Πατερικές αναφορές στο Β΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 5:4

Είπε δε ο Ιωάσαφ προς αυτόν: «Επειδή η εν σαρκί ζωή δεν θεωρείται από εσένα ως το μέτρο της ζωής, ούτε και αυτόν τον θάνατο, τον οποίο υφίστανται όλοι, πρέπει να τον θεωρείς θάνατο». Ο δε γέροντας αποκρίθηκε: «Αναμφίλεκτα έτσι φρονώ και περί αυτών, χωρίς καθόλου να τρέμω αυτόν εδώ τον πρόσκαιρο θάνατο, ούτε καν να τον αποκαλώ θάνατο, εφόσον με βρει να βαδίζω την οδό των εντολών του Θεού, αλλά μάλλον διάβαση από τον θάνατο προς τη ζωή, την ανώτερη και τελειότερη και κρυμμένη εν Χριστώ, την οποία επιθυμώντας να επιτύχουν οι άγιοι, δυσφορούσαν πολύ με την παρούσα ζωή. Γι' αυτό λέει ο Απόστολος: "Γνωρίζουμε ότι, εάν η επίγεια σκηνή της κατοικίας μας καταλυθεί, έχουμε οικοδομή από τον Θεό, οικία αχειροποίητη, αιώνια, στους ουρανούς· διότι πράγματι σε αυτήν στενάζουμε, επιποθώντας να ενδυθούμε το εξ ουρανού οικητήριό μας, εφόσον βεβαίως και όταν ενδυθούμε δεν θα βρεθούμε γυμνοί· επειδή, όσοι βρισκόμαστε σε τούτο το σκήνωμα, στενάζουμε πιεζόμενοι, καθώς δεν θέλουμε να απεκδυθούμε, αλλά να επενδυθούμε, ώστε το θνητό να καταποθεί από τη ζωή". Και πάλι: "Ταλαίπωρος άνθρωπος εγώ, ποιος θα με λυτρώσει από το σώμα αυτού του θανάτου;". Και ξανά: "Επιθυμώ να αναχωρήσω και να είμαι μαζί με τον Χριστό". Ο δε Προφήτης λέει: "Πότε θα έλθω και θα εμφανιστώ ενώπιον του προσώπου του Θεού;"».

Και αυτό ίσως είναι που είχε κατά νουν ο μακάριος αυτός και μέγας διδάσκαλος, όταν στον Επιτάφιο λόγο για τον αδελφό του, τον Καισάριο, έλεγε σχετικά με την ανάσταση: «Λίγο αργότερα, αφού αναλάβει και τη συγγενική της σάρκα», μιλώντας φυσικά για την ψυχή, «με την οποία φιλοσόφησε μαζί τα ουράνια, από τη γη που την έδωσε και στην οποία παρακατατέθηκε, με τον τρόπο που γνωρίζει ο Θεός, ο οποίος τα συνέδεσε και τα χώρισε, κληρονομεί μαζί της την εκεί δόξα. Και όπως ακριβώς συμμετείχε στα δεινά της λόγω της συμφυΐας τους, έτσι της μεταδίδει και τις δικές της χαρές, αφομοιώνοντάς την εξολοκλήρου στον εαυτό της, και αφού γίνει ένα με αυτήν, και πνεύμα και νους και Θεός, καθώς το θνητό και φθαρτό καταπίνεται από τη ζωή».

Ποια εικόνα του Χριστού αναζητάς; Άραγε την αληθινή και αμετάβλητη, η οποία εκ φύσεως φέρει τα δικά Του χαρακτηριστικά, ή εκείνην που ανέλαβε για εμάς, περιβαλλόμενος το σχήμα της μορφής του δούλου; Διότι ο Λόγος του Θεού και Θεός, λαμβάνοντας μορφή δούλου, κατέκρινε την αμαρτία εν ομοιώματι σαρκός αμαρτίας, όπως λέγει ο θείος Απόστολος. Έτσι μας ελευθέρωσε από την παλαιά πικρία και τη δαιμονική δουλεία, λυτρώνοντάς μας με το τίμιο αίμα Του. Εφόσον υπάρχουν σε Αυτόν δύο μορφές, ως προς τη μορφή του Θεού ούτε εγώ ο ίδιος νομίζω ότι την αναζητάς, αφού άπαξ διδάχθηκες από Αυτόν ότι κανείς δεν γνώρισε τον Πατέρα, παρά μόνον ο Υιός, ούτε θα μπορούσε ποτέ κανείς να γνωρίσει επαξίως τον ίδιο τον Υιό, παρά μόνον ο Πατήρ που Τον γέννησε... Αλλά εξάλλου οπωσδήποτε αναζητάς την εικόνα της μορφής του δούλου, και του σαρκίου το οποίο περιβλήθηκε για χάρη μας. Αλλά έχουμε διδαχθεί ότι και αυτό έχει ανακραθεί με τη δόξα της θεότητας, και ότι το θνητό έχει καταποθεί από τη ζωή.

