ζωοποιεί ο Πατέρας και ζωοποιεί ομοίως και ο Υιός, ζωοποιεί και το Πνεύμα, πώς θα είναι κτίσμα ή δημιούργημα αυτό που ομοιάζει με τον Πατέρα και τον Υιό, και έχει την ίδια ουσία;

Τα οποία ‹τέκνα του Θεού› και ο λαός του είχαν πολλή 〈συντριβή〉 και 〈οδύνη〉, όταν ζούσαν τη θνητή ζωή· διότι υπέφεραν και ήταν 〈συν〉τετριμμένοι, ώστε να λέγεται: «καρδιά συντετριμμένη και ταπεινωμένη ο Θεός δεν θα την περιφρονήσει», και: «θυσία στον Θεό είναι το συντετριμμένο πνεύμα». Οι ίδιοι δε έκλαιγαν για τη διαμονή τους πάνω στη γη και πενθούσαν για όσους έπρατταν έργα άξια πένθους, πράγμα που διδάσκει ο Απόστολος λέγοντας: «εμείς που βρισκόμαστε στο σκήνωμα στενάζουμε επειδή βαρυνόμαστε», «και θα πενθήσω για πολλούς από εκείνους που αμάρτησαν στο παρελθόν και δεν μετανόησαν». Αυτών ακριβώς ο Θεός 〈τη συντριβή και την οδύνη θα θεραπεύσει〉, αναζωογονώντας τους κατά την εκπλήρωση των επαγγελιών. Αυτό ακριβώς φανέρωνε και ο Σωτήρας λέγοντας: «μακάριοι όσοι κλαίνε» και «μακάριοι όσοι πενθούν, διότι αυτοί θα παρηγορηθούν».

Επειδή, λοιπόν, επρόκειτο να πεθάνει άτεκνος, χωρίς να αφήνει κανέναν διάδοχο από τον οποίο αναμενόταν να προέλθει η σωτηρία για τους ανθρώπους, εύλογα, σαν να στερούνταν τη γέννηση του Χριστού «από το σπέρμα του Δαβίδ», θρηνούσε πικρά, και έλεγε μέσα του, αναφέρει, ότι «εξήλθε το πνεύμα μου και απήλθε, σαν αυτόν που έστησε σκηνή», και έπειτα καταλύει τη σκηνή, αποκαλώντας μεν «σκηνή» το σώμα, επειδή και ο θείος Απόστολος το ονόμαζε «σκήνος» λέγοντας: «εμείς που βρισκόμαστε στο σκήνος στενάζουμε καταβεβαρυμένοι», και ως «διάλυση της σκηνής» εννοεί την απόθεση του σώματος, την οποία πραγματοποιούσε το πνεύμα καταλύοντας και εγκαταλείποντας το σώμα. Αλλά και «όπως ο ιστός της υφάντρας, που πλέον αποκόπτει το ύφασμα, έτσι και το ύφασμα της δικής μου ζωής και ολόκληρου του βίου μου πλησίαζε προς το τέλος του αποκοπτόμενο· διότι ο καθένας από τους αγίους υφαίνει στολή και περιβάλλει με στολισμό τη δική του ψυχή μέσω των πράξεών του». Γι' αυτόν τον λόγο παρομοίαζε τον εαυτό του «σαν ιστό υφάντρας», και προσέθετε «καθώς πλησιάζει να το αποκόψει» εξαιτίας του θανάτου που επήλθε σε αυτόν, καθώς λέει: «παραδόθηκα σαν σε κάποιο ανθρωποφάγο λιοντάρι, το οποίο έως τώρα, μέσω της ασθένειας που μου επιβλήθηκε, καθ' όλη τη νύχτα και την ημέρα συνέτριψε όλα τα οστά μου, και παρ' ολίγον επρόκειτο να με καταπιεί ολόκληρο».

Και πώς είναι δυνατόν να τα κάνω αυτά εγώ, που με θεϊκή και σωτήρια δύναμη δίνω υπόσταση σε όλους όσοι μέσω της σαρκικής γέννησης έρχονται «στο είναι από το μη ον»; Διότι όχι μόνο τους μεμονωμένους, αλλά και επιπλέον τούτων, τι άλλο απομένει παρά όλοι όσοι τα ακούν αυτά να χαίρονται και να γεμίζουν ευφροσύνη μαζί με εκείνη τη νέα Ιερουσαλήμ, την οποία δεν αρμόζει πλέον να αντιλαμβανόμαστε ως φτιαγμένη από άψυχους λίθους, αλλά ότι συγκροτείται από άγιες ψυχές, μαζί με την οποία αρμόζει να συνευφραινόμαστε και να συμπανηγυρίζουμε, τελώντας εορτή όχι έξω από αυτήν, αλλά μέσα σε αυτήν. Και «χαρείτε για αυτήν», λέει, «όλοι» όσοι βλέπετε αυτή την καινή και νέα σύσταση, καθώς και όσοι παλαιόθεν και από πολύ καιρό «πενθείτε» για να την αποκτήσετε, όπως ήταν ο Παύλος, ο οποίος έλεγε: «εμείς που βρισκόμαστε σε τούτο το σκήνωμα στενάζουμε φορτωμένοι», «επιποθώντας να ντυθούμε το κατοικητήριό μας το εξ ουρανού», αλλά τώρα, αφού απολαύσατε αυτήν την οποία παλιά στενάζοντας και πενθώντας επιποθούσατε, «χαίρετε και αγαλλιάσθε» διότι πρόκειται να χορτάσετε από το γάλα που υπάρχει σε αυτήν.

Και αυτά μεν τα τρία τάγματα, κατά τον μέλλοντα ενιαυτό της χρηστότητας του Θεού, θα τύχουν της μακαριότητας· ανήκοντας ίσως σε εκείνους, από τους οποίους άλλοι απέδιδαν εκατό, άλλοι εξήντα και άλλοι τριάντα. Όσοι δε οριστούν ως άρχοντες επ' αυτών και κάποιοι ηγεμόνες τους, θα κοσμηθούν με εξαίρετες δυνάμεις· γι' αυτό έχει ειπωθεί: «Ενδύθηκαν τα κριάρια των προβάτων», αντί του: «Θα ενδυθούν». Ως κριάρια δε των προβάτων θα εννοήσεις τους άρχοντες, αυτούς που ηγούνται των προαναφερθέντων, οι οποίοι ενδύθηκαν, ή και μάλλον θα ενδυθούν. Το τι όμως θα ενδυθούν, μας το άφησε να το κατανοήσουμε· μας διδάσκει δε για το ένδυμά τους ο θείος Απόστολος λέγοντας: «Πρέπει το φθαρτό αυτό να ενδυθεί την αφθαρσία»· και πάλι: «Επειδή δεν θέλουμε να ενδυθούμε, αλλά να επενδυθούμε, ώστε να καταποθεί το θνητό από τη ζωή». Θα ενδυθούν λοιπόν τα κριάρια το ένδυμα που τους ταιριάζει, καθώς το φθαρτό τους σώμα θα μεταβάλλεται σε αφθαρσία και το θνητό σε αθανασία. Έτσι λοιπόν, σύμφωνα με το παράδειγμα, και τα κριάρια φέρνουν από μόνα τους το ένδυμα, αφού το σώμα τους καρποφορεί το μαλλί. Αλλά θα ενδυθούν και τον ίδιο τον Κύριό μας Ιησού Χριστό, περιβαλλόμενοι ως εξαίρετο ένδυμα το φως της θεότητάς Του. Ακόμη δε και «οι κοιλάδες» τότε «θα πληθύνουν τον σίτο». Διότι δεν έπρεπε να λησμονηθούν ούτε οι κοιλάδες· αφού πρωτύτερα ονομάστηκαν πεδιάδες και όρη της ερήμου και βουνά.

