Πατερικές αναφορές στο Β΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 6:14

Επειδή δε το κακό είναι ασταθές και ασυγκράτητο, και με κανέναν τρόπο δεν ανέχεται να μένει περιορισμένο στον εαυτό του, αλλά πάντοτε προχωράει και δεν βρίσκει καμία στάση στην ορμή του, όπως ακριβώς τα ρεύματα των ποταμών που πλημμυρίζουν και αναβλύζουν και ξεχειλίζουν από τις όχθες, όταν καταλάβουν κάποια επίπεδη και κατηφορική έκταση, δεν θα συγκρατηθούν με τίποτα από τη ραγδαία τους ορμή καθώς ξεχύνονται, και πάντοτε με ευκολία παρασύρουν και συμπαρασύρουν καθετί που τυχαίνει να βρεθεί μπροστά τους. Έτσι λοιπόν, στις ψυχές στις οποίες θα εισχωρήσει, οι οποίες έχουν πλέον απελπιστεί από τη συμμετοχή στο αγαθό, δεν θα σταματήσει να απλώνεται και να τις κατατρώει, προτού τις ρίξει στα έσχατα όρια του ολέθρου. Κάτι τέτοιο ακριβώς συνέβη και εδώ. Διότι, αφού εισχώρησε ταχύτατα στις ψυχές αυτών των δυσσεβών, εγκαταστάθηκε σε αυτές και τις οδήγησε στον ολισθηρό δρόμο της απιστίας και της εχθρότητας προς τον Θεό. Γιατί, αφού πρώτα ακόνισαν τις δόλιες γλώσσες τους εναντίον του Χριστού, δεν γνωρίζουν κανέναν κορεσμό στην ύβρη εναντίον Του. Ούτε πάλι παύουν να κατηγορούν τη θεοσέβεια των Χριστιανών, αλλά μάλλον επιδίδονται κάθε φορά και περισσότερο στην κακία, ώστε τα επόμενα να γίνονται χειρότερα από τα προηγούμενα. Και αφού εξύφαναν πολλές συκοφαντίες εναντίον των έμψυχων ναών του Πνεύματος, δεν σταμάτησαν μέχρι εκεί, αλλά ήδη όπλισαν τα ανόσια χέρια τους και εναντίον των άψυχων μεν, θεϊκών δε, ναών. Αυτοί, οι οποίοι στην πραγματικότητα καθιστούν τις ίδιες τους τις ψυχές ναούς δαιμόνων, με το να δοξάζουν και να προσέρχονται στα είδωλα ως σε θεούς, ώστε και σε αυτό το σημείο να καταδεικνύεται περίτρανα η πλήρης έλλειψη κοινωνίας τους με την ευσέβεια. Διότι δεν υπάρχει καμία κοινωνία μεταξύ φωτός και σκότους, όπως δεν υπάρχει και καμία συμφωνία του ναού του Θεού με τα είδωλα. Και έτσι, για να μην εκδηλώνεται η βλασφημία τους μόνο με λόγια, διακρίνεται πλέον η κακουργία τους να εκτελείται και με πράξεις, και η κακοφημία τους δεν ακούγεται απλώς ως φήμη, αλλά φανερώνεται και μπροστά στα μάτια όλων.

Εάν, λοιπόν, τα σύμβολα είναι άγια, πώς τα ίδια τα πράγματα, των οποίων εκείνα είναι σύμβολα, δεν είναι εξάπαντος πολύ πιο ιερά και αγιότερα; Αλλά επειδή οι ασύνετοι δεν κατανόησαν, ούτε γνωρίζουν να πουν ποια κοινωνία υπάρχει μεταξύ Χριστού και Βελίαρ, ή μεταξύ φωτός και σκότους, ή ποια συμφωνία έχει ο ναός του Θεού με τα είδωλα (διότι δεν φρόντισαν ακόμη ούτε για την ορθότατη πίστη μας, ούτε για την ορθότητα των δογμάτων που μας παραδόθηκαν από τους πατέρες μας, ούτε για την έρευνα των θεόπνευστων Γραφών)· γι' αυτό δεν φοβούνται να αποκαλούν το δικό μας ιατρείο ειδωλείο· εμείς όμως, ας επιστρέψουμε πάλι στη σκηνή και ας προχωρήσουμε.

