Πατερικές αναφορές στο Β΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 6:14

Κανείς από εσάς ας μη με συνοδεύσει τιμητικά, περιφέροντάς με για επίδειξη και πομπή, αλλά, αφού με σηκώσετε στους ώμους και με συνοδεύσετε με γοργό βήμα, κηδέψτε και θάψτε με σαν ένα εξευτελισμένο όνειδος, διότι μέσα σε οδύνες πέρασαν οι ημέρες της ζωής μου. Ούτε κανείς από εσάς να με εγκωμιάσει και να με επαινέσει, αδελφοί· διότι ενώπιον του Κυρίου είμαι ευτελής και διαπομπευμένος από τα έργα μου. Τρέμω δε πάρα πολύ, διότι ενώπιον του Θεού βρίσκομαι μεταξύ αυτών που δεν έχουν παρρησία. Διότι ποιος από εσάς θα δείξει τα σφάλματά μου, χωρίς να φτύσετε όλοι την πνευματική μου αμάθεια; Και ποια σχέση έχει η κακία με την αρετή; Ή γιατί να πλησιάζει ένας αμαρτωλός έναν δίκαιο; Ποια κοινωνία υπάρχει μεταξύ φωτός και σκότους; Διότι, εάν αντιλαμβανόσασταν τη δυσοσμία των πράξεών μου, όλοι θα απομακρυνόσασταν, αφήνοντάς με άταφο, μη μπορώντας να αντέξετε τον βούρκο των αμαρτιών μου.

Όπως δεν είναι δυνατόν να μπουν μαζί στο ίδιο δοχείο κρασί και ξύδι, έτσι ούτε η αρετή του μοναχικού βίου μπορεί να συγκατοικήσει με την απαιδευσία. Και ας σε πείσει ο Απόστολος που λέει: ποια συμφωνία υπάρχει μεταξύ του Χριστού και του Βελίαρ; Ή ποια κοινωνία έχει το φως με το σκοτάδι; Να αγαπάς τη σωφροσύνη στο έπακρο, ώστε να κατασκηνώσει μέσα σου το Πνεύμα του Θεού. Και όταν αξιωθείς το ένδυμα του μοναχικού βίου, ούτε τότε να συγκατατίθεσαι στους λογισμούς, εάν θελήσουν να σε χωρίσουν από την αδελφότητα, μήπως και από τη νεότητά σου συνηθίσεις να είσαι περιπλανώμενος και ασταθής. Πρόσεχε να μην απολέσεις την ευλάβεια την οποία είχες όταν εισήλθες, αλλά να την διατηρήσεις μέχρι τέλους. Κακολογία ή όρκος ας μην αναφέρεται καν στα χείλη σου, όπως αρμόζει στους αγίους, αλλά να έχεις ταπείνωση.

Ας αποφεύγουμε λοιπόν την υπερβολική οικειότητα και το γέλιο· διότι αυτά καταστρέφουν την ψυχή του μοναχού. Γι' αυτό λέει: μακάριος ο άνθρωπος που τα τρέμει όλα από ευσέβεια. Και ας αποστρεφόμαστε τους ανθρώπους που αρέσκονται στα αστεία και είναι επιπόλαιοι· διότι, ποιο κοινό μερίδιο, λέει, έχει ο πιστός με τον άπιστο; Ή ποια κοινωνία υπάρχει μεταξύ του Χριστού και του Βελίαλ;

Επομένως, εκείνος που είναι μοχθηρός κατά τη συνείδηση, εάν ονομάζει τον Θεό πατέρα του, δεν θα κάνει τίποτε άλλο από το να τον κατηγορήσει ότι είναι ο αρχηγός και η αιτία των δικών του κακών. Αλλά δεν υπάρχει καμία κοινωνία μεταξύ φωτός και σκότους, λέει ο απόστολος, παρά το φως προσοικειώνεται με το φως, το δίκαιο με το δίκαιο, το καλό με το καλό, και το άφθαρτο με το άφθαρτο.

Δεν αναγνωρίζω σε εσένα την εικόνα της δικής μου φύσεως· τα γνωρίσματα είναι αντίθετα. Ποια κοινωνία υπάρχει μεταξύ φωτός και σκότους; Ποια συγγένεια μεταξύ ζωής και θανάτου; Ποια οικειότητα ανάμεσα στον φύσει καθαρό και στον ακάθαρτο; Μεγάλη είναι η απόσταση που χωρίζει εκείνον που ευεργετεί από τον πλεονέκτη.

Διότι και εκεί υπάρχει κάποια φιλοσοφία στα λόγια του εκατοντάρχου, στο γεγονός ότι αυτόν που άπαξ απέπεμψε δεν τον επαναφέρει πλέον κοντά του, αλλά, αφού αυτός αποχωρήσει, εγκαθιστά στη θέση του άλλον (διότι, λέγοντας σε αυτόν «πήγαινε», και πηγαίνει, αναφέρει ότι προσκαλεί άλλον, και όχι αυτόν που απέπεμψε). Νομίζω λοιπόν ότι ο λόγος αυτός μας διδάσκει το εξής δόγμα: ότι τα αντίθετα μεταξύ τους δεν είναι στη φύση τους να συνυπάρχουν ταυτόχρονα στο ίδιο υποκείμενο· διότι καμία κοινωνία δεν υπάρχει μεταξύ φωτός και σκότους, λέγει ο Απόστολος, αλλά είναι απόλυτη ανάγκη, αφού το σκότος αποχωρήσει, να είναι το φως αυτό που θα φαίνεται στη θέση του, και όταν η κακία απομακρυνθεί, να εισαχθεί αντ' αυτής η αρετή. Όταν δε κατορθωθεί αυτό, το φρόνημα της σαρκός δεν εναντιώνεται πλέον στο πνεύμα (διότι δεν δύναται καν, αφού έχει νεκρωθεί η ικανότητά του να αντιστέκεται), αλλά καθίσταται κατάλληλο για κάθε πρέπουσα υπηρεσία, όντας πειθήνιο και υποταγμένο στην κυριαρχία του πνεύματος.

Καιρός για να καθαιρεί κανείς και καιρός για να οικοδομεί. Αυτά μπορεί να τα μάθει κανείς και από όσα ειπώθηκαν από τον Θεό προς τον προφήτη Ιερεμία, στον οποίο δόθηκε από τον Θεό η δύναμη πρώτα να καθαιρεί, να εκριζώνει και να κατασκάπτει, και έπειτα να ανορθώνει, να ανοικοδομεί και να φυτεύει. Διότι πρέπει πρώτα να ερειπωθούν μέσα μας τα οικοδομήματα της κακίας και τότε να βρεθεί χρόνος και ευρυχωρία για την κατασκευή του ναού του Θεού που οικοδομείται μέσα στις ψυχές, για τον οποίο η αρετή χρησιμεύει ως υλικό. Διότι εάν κάποιος εποικοδομεί πάνω στο θεμέλιο αυτό χρυσάφι, ασήμι και πολύτιμους λίθους, αυτά ονομάζονται αρετή· ενώ με το ξύλο, το χόρτο και το καλάμι ερμηνεύεται η φύση της κακίας, η οποία δεν προετοιμάζεται για τίποτα άλλο παρά για να καταναλωθεί από τη φωτιά. Όταν λοιπόν τα οικοδομήματα είναι φτιαγμένα από χόρτο και καλάμι, δηλαδή από αδικία, υπερηφάνεια και την υπόλοιπη κακία της ζωής, ο λόγος του Θεού παραγγέλλει πρώτα να οδηγηθούν αυτά στον αφανισμό, και έπειτα με αυτόν τον τρόπο να χρησιμοποιήσουμε το χρυσάφι της αρετής ως υλικό για την κατασκευή του πνευματικού οίκου. Διότι δεν είναι δυνατόν να συμφυεί το ασήμι με το καλάμι, ή να ενωθεί το χρυσάφι με το χόρτο, ή το μαργαριτάρι με το ξύλο, αλλά εάν πρόκειται να συμβεί αυτό, πρέπει οπωσδήποτε να αφανιστεί το ένα από τα δύο. Διότι ποια κοινωνία μπορεί να έχει το φως με το σκοτάδι; Επομένως, ας καθαιρεθούν πρώτα τα έργα του σκότους και τότε θα κατασκευαστούν τα φωτεινά οικοδομήματα της ζωής.