Τέτοιος ήταν ο Παύλος, που έλεγε: «Εμείς που ζούμε μέσα στο σκήνωμα στενάζουμε βεβαρημένοι». Και πάλι: «Ταλαίπωρος άνθρωπος εγώ, ποιος θα με ελευθερώσει από το σώμα του θανάτου τούτου;». Τέτοιοι ήσαν και οι προφήτες του Θεού, και όλοι όσοι δεν παραδίδονταν στις σωματικές ηδυπάθειες, ούτε αναλώνονταν στην τρυφή και την ηδονή· αντιθέτως, καταπονούσαν τη ζωή τους με ασιτίες, κόπους και τις άλλες ασκητικές κακουχίες· οι οποίοι στέναζαν προς τον Θεό από τα βάθη της καρδιάς τους όχι μόνο για τον εαυτό τους, αλλά και για ολόκληρο τον λαό. Γι' αυτό έχει λεχθεί: «Ας φθάσει ενώπιόν σου ο στεναγμός των δεσμωτών». Το ποιοι δε είναι αυτοί που διδάσκονται να λένε αυτά, το φανερώνει στη συνέχεια λέγοντας: «Διαφύλαξε τους υιούς των τεθανατωμένων».

Γι' αυτό, αφού προηγουμένως ονόμασε στον πληθυντικό αριθμό μακάριους αυτούς που κατοικούν στον οίκο του Θεού, εδώ μακαρίζει με ξεχωριστό τρόπο έναν συγκεκριμένο. Και ποιος είναι αυτός, παρά εκείνος που στην κοιλάδα του κλαυθμώνος αξιώθηκε τη βοήθεια του Θεού, εκείνος που έχει βάλει τις αναβάσεις προς τον Θεό στην καρδιά του; Διότι αυτόν τον άνδρα μακαρίζει και πάλι· όχι τον τηρητή των σωματικών εντολών του Μωυσή. Τέτοιος είναι καθένας που θρηνεί για τον εαυτό του μέσα στον θνητό και ανθρώπινο βίο, και ο οποίος αισθάνεται ως βάρος αυτή την επίγεια ζωή, την οποία ο λόγος ονομάζει κοιλάδα κλαυθμώνος, επειδή όσα συμβαίνουν εδώ είναι άξια θρήνου, και επειδή οι άνθρωποι πάνω στη γη πράττουν έργα άξια θρήνου, αλλά και επειδή οι άγιοι του Θεού στον παρόντα βίο θρηνούν, στενάζοντας και νιώθοντας βάρος, σύμφωνα με τον Απόστολο.

Αντί δε του «Διέθετο εἰς τὴν κοιλάδα τοῦ κλαυθμῶνος», ο Σύμμαχος αναφέρει: «Προοδεύων κοιλάδα ἔκλαιεν». Αναφέραμε δε ότι με την κοιλάδα του κλαυθμώνος εν προκειμένω δηλώνεται ο ανθρώπινος βίος, τον οποίο ο μακαριζόμενος, καθώς τον διαβαίνει και τον προσπερνά σαν πάροικος και παρεπίδημος, ποθώντας την επουράνια πατρίδα του, κλαίει με τον κλαυθμό που προξενεί τη μακαριότητα, σύμφωνα με το: «Μακάριοι οι κλαίοντες». Τέτοιος ήταν ο Παύλος που έλεγε: «Εμείς που βρισκόμαστε μέσα στο σκήνωμα αναστενάζουμε βαρυφορτωμένοι».

Βλέπεις τι είδους λόγια τόλμησε να εκστομίσει κατά της σάρκας του Σωτήρος ημών, μη έχοντας κατανοήσει ότι και πριν από την ανάληψη στους ουρανούς, ενώ αυτή βρισκόταν ακόμη στη γη πριν από το Πάθος, έτσι την εδόξασε στο όρος, δείχνοντας μόνο στους τρεις εκλεκτούς μαθητές του μια εικόνα της βασιλείας του, ώστε να αστράψει το πρόσωπό του και να εκλάμψει μαρμαρυγές φωτός (διότι «έγινε», λέει η θεία Γραφή, «το πρόσωπό του σαν τον ήλιο, και τα ιμάτιά του λευκά σαν το φως»)· αλλά ούτε έχοντας αντιληφθεί για ποιο σώμα δόξης του Χριστού μιλούσε ο θείος απόστολος, ούτε πώς δίδασκε ότι και τα δικά μας σώματα θα γίνουν σύμμορφα με εκείνο το σώμα, λέγοντας: «ο οποίος θα μετασχηματίσει το σώμα της ταπεινώσεώς μας ώστε να γίνει σύμμορφο με το σώμα της δόξης του»· αλλά ούτε και κατανοώντας με ποιον τρόπο έγραφε ότι το θνητό θα καταποθεί από τη ζωή, λέγοντας: «για το οποίο δεν θέλουμε να απεκδυθούμε 〈αλλά να επενδυθούμε〉, ώστε το θνητό να καταποθεί από τη ζωή». Έχοντας άγνοια αυτών των πραγμάτων, διαβεβαιώνει αφενός ότι ο Λόγος μέλλει να γίνει ένα και το αυτό με τον Θεό όπως ακριβώς ήταν και προηγουμένως, και αφετέρου ότι η σάρκα, εγκαταλελειμμένη από τον Λόγο, δεν γνωρίζει τι πρόκειται να απογίνει. Άκουσε, λοιπόν, πώς τα λέει αυτά: «Εάν δε κάποιος ρωτούσε περί αυτής της σάρκας, η οποία έγινε αθάνατη εν τω Λόγω, τι θα του λέγαμε; Ότι εμείς θεωρούμε πως δεν είναι ασφαλές να δογματίζουμε περί πραγμάτων τα οποία δεν έχουμε διδαχθεί με ακρίβεια από τις θείες Γραφές».