Επειδή δεν έκαναν διάκριση ανάμεσα στο άγιο και το βέβηλο, ούτε κατάλαβαν ότι δεν υπάρχει καμία συμφωνία μεταξύ του ναού του Θεού και των ειδώλων, ούτε κοινωνία του φωτός με το σκοτάδι. Γι' αυτό τον λόγο περιβλήθηκαν τη δική τους αδικία και ασέβεια, σκέφτηκαν και μίλησαν με πονηρία, μίλησαν για αδικία προς τα ύψη· πάσχοντας άδοξα από τη φιληδονία μέσα στον κόσμο, όχι περισσότερο απ' όσο φλυαρούν άκοσμα με τη γλώσσα τους από αγάπη για τα είδωλα. Και έχοντας κλείσει εντελώς τα αυτιά τους σε κάθε τι καλό, δεν ανέχονται ούτε τα ευαγγελικά λόγια να ακούσουν, με τα οποία ο Σωτήρας επιπλήττοντας τους Φαρισαίους, επειδή εξαιτίας νομικών τηρήσεων κατηγορούσαν τους θεσπέσιους μαθητές, έλεγε: «Ή δεν διαβάσατε στον νόμο ότι τα Σάββατα οι ιερείς μέσα στο ιερό βεβηλώνουν το Σάββατο και είναι αναίτιοι; Σας λέω δε ότι κάτι μεγαλύτερο από το ιερό βρίσκεται εδώ». [Και επιπλέον:] «Σας λέω δε ότι και οι άνδρες της Νινευή θα αναστηθούν κατά την κρίση μαζί με αυτή τη γενεά και θα την κατακρίνουν, διότι μετανόησαν με το κήρυγμα του Ιωνά, και ιδού, κάτι περισσότερο από τον Ιωνά βρίσκεται εδώ». Και επιπλέον, ότι: «Και η βασίλισσα του νότου θα εγερθεί κατά την κρίση μαζί με αυτή τη γενεά και θα την κατακρίνει, διότι ήρθε από τα πέρατα της γης για να ακούσει τη σοφία του Σολομώντα· και ιδού, κάτι περισσότερο από τον Σολομώντα βρίσκεται εδώ».

Και ένα από τα δύο συμβαίνει: ή δεν έχει προτιμήσει πραγματικά να διαχωρίσει το καθαρό από το ακάθαρτο, ούτε έχει πιστέψει ότι «δεν υπάρχει καμία κοινωνία του φωτός με το σκοτάδι, ούτε καμία συμφωνία του ναού του Θεού με τα είδωλα», απορρίπτοντας έτσι σαφώς τα αποστολικά λόγια (διότι με ασέβεια και αθεΐα έχει θεωρήσει την απεικόνιση του Σωτήρος ως είδωλο)· ή καταδικάζει την παντοδύναμη δύναμη του Χριστού, θεωρώντας ότι τάχα δεν μπόρεσε να μας ελευθερώσει από την τυραννία του διαβόλου. Επιπλέον, θέλησε να αποδείξει ως ψευδείς και τις θεόπνευστες Γραφές και το θείο κήρυγμα, τα οποία ξεκάθαρα μας ελκύουν, μέσω της ίδιας της ενέργειας των πραγμάτων, να συγκατατεθούμε, να πιστεύουμε και να κηρύττουμε φανερά ότι δεν υπάρχει πλέον καμία μνήμη ειδώλων μέσα στο ποίμνιο των Χριστιανών. Προστίθεται δε σε αυτά και ύβρις προς τη βασίλισσα, εάν την παρουσιάζει μέσα από τα λόγια του ως αμύητη, και ότι δεν έχει ακόμη απαλλαγεί από την ελληνική δεισιδαιμονία, και ότι μάταια προβάλλει το όνομα του Χριστού, σαν να αγνοούσε και η ίδια σε ποια θρησκεία συμμετέχει πλέον. Αλλά, πράγματι, μόνο εκείνο του διέφυγε, ότι αυτά τα λόγια απευθύνονται τάχα σε ευσεβή, τον Ευσέβιο.