Επομένως, είναι καιρός να εναγκαλιστούμε τη Σιών και να εναγκαλιστούμε από τη Σοφία, καθώς το μεν όνομα της Σιών υποδηλώνει το υψηλό της πνευματικής πολιτείας, η δε Σοφία σημαίνει από μόνη της κάθε επιμέρους αρετή. Εάν, λοιπόν, μέσα από τα όσα ειπώθηκαν γνωρίσαμε τον κατάλληλο καιρό του εναγκαλισμού, μέσα από τα ίδια διδαχθήκαμε από ποια πράγματα ο χωρισμός είναι ωφελιμότερος της συμφύσεως. Διότι λέγει: «Καιρός του να απομακρυνθείς από τον εναγκαλισμό». Εκείνος που έχει οικειωθεί την αρετή, έχει αποξενωθεί από τη σχέση με την κακία. Διότι, ποια κοινωνία μπορεί να υπάρχει μεταξύ φωτός και σκότους ή μεταξύ Χριστού και Βελίαρ; Ή πώς είναι δυνατόν κάποιος που δουλεύει σε δύο αντίθετους κυρίους να είναι αφοσιωμένος και στους δύο; Διότι η αγάπη προς τον έναν δημιουργεί μίσος προς τον άλλον. Όταν, λοιπόν, η αγαπητική διάθεση προσκολληθεί στο καλό (και αυτός είναι ο κατάλληλος καιρός), ακολουθεί οπωσδήποτε η αποξένωση από το αντίθετό του. Αν αγάπησας αληθινά τη σωφροσύνη, μίσησες οπωσδήποτε το αντίθετό της. Αν ατενίζεις με έρωτα την καθαρότητα, βδελύχθηκες προφανώς τη δυσωδία του βούρκου. Αν προσκολλήθηκες στο αγαθό, απομακρύνθηκες οπωσδήποτε από την προσκόλληση στο πονηρό. Εάν, πάλι, κάποιος αναγάγει τη σημασία του εναγκαλισμού στην περιβολή του πλούτου, και αυτός ο λόγος υποδεικνύει ποιον πλούτο είναι αγαθό να περιβάλλεται κανείς και την περιβολή ποιων κτημάτων πρέπει να αποπέμπει. Γνωρίζω ως επιδιωκόμενο θησαυρό εκείνον που είναι κρυμμένος στον αγρό, και όχι εκείνον που είναι φανερός σε όλους.

Δεν έλαβαν το έλεος αυτοί μεν εξαιτίας των όσων έπραξαν, ενώ οι άλλοι, με το να συμπεριφέρονται σκληρά προς τους συνανθρώπους τους, έκαναν το Θείο σκληρό απέναντί τους; Δεν ελέησε τον φτωχό που ταλαιπωρούνταν στην πύλη του ο πλούσιος που ήταν παραδομένος στις απολαύσεις· γι' αυτό αποκόπτει το έλεος από τον εαυτό του, και, ενώ παρακαλεί να ελεηθεί, δεν εισακούγεται. Όχι επειδή μία σταγόνα θα προξενούσε ζημιά στη μεγάλη πηγή του παραδείσου, αλλά επειδή η σταγόνα της ελεημοσύνης είναι ασυμβίβαστη με τη σκληρότητα. Διότι, τι κοινωνία υπάρχει μεταξύ φωτός και σκότους; Ό,τι σπείρει ο άνθρωπος, λέει, αυτό και θα θερίσει· διότι εκείνος που σπέρνει στη σάρκα, από τη σάρκα θα θερίσει φθορά· ενώ εκείνος που σπέρνει στο πνεύμα, από το πνεύμα θα θερίσει αιώνια ζωή. Θεωρώ ότι η σπορά είναι η ανθρώπινη προαίρεση, ενώ το θέρος είναι η ανταπόδοση γι' αυτήν την προαίρεση.

Διότι ποια σκέψη θα μπορούσε να συνταιριάξει αυτό που εκ φύσεως είναι ξένο και ασυμβίβαστο; Άκουσε τον απόστολο που διδάσκει ότι δεν υπάρχει καμία «κοινωνία του φωτός με το σκότος» ή «της δικαιοσύνης με την ανομία», ή, για να το πούμε συνοπτικά, καμία κοινωνία μεταξύ όλων όσων είναι ο Κύριος, όπως νοείται και ονομάζεται σύμφωνα με την ποικιλία των ιδιοτήτων που θεωρούνται ότι υπάρχουν σε αυτόν, προς όλα εκείνα που νοούνται αντιθέτως μέσα στην κακία. Εάν λοιπόν είναι αδύνατη η κοινωνία αυτών που εκ φύσεως δεν μπορούν να αναμειχθούν, τότε η ψυχή που έχει καταληφθεί από κάποια κακία είναι οπωσδήποτε ξένη και ανεπίδεκτη της συγκατοίκησης με το αγαθό. Τι μαθαίνουμε λοιπόν από αυτά; Ότι πρέπει η σώφρων και συνετή παρθένος να αποχωρίζεται από κάθε πάθος που με οποιονδήποτε τρόπο αγγίζει την ψυχή, και να διαφυλάσσει τον εαυτό της αγνό για τον νυμφίο που έχει νόμιμα αρμοσθεί μαζί της, «χωρίς να έχει σπίλο ή ρυτίδα ή κάτι από αυτά»· διότι ένας είναι ο ευθύς δρόμος, πραγματικά στενός και τεθλιμμένος, ο οποίος δεν επιδέχεται παρεκκλίσεις ούτε προς τη μία ούτε προς την άλλη πλευρά, και η οποιαδήποτε απομάκρυνση από αυτόν εγκυμονεί εξίσου τον κίνδυνο της πτώσης.

Τι σημαίνουν αυτά τα αινίγματα του αγίου; Ότι δεν πρέπει στην ίδια ψυχή να φυτεύονται μαζί η κακία και η αρετή, ούτε, μοιράζοντας κανείς τη ζωή του σε αντίθετα πράγματα, να καλλιεργεί ταυτόχρονα από την ίδια ψυχή αγκάθια και σιτάρι, ούτε η νύμφη του Χριστού να μοιχεύει με τους εχθρούς του Χριστού και αφενός να κυοφορεί φως, και αφετέρου να γεννά σκοτάδι. Διότι δεν είναι στη φύση αυτών των πραγμάτων να συνυπάρχουν, όπως ακριβώς ούτε τα μέρη της αρετής με τα μέρη της κακίας. Ποια φιλία άλλωστε μπορεί να υπάρχει μεταξύ σωφροσύνης και ακράτειας; Και ποια ομόνοια της δικαιοσύνης με την αδικία; Και ποια κοινωνία έχει το φως με το σκότος; Δεν υποχωρεί πάντοτε το ένα απέναντι στο άλλο και δεν αρνείται να συνυπάρξει με το πολέμιό του; Πρέπει λοιπόν ο σοφός γεωργός, σαν από πηγή πόσιμη και αγαθή, να αναβλύζει καθαρά τα νάματα της ζωής και αμιγή από κάθε βούρκο, γνωρίζοντας μόνο τις καλλιέργειες του Θεού, κοπιάζοντας για αυτές σε όλη του τη ζωή και παραμένοντας σταθερός, ώστε, έστω κι αν φυτρώσει κρυφά ανάμεσα στους καρπούς της αρετής κάποιος ξένος λογισμός, Εκείνος που τα βλέπει όλα, βλέποντας τους κόπους σου, γρήγορα με τη δική Του δύναμη να εκκόψει εκείνη τη δολερή και ύπουλη ρίζα των λογισμών πριν βλαστήσει. Διότι, σε εκείνον που εγκαρτερεί στους κόπους της αρετής, ακολουθεί γρήγορα η χάρη του Πνεύματος, η οποία καταστρέφει τα σπέρματα της κακίας, και δεν είναι δυνατόν να διαψευστεί στην ελπίδα του ούτε να παραβλεφθεί απροστάτευτος εκείνος που πάντοτε παραμένει προσηλωμένος στον Θεό.