Επειδή δε «ο Λόγος ήταν Θεός», δεν θα τους στερήσει ούτε τη θεότητα, ώστε να επαληθεύσει τον απόστολο που προφήτευσε ότι οι άγιοι θα γίνουν «κληρονόμοι μεν Θεού, συγκληρονόμοι δε Χριστού». Και βέβαια θα λάβουν ουράνια σώματα, παρόμοια με τον ήλιο, τη σελήνη και τα άστρα, και με αυτόν τον τρόπο θα γίνουν μέτοχοι της δόξας του. Αυτό ακριβώς απέδειξε ο ίδιος λέγοντας: «από όπου και προσδοκούμε ως σωτήρα τον Κύριο Ιησού Χριστό, ο οποίος θα μετασχηματίσει το σώμα της ταπείνωσής μας ώστε να γίνει σύμμορφο με το σώμα της δόξας του, σύμφωνα με την ενέργεια της δύναμής του να υποτάξει τα πάντα στον εαυτό του». Βλέπεις πώς, με τη δύναμή του να υποτάξει τα πάντα στον εαυτό του, θα πραγματοποιήσει και τον μετασχηματισμό του δικού μας σώματος, ώστε να καταστήσει και το δικό μας «σύμμορφο με το σώμα της δόξας του». Εάν όμως το δικό μας θα είναι σύμμορφο «με το σώμα της δόξας του», πώς δεν θα γίνει πολύ περισσότερο το σώμα της δόξας του κοινωνός της βασιλείας του; Και αν το δικό μας πρόκειται να καταποθεί από τη ζωή, όπως το μαρτύρησε ο απόστολος λέγοντας: «γι' αυτό δεν θέλουμε να απεκδυθούμε, αλλά να επενδυθούμε, ώστε να καταποθεί το θνητό από τη ζωή», πώς δεν θα καταποθεί πολύ περισσότερο το δικό του σώμα, εφόσον εξυπηρέτησε τη θεότητά του, όχι μόνο από τη ζωή, παρόμοια με το δικό μας, αλλά και από την ίδια τη θεότητά του;

Ας μην αναρωτιέται, λοιπόν, και ας μην απορεί κανείς μέσα του, τι άραγε πρέπει να σκεφτόμαστε για το σωτήριο σώμα, ακούγοντας τον Παύλο να λέει ξεκάθαρα ότι πρέπει να καταποθεί «το θνητό από τη ζωή», και ότι το δικό μας σώμα θα γίνει σύμμορφο «με το σώμα της δόξας του Χριστού, σύμφωνα με την ενέργεια της δυνάμεώς του να υποτάξει τα πάντα στον εαυτό του». Άρα, λοιπόν, θα υποτάξει τα πάντα στον εαυτό του· και πρέπει να εννοούμε μια τέτοιου είδους σωτήρια υποταγή, κατά την οποία «και ο ίδιος ο Υιός θα υποταχθεί σε εκείνον που του υπέταξε τα πάντα», κάνοντας μια ανέκφραστη και άρρητη υποταγή που αρμόζει μόνο σε αυτόν, όταν, έχοντας συγκεντρώσει γύρω του σαν σε χορό όλους τους δικούς του, θα τους οδηγήσει «στον Θεό και Πατέρα», προσφέροντάς του τη δόξα, την τιμή, το σέβας και τη μεγαλωσύνη ως στον αίτιο όλων των αγαθών, οπότε και το συμπέρασμα της αποστολικής διδασκαλίας θα βρει την ολοκλήρωσή του, το οποίο αναφέρει: «ώστε να είναι ο Θεός τα πάντα μέσα σε όλα». Αυτό ακριβώς θα το κατανοήσουμε και από μια άλλη επαγγελία, μέσω της οποίας έχει ειπωθεί από τον ίδιο τον Θεό το εξής: «Θα κατοικήσω μέσα τους, και θα περπατήσω ανάμεσά τους· και θα είμαι Θεός τους, και αυτοί θα είναι λαός μου».

Πριν σταθούν τα πόδια μου πάνω στην πέτρα, έχοντας καταρτιστεί σαν των ελαφιών, και κατευθυνθούν τα κατά Θεόν διαβήματά μου, χωρίς να ολισθήσουν ούτε στο ελάχιστο ούτε καθόλου; Πριν το κάθε μέλος γίνει όπλο δικαιοσύνης και αποβάλει κάθε νεκρότητα, αφού αυτή καταποθεί από τη ζωή και υποχωρήσει στο πνεύμα;

Δεν είναι άραγε αυτά αρκετά για παρηγοριά; Θα προσφέρω το σπουδαιότερο φάρμακο. Πείθομαι από τα λόγια των σοφών, ότι κάθε ψυχή καλή και θεοφιλής, αφού λυθεί από το σώμα με το οποίο είναι συνδεδεμένη και αναχωρήσει από εδώ, αμέσως αποκτά τη συναίσθηση και τη θεωρία του αγαθού που την περιμένει, εφόσον αυτό που την επισκίαζε έχει πια καθαριστεί ή αποβληθεί ή δεν γνωρίζω πώς ακριβώς πρέπει να το πω· αισθάνεται μια θαυμαστή αγαλλίαση, χαίρεται και προχωρεί γεμάτη ιλαρότητα προς τον Δεσπότη της, σαν να έχει ξεφύγει από την επίγεια ζωή ως από ένα βαρύ δεσμωτήριο, αποτινάσσοντας τα δεσμά που την περιέβαλλαν και τα οποία τραβούσαν προς τα κάτω τα φτερά της διανοίας, και κατά κάποιον τρόπο απολαμβάνει ήδη νοερά τη μακαριότητα που της έχει αποταμιευθεί. Λίγο δε αργότερα, αφού παραλάβει και πάλι το συγγενικό της σώμα, με το οποίο συμπορεύτηκε φιλοσοφώντας τα ουράνια, από τη γη που το έδωσε και το κράτησε ως παρακαταθήκη, με τον τρόπο που γνωρίζει ο Θεός ο οποίος τα συνέδεσε και τα διέλυσε, το καθιστά συγκληρονόμο της εκεί δόξας. Και όπως ακριβώς συμμετείχε στις θλίψεις του λόγω της φυσικής τους ένωσης, έτσι του μεταδίδει και τις δικές της χαρές, απορροφώντας το ολόκληρο μέσα της και γινόμενη μαζί του ένα, και πνεύμα και νους και θεός, καθώς το θνητό και ρέον καταπόθηκε από τη ζωή.

Απομένει λοιπόν, εκείνο που συνάδει με τον σκοπό της φιλανθρωπίας, να θεωρούμε ότι αυτό είναι το πιο εύλογο για τον Θεό, και να μην εφευρίσκουμε κανένα ιδιαίτερο όνομα γι' αυτό, αλλά να παίρνει την ονομασία του από το στοιχείο που πλεονάζει και επικρατεί, όπως ακριβώς συμβαίνει με το πέλαγος. Διότι, εάν κάποιος ρίξει μια σταγόνα ξύδι στη θάλασσα και η σταγόνα γίνει θάλασσα αφού μεταποιηθεί σύμφωνα με τη θαλάσσια ποιότητα, έτσι και ο αληθινός Υιός και μονογενής Θεός, το απρόσιτο φως και η αυτοζωή, η σοφία, ο αγιασμός, η δύναμη και κάθε υψηλό όνομα και νόημα — αυτά είναι Εκείνος που φανερώθηκε στους ανθρώπους δια της σαρκός. Και ενώ η σάρκα, η οποία κατά την ίδια της τη φύση είναι σάρκα, μεταποιήθηκε μέσα στο πέλαγος της αθανασίας, καθώς λέει ο Απόστολος ότι «Καταπόθηκε το θνητό από τη ζωή», μεταβλήθηκαν συγχρόνως και όλα τα τότε φαινόμενα γνωρίσματα της σαρκός προς τη θεία και ακήρατη φύση. Ούτε βάρος, ούτε μορφή, ούτε χρώμα, ούτε αντιτυπία, ούτε μαλακότητα, ούτε η ποσοτική περιγραφή, ούτε τίποτε άλλο από όσα ορώνταν τότε δεν παραμένει, διότι η ανάκραση με το θείο προσέλαβε την ταπεινότητα της σαρκώδους φύσεως μέσα στα θεϊκά ιδιώματα. Ώστε δεν υπάρχει κανένας κίνδυνος «να διευρυνθεί από εμάς το δόγμα της Τριάδος σε τετράδα», όπως υποστηρίζει ο Απολινάριος, ούτε «να υποδουλώσουμε τους αγγέλους στον άνθρωπο», όπως ισχυρίζεται εναντίον μας ο δικός του μύθος.