Διότι, επιδεικνύοντας αλαζονεία ενάντια στην ορθότητα της αλήθειας ως προς τα δεδογμένα, ανατρέπει το νόημα των προκειμένων ζητημάτων (διότι αυτό είναι ίδιον της απάτης) και θεωρεί τα της Εκκλησίας σαν να μην υπάρχουν στην Εκκλησία, ούτε σαν να έχουν ποτέ ακουστεί από κανέναν. Γι' αυτό απαγορεύει το να τα ζητά κανείς, υποστηρίζοντας ότι δεν επιτρέπεται σε κανέναν να το πράξει ποτέ, επειδή, όπως λέει, έχουν εξοριστεί και αποδιωχθεί από παντού. Σκιαμαχώντας λοιπόν απέναντι σε πράγματα που ουδαμώς ζητήθηκαν ούτε έχουν σχέση με το αίτημα, πλάθει και διατυπώνει τον λόγο του και με τα σοφίσματα που προβάλλει από τη ματαιότητα των λογισμών του, παραπλανά εκείνη που έκανε το αίτημα. Επειδή, λοιπόν, εκείνη ζητά το ποθούμενο έχοντας την πίστη της σταθερά στηριγμένη στον Χριστό, ενώ αυτός πάλι απάντησε σύμφωνα με ό,τι του φαίνεται σωστό, τυφλώνεται και πάλι απέναντι στην αλήθεια και αναμειγνύει τα άμικτα και ακοινώνητα, τοποθετεί είδωλα στον ναό του Θεού, και αποδίδει με ασέβεια κοινωνία στο φως με το σκότος και συμφωνία του Χριστού με τον Βελίαρ, μη φοβούμενος το υπέρογκο μέγεθος της βλασφημίας. Διότι, στα πράγματα των οποίων οι εικόνες ταυτίζονται, το άτοπο που συνάγεται από αυτό θα βαρύνει τον ίδιο. Επειδή, όπως ακριβώς συγχέει ανόητα φύσεις που απέχουν πάρα πολύ μεταξύ τους, έτσι και αυτά που δεν έχουν καμία απολύτως κοινωνία, τα φέρνει αδιάκριτα στο ίδιο σημείο.

Αλλά στέκεσαι στον γκρεμό της αμφιβολίας, ή μάλλον η απιστία σε σπρώχνει παρασύροντάς σε στον γκρεμό. Εάν όμως νομίζεις ότι μετριάζεις την ασέβεια και διστάζεις να πεις το πονηρό και αποφεύγεις το βλάσφημο, για ποιον λόγο δεν έδωσες ένα δικό τους όνομα, με το οποίο πρέπει να τις ονομάζεις; Και μιμούμενος τον εαυτό σου, όπως ακριβώς έκανες με τον ορισμό σου (διότι και εκεί νομίζοντας ότι αναιρείς το ξένο, δεν εισήγαγες στη θέση του το οικείο), έτσι και εδώ λες ότι δεν είναι είδωλα, επειδή κάθε είδωλο είναι εξίσου κακό και αποτρόπαιο, και καθετί που βρίσκεται στην Εκκλησία του Χριστού είναι εξίσου καλό και επιθυμητό, αλλά εξαπατάς τον εαυτό σου, φοβούμενος μήπως τυχόν η λογική σε οδηγήσει, έστω και παρά τη θέλησή σου, προς την ευσέβεια. Όπως λοιπόν χωλαίνεις ως προς την πίστη, έτσι ακριβώς αμηχανείς και για την ονομασία των προκειμένων. Διότι «άνδρας δίγνωμος, είναι ασταθής σε όλους τους δρόμους του», λέει ο ιερός λόγος. Ή ίσως ήρθε η ώρα να πάθεις κι εσύ ό,τι οι Σαμαρείτες, οι οποίοι και τον Κύριο φοβούνταν και τους θεούς τους λάτρευαν. Εάν η κατασκευή και η προσκύνησή τους είναι άχρηστη, εάν τις χαρακτήρισες ψευδώνυμες και δεν πρόσθεσες πουθενά ποιου είναι η εικόνα, και εάν οτιδήποτε άλλο καινοφανές είπες, για ποιον λόγο μόνο σε αυτό δείχνεις φειδώ; Εάν δεν γνωρίζεις τον Χριστό να εικονίζεται, γιατί φοβάσαι να ονομάσεις είδωλο, εκείνο που με κανέναν τρόπο δεν μπορεί να έχει σχέση με τον Χριστό; Διότι ποια κοινωνία έχει το φως με το σκοτάδι; Ή ποια συμφωνία έχει ο ναός του Θεού με τα είδωλα;