Επομένως, για να αναγνωρίζεται ο Χριστιανός εξ ολοκλήρου, όπως ακριβώς συμβαίνει στο ανθρώπινο σώμα, αρμόζει να αποτυπώνει ο πιστός στη ζωή του τα γνωρίσματα όλων των αγαθών που νοούνται κατά Χριστόν. Διότι το να είναι κανείς σε ορισμένα πράγματα τέτοιος όπως απαιτεί το όνομά του, ενώ σε άλλα να ρέπει προς τα αντίθετα, δεν είναι τίποτε άλλο παρά το να διχοτομείται λαμβάνοντας θέση εχθρού απέναντι στον ίδιο του τον εαυτό, στασιάζοντας μέσα του μεταξύ αρετής και κακίας, και γινόμενος άσπονδος απέναντι στον εαυτό του και ασύμβατος ως προς τον βίο του. «Διότι ποια κοινωνία έχει το φως με το σκότος;» λέγει ο απόστολος.

Επομένως, όπως ακριβώς η απαρχή του φυράματος μέσω της καθαρότητας και της απάθειας οικειώθηκε με τον αληθινό Πατέρα και Θεό, έτσι και εμείς, το φύραμα, ακολουθώντας τις ίδιες οδούς θα ενωθούμε με τον Πατέρα της αφθαρσίας, μιμούμενοι, στο μέτρο του δυνατού, την απάθεια και το αναλλοίωτο του Μεσίτη. Διότι έτσι θα γίνουμε για τον Μονογενή Θεό στέφανος από πολύτιμους λίθους, έχοντας καταστεί μέσω του βίου μας τιμή και δόξα. Διότι λέει ο Παύλος ότι, αφού ελάττωσε τον εαυτό του για λίγο σε σύγκριση με τους αγγέλους εξαιτίας του πάθους του θανάτου, εκείνους που προηγουμένως είχαν μεταβληθεί σε αγκάθινη φύση εξαιτίας της αμαρτίας, τους έκανε δικό του στέφανο μέσω της οικονομίας του θανάτου, μεταστοιχειώνοντας μέσω του πάθους την άκανθα σε τιμή και δόξα. Δεν είναι, λοιπόν, μικρός ο κίνδυνος, εφόσον άπαξ εκείνος που αίρει την αμαρτία του κόσμου ανέλαβε στο κεφάλι του τον ακάνθινο στέφανο, προκειμένου να κατασκευάσει το στέφανο που συμπλέκεται από τιμή και δόξα, να βρεθεί κάποιος που να είναι τρίβολος και άκανθα λόγω του κακού του βίου, και έπειτα να παρεισφρήσει στο μέσο του δεσποτικού στεφάνου μέσω της κοινωνίας του σώματός Του. Προς αυτόν θα απευθυνθεί οπωσδήποτε η δίκαιη φωνή: «Πώς εισήλθες εδώ χωρίς να έχεις ένδυμα γάμου; Πώς περιπλέχτηκες με εκείνους που μέσω της τιμής και της δόξας έχουν προσαρμοστεί στον δικό μου στέφανο, ενώ είσαι άκανθα; Τι είδους κοινωνία υπάρχει μεταξύ του Χριστού και του Βελίαρ; Ποια μερίδα έχει ο πιστός μαζί με τον άπιστο; Τι κοινό έχει το φως με το σκοτάδι;».

«Ωδή των αναβαθμών»: Όπως ακριβώς μία υψηλή κλίμακα, που έχει αλλεπάλληλους βαθμούς ζωής, έτσι το Άγιο Πνεύμα διαμέσου του προφήτη συνέθεσε το βιβλίο των Ψαλμών. Γι' αυτό λέει ωδή των αναβαθμών, δηλαδή άσμα των υψηλών πραγμάτων. «Προς Κύριον»: Ο πρωτόπλαστος, έχοντας βρεθεί σε μεγάλη θλίψη, αφού φώναξε προς τον Θεό και εισακούστηκε, ευχαριστεί τον Θεό. «Κύριε»: Από τους δαίμονες, από συκοφάντες ανθρώπους, από απατεώνες και λοιδόρους. Και να εννοείς τον Χριστό να λέει αυτά. «Τι δοθείη»: Διότι δεν υπάρχει καμία κοινωνία μεταξύ φωτός και σκότους. «Τα βέλη»: Βέλη του πονηρού διαβόλου είναι οι γλώσσες των πονηρών ανθρώπων (του πονηρού ανθρώπου), οι οποίες είναι ακονισμένες, δηλαδή οξυμένες κατά των πιστών. «Συν τοις άνθραξι»: Διότι όπως τα κάρβουνα που ηρεμούν για λίγο, καίνε όταν αποκαλυφθούν, έτσι και οι γλώσσες των δόλιων ηρεμούν φαινομενικά, αλλά ανάβουν φοβερά. «Οίμοι»: Ο προφήτης, απορρίπτοντας τη συγκατοίκηση με τους φαύλους ανθρώπους, απεύχεται ακόμη και να ζει. «Κατεσκήνωσα»: Γιατί, λέει, κατοικώ με εκείνους που βρίσκονται στο σκοτάδι; Διότι η λέξη Κηδάρ ερμηνεύεται ως σκότος. «Πολλά παρώκησεν»: Δηλαδή αρκεί, διότι δεν μπορώ να παροικώ άλλο. «Μετά των μισούντων»: Ο Χριστός παροικούσε μαζί με τους Ιουδαίους, ως εχθρούς, όντας ο Ίδιος ειρήνη, όμως εκείνοι Τον μισούσαν. «Όταν ελάλουν»: Εγώ βέβαια τους μιλούσα ειρηνικά, λέει ο Χριστός [εκείνοι όμως με μισούσαν χωρίς λόγο]· αυτοί δε, χωρίς να υπάρχει καμία αιτία, με πολεμούσαν καιόμενοι από φθόνο.

«Ενώτισαι» (Άκουσε), δηλαδή, κρίνε την άξια της ακοής σου. «Πρόσχες δε στη φωνή», ώστε να δείξεις συμπάθεια σε εκείνον που σου προσφέρει τη δέηση, βλέποντάς τον να ακμάζει στην ένταση της ψυχής και στον πόθο του για εσένα (διότι αυτό σημαίνει «Φωνή προσευχής»). Γι' αυτό και πρόσθεσε: «Την ημέρα της θλίψης μου έκραξα προς εσένα, διότι με εισάκουσες». Επειδή ακριβώς οι θλίψεις τις περισσότερες φορές διακόπτουν τις προσευχές, οδηγώντας τον άνθρωπο σε ολιγωρία, αυτός λέει ότι δεν έπαθε κάτι τέτοιο, αλλά αντίθετα έκραξε και χρησιμοποίησε πιο έντονη φωνή, πράγμα που δεν φανέρωνε άνθρωπο που έχει καταπέσει, αλλά κάποιον που έχει θάρρος για το αίτημά του. Και ποια είναι η αιτία; «Ότι με εισάκουσες». Διότι, έχοντας ήδη εισακουστεί, ευλόγως δεν αδράνησε στην προσευχή του, με αποτέλεσμα να χρησιμοποιήσει και τη φωνή του. «Δεν υπάρχει όμοιός σου μεταξύ των θεών, Κύριε, και δεν υπάρχουν έργα σαν τα δικά σου». Ο λόγος του προφήτη τώρα δεν αναφέρεται στα είδωλα (διότι τι κοινωνία έχει το φως με το σκότος, ή τι σύγκριση υπάρχει μεταξύ του ψεύδους και της αλήθειας;), αλλά ονομάζει θεούς εκείνους προς τους οποίους έγινε ο λόγος του Θεού, όπως ακριβώς έλεγε ο Χριστός στα Ευαγγέλια, δηλαδή τους αγίους και θεοφόρους άνδρες, από τους οποίους κανείς δεν θα μπορέσει να εξομοιωθεί με τον Κύριο. Διότι, αν και τύγχανε συγγενής τους κατά τη σάρκα, εντούτοις εξαιτίας της θεότητάς του ήταν ασύγκριτος, μάλλον δε και εξαιτίας της ανθρωπότητάς του. Διότι κανείς από αυτούς δεν γεννήθηκε από παρθένο, ούτε βάσταξε τις δικές μας αμαρτίες, και κανείς τους δεν κατατρόπωσε τον θάνατο δια του θανάτου.