Αλλά είναι τάχα αισχρό το να εισέλθει στην ανθρώπινη γέννηση και να υποστεί την εμπειρία των παθών της σάρκας; Αυτό που αναφέρεις αποτελεί την υπερβολή της ευεργεσίας. Διότι, επειδή με κανέναν άλλον τρόπο δεν ήταν δυνατόν να ελευθερωθεί το ανθρώπινο γένος από τα κακά, ο Βασιλιάς της απόλυτης απαθείας υπέμεινε να ανταλλάξει τη δική του δόξα με τη δική μας ζωή. Και η μεν καθαρότητα βρέθηκε μέσα στον δικό μας ρύπο, αλλά ο ρύπος δεν μολύνει την καθαρότητα, καθώς λέει το Ευαγγέλιο, ότι το φως έλαμψε μέσα στο σκοτάδι και το σκοτάδι δεν το κατέλαβε. Διότι το σκοτάδι αφανίζεται με την παρουσία της ακτίνας και δεν αμαυρώνεται ο ήλιος από το σκοτάδι. Το θνητό καταπίνεται από τη ζωή, καθώς λέει ο Απόστολος, και δεν καταναλώνεται η ζωή από τον θάνατο. Το φθαρμένο διασώζεται μαζί με το άφθαρτο, ενώ η φθορά δεν αγγίζει την αφθαρσία. Γι' αυτούς τους λόγους αντηχεί κοινή αρμονία από ολόκληρη την κτίση, καθώς όλοι αναπέμπουν ομόφωνη δοξολογία στον Δεσπότη της κτίσης, και κάθε γλώσσα επουρανίων, επιγείων και καταχθονίων βοά ότι Κύριος είναι ο Ιησούς Χριστός, εις δόξαν Θεού Πατρός, ευλογητός εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Εγώ όμως πρέπει να επαναφέρω τον λόγο στον σκοπό του· γι' αυτόν τον λόγο η αληθινή σοφία βρίσκεται σε αυτή τη μεγαλόρρημονη καρδιά της γης, για να εξαφανίσει από αυτήν τον μέγα στην κακία νου και να φωτιστεί το σκοτάδι και να καταποθεί το θνητό από τη ζωή και το κακό να περιέλθει στην ανυπαρξία, αφού καταργηθεί ο έσχατος εχθρός, που είναι ο θάνατος. Αυτά έχει επιτελέσει για χάρη σου το τριήμερο χρονικό διάστημα.

Γι' αυτόν τον λόγο περιφρονεί αυτή τη ζωή ως ξένη και πρόσκαιρη, επειδή «ο ουρανός και η γη θα παρέλθουν», σύμφωνα με τη φωνή του Σωτήρος, και τα πάντα αναμένουν αναγκαστικά τη μεταστοιχείωσή τους. Γι' αυτό, όσο βρίσκεται «μέσα στο σκήνωμα», όπως λέει ο απόστολος υποδεικνύοντας τον πρόσκαιρο χαρακτήρα του, βαρύνεται από την παρούσα ζωή και θρηνεί για την παράταση αυτής της παροικίας, όπως ακριβώς παρουσιάζεται να λέει και ο ψαλμωδός στις θείες ωδές. Διότι, πράγματι, ζουν στο σκοτάδι όσοι παροικούν στη ζωή «μαζί με αυτά τα σκηνώματα»· γι' αυτό και ο προφήτης, αναστενάζοντας για την παράταση της παροικίας, λέει: «Αλίμονό μου, διότι η παροικία μου παρατάθηκε». Απέδωσε δε την αιτία αυτής της κατήφειας στο σκοτάδι. Διότι από τους σοφούς έχουμε μάθει ότι το σκοτάδι στην εβραϊκή γλώσσα ονομάζεται «κηδάρ». Ή μήπως δεν είναι αλήθεια ότι, σαν να έχουν κυριευθεί από κάποια νυχτερινή τύφλωση, έτσι ακριβώς οι άνθρωποι αμβλυωπούν ως προς την επίγνωση της απάτης, αγνοώντας ότι όλα όσα θεωρούνται πολύτιμα σε αυτήν τη ζωή, ή και όσα εκλαμβάνονται ως το αντίθετο, υφίστανται μόνο στην αντίληψη των ανοήτων; Αυτά όμως από μόνα τους δεν είναι απολύτως τίποτα· ούτε κάποια ταπεινή καταγωγή, ούτε η ευγένεια του γένους, ούτε η δόξα, ούτε η επιφάνεια, ούτε οι παλαιές διηγήσεις, ούτε η αλαζονεία για τα παρόντα, ούτε το να εξουσιάζει κανείς τους άλλους, ούτε το να είναι υποχείριος.

Όντως «καταπόθηκε σε εκείνους το θνητό από τη ζωή», και ο εν παρθενία βίος μοιάζει να αποτελεί μια εικόνα της μακαριότητας «στον μέλλοντα αιώνα», φέροντας μέσα του πολλά από τα γνωρίσματα των αγαθών που επιφυλάσσονται μέσω της ελπίδας.