Διότι δεν μετέχουμε σε κάτι δικό του, αλλά στον ίδιο, ούτε δεχόμαστε κάποια ακτίνα και φως, αλλά τον ίδιο τον δίσκο στις ψυχές μας, ώστε και να κατοικήσει και να εγκατασταθεί μέσα μας, και να τον ενδυθούμε και να τον περιβληθούμε, και να ανακραθούμε μαζί του και να γίνουμε ένα πνεύμα. Διότι και η ψυχή και το σώμα και όλες οι δυνάμεις γίνονται παρευθύς πνευματικά, επειδή η μεν ψυχή αναμειγνύεται με την ψυχή, το δε σώμα με το σώμα και το αίμα με το αίμα. Και τι προκύπτει από αυτό; Τα ανώτερα επικρατούν των κατώτερων, και τα θεία υπερισχύουν των ανθρωπίνων. Και όπως λέει ο Παύλος για την ανάσταση: «Το θνητό καταπίνεται από τη ζωή», και στη συνέχεια: «Δεν ζω πλέον εγώ», λέει, «αλλά ζει μέσα μου ο Χριστός».

Διότι, μόλις αστράψει επάνω στις νεφέλες, θα συγκεντρώσει από παντού τα δικά Του μέλη, ως Θεός ανάμεσα σε θεούς, ωραίος κορυφαίος ενός ωραίου χορού. Και όπως ακριβώς τα αιωρούμενα βάρη, όταν κοπούν τα δεσμά που τα συγκρατούν, πέφτουν προς τη γη και αμέσως αναζητούν τον κεντρικό τόπο τους, έτσι και τα σώματα των αγίων είναι μεν προσηλωμένα στη γη, παραμένοντας δεμένα και τυραννισμένα από τη φθορά, και γι' αυτό λέει «στενάζουμε μέσα στο σκήνωμά μας», όμως όταν φανερωθεί η ελευθερία, με ακατάσχετη ορμή κατευθύνονται προς τον Χριστό, αποκτώντας τον οικείο τους τόπο. Γι' αυτό ο Παύλος, δείχνοντας ότι η πορεία εκείνη είναι ασταμάτητη, ονομάζει το γεγονός αρπαγή: «Διότι θα αρπαγούμε», λέει, «μέσα σε νεφέλες σε συνάντηση του Κυρίου στον αέρα». Και ο Σωτήρας λέει ότι αυτοί θα παραληφθούν: «Διότι τότε», λέει, «δύο θα είναι στο χωράφι, ο ένας παραλαμβάνεται και ο άλλος αφήνεται», υποδηλώνοντας με αυτό ότι τίποτα το ανθρώπινο δεν θα παρέμβει, ούτε καν από τους ίδιους, ώστε να υπάρξει περιθώριο για βραδύτητα, αλλά Εκείνος θα τους ελκύσει, Εκείνος θα τους αρπάξει, Αυτός που δεν είναι δυνατόν να υποδουλωθεί στον χρόνο.

Διότι δεν αποτελεί ο παλαιός Αδάμ πρότυπο του νέου, αλλά ο νέος πρότυπο του παλαιού. Διότι, αν και λέγεται ότι ο νέος γεννήθηκε καθ' ομοίωσιν του παλαιού, αυτό συνέβη εξαιτίας της φθοράς, την οποία εισήγαγε εκείνος και κληρονόμησε τούτος, προκειμένου να εξαλείψει την ασθένεια της φύσεως με τα δικά του φάρμακα και, όπως λέει ο Παύλος, «να καταποθεί το θνητό από τη ζωή».