Εάν όμως έχει γίνει αποδεκτό ότι ό,τι υπάρχει για κάποιο σκοπό είναι κατώτερο από εκείνο για το οποίο δημιουργήθηκε, τότε οι εικόνες είναι κατώτερες από τα αρχέτυπα, εφόσον δημιουργήθηκαν για χάρη τους. Εκείνα δε των οποίων οι εικόνες είναι κακές, είναι τα ίδια ακόμη χειρότερα, δηλαδή τα αρχέτυπα. Και η εικόνα του Κυρίου, λένε, είναι μικρότερο κακό σε σύγκριση με τα χειρότερα. Τα συμπεράσματα από τέτοιου είδους κατασκευάσματα ανήκουν σε θεομάχο γλώσσα, και μια τόσο μεγάλη βλασφημία πέφτει στα κεφάλια εκείνων που παρείχαν τις προϋποθέσεις και τις αρχές αυτών των εντελώς παράλογων επιχειρημάτων· διότι τέτοια πράγματα ούτε τα ακάθαρτα δαιμόνια δεν θα τολμούσαν ποτέ να ξεστομίσουν. Εμείς όμως, που γνωρίζουμε να σκεφτόμαστε ορθά, πρέπει να πούμε ότι, εάν ο Χριστός και Θεός μας είναι από κάθε άποψη και εξολοκλήρου το ύψιστο όλων των αγαθών και το έσχατο από τα επιθυμητά και μάλλον το ίδιο το αγαθό, η πηγή των αγαθών, η αυτοαγαθότητα και ο χορηγός των αγαθών στους άξιους, τότε είναι δίκαιο να ομολογείται από όλους ότι και η εικόνα Του είναι απολύτως καλή. Και δεν είναι ασαφές από πού τα παθαίνουν αυτά οι πλανεμένοι και ανόητοι· διότι δεν έμαθαν να διακρίνουν ανάμεσα στο άγιο και το βέβηλο ή στο καθαρό και το ακάθαρτο, και ότι δεν υπάρχει καμία κοινωνία του Χριστού με τον Βελίαρ, ούτε του φωτός με το σκοτάδι, ούτε καμία συμφωνία του ναού του Θεού με τα είδωλα.