«Δεν θα σε πλησιάσουν κακά, και μάστιγα δεν θα πλησιάσει το σκήνωμά σου». Ωραία προσωποποιία εισήγαγε ο προφήτης· διότι, επιδοκιμάζοντας το γεγονός ότι ο νικητής άνθρωπος απέδωσε την αιτία της νίκης στον Θεό, σκόπευσε να τον ενισχύσει και με τα παρόντα λόγια. Διότι δεν λέει απλώς ότι τα κακά δεν υπερισχύουν εναντίον του, αλλά ότι δεν θα τον πλησιάσουν καθόλου, εξαιτίας του φόβου προς τον Θεό που ενοικεί και τον υπερασπίζεται· τον οποίο έθεσε ως Καταφυγή του, ή Οικητήριο, όπως απέδωσαν οι άλλοι ερμηνευτές. Τόσο μεγάλο αγαθό είναι η καταφυγή στον Θεό. Γι' αυτό και ο Ιερεμίας έλεγε: «Ευλογημένος ο άνθρωπος που έχει εμπιστοσύνη στον Κύριο, και ο Κύριος θα είναι η ελπίδα του». Διότι πώς να μην είναι ευλογημένος, εκείνος τον οποίο τα κακά δεν τον πλησιάζουν καθόλου, και μάστιγα δεν θα πλησιάσει το σκήνωμά του, δηλαδή το σώμα του; Διότι έτσι το ονόμασε και ο Παύλος: «Επειδή κι εμείς που βρισκόμαστε στο σκήνωμα στενάζουμε βαρυφορτωμένοι, επειδή δεν θέλουμε να το αποβάλουμε αλλά να ντυθούμε από πάνω το άλλο, ώστε να καταποθεί το θνητό από τη ζωή». Γιατί όμως δεν θα πλησιάσει μάστιγα;

Και για αυτόν τον λόγο λέει: «Για να καταποθεί το θνητό από τη ζωή. Και εκείνος που μας προετοίμασε για αυτό ακριβώς είναι ο Θεός, ο οποίος μας έδωσε τον αρραβώνα του Πνεύματος», λέγοντας αυτό ολοφάνερα για το Πνεύμα. Διότι ούτε η ψυχή είναι κάτι το θνητό, ούτε το Πνεύμα. Καταπίνεται, επομένως, το θνητό από τη ζωή, επειδή δεν παραμένει πλέον σάρκα νεκρή, αλλά ζωντανή και άφθαρτη, η οποία υμνεί τον Θεό που μας προετοίμασε για αυτόν ακριβώς τον σκοπό.

Έπειτα προσθέτει: «Ώστε να έλθουν σε εσάς καιροί αναψυχής». Εδώ ομιλεί αμυδρά περί της αναστάσεως. Διότι πράγματι εκείνοι είναι οι καιροί αναψυχής, τους οποίους επιζητούσε και ο Παύλος, λέγοντας: «Και εμείς που βρισκόμαστε στο σκήνωμα στενάζουμε βαρυνόμενοι». Έπειτα, δεικνύοντας ότι Αυτός είναι ο αίτιος των καιρών της αναψυχής, λέγει: «Και να αποστείλει τον προορισμένο για εσάς Ιησού Χριστό». Δεν είπε, «να εξαλειφθεί η αμαρτία σας», αλλά «οι αμαρτίες», υπονοώντας και εκείνην. «Να αποστείλει». Λέγοντας αυτό, δεν λέγει πλέον από πού, αλλά μόνον προσθέτει: «Τον οποίον πρέπει να δεχθεί ο ουρανός».

Παίζουμε, αγαπητοί. Θέλεις να μάθεις τη διαγωγή των αγίων; Άκου τον Παύλο που λέει: «Επί τρία χρόνια, νύχτα και μέρα, δεν σταμάτησα να νουθετώ με δάκρυα τον καθένα σας». Αν, λοιπόν, για τους Μιλησίους και τους Εφεσίους έδειξε τόσο μεγάλο ζήλο, όχι λέγοντας αστεία, αλλά προσφέροντας τη νουθεσία του με δάκρυα, τι θα μπορούσε να πει κανείς για τους άλλους; Άκου και τι λέει στους Κορινθίους: «Μέσα από πολλή θλίψη και συνοχή καρδιάς σας έγραψα με πολλά δάκρυα»· και πάλι: «Ποιος ασθενεί και δεν ασθενώ κι εγώ; Ποιος σκανδαλίζεται και εγώ δεν κατακαίγομαι;». Άκουσέ τον και αλλού να λέει, επιθυμώντας, ας πούμε, καθημερινά να αναχωρήσει από τον κόσμο: «Διότι και εμείς που βρισκόμαστε μέσα σε αυτό το σκήνωμα, στενάζουμε». Εσύ, όμως, γελάς και παίζεις; Είναι καιρός πολέμου και εσύ ασχολείσαι με τα έργα εκείνων που χορεύουν;

Δεν ζητούσε μόνο άρτο και ένδυμα, τα οποία είναι πράγματι αιτήματα των ξένων που έχουν περιέλθει σε μεγάλη φτώχεια; Δεν αναχωρούσε διωκόμενος, ακριβώς όπως ένας ξένος; Δεν υπηρέτησε; Δεν υπέφερε μύρια δεινά, περιπλανώμενος παντού σαν ξένος; Και ενώ τα υπέφεραν αυτά, τα υπέμεναν, αποδεικνύοντας ότι αναζητούν άλλη πατρίδα. Ω, πόση διαφορά! Εκείνοι βέβαια αγωνιούσαν καθημερινά, θέλοντας να απαλλαγούν από τα επίγεια και να επιστρέψουν στη δική τους πατρίδα· εμείς όμως κάνουμε το αντίθετο. Διότι, αν μας προσβάλει ένας πυρετός, εγκαταλείποντας τα πάντα, σαν τα μικρά παιδιά που κλαψουρίζουν, φοβόμαστε τον θάνατο· και δικαιολογημένα παθαίνουμε κάτι τέτοιο. Επειδή δηλαδή δεν ζούμε εδώ ως ξένοι, ούτε σπεύδουμε προς κάποια πατρίδα, αλλά είμαστε σαν να πηγαίνουμε προς την κόλαση, γι' αυτό θλιβόμαστε, επειδή δεν χειριστήκαμε τα πράγματα όπως έπρεπε, αλλά αντιστρέψαμε την τάξη· γι' αυτό οδυρόμαστε, ενώ θα έπρεπε να χαιρόμαστε, γι' αυτό φρίττουμε, σαν κάποιους δολοφόνους και αρχιληστές που πρόκειται να παρουσιαστούν στο δικαστήριο, αναλογιζόμενοι όλα όσα έπραξαν, και εξαιτίας αυτού φοβούνται και τρέμουν. Εκείνοι όμως δεν ήταν τέτοιοι, αλλά βιάζονταν να αναχωρήσουν· ο δε Παύλος μάλιστα στέναξε. Και άκουσέ τον να λέει: «Και εμείς που βρισκόμαστε σε αυτό το σκήνωμα, στενάζουμε επειδή βαρυνόμαστε». Τέτοιοι ήταν ο Αβραάμ και οι δικοί του· ήταν, λέει, ξένοι σε ολόκληρη την οικουμένη και αναζητούσαν πατρίδα. Ποια λοιπόν ήταν αυτή; Μήπως εκείνη που άφησαν;

Διότι, για να μην επαναπαύονται όλοι εξαιτίας της αναστάσεως, λέει: «Εφόσον βέβαια, αφού ενδυθούμε»· δηλαδή, αφού λάβουμε αφθαρσία και άφθαρτο σώμα· «δεν θα βρεθούμε γυμνοί», από δόξα και ασφάλεια. Αυτό ακριβώς έλεγε και στην προηγούμενη προς Κορινθίους επιστολή, ότι: «Όλοι μεν θα αναστηθούμε, ο καθένας όμως στη δική του τάξη»· και, «Υπάρχουν σώματα επουράνια, και σώματα επίγεια». Διότι η μεν ανάσταση είναι κοινή για όλους, η δόξα όμως δεν είναι πλέον κοινή, αλλά άλλοι μεν θα αναστηθούν μέσα σε τιμή, άλλοι δε σε ατιμία, και άλλοι μεν για τη βασιλεία, άλλοι δε για την κόλαση. Αυτό λοιπόν δήλωσε και εδώ λέγοντας: «Εφόσον βέβαια, αφού ενδυθούμε, δεν θα βρεθούμε γυμνοί». Διότι πράγματι, όσοι βρισκόμαστε σε αυτό το σκήνωμα, στενάζουμε, επειδή δεν θέλουμε να απεκδυθούμε, αλλά να επενδυθούμε.