Προς τον αδελφό Ταράσιο. Το «εφ' ω πάντες ήμαρτον», το οποίο είπε ο θείος Παύλος και εσύ ζήτησες να μάθεις τη σημασία του, άλλοι μεν το ερμηνεύουν εννοώντας το «για τον Αδάμ», άλλοι δε «για τον θάνατο». Σε εμένα όμως δεν φαίνεται σωστό κανένα από τα δύο, διότι δεν χρειάζεται να εννοήσουμε κάτι επιπλέον, αφού το ρητό από μόνο του έχει την πληρότητά του. Διότι το «εφ' ω πάντες ήμαρτον» εδώ δεν υποδεικνύει κάποιο πρόσωπο ή κάτι σαν πρόσωπο, αλλά κυρίως παρασταίνει την αιτία, δηλαδή το «εφ' ω πάντες ήμαρτον» σημαίνει «διότι όλοι αμάρτησαν». Και άπειρα τέτοια παραδείγματα σύνταξης του λόγου υπάρχουν και στους θύραθεν συγγραφείς, όμως θα αρκέσει ο ίδιος ο θείος Παύλος ερμηνεύοντας τις δικές του λέξεις. Διότι λέει αλλού: «και γαρ οι όντες εν τω σκήνει στενάζομεν βαρούμενοι», και έπειτα «εφ' ω ου θέλομεν εκδύσασθαι, αλλ' επενδύσασθαι». Είναι ολοφάνερο από αυτό πως το «εφ' ω» λήφθηκε από αυτόν ως δηλωτικό αιτίας, δηλαδή «γι' αυτό στενάζουμε, όχι επειδή θέλουμε να απεκδυθούμε, αλλά επειδή θέλουμε να επενδυθούμε». Διότι, για να το πούμε ευρύτερα, το νόημα του ρητού είναι το εξής: «Στενάζουμε βρισκόμενοι μέσα στο σκήνωμα φορτωμένοι με βάρη». «Τι λοιπόν; Θέλεις να απεκδυθείς το σώμα, το οποίο έπλασαν τα χέρια του Θεού και το οποίο συνάρμοσε με την ψυχή το θείο εμφύσημα;». «Όχι», λέει, «μη γένοιτο· διότι δεν στενάζω επειδή δεν απεκδύομαι, αλλά επειδή δεν επενδύομαι», ονομάζοντας επένδυση το να περιβληθεί αυτό με την αφθαρσία και με τη μορφή που είχε διαπλαστεί εξ αρχής.

Γι' αυτό και αμέσως προσθέτει: «ώστε να καταποθεί το θνητό από τη ζωή». Δεν στενάζω, λοιπόν, επειδή δεν απεκδύομαι το σώμα, αλλά επειδή δεν το ενδύομαι με αφθαρσία και αιώνια ζωή.

Συνυφαίνοντας λοιπόν αυτά και άλλα παρόμοια, ολοκληρώνει το κεφάλαιο. Έπειτα διερευνά γιατί σαρκώνεται ο Θεός Λόγος και επιλύει το ζήτημα, πρώτον, για να μας αφήσει, όπως λέει, ένα υπόδειγμα αρετής, μέσω του οποίου κατορθώνουμε να βαδίσουμε στα ίχνη του όχι από ανάγκη, αλλά εκούσια και κατά μίμηση. Έπειτα, παραθέτει το ρητό του Γρηγορίου του Θεολόγου: «διότι, λέει, φορεί σάρκα εξαιτίας της δικής μου σάρκας, και ενώνεται με νοερή ψυχή εξαιτίας της δικής μου ψυχής, καθαρίζοντας το όμοιο με το όμοιο». Και ακόμη, για να ελευθερώσει ο ίδιος, όντας Λόγος, το λογικό στοιχείο που υποδουλώθηκε από το άλογο, ανακαλώντας το. Επιπλέον, επειδή ο Αδάμ, αφού νικήθηκε, καταχώσε το θεοειδές μέσα του κάτω από τα μύρια πάθη της σάρκας και μετέδωσε τη βλάβη στους απογόνους του, για τον λόγο αυτόν σαρκώνεται ο Κύριος, και στο πέλαγος της δικής του θεότητας υποδέχεται τη σταγόνα της δικής μας φύσης, ώστε το θνητό να καταποθεί από τη ζωή και να μεταβιβάσει το δώρο σε ολόκληρο το γένος, και για να δείξει το άφατο πέλαγος της φιλανθρωπίας του προς εμάς. Και διότι έπρεπε ο ίδιος ο Δημιουργός, αφού το δικό του πλάσμα είχε φθαρεί, να γίνει ανακαινιστής του.