Διότι, έχοντας την ψυχή του βυθισμένη στο σκοτάδι της απιστίας και της αμάθειας, δεν γνώρισε ούτε κατανόησε ότι δεν υπάρχει καμία κοινωνία του φωτός με το σκότος ούτε συγκατάθεση του ναού του Θεού με τα είδωλα, ούτε ότι αντιπαρατάσσεται απέναντι σε ολόκληρη την οικουμένη και την καθολική Εκκλησία, η οποία εκτείνεται από τα πέρατα της γης έως τα πέρατα και είναι καταρτισμένη με ορθότατη και θεοπρεπή πίστη. Από αυτό, νομίζω, οι μαθητές του ανόσιου θα αποδεχθούν τον λόγο του με ευχαρίστηση και ικανοποίηση, ο οποίος κατασκευάζει τεράστια συκοφαντία και κατηγορία εναντίον των θεοφόρων πατέρων μας: ότι, δηλαδή, ο ένας έχοντας διαρκώς προ οφθαλμών την εικόνα του μεγάλου αποστόλου Παύλου την τιμούσε και την περιποιούνταν με σεμνότητα, ο άλλος προέτρεπε τους ζωγράφους να φιλοτεχνούν τα ομοιώματα των μαρτύρων, και άλλος, βλέποντάς τες ζωγραφισμένες σε τοίχους, γέμιζε από κατάνυξη και ωφέλεια· για τα οποία έχουν προλεχθεί διάφορα. Είναι δε άξιο της δικής του αφροσύνης και της αναισθησίας εκείνων που τα αποδέχτηκαν το επιχείρημα που χρησιμοποίησε για την αναίρεση των ιερών εικόνων: το οποίο είναι ότι ο Παύλος αποκάλεσε τον αρχιερέα ασβεστωμένο τοίχο. Διότι, τι θα μπορούσε να συνεισφέρει αυτό στον μάταιο σκοπό του;

Συμφωνία. «Παρομοίως και ο λα΄ κανόνας της εν Λαοδικεία συνόδου προστάζει να μη δίνουν οι Χριστιανοί τα τέκνα τους σε αιρετικούς, αλλά μάλλον να λαμβάνουν από αυτούς, εάν υπόσχονται να γίνουν Χριστιανοί. Αλλά και ο ι΄ κανόνας της ίδιας συνόδου της Λαοδικείας απαγορεύει στους εκκλησιαστικούς να συνάπτουν γάμο για τα παιδιά τους με αιρετικούς. Αυτό ακριβώς ορίζει και ο κθ΄ της εν Καρθαγένη συνόδου. Ο δε οβ΄ της ΣΤ΄ Οικουμενικής καθιστά μάλιστα άκυρο τον γάμο εκείνον που θα συνάψει όχι μόνο κληρικός, αλλά και ένας απλός ορθόδοξος Χριστιανός ή Χριστιανή με αιρετικούς. Εκείνοι δε που εξ αρχής βρέθηκαν αιρετικοί, και βαπτίστηκε αργότερα το ένα μέρος από αυτούς, εφόσον δεν θέλουν να χωριστούν, ας μη χωρίζονται, σύμφωνα με τον ίδιο κανόνα, και σύμφωνα με τον Παύλο, ο οποίος Παύλος απαγορεύει τη συζυγία με απίστους, λέγοντας «μη γίνεσθε ετεροζυγοῦντες ἀπίστοις». Διάβασε και τον κστ΄ Αποστολικό κανόνα.»

ΚΑΝΟΝΑΣ ΞΑ'. Όσοι παραδίδουν τους εαυτούς τους σε μάντεις, ή στους λεγόμενους εκατόνταρχους, ή σε άλλους παρόμοιους, προκειμένου να μάθουν από αυτούς ό,τι θα ήθελαν να τους αποκαλυφθεί, σύμφωνα με όσα έχουν οριστεί προηγουμένως από τους Πατέρες για αυτούς, ας υποπίπτουν στον κανόνα του εξαετούς επιτιμίου. Στο ίδιο ακριβώς επιτίμιο πρέπει να υποβάλλονται και όσοι περιφέρουν αρκούδες ή παρόμοια ζώα για διασκέδαση και βλάβη των πιο απλοϊκών, και εκείνοι που μιλούν για τύχη, πεπρωμένο, γενεαλογία και πλήθος άλλων τέτοιων λέξεων, σύμφωνα με τις φλυαρίες της πλάνης. Τους δε λεγόμενους νεφοδιώκτες, τους γητευτές, τους κατασκευαστές φυλακτών και τους μάντεις, εάν επιμένουν σε αυτά και δεν μεταστρέφονται ούτε αποφεύγουν αυτά τα ολέθρια και ειδωλολατρικά επιτηδεύματα, ορίζουμε να αποβάλλονται παντελώς από την Εκκλησία. Όπως ακριβώς διατάζουν και οι ιεροί Κανόνες. «Διότι, ποια κοινωνία υπάρχει μεταξύ φωτός και σκότους;», όπως λέει ο Απόστολος. «Ή ποια συγκατάθεση υπάρχει μεταξύ του ναού του Θεού και των ειδώλων; Ή ποια μερίδα έχει ο πιστός με τον άπιστο; Και ποια συμφωνία υπάρχει μεταξύ του Χριστού και του Βελίαρ;»