βʹ. Εδώ πάλι έκλεισε ολοκληρωτικά και σαφώς τα στόματα των αιρετικών, δείχνοντας ότι δεν κάνει λόγο απλώς για το ένα ή το άλλο σώμα, αλλά για τη φθορά και την αφθαρσία. Διότι δεν στενάζουμε γι' αυτόν τον λόγο, λέει, για να απαλλαγούμε από το σώμα (επειδή αυτό ούτε θέλουμε να το απεκδυθούμε), αλλά βιαζόμαστε να ελευθερωθούμε από τη φθορά που υπάρχει μέσα σε αυτό. Γι' αυτό λέει: Δεν θέλουμε να απεκδυθούμε το σώμα, αλλά να ενδυθούμε πάνω του την αφθαρσία. Έπειτα το ερμηνεύει κιόλας: Για να καταποθεί το φθαρτό από τη ζωή. Επειδή δηλαδή σε πολλούς φαινόταν δυσβάσταχτο το να αποβάλουν το σώμα, και ερχόταν σε αντίθεση με την κοινή αντίληψη όλων λέγοντας ότι στενάζουμε, μη θέλοντας τάχα να απαλλαγούμε από αυτό; (Διότι, εάν υποφέρει τέτοια, και η ψυχή οδύρεται όταν χωρίζεται από αυτό, πώς εσύ λες, θα έλεγε κάποιος, ότι στενάζουμε, επειδή δεν χωριζόμαστε από αυτό;) Για να μην του προβάλλουν λοιπόν αυτές τις αντιρρήσεις, λέει: Ούτε εγώ λέω αυτό, ότι δηλαδή στενάζουμε για να το αποβάλουμε (διότι κανείς δεν το αποβάλλει χωρίς λύπη· αφού άλλωστε και για τον Πέτρο λέει ο Χριστός ότι: Θα σε σηκώσουν και θα σε πάνε εκεί που δεν θέλεις), αλλά για να ενδυθούμε πάνω του την αφθαρσία.

Έπειτα, αφού προκάλεσε φόβο και συγκλόνισε τον ακροατή με την υπενθύμιση εκείνου του βήματος, ούτε και εδώ εξέθεσε τα λυπηρά χωριστά από τα ευχάριστα, αλλά ανέμειξε και κάποια ευφροσύνη, λέγοντας: «Για να λάβει ο καθένας την ανταπόδοση για όσα έπραξε δια του σώματος, είτε αγαθό είτε κακό». Λέγοντας αυτά, αφενός ανορθώνει με τις ελπίδες εκείνους που έχουν επιτύχει τα κατορθώματα της αρετής και υφίστανται διωγμούς, και αφετέρου, μέσω του φόβου, καθιστά πιο προσεκτικούς εκείνους που έχουν περιπέσει σε αμέλεια. Επιπλέον, κατοχύρωνε τη διδασκαλία περί της αναστάσεως των σωμάτων. Διότι βεβαίως δεν είναι δυνατόν, εκείνο που υπηρέτησε στο ένα ή στο άλλο, να παραμείνει εκτός των ανταποδόσεων, λέγει· αλλά, μαζί με την ψυχή, άλλα μεν σώματα τιμωρούνται και άλλα στεφανώνονται. Όμως κάποιοι από τους αιρετικούς ισχυρίζονται ότι ανασταίνεται διαφορετικό σώμα. Από πού προκύπτει αυτό; Πες μου· άλλο αμάρτησε και άλλο τιμωρείται; Άλλο πέτυχε τα κατορθώματα και άλλο στεφανώνεται; Και τι θα απαντήσετε στον Παύλο που λέει: «Δεν θέλουμε να απεκδυθούμε, αλλά να επενδυθούμε»; Και πώς το φθαρτό καταπίνεται από τη ζωή;

Αλλά και τον θάνατο, λέγει, τον φοβήθηκε ποτέ; Διότι και αυτό είναι ίδιον της φύσεως. Αλλά όμως, αυτός ο ίδιος πάλι, που είχε φοβηθεί τον θάνατο, έλεγε: «Διότι και εμείς, οι οποίοι βρισκόμαστε στο σκήνωμα, στενάζουμε βαρυνόμενοι». Και πάλι: «Εμείς οι ίδιοι μέσα μας στενάζουμε». Είδες πώς εισήγαγε τη δύναμη της προαιρέσεως ως αντίρροπη της φυσικής αδυναμίας; Επειδή και πολλοί μάρτυρες, πολλές φορές, όταν επρόκειτο να οδηγηθούν στον θάνατο, ωχρίασαν και γέμισαν από φόβο και αγωνία· αλλά για τον λόγο αυτόν μάλιστα είναι αξιοθαύμαστοι, διότι, αν και οι ίδιοι φοβούνταν τον θάνατο, δεν απέφυγαν τον θάνατο για χάρη του Ιησού.

Τι έκανε δε ο Παύλος; Δεν έστησε αμέτρητα τρόπαια, λέγοντας: «Καθημερινά πεθαίνω, μα την καύχησή μου για εσάς»; Διότι ο θάνατος δεν είναι κακός, αλλά ο πονηρός θάνατος είναι κακός. Γι' αυτό λέγει: «Τίμιος είναι ενώπιον του Κυρίου ο θάνατος των οσίων του». Σε άλλο σημείο δε λέγει: «Ο θάνατος των αμαρτωλών είναι πονηρός»· ονομάζοντας πονηρό το να απέρχεται κανείς από τη ζωή με πονηρή συνείδηση, βεβαρημένος και καταπιεσμένος από τις πολλές μέριμνες των αμαρτημάτων. Ενώ εκείνος που έχει καθαρή συνείδηση, τρέχει προς τα βραβεία, αναχωρεί για να λάβει το στεφάνι. Και για να μάθεις ότι δεν είναι η φύση των πραγμάτων, αλλά η προαίρεση των ανθρώπων αυτή που προκαλεί την ταραχή, άκουσε πώς ο Παύλος το επιζητεί αυτό, άλλοτε μεν λέγοντας: «Διότι και εμείς που βρισκόμαστε σε αυτό το σκήνωμα στενάζουμε, περιμένοντας με λαχτάρα την υιοθεσία, την απολύτρωση του σώματός μας»· άλλοτε δε δηλώνοντας το ίδιο σε άλλο σημείο: «Αλλά, ακόμη και αν προσφέρομαι ως σπονδή στη θυσία και τη λειτουργία της πίστης σας, χαίρω και συγχαίρω με όλους σας. Το ίδιο δε και εσείς, να χαίρεστε και να συγχαίρετε μαζί μου». Εάν λοιπόν ο θάνατος δεν είναι κάτι το επαχθές, αλλά είναι ποθεινός για όσους ζουν ορθά, πολύ περισσότερο ισχύει αυτό για την πενία και για όλα τα υπόλοιπα. «Έχουν δε εξερευνηθεί σύμφωνα με όλα τα θελήματά του». Άλλος δε μεταφραστής λέει: «Έχουν εξακριβωθεί».