Γι' αυτό και στενάζουμε, μη θέλοντας να απεκδυθούμε το σώμα, αλλά να ενδυθούμε πάνω σε αυτό την υπόλοιπη ζωή. Διότι το ουράνιο κατοικητήριο, το οποίο επιθυμούμε να ενδυθούμε, είναι η αθανασία. Αν την ενδυθούμε, θα καταποθεί καθετί μέσα σε αυτήν που είναι εντελώς αδύναμο και θνητό, καταναλισκόμενο από την άχρονη ζωή. «Διότι περπατούμε με την πίστη και όχι με την όραση», δηλαδή με την πίστη προχωρούμε, παρατηρώντας τα εκεί πράγματα με λογισμό ακόμη ασαφή, και όχι ξεκάθαρα, ώστε να τα βλέπουμε, να τα απολαμβάνουμε και να βρισκόμαστε μέσα σε αυτά. «Και τούτο λέγω, αδελφοί, ότι σάρκα και αίμα δεν μπορούν να κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού, ούτε η φθορά κληρονομεί την αφθαρσία». Όταν λέει σάρκα, δεν εννόησε την ίδια τη σάρκα, αλλά την παράλογη ορμή προς τις ασελγείς ηδονές της ψυχής. Αφού λοιπόν είπε: «Σάρκα και αίμα δεν μπορούν να κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού», αποφάνθηκε επιπλέον: «Ούτε η φθορά κληρονομεί την αφθαρσία».

Οφείλει, λοιπόν, ο καθένας να αγωνιστεί και να δείξει επιμέλεια μέσω όλων των αρετών και να πιστέψει, ώστε από τώρα να αποκτήσει εκείνον τον οίκο. Διότι, εάν καταλυθεί ο δικός μας οίκος του σώματος, δεν έχουμε άλλον οίκο στον οποίο να καταλύσει η ψυχή μας. «Εφόσον», λέει, «και όταν απεκδυθούμε το σώμα, δεν θα βρεθούμε γυμνοί», δηλαδή χωρίς την κοινωνία και την ένωση με το Άγιο Πνεύμα, στην οποία και μόνο μπορεί να αναπαυθεί η πιστή ψυχή. Γι' αυτόν τον λόγο, όσοι είναι αληθινά και με δύναμη Χριστιανοί, έχουν θάρρος και χαίρονται όταν εξέρχονται από τη σάρκα, διότι έχουν εκείνον τον αχειροποίητο οίκο, ο οποίος οίκος είναι η δύναμη του Πνεύματος που κατοικεί μέσα τους. Έστω κι αν καταλυθεί, λοιπόν, η οικία του σώματος, δεν φοβούνται· διότι έχουν την επουράνια οικία του Πνεύματος και εκείνη την άφθαρτη δόξα, η οποία δόξα κατά την ημέρα της αναστάσεως θα οικοδομήσει και θα δοξάσει και τον οίκο του σώματος, όπως λέει ο απόστολος: «Εκείνος που ανέστησε τον Χριστό από τους νεκρούς θα ζωοποιήσει και τα θνητά σας σώματα μέσω του Πνεύματός του που ενοικεί σε εσάς», και πάλι: «ώστε να φανερωθεί και η ζωή του Ιησού στη θνητή μας σάρκα» και «για να καταποθεί», λέει, «το θνητό από τη ζωή».

Οφείλει, λοιπόν, ο καθένας να αγωνιστεί και να προσπαθήσει μέσω όλων των αρετών και να πιστέψει, ώστε από αυτήν τη ζωή να αποκτήσει εκείνον τον οίκο, για να έχουμε, όταν καταλυθεί η κατοικία του σώματός μας, εκεί άλλον οίκο επουράνιο, στον οποίο θα βρει καταφύγιο η ψυχή μας. «Εάν βεβαίως», λέγει, «και όταν απεκδυθούμε το σώμα δεν βρεθούμε γυμνοί», δηλαδή στερημένοι από την κοινωνία και την ένωση με το Άγιο Πνεύμα, στο οποίο και μόνο μπορεί να αναπαυθεί η πιστή ψυχή. Γι' αυτόν τον λόγο, όσοι είναι αληθινά και έμπρακτα Χριστιανοί, έχουν θάρρος και χαίρονται όταν εξέρχονται από τη σάρκα, επειδή έχουν εκείνον τον αχειροποίητο οίκο, ο οποίος οίκος είναι η δύναμη του Πνεύματος που κατοικεί μέσα τους. Εάν, λοιπόν, καταλυθεί η κατοικία του σώματος, δεν φοβούνται. διότι έχουν την επουράνια κατοικία του Πνεύματος και εκείνη την άφθαρτη δόξα, η οποία δόξα, κατά την ημέρα εκείνη της αναστάσεως, θα οικοδομήσει και θα δοξάσει τον οίκο του σώματος, όπως λέγει ο απόστολος: «Εκείνος που ανέστησε τον Χριστό από τους νεκρούς, θα ζωοποιήσει και τα θνητά μας σώματα δια του Πνεύματός του που κατοικεί μέσα μας», και πάλι: «ώστε η ζωή του Ιησού να φανερωθεί στη θνητή μας σάρκα» και «ώστε να καταποθεί το θνητό από τη ζωή».