Μην πλανάσθε, αδελφοί μου· οι οικοφθόροι δεν θα κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού. Εάν λοιπόν εκείνοι που διαφθείρουν τους ανθρώπινους οίκους καταδικάζονται σε θάνατο, πόσο μάλλον θα υποστούν αιώνια τιμωρία αυτοί που επιχειρούν να νοθεύσουν τη διδασκαλία του Χριστού, για την οποία υπέμεινε σταυρό και θάνατο ο Κύριος Ιησούς, ο μονογενής Υιός του Θεού; Όποιος αθετήσει τη διδασκαλία Του, έχοντας παχύνει και λιπανθεί, θα οδηγηθεί στη γέεννα. Παρομοίως δε και κάθε άνθρωπος, ο οποίος έχει λάβει από τον Θεό το χάρισμα της διάκρισης, θα τιμωρηθεί, εάν ακολουθήσει έναν άπειρο ποιμένα και αποδεχθεί την ψευδή πίστη ως αληθινή. Τι κοινωνία έχει το φως με το σκότος, ή ο Χριστός με τον Βελίαρ, ή τι μερίδιο έχει ο πιστός με τον άπιστο, ή ο ναός του Θεού με τα είδωλα; Λέω, λοιπόν, και εγώ: τι κοινωνία έχει η αλήθεια με το ψεύδος, ή η δικαιοσύνη με την αδικία, ή η αληθινή δόξα με την ψευδοδοξία;

Δεν ζητώ τίποτε το σπουδαίο, αν, όντας πατέρας, επιθυμώ να αγαπώμαι από εσάς. Και παρατήρησε τη σύνεση και τη μετριοφροσύνη του. Δεν προβάλλει εδώ τους κινδύνους που υπέστη για χάρη τους, ούτε τους κόπους, ούτε τους θανάτους, αν και είχε πολλά να πει· τόσο απαλλαγμένος από έπαρση είναι, αλλά προβάλλει μόνο την αγάπη. Και για τον λόγο αυτόν θεωρεί δίκαιο να αγαπάται, επειδή «έγινα πατέρας σας», λέει, και επειδή φλέγομαι υπερβολικά από αγάπη για εσάς· πράγμα το οποίο πολλές φορές δυσαρεστεί εκείνον που αγαπάται, όταν κάποιος του προβάλλει τις ευεργεσίες του· διότι δίνει την εντύπωση ότι τον ονειδίζει. Γι' αυτό δεν το κάνει αυτό ο Παύλος, αλλά λέει: Αγαπήστε με όπως τα τέκνα τον πατέρα· πράγμα το οποίο είναι μάλλον φυσικό και οφείλεται σε κάθε πατέρα. Έπειτα, για να μη φανεί ότι τα λέει αυτά για τον εαυτό του, δείχνει ότι επιδιώκει την αγάπη τους για το δικό τους όφελος· γι' αυτό και πρόσθεσε: «Μην ετεροζυγείτε με απίστους». Και δεν είπε «μην αναμειγνύεσθε με τους απίστους», αλλά, ελέγχοντάς τους περισσότερο ως ανθρώπους που αδικούν το δίκαιο, λέει: Μην εκτρέπετε τον εαυτό σας. Διότι, ποια σχέση υπάρχει μεταξύ δικαιοσύνης και ανομίας; Εδώ, λοιπόν, κάνει σύγκριση, όχι της δικής του αγάπης με εκείνην αυτών που τους διαφθείρουν, αλλά της δικής τους πνευματικής ευγένειας με την ατιμία εκείνων· διότι με τον τρόπο αυτόν και ο λόγος του έγινε πιο σεμνός και πιο ταιριαστός στον ίδιο, και τους προσέλκυε περισσότερο. Σαν να έλεγε κάποιος σε ένα παιδί που περιφρονεί τους γονείς του και παραδίδει τον εαυτό του σε μιαρούς ανθρώπους: Τι κάνεις, παιδί μου;

Διότι, λέει, ποια συμμετοχή υπάρχει μεταξύ δικαιοσύνης και ανομίας; Και ποια κοινωνία έχει το φως με το σκοτάδι; Ποια συμφωνία υπάρχει μεταξύ του Χριστού και του Βελίαρ; Ή ποια μερίδα έχει ο πιστός με τον άπιστο; Ή ποια συγκατάθεση υπάρχει μεταξύ του ναού του Θεού και των ειδώλων; Είδες πώς παραθέτει τα ονόματα γυμνά, τα οποία του είναι αρκετά για να προκαλέσει αποτροπή; Διότι δεν είπε, «με την παρανομία», το οποίο θα ήταν βαρύτερο, ούτε είπε, «σε εκείνους του φωτός, και σε εκείνους του σκότους»· αλλά παραθέτει τα ίδια τα αντίθετα, αυτά που δεν επιδέχονται καμία ανάμειξη με τα αντίθετά τους, το φως και το σκοτάδι. Ούτε είπε, «σε εκείνους του Χριστού και σε εκείνους του διαβόλου», αλλά αυτό που παρουσιάζει πολύ μεγαλύτερη απόσταση, «στον Χριστό και στον Βελίαρ»· αποκαλώντας έτσι τον αποστάτη στην εβραϊκή γλώσσα. «Ή ποια μερίδα έχει ο πιστός με τον άπιστο;» Εδώ, λοιπόν, για να μη φανεί ότι απλώς αναπτύσσει μια κατηγορία κατά της κακίας και ένα εγκώμιο της αρετής, κάνει μνεία και σε πρόσωπα με τρόπο αόριστο.

Και δεν μίλησε για «κοινωνία», αλλά παρουσίασε τα έπαθλα, χρησιμοποιώντας τη λέξη «μερίδα». «Ποια συμφωνία μπορεί να υπάρχει στον ναό του Θεού με τα είδωλα; Διότι εσείς είστε ναός του ζωντανού Θεού». Αυτό δε που λέει, σημαίνει το εξής: Ούτε ο βασιλιάς σας έχει κάτι κοινό με αυτόν («διότι ποια συμφωνία υπάρχει μεταξύ του Χριστού και του Βελίαρ;»), ούτε τα ίδια τα πράγματα («διότι ποια κοινωνία υπάρχει μεταξύ του φωτός και του σκότους;»). Επομένως, ούτε και εσείς πρέπει να έχετε. Και πρώτα αναφέρει τον βασιλιά και έπειτα τους ίδιους τους πιστούς, διαχωρίζοντάς τους με αυτόν τον τρόπο απόλυτα. Έπειτα, λέγοντας «Στον ναό του Θεού με τα είδωλα;», και αφού αποφάνθηκε ότι «Διότι εσείς είστε ναός του ζωντανού Θεού», κατ' ανάγκην παραθέτει και τη μαρτυρία των Γραφών, αποδεικνύοντας ότι τα λόγια του δεν αποτελούν κολακεία. Επειδή εκείνος που εγκωμιάζει, αν δεν παρέχει και αποδείξεις, δίνει την εντύπωση ότι κολακεύει. Ποια είναι, λοιπόν, αυτή η μαρτυρία;