«Με λύπες θα γεννάς τέκνα». Διότι δεν ήταν αρκετό εκείνο για να τους συνετίσει. Βλέπουμε, λοιπόν, πολλούς να γίνονται καλύτεροι κυρίως με αυτό. Διότι ο θάνατος, όταν επέλθει, παραδίδει τον άνθρωπο στην αναισθησία· ενώ αυτά κάνουν τους ανθρώπους καλύτερους όσο βρίσκονται στη ζωή. Και αν το πράγμα φαίνεται φοβερό, αυτό οφείλεται στην αδυναμία όσων έχουν αυτήν τη διάθεση. Διότι, για το ότι ο φόβος προερχόταν από την αδυναμία, άκουσε τον Παύλο, ο οποίος και το ευχόταν αυτό, και χαιρόταν, όπως όταν λέει: «Το να αναχωρήσω και να είμαι μαζί με τον Χριστό, είναι πολύ καλύτερο»· και πάλι: «Χαίρω και συγχαίρω όλους σας· για το ίδιο δε, και εσείς να χαίρεστε και να συγχαίρετε μαζί μου»· ενώ για τα αντίθετα θλιβόταν: «Όχι μόνο αυτό», λέει, «αλλά και εμείς οι ίδιοι στενάζουμε μέσα μας, απεκδεχόμενοι την υιοθεσία, την απολύτρωση του σώματός μας»· και πάλι: «Όσοι βρισκόμαστε στο σκήνωμα αυτό, στενάζουμε από το βάρος».

Αλίμονό μου, διότι η παροικία μου παρατάθηκε, κατοίκησα μαζί με τα σκηνώματα του Κηδάρ. Ένας άλλος ερμηνευτής λέει: Αλίμονό μου, διότι παροικώντας καθυστέρησα. Άλλος λέει: Αλίμονο σε μένα, παροίκησα σε τόπο μακρινό. Αυτά λοιπόν αυτοί τα θρηνούν για την αιχμαλωσία στη Βαβυλώνα· ο Παύλος όμως για την εδώ διαμονή μας, λέγοντας: Διότι και εμείς που βρισκόμαστε σε αυτό το σκήνωμα στενάζουμε βαρυφορτωμένοι. Και: Όχι μόνο αυτό, αλλά και εμείς οι ίδιοι που έχουμε την απαρχή του Πνεύματος, και εμείς οι ίδιοι στενάζουμε μέσα μας.

Διότι μέσα σε αυτό στενάζουμε, επιποθώντας να επενδυθούμε το επουράνιο κατοικητήριό μας. Δεν είπε απλώς «να ενδυθούμε», αλλά «να επενδυθούμε»· και προσθέτει: «Εφόσον βεβαίως, αφού το ενδυθούμε, δεν θα βρεθούμε γυμνοί». Και φαίνεται μεν ασαφές αυτό που ειπώθηκε, γίνεται όμως σαφέστερο μέσα από όσα προστίθενται στη συνέχεια: «Διότι εμείς που βρισκόμαστε μέσα στο σκήνωμα στενάζουμε επειδή βαρυνόμαστε, εφόσον δεν θέλουμε να απεκδυθούμε, αλλά να επενδυθούμε».

Βλέπεις πώς δεν λησμονεί τον εαυτό του, ούτε ονομάζει κατοικία το σώμα τούτο, αλλά και πάλι σκήνωμα· «επειδή δεν θέλουμε να εκδυθούμε, αλλά να επενδυθούμε»; Εδώ έδωσε καίριο πλήγμα σε όσους διαβάλλουν τη φύση του σώματος και κατηγορούν τη δική μας σάρκα. Διότι, επειδή είπε ότι στενάζουμε και δεν θέλουμε να εκδυθούμε, για να μη νομίσεις ότι αποφεύγει το σώμα ως κάτι το κακό και ως αιτία πονηρίας, ως εχθρό και πολέμιο, άκουσε πώς διορθώνει την υπόνοια· πρώτον, με το να πει ότι «Στενάζουμε επιποθώντας να επενδυθούμε το κατοικητήριό μας το εξ ουρανού»· διότι αυτός που επενδύεται, στην πραγματικότητα ντύνεται κάτι άλλο πάνω σε αυτό που ήδη φέρει· έπειτα, με το να πει, «Στενάζουμε βαρυνόμενοι, επειδή δεν θέλουμε να εκδυθούμε, αλλά να επενδυθούμε». Αυτό που λέει είναι το εξής: Δεν θέλουμε να αποβάλουμε τη σάρκα, λέει, αλλά τη φθορά· όχι το σώμα, αλλά τον θάνατο.

Άλλο είναι το σώμα και άλλο ο θάνατος· άλλο το σώμα και άλλο η φθορά· ούτε το σώμα είναι φθορά, ούτε η φθορά σώμα. Και το μεν σώμα είναι φθαρτό, αλλά το σώμα δεν είναι φθορά· και το μεν σώμα είναι θνητό, αλλά το σώμα δεν είναι θάνατος· διότι το μεν σώμα αποτελεί έργο του Θεού, ενώ η φθορά και ο θάνατος εισήχθησαν από την αμαρτία. Το ξένο λοιπόν επιθυμώ να απεκδυθώ, λέγει, και όχι το οικείο· και ξένο δεν είναι το σώμα, αλλά η φθορά. Γι' αυτό λέγει: «Δεν θέλουμε να εκδυθούμε», δηλαδή το σώμα, «αλλά να επενδυθούμε» στο σώμα την αφθαρσία. Το σώμα βρίσκεται στο μέσο μεταξύ φθοράς και αφθαρσίας. Απεκδύεται λοιπόν τη φθορά και επενδύεται την αφθαρσία· αποβάλλει αυτό που έλαβε από την αμαρτία και αποκτά αυτό που έδωσε η χάρη του Θεού. Και για να μάθεις ότι η φράση «να εκδυθούμε» δεν αναφέρεται στο σώμα, αλλά στη φθορά και στον θάνατο, άκουσε αυτά που ακολουθούν αμέσως παρακάτω.