Δʹ. Αφού, λοιπόν, προετοιμάσετε έτσι τον εαυτό σας, την επόμενη ημέρα να προσέλθετε στην εκκλησία, εάν βέβαια επιθυμείτε διακαώς να ακούσετε κάτι από τα ωφέλιμα και να εναποθέσετε τα λεγόμενα στην ψυχή σας. Κανείς ας μην είναι δρόμος, κανείς πέτρα, κανείς γεμάτος αγκάθια. Ας κάνουμε τους εαυτούς μας καλλιεργημένη γη· διότι έτσι και εμείς με προθυμία θα καταβάλουμε τους σπόρους, εάν δούμε τη γη καθαρή· εάν όμως τη δούμε πετρώδη και τραχιά, να μας συγχωρήσετε που δεν θέλουμε να κοπιάζουμε μάταια· διότι, εάν, αφήνοντας τη σπορά, αρχίσουμε να ξεριζώνουμε τα αγκάθια, πάλι θα είναι έσχατης ανοησίας το να ρίξουμε σπόρους σε ακαλλιέργητη γη. Εκείνος που απολαμβάνει αυτήν την ακρόαση δεν πρέπει να μετέχει σε δαιμονικό τραπέζι. Διότι, ποια κοινωνία υπάρχει μεταξύ δικαιοσύνης και ανομίας; Στέκεσαι ακούγοντας τον Ιωάννη και, μέσω αυτού, μαθαίνοντας τα διδάγματα του Πνεύματος, και μετά από αυτά φεύγεις για να ακούσεις πόρνες γυναίκες, που ξεστομίζουν αισχρά λόγια και υποδύονται ακόμη αισχρότερα έργα, και μαλθακούς άνδρες που χαστουκίζονται και χαστουκίζουν ο ένας τον άλλον; Πώς θα μπορέσεις να καθαριστείς σωστά, όταν κυλιέσαι σε τόσο βούρκο; Τι χρειάζεται, άραγε, να απαριθμήσω λεπτομερώς όλη την ασχημοσύνη που υπάρχει εκεί; Διότι εκεί τα πάντα είναι γέλωτας, τα πάντα αισχύνη, τα πάντα όνειδος, και λοιδορίες και σκώμματα· τα πάντα ηθική χαλάρωση, τα πάντα όλεθρος. Ιδού, προλέγω και παραγγέλλω σε όλους σας: κανείς από όσους απολαμβάνουν αυτή την τράπεζα ας μην φθείρει την ψυχή του με εκείνα τα δηλητηριώδη θεάματα.

Μήπως τάχα μπορούν να καταφύγουν στην άγνοια; Καθημερινά τους νουθετούμε, τους συμβουλεύουμε, τους προτρέπουμε, τους δείχνουμε τον όλεθρο της απάτης, το μέγεθος της βλάβης, τον δόλο της σατανικής πανηγύρεως, και ούτε έτσι δεν μπορέσαμε να τους συνετίσουμε. Και γιατί μιλώ για εκείνη τη φοβερή ημέρα; Προς το παρόν ας εξετάσουμε τα όσα συμβαίνουν εδώ. Πώς, πες μου, αυτοί που συμμετείχαν σε εκείνο το σατανικό θέαμα θα μπορέσουν να προσέλθουν εδώ με παρρησία, έχοντας τη συνείδησή τους να εξεγείρεται εναντίον τους και να τους κατακρίνει μεγαλόφωνα; Ή μήπως δεν ακούνε αυτοί τον μακάριο Παύλο, τον δάσκαλο της οικουμένης, που λέει: «Τι σχέση έχει το φως με το σκοτάδι, ή ποια μερίδα έχει ο πιστός με τον άπιστο;» Διότι πόσης καταδίκης δεν θα ήταν άξιο, όταν ο πιστός, ο οποίος απολαμβάνει τα όσα τελούνται εδώ, και τις προσευχές, και τα φρικτά μυστήρια, και την πνευματική διδασκαλία, αναχωρεί μετά την εδώ ιερή τελετή και κάθεται σε εκείνο το σατανικό θέαμα μαζί με τον άπιστο, μαζί με αυτόν που πλανάται στο σκοτάδι της ασέβειας, αυτός που έχει καταυγαστεί από το φως του Ήλιου της δικαιοσύνης;

Εμείς όμως όχι μόνο δεν μισούμε τους παραβάτες, αλλά και τους ασπαζόμαστε ως φίλους, ενώ θα έπρεπε σε τέτοιους ανθρώπους ούτε καν να απευθύνουμε χαιρετισμό. Διότι «δεν υπάρχει ειρήνη για τους ασεβείς», λέει ο Κύριος· και τρώμε και πίνουμε μαζί με αυτούς, των οποίων οφείλουμε να αποφεύγουμε ακόμη και τη συνάντηση. Και ούτε καν να θεωρούμε ανθρώπους αυτούς που έχουν παραδώσει τον εαυτό τους στους δαίμονες και έχουν εναποθέσει τη ζωή τους σε άψυχες πέτρες και ξύλα. Ή μήπως δεν μας διδάσκει αλλού ο ίδιος προφήτης λέγοντας: «Μήπως, Κύριε, δεν μίσησα εκείνους που σε μισούν, και δεν έλιωνα από αγανάκτηση για τους εχθρούς σου; Με τέλειο μίσος τους μίσησα, έγιναν εχθροί μου»; Ας μιμηθούμε, λοιπόν, και εμείς τον προφήτη και ας μισήσουμε αυτούς που διαπράττουν τις παραβάσεις, ώστε να μην βρεθούμε συνεργοί της παράβασής τους εξαιτίας της αδιάκριτης κοινωνίας και συναναστροφής μας μαζί τους. Διότι με κάθε τρόπο πρέπει να αποστρεφόμαστε την κοινωνία μαζί τους, επειδή, έχοντας αποστραφεί το φως, πορεύονται στο σκοτάδι («Ποια κοινωνία υπάρχει μεταξύ φωτός και σκότους;»), και επειδή, έχοντας αρνηθεί το όνομα του Χριστού, περιβάλλουν τον εαυτό τους με το όνομα του Βελίαρ («Και ποια συμφωνία υπάρχει μεταξύ Χριστού και Βελίαρ;»), και επειδή, αποφεύγοντας την είσοδο εδώ, περιφέρονται με μανία στους ναούς των ειδώλων, μολύνοντας τη ζωή τους με τα μιάσματα· «Και ποια συγκατάθεση υπάρχει μεταξύ του ναού του Θεού και των ειδώλων;»

Και νομίζω ότι δεν μου χρειάζεται τόσο μεγάλος αγώνας για την προτροπή περί της νηστείας, όσος χρειάζεται για να μην περιπέσετε σήμερα στα δεινά της μέθης. Διότι τη μεν νηστεία, και λόγω της συνήθειας αλλά και λόγω του αμοιβαίου σεβασμού, οι περισσότεροι την αποδέχονται· φοβάμαι όμως τη μέθη, την οποία οι φιλόκρασοι οικειοποιούνται σαν κάποια πατρική κληρονομιά. Διότι, όπως ακριβώς εκείνοι που αναχωρούν για μακρινά ταξίδια εφοδιάζονται, έτσι και μερικοί από τους ανόητους πίνουν σήμερα πολύ κρασί ενόψει των πέντε ημερών της νηστείας. Ποιος είναι τόσο ανόητος, ώστε προτού καν αρχίσει να πίνει, να παραφρονεί κάνοντας τα έργα των μεθυσμένων; Δεν γνωρίζεις ότι η κοιλιά δεν διασώζει ό,τι της παρακατατίθεται; Η κοιλιά είναι απιστότατος συναλλακτής, ταμείο αφύλακτο για όσα πολλά αποτίθενται μέσα του, το οποίο από τη μία κατακρατά τη βλάβη, ενώ από την άλλη δεν διασώζει όσα της προσφέρθηκαν. Πρόσεξε μήπως κι εσένα, που θα προσέλθεις αύριο προερχόμενος από μέθη, σου λεχθούν αυτά που αναγνώστηκαν τώρα: «Δεν εξέλεξα εγώ τέτοια νηστεία», λέει ο Κύριος. Γιατί αναμειγνύεις τα ασυμβίβαστα; Τι σχέση έχει η νηστεία με τη μέθη; Τι κοινωνία έχει η οινοποσία με την εγκράτεια; Τι συμφωνία έχει ο ναός του Θεού με τα είδωλα; Διότι ναός του Θεού είναι εκείνοι στους οποίους κατοικεί το Πνεύμα του Θεού· ναός όμως ειδώλων είναι αυτοί που μέσω της μέθης υποδέχονται μέσα τους τον συρφετό και τον κορεσμό της ακολασίας. Η σημερινή ημέρα είναι το προπύλαιο των νηστειών· και βέβαια αυτός που έχει βεβηλωθεί στον πρόναο δεν είναι άξιος να εισέλθει στα Άγια.