Διότι λέγοντας, «Δεν θέλουμε να απεκδυθούμε, αλλά να επενδυθούμε», δεν είπε: «Για να καταποθεί το σώμα από την ασωματότητα»· αλλά τι είπε; «Για να καταποθεί το θνητό από τη ζωή», δηλαδή, για να αφανιστεί, για να εξαλειφθεί. Επομένως, δεν μιλάει για απώλεια του σώματος, αλλά του θανάτου και της φθοράς. Διότι η ζωή, όταν επέρχεται, δεν αφανίζει ούτε καταναλώνει το σώμα, αλλά τη φθορά και τον θάνατο που προστέθηκαν σε αυτό. Επομένως, ο στεναγμός δεν οφείλεται στο σώμα, αλλά στη φθορά που του επίκειται· διότι το σώμα είναι βαρύ, φορτικό και επαχθές, όχι εξαιτίας της δικής του φύσης, αλλά εξαιτίας της θνητότητας που του προστέθηκε εκ των υστέρων. Όμως, δεν είναι σώμα φθαρτό, αλλά άφθαρτο. Τόσο μεγάλη, πράγματι, είναι η ευγένειά του, ώστε ακόμη και μέσα στην ίδια τη φθορά να επιδεικνύει την αξία του. Οι σκιές, λοιπόν, των αποστόλων εκδίωξαν τις ασώματες δυνάμεις, και η σκόνη και η τέφρα υπερίσχυσαν κατά των δαιμόνων, και τα ενδύματα που ήρθαν σε επαφή με τα σώματά τους εξάλειψαν ασθένειες και επανέφεραν την υγεία.

Επομένως, όταν φαίνεται ότι γίνεται εμπόδιο ακόμη και για την ασέβεια, η οποία αποτελεί το έσχατο όριο της κακίας, και παρέχει στους αγίους τη δυνατότητα να επιδεικνύουν την ανδρεία της ψυχής τους, ποιας συγγνώμης θα μπορούσαν να τύχουν εκείνοι που το διαβάλλουν και το κακολογούν; Διότι βεβαίως δεν θα είχαμε να πούμε μόνο αυτά για αυτό, αλλά και ότι το ίδιο έχει γίνει για εμάς αιτία θεογνωσίας. Εάν δηλαδή τα αόρατα ιδιώματά Του από την κτίση του κόσμου καθοράνται, καθώς κατανοούνται μέσω των δημιουργημάτων, και η πίστη προέρχεται από την ακοή, είναι ολοφάνερο ότι η ψυχή, αφού καθοδηγήθηκε μέσω των οφθαλμών και των ώτων, γνώρισε τον Θεό που την δημιούργησε. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο ο Παύλος το αγαπά, και αναφωνεί λέγοντας: Δεν θέλουμε να το απεκδυθούμε, αλλά να επενδυθούμε πάνω του την αθανασία.

Έπειτα πάλι, καθιστώντας πιο αξιόπιστο τον λόγο περί της αναστάσεως, αφού είπε ότι το θνητό πρόκειται να καταποθεί από τη ζωή, πρόσθεσε: «Εκείνος δε που μας κατεργάστηκε γι' αυτό ακριβώς είναι ο Θεός». Και αυτό που εννοεί είναι το εξής: Εξαρχής για αυτόν τον σκοπό έπλασε τον άνθρωπο, όχι για να χαθεί, αλλά για να πορεύεται προς την αφθαρσία.

Διότι, όπως είναι δύσκολο, ή μάλλον και αδύνατο, να αναμείξει κανείς το νερό με τη φωτιά, έτσι νομίζω είναι αδύνατο να συνενώσει την τρυφή και την κατάνυξη· διότι αυτά είναι αντίθετα μεταξύ τους και το ένα αναιρεί το άλλο. Διότι η μία είναι μητέρα των δακρύων και της νήψεως, ενώ η άλλη του γέλιου και της παραφοράς· και η μία καθιστά την ψυχή ελαφριά και φτερωτή, ενώ η άλλη την κάνει πιο βαριά από κάθε μολύβι. Και αυτό θα προσπαθήσω να το αποδείξω όχι με δικά μου λόγια, αλλά με τα λόγια εκείνου που κυριεύτηκε από αυτή την καλή επιθυμία. Ποιος λοιπόν είναι αυτός; Ο διάπυρος εραστής του Χριστού, ο Παύλος, ο οποίος τρώθηκε τόσο πολύ από αυτόν τον πόθο, ώστε να στενάζει για την καθυστέρηση και την αναβολή της από εδώ αναχωρήσεώς του. «Διότι», λέγει, «εμείς που βρισκόμαστε σε αυτό το σκήνωμα στενάζουμε»· ποθούσε όμως και ήθελε να παραμείνει ακόμη εδώ για χάρη του Χριστού. «Διότι το να παραμένω», λέγει, «στη σάρκα, είναι πιο αναγκαίο για εσάς»· δηλαδή, για να προοδεύσει η πίστη στον Χριστό. Γι' αυτόν τον λόγο και την πείνα και τη δίψα και τη γυμνότητα και τα δεσμά και τους θανάτους και τα υπερπόντια ταξίδια και τα ναυάγια και όλα τα άλλα, τα οποία απαρίθμησε, τα υπέμεινε, και όχι μόνο δεν δυσανασχετούσε με αυτά, αλλά και έχαιρε· και η αιτία ήταν η αγάπη του Χριστού. Γι' αυτό και έλεγε: «Σε όλα αυτά», λέγει, «υπερνικούμε μέσω Εκείνου που μας αγάπησε». Και μην απορείς· διότι, αν η ανθρώπινη φιλία έκανε πολλές φορές κάποιον να αψηφήσει τον θάνατο, τι δεν θα μπορούσε να κατορθώσει εκείνη του Χριστού;

«Διότι και όσοι βρισκόμαστε στο σκήνωμα, στενάζουμε φορτωμένοι με βάρη, επειδή δεν θέλουμε να απεκδυθούμε, αλλά να επενδυθούμε.» Δηλαδή, ακόμη και αν λάβουμε εκεί την αφθαρσία, να μην εμφανιστούμε γυμνοί από τη δόξα και την ασφάλεια. Αυτό δε το λέει, ώστε να μην αντλούμε όλοι θάρρος μόνο από την ανάσταση, αλλά να επιδιώκουμε και λαμπρά έργα. Διότι η μεν ανάσταση είναι κοινή για όλους, η δόξα όμως δεν είναι πλέον κοινή, αλλά άλλοι μεν θα βρεθούν σε τιμή, άλλοι δε σε ατιμία· και άλλοι μεν θα εισέλθουν στη βασιλεία, άλλοι δε στην κόλαση. «Για να καταποθεί το θνητό από τη ζωή.» Δεν λέω, λέει, ότι στενάζουμε για να αποβάλουμε το σώμα, αλλά για να το ντύσουμε με την αφθαρσία.

Ο δε Πιλάτος, λέγει, θαύμασε εάν είχε κιόλας πεθάνει. Θαύμασε πώς η ζωή πέθανε, πώς ο διαχειριστής της πνοής των ανθρώπων παρέδωσε την πνοή του. Ναι, πέθανε, ω Πιλάτε, αλλά εκουσίως. Διότι έχει εξουσία να παραδώσει την ψυχή του, και έχει εξουσία να την πάρει πάλι. Ναι, πέθανε, για να σκυλεύσει τον θάνατο, για να ζωοποιήσει εκείνον που κρατούνταν σφιχτά με δεσμά, ώστε, γινόμενος πρωτότοκος εκ των νεκρών, να αναβλύσει ανάσταση στους νεκρούς, για να καταποθεί το θνητό από τη ζωή.