Διότι ο μεν όρκος ανήκει στον Πονηρό, η δε θυσία στον Δεσπότη. Ποια κοινωνία λοιπόν υπάρχει μεταξύ φωτός και σκότους, ή ποια συμφωνία μεταξύ του Χριστού και του Βελίαρ; Ότι λοιπόν έχετε επιδείξει σπουδή για να απαλλαγείτε από αυτήν την παρανομία, το γνωρίζω καλά· αλλά επειδή ο καθένας από μόνος του δεν θα μπορούσε εύκολα να το κατορθώσει, ας συγκροτήσουμε αδελφότητες και ομάδες, και ό,τι ακριβώς κάνουν οι πένητες στα συμπόσια, οι οποίοι, όταν δεν δύναται ο καθένας τους να αναλάβει εξ ολοκλήρου τα έξοδα της εστίασης, συγκεντρώνονται όλοι μαζί και παραθέτουν το γεύμα με κοινή συνεισφορά, αυτό ας πράξουμε και εμείς. Επειδή από μόνοι μας είμαστε ράθυμοι, αφού συγκροτήσουμε ομάδες, ας προτρέπουμε ο ένας τον άλλον να συνεισφέρει συμβουλή, και νουθεσία, και παράκληση, και επιτίμηση, και υπενθύμιση, και απειλή, ώστε μέσα από την προθυμία του καθενός να επιτύχουμε όλοι μαζί τον σκοπό μας.

Εξέλθετε από ανάμεσά τους και μην αγγίζετε τίποτε ακάθαρτο. Άραγε θα σας κάνουμε να εντραπείτε; Ή μήπως κοπιάζουμε εις μάτην και μιλάμε στον αέρα; Πλην όμως, για χάρη εκείνων που επιθυμούν και επιμελούνται να ακούνε τον λόγο και να τον εφαρμόζουν, δεν θα οκνήσω, δεν θα απομακρυνθούμε από τα λόγια του Παύλου, αλλά πάλι τα ίδια θα πω: ακούστε, μην μπαίνετε σε αταίριαστο ζυγό με τους απίστους. Διότι τι κοινωνία έχει το φως με το σκότος; Πού είναι οι θρασύστομοι, οι οποίοι ισχυρίζονται ότι αυτά δεν αναφέρονται στις θείες Γραφές; Εκείνοι των οποίων θεός είναι η κοιλιά τους και η δόξα τους βρίσκεται στην αισχύνη τους, αυτοί που τα επίγεια φρονούν;

Διότι, ποια κοινωνία μπορεί να υπάρχει μεταξύ φωτός και σκότους; Γέννημα της νοθευμένης κατάνυξης είναι η οίηση, ενώ της επαινετής η παρηγοριά. Όπως ακριβώς το πυρ καταστρέφει την καλαμιά, έτσι και το αγνό δάκρυ καταστρέφει κάθε φαινόμενο και νοούμενο ρύπο. Ο λόγος περί των δακρύων, σύμφωνα με πολλούς Πατέρες, είναι κάπως σκοτεινός και δυσεύρετος, και ορίζεται ότι αφορά κυρίως τους αρχαρίους, και ότι αυτά γεννώνται με πολλούς και διάφορους τρόπους. Εννοώ από τη φύση, από τον Θεό, από αντίξοη θλίψη, από επαινετή θλίψη, από κενοδοξία, από πορνεία, από αγάπη, από μνήμη θανάτου, και από πολλά άλλα. Εμείς όμως, αφού δοκιμάσουμε όλους αυτούς τους τρόπους με φόβο Θεού, ας αποκτήσουμε για τον εαυτό μας τα καθαρά και άδολα δάκρυα για την αναχώρησή μας από τον κόσμο. Διότι σε αυτά δεν υπάρχει κλοπή ή οίηση, αλλά μάλλον κάθαρση και προκοπή στην προς τον Θεό αγάπη, και έκπλυση της αμαρτίας, και απάθεια από τα πάθη. Το να αρχίσει κανείς τα δάκρυα του πένθους από αγαθά ελατήρια και να καταλήξει σε πονηρά, δεν είναι κάτι το παράδοξο. Το να τα μετακεντρίσει όμως από αντίθετα ή φυσικά σε πνευματικά, είναι αξιέπαινο. Και αυτό το ζήτημα το γνωρίζουν σαφώς όσοι ρέπουν προς την κενοδοξία. Μην πιστεύεις στις δικές σου πηγές πριν από την τέλεια κάθαρση, διότι ο οίνος που κλείνεται αμέσως από τα πατητήρια δεν είναι ασφαλής. Ότι βέβαια όλα τα κατά Θεόν δάκρυά μας είναι ωφέλιμα, ουδείς αντιλέγει. Ποια είναι όμως η ωφέλεια που προκύπτει από αυτά, θα το γνωρίσουμε κατά τον καιρό της εξόδου μας.

Διότι δεν είπε, δεν μας αγαπάτε, αλλά ότι όχι με το ίδιο μέτρο. «Σαν σε παιδιά μιλώ· πλατυνθείτε και εσείς. Μην μπαίνετε σε ξένο ζυγό με τους απίστους. Διότι ποια μετοχή έχει η δικαιοσύνη με την ανομία; Ή ποια κοινωνία έχει το φως προς το σκότος; Και ποια συμφωνία έχει ο Χριστός» Αντί του να πει: δεν ζητώ τίποτα το μέγα, εάν, όντας πατέρας, επιθυμώ να αγαπώμαι από εσάς. «Με τον Βελίαρ; Ή ποια μερίδα έχει ο πιστός με τον άπιστο;» Που σημαίνει ο αποστάτης, σύμφωνα με τη γλώσσα των Εβραίων. «Και ποια συγκατάθεση έχει ο ναός του Θεού με τα είδωλα; Διότι εσείς είστε ναός του ζώντος Θεού, καθώς είπε ο Θεός.» Ούτε ο βασιλιάς σας έχει κάτι κοινό με αυτόν.

Διότι, ποια συμφωνία μπορεί να υπάρξει μεταξύ του Χριστού και του Βελίαρ; Ούτε τα πράγματα συμφωνούν· διότι ποια κοινωνία υπάρχει μεταξύ φωτός και σκότους; Επομένως, ούτε και εσείς πρέπει να έχετε. «Θα κατοικήσω μέσα τους και θα περπατήσω ανάμεσά τους· και θα είμαι Θεός τους, και αυτοί θα είναι λαός μου.» Αποφεύγοντας την κολακεία, επιβεβαιώνει με μαρτυρία το γεγονός ότι αυτοί είναι ναοί του Θεού. «Γι' αυτό, βγείτε από ανάμεσά τους και αποχωριστείτε, λέει ο Κύριος, και μην αγγίζετε ακάθαρτο, και εγώ θα σας δεχθώ· και θα είμαι σε εσάς Πατέρας, και εσείς θα είστε σε μένα γιοι και θυγατέρες, λέει ο Κύριος ο Παντοκράτωρ.» ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ζʹ. «Έχοντας λοιπόν αυτές τις υποσχέσεις, αγαπητοί, ας καθαρίσουμε τους εαυτούς μας από κάθε μολυσμό σαρκός και πνεύματος, επιτελώντας την αγιοσύνη.» Διότι το να μην αγγίζει κανείς κάτι ακάθαρτο δεν τον κάνει από μόνο του καθαρό, αλλά έχουμε ανάγκη και από άλλα πράγματα για να γίνουμε άγιοι: από προθυμία, προσοχή, ευσέβεια, και με απλά λόγια από κάθε αρετή. «Με φόβο Θεού.» Διότι είναι δυνατόν να ασκεί κανείς τη σωφροσύνη όχι με φόβο Θεού, αλλά εξαιτίας της κενοδοξίας· εξάλλου, μας διδάσκει και την οδό της σωφροσύνης, σαν να λέει σχεδόν: ακόμη κι αν η επιθυμία είναι τυραννική, εάν όμως αποκτήσεις τον φόβο του Θεού, θα καταλύσεις τη μανία της.

Ενανθρώπησε δε ο Υιός του Θεού, ώστε να του χαρίσει και πάλι εκείνο για το οποίο δημιούργησε τον άνθρωπο· διότι τον δημιούργησε κατ' εικόνα δική Του, νοερό και αυτεξούσιο, και καθ' ομοίωσιν, δηλαδή τέλειο στις αρετές στο μέτρο που αυτό είναι εφικτό για την ανθρώπινη φύση· διότι αυτές αποτελούν τρόπον τινά τα χαρακτηριστικά της θείας φύσεως: το αμέριμνο, το απερίσπαστο και το ακέραιο, το αγαθό, το σοφό, το δίκαιο, το ελεύθερο από κάθε κακία. Καθιστώντας, λοιπόν, τον άνθρωπο σε κοινωνία με τον Εαυτό Του («διότι τον δημιούργησε για την αφθαρσία»), μέσω της κοινωνίας αυτής τον ανύψωσε προς το άφθαρτο. Επειδή όμως με την παράβαση της εντολής σκοτίσαμε και συγχύσαμε τα χαρακτηριστικά της θείας εικόνας, και, περιπίπτοντας στην κακία, απογυμνωθήκαμε από τη θεία κοινωνία («διότι ποια μετοχή μπορεί να έχει το φως με το σκότος;»)

«Σήκω και αγίασε τον λαό για την αυριανή ημέρα· και εκείνος που θα υποδειχθεί από τον Κύριο, θα κατακαεί στη φωτιά, αυτός και όλα όσα του ανήκουν, επειδή παρέβη τη διαθήκη του Κυρίου και διέπραξε ανομία στον Ισραήλ. Και σηκώθηκε ο Ιησούς [του Ναυή] νωρίς το πρωί και είπε στον Αχάρ: Ανάγγειλέ μου τι έκανες. Και είπε ο Αχάρ: Είδα ανάμεσα στα λάφυρα ένα ωραίο πολύχρωμο ένδυμα, και διακόσια δίδραχμα αργυρίου, και μία χρυσή ράβδο βάρους πενήντα διδράχμων, και τα πήρα· και ορίστε, είναι κρυμμένα μέσα στη γη. Και λιθοβόλησαν αυτόν και όλους τους δικούς του». ΤΙΤΛΟΣ ΝΑ΄. — Περί των πραγμάτων που δεν αναμειγνύονται, και αυτών που δεν μπορούν να έχουν καμία κοινωνία μεταξύ τους. «Τι σχέση έχει το άχυρο με το σιτάρι;» «Τι κοινωνία μπορεί να έχει ο λύκος με τον αμνό; Το ίδιο και ο αμαρτωλός με τον ευσεβή. Τι κοινωνία μπορεί να έχει η πήλινη χύτρα με τον λέβητα; Αν η πρώτη προσκρούσει, αυτή θα συντριβεί». «Δεν μπορείτε να μετέχετε σε τράπεζα Κυρίου και σε τράπεζα δαιμονίων. Ποια μετοχή υπάρχει μεταξύ δικαιοσύνης και ανομίας; Ή ποια κοινωνία έχει το φως με το σκοτάδι; Και ποια συμφωνία υπάρχει μεταξύ του Χριστού και του Βελίαρ; Ή ποια μερίδα έχει ο πιστός μαζί με τον άπιστο; Και ποια συγκατάθεση μπορεί να υπάρχει στον ναό του Θεού με τα είδωλα;» Δεν επιδέχεται καμία ανάμειξη η αντίθεση του ελεήμονος προς τον σκληρόκαρδο.

Ορθόδοξος: Αν, σύμφωνα με τον θείο απόστολο, δεν υπάρχει καμία κοινωνία του φωτός με το σκότος, πώς έγινε η σύγκραση ψυχής και σώματος; Και η ίδια η πείρα, η οποία είναι ισχυρότερη από τα μάταια λόγια, διδάσκει: Εισήλθε το σκότος στα όρια του φωτός και δεν διαλύθηκε; Και πάλι: Πώς χώρεσε το σκότος μέσα στα όρια του φωτός; Και πάλι: Αν ο Αγαθός ήταν σοφός, πώς δεν προγνώριζε την επιδρομή του πονηρού, ώστε να οχυρώσει εκ των προτέρων τον εαυτό του και τον τόπο του; Διότι, αν δεν ήταν σοφός ούτε προγνώστης, ήταν μωρός· και πώς αποκαλείς τον μωρό αγαθό;

Ή «ποια κοινωνία υπάρχει μεταξύ φωτός και σκότους;» Και πάλι: Η ύλη ζούσε ή όχι; Και αν μεν δεν ζούσε, πώς κινήθηκε; Διότι καθετί που δεν έχει ζωή είναι ακίνητο. Αν όμως ζούσε, ή από τον εαυτό της έχει τη ζωή ή από αλλού. Και αν μεν από τον εαυτό της, ήταν ζωή και όχι θάνατος. Αν όμως από αλλού έλαβε τη ζωή, ή την έλαβε από το αγαθό, και πώς είναι αγαθός εκείνος που ζωοποίησε την κακία;

Ποια κοινωνία μπορεί να υπάρχει μεταξύ φωτός και σκότους; Ή ποια συμφωνία του Χριστού με τον Βελίαρ; Ή ποια μερίδα έχει ο πιστός με τον άπιστο; Διότι εμείς μεν, μαζί με τον Δαμασκηνό και όλους τους πατέρες, δεν λέμε ότι το Πνεύμα προέρχεται εκ του Υιού· αυτοί όμως, μαζί με τους Λατίνους, λένε ότι το Πνεύμα προέρχεται εκ του Υιού. Και εμείς μεν, μαζί με τον θείο Διονύσιο, λέμε ότι μόνη πηγή της υπερούσιας θεότητας είναι ο Πατέρας· αυτοί όμως, μαζί με τους Λατίνους, αποκαλούν και τον Υιό πηγή του Αγίου Πνεύματος, εκβάλλοντάς το δηλαδή από τη θεότητα. Και εμείς μεν, μαζί με τον Θεολόγο Γρηγόριο, διακρίνουμε τον Πατέρα από τον Υιό ως προς την αιτία· αυτοί όμως, μαζί με τους Λατίνους, τους συνενώνουν ως προς την αιτία.

Διότι, πώς θα μπορούσες να ενώσεις τόση ακαθαρσία και ρύπο με το καθαρό και αμόλυντο; Και πώς θα έχει κοινωνία με το απρόσιτο φως το ακοινώνητο σκοτάδι, το οποίο δεν αντέχει να αντικρίσει ούτε την παραμικρή αχτίδα; Ή πώς θα ενώσεις με τον ήλιο τον δυσώδη βούρκο; Αν, λοιπόν, ενδέχεται αυτά να ενώνονται και να αναμειγνύονται, τότε οπωσδήποτε ενδέχεται και οι προαναφερθέντες οδοιπόροι να συνοικήσουν με την αθάνατη ζωή. Αλλά αυτό δεν είναι δυνατόν, δεν είναι δυνατόν· διότι δεν υπάρχει καμία κοινωνία του φωτός με το σκοτάδι, αλλά το σκοτάδι (ενώνεται) με το σκοτάδι και το φως με το φως.

Διότι, λέει, δεν υπάρχει καμία «κοινωνία του φωτός με το σκοτάδι» και πάλι: «Εγώ είμαι», λέει, «το φως του κόσμου» και «αυτός που με ακολουθεί δεν πρόκειται να περπατήσει στο σκοτάδι, αλλά θα έχει το φως της ζωής», δηλαδή αυτός που θέλει να ακολουθήσει εμένα, το φως, προς το φως της ζωής, οφείλει πρώτα να μισήσει τα έργα του σκότους. Διότι, αν κάποιος δεν μισήσει πρώτα τα έργα του σκότους, δεν μπορεί να αγαπήσει τα έργα του φωτός, επειδή «καθένας που πράττει φαύλα μισεί το φως και δεν έρχεται προς το φως», λέει ο Κύριος, «για να μην ελεγχθούν τα έργα του· εκείνος όμως που πράττει την αλήθεια έρχεται προς το φως, για να φανερωθούν τα έργα του, ότι έχουν εργαστεί εν τω Θεώ».

Πώς εμείς οι αμαρτωλοί θα μπορέσουμε να δούμε την ανεκλάλητη δόξα της δευτέρας παρουσίας Του; Διότι, όπως λέει, «καμία κοινωνία δεν υπάρχει μεταξύ φωτός και σκότους»· διότι σκοτάδι είναι η αμαρτία και σκοτάδι ο διάβολος και όσα είναι σε αυτόν ευάρεστα, και με το μεγάλο φως, τον Θεό, και με την ολόφωτη βασιλεία Του, είναι αδύνατον να έχει κοινωνία το προαναφερθέν σκοτάδι.

Έπρεπε λοιπόν, έπρεπε μέσα από αυτά τα λόγια του δόλιου να αποκαλυφθεί ο δόλος και να ειπωθεί ξεκάθαρα: Επομένως, αν η Θεοτόκος δεν είναι μητέρα σου, είναι ολοφάνερο ότι ούτε «εσύ είσαι ο Χριστός», και ενώ είσαι πάντοτε ψεύτης, μόνο σε αυτό είπες την αλήθεια τώρα, ομολογώντας ότι η Θεοτόκος δεν είναι μητέρα σου, διότι δεν υπάρχει καμία «κοινωνία του φωτός με το σκότος»· διότι εκείνη είναι μητέρα του αληθινού φωτός, ενώ δική σου μητέρα είναι η απώλεια και η γέεννα της αιώνιας φλόγας και το ατελείωτο σκοτάδι του άδη. Και επομένως: «Αναστήτω ο Θεός και διασκορπισθήτωσαν οι εχθροί αυτού» και τα εξής.

Το μίασμα της ειδωλολατρίας πλανάται διαρκώς στο στόμα τους· διότι, αφού ήπιαν μέχρι το κατακάθι την απιστία των παλαιών ασεβών και άθεων, σαν να φύτρωσαν ως δικά τους βλαστάρια, δεν κοκκινίζουν από ντροπή οι άθλιοι να κατηγορούν τον Χριστό, λέγοντας ότι με κανέναν τρόπο δεν μας ωφέλησε μέσω της δικής Του συγκατάβασης, και φλυαρούν εναντίον των Χριστιανών, ότι τάχα διόλου δεν απαλλάχθηκαν από τη λατρεία των ειδώλων. Αλλά αυτοί, όντας υπόλογοι στις προφητικές κατάρες, δικαίως θα τιμωρηθούν· «Αλίμονο, λέει, σε αυτούς που λένε το γλυκό πικρό και το πικρό γλυκό, που θεωρούν το φως σκοτάδι και το σκοτάδι φως». Διότι σκοτίστηκε η διάνοιά τους, και δεν έκαναν καμία διάκριση μεταξύ αγίου και βέβηλου ή καθαρού και ακάθαρτου· διότι, θέλοντας να επιτεθούν στη θεία σάρκωση, και νομίζοντας ότι θα αποκρύψουν τη δική τους εχθρότητα, και απεργαζόμενοι σχέδια για να ξεγελάσουν τους πολλούς, εφευρίσκουν κάποια πονηρή πρόφαση και υποπίπτουν σε μεγαλύτερη ασέβεια· σχετικά λοιπόν με πράγματα που απέχουν άπειρα μεταξύ τους και είναι αντίθετα («διότι, ποια κοινωνία έχει το φως με το σκοτάδι; ή ποια συμφωνία υπάρχει μεταξύ του ναού του Θεού και των ειδώλων;»), μη έχοντας τη δύναμη να εισαγάγουν την ανόσια και θεομάχο καινοτομία τους σε αυτά, στρέφονται τελικά στα ονόματα· και έτσι δεν φοβούνται να ξεστομίσουν τη μυσαρή και βέβηλη φωνή τους, ανταλλάσσοντας την ιερή ονομασία του εικονίσματος του Χριστού με μια βδελυρή και αισχρότατη ονομασία.

Το ποτήριο της ευλογίας το οποίο ευλογούμε, δεν είναι κοινωνία του αίματος του Κυρίου; Και ο άρτος τον οποίο κόβουμε, δεν είναι κοινωνία του σώματος του Χριστού; Ποια μετοχή λοιπόν υπάρχει μεταξύ δικαιοσύνης και ανομίας; Ποια κοινωνία υπάρχει μεταξύ φωτός και σκότους; Και ποια συμφωνία έχει ο Χριστός με τον Βελίαρ; Ποια μερίδα έχει ο πιστός με τον άπιστο; Και ποια συγκατάθεση έχει ο ναός του Θεού με τα είδωλα; Το τι ακριβώς είναι είδωλο ή ειδωλόθυτο, ο ίδιος το ορίζει, λέγοντας απλώς ότι: «Όσα θυσιάζουν τα έθνη, τα θυσιάζουν στα δαιμόνια και όχι στον Θεό».

Για ποιο λόγο ελέχθησαν αυτά; Ερευνάτε τις Γραφές, έλεγε ο Σωτήρας στον παλαιό λαό των Ιουδαίων· διότι αυτές είναι που μαρτυρούν για εμένα. Ώστε, εάν οι ανόητοι θα ήθελαν και τώρα να πρεσβεύουν τα των Εβραίων και να αποδώσουν σε εκείνους τις προφητικές φωνές, αμέσως θα ακούσουν ότι ήδη τα άγια των Ιουδαίων έχουν ερημωθεί. Διότι δεν ήταν αιώνια, αλλά μάλλον αποτελούσαν σκιά και τύπο των δικών μας και πραγματικά αγίων, και έλαβαν τέλος όταν εισήλθε η αλήθεια. Τα δικά μας όμως παραμένουν στον αιώνα, έχοντας ακλόνητη και σταθερή τη διαμονή· διότι έχουν θεμελιωθεί πάνω στο άσειστο. Ας μας πουν λοιπόν όσοι αντιμάχονται τα λόγια του Πνεύματος, πώς, ενώ τα άγια έχουν τεθεί ανάμεσά μας αιώνια από τον Θεό, είναι δυνατόν να υπάρχει προσκύνηση ακάθαρτων δαιμονίων; Διότι ποια κοινωνία έχει το φως με το σκοτάδι; Ή ποια συμφωνία έχει ο ναός του Θεού με τα είδωλα; Όμως τα έθνη επέγνωσαν αυτόν που αγιάζει· επειδή μετείχαν στη θεία γνώση και στον αγιασμό που προέρχεται από αυτήν, όπως δηλώνουν τα όσα ακολουθούν και έχουν κάπως έτσι: Διότι θα γνωρίσουν τα έθνη ότι εγώ είμαι ο Κύριος που τους αγιάζει. Εκείνοι όμως που στερήθηκαν τον θείο αγιασμό, και γέμισαν τις ψυχές τους με κάθε μίασμα και ακαθαρσία, έχοντας διαστραφεί στον λογισμό τους, και τον Θεό που αγιάζει δυσφήμησαν, και για τους αγιαζόμενους, σύμφωνα με τη δική τους μιαρή γνώμη, ανόητα και ασεβώς διαδίδουν ότι είναι ομοίως μιαροί.