Διότι, ποια κοινωνία έχει το φως με το σκότος; Ή ποια ένωση έχει ο Ναός του Θεού με τον βωμό των ειδώλων; Ποια μερίδα έχει ο πιστός με τον άπιστο; Ή ποια συμφωνία έχει ο Χριστός με τον διάβολο, καθώς λέει ο Παύλος; Πρέπει δε να σημειώσουμε ότι το επιτίμιο που επιβάλλει ο παρών Κανόνας, το επιβάλλει μόνο στους λαϊκούς, τόσο σε εκείνους που πράττουν τέτοια διαβολικά και μαγικά έργα, τα οποία απαριθμήσαμε παραπάνω, όσο και σε εκείνους που παραδίδουν τον εαυτό τους σε αυτούς. Διότι όσοι ιερωμένοι κληρικοί τυχόν έπρατταν τέτοια, οπωσδήποτε καθαιρούνται, σύμφωνα με τον Βαλσαμώνα και τον Ζωναρά.

Εγώ δε σας λέγω ως σε τέκνα: έστω και ως ανταπόδοση και ανταμοιβή εκπληρώνοντάς το, πλατυνθείτε και εσείς, και δεχθείτε μας όπως και εμείς σας δεχθήκαμε στα σπλάγχνα μας, και αγαπήστε μας, απομακρύνοντας και διαχωρίζοντας τους εαυτούς σας από τη στοργή των απίστων, καθώς εκ φύσεως απέχουν και έχουν διαχωριστεί μεταξύ τους η πίστη και η απιστία, η δικαιοσύνη και η αδικία, το φως από το σκότος, ο Χριστός από τον αντίχριστο, ο ίδιος ο πιστός από τον άπιστο, ο ναός του Θεού και ο ναός των ειδώλων. Εάν λοιπόν ανήκετε στη δικαιοσύνη, στο φως, στον Χριστό, εάν είστε πιστοί, ναός του Θεού, αποστασιοποιηθείτε και χωριστείτε από το σκότος, από την αδικία, από τον αντίχριστο· διότι αυτά ανήκουν στους απίστους και σε αυτούς που κατέστησαν τους εαυτούς τους ναούς ειδώλων, από τους οποίους πρέπει να έχετε χωριστεί και να είστε αποκομμένοι. Διότι τότε και ο Κύριος θα σας δεχθεί και θα κατοικήσει μέσα σας και θα περπατήσει ανάμεσά σας, κατευθύνοντας όλα τα μονοπάτια και τα βήματά σας. — Ή και κατ' αυτόν τον τρόπο: «το στόμα μας έχει ανοίξει», αντί του ότι είμαστε έτοιμοι και προετοιμασμένοι να σας τα διδάξουμε όλα με απλότητα και ευρυχωρία καρδιάς. Γι' αυτό και εσείς να τα αποδέχεστε πρόθυμα. Το δε «προς την ίδια ανταπόδοση», «ως σε τέκνα λέγω», έχει ειπωθεί κατ' έλλειψη· διότι παραλείπεται το «να επιδείξετε» ή «να προσφέρετε».

Αν δε από τις συγκρουόμενες έννοιες και σκέψεις προχωρήσεις στις ίδιες τις αντίθετες πράξεις και σε εκείνους που διάκεινται σύμφωνα με αυτές τις πράξεις, θα διαπιστώσεις ότι η θεωρία προχωρά εξίσου. Διότι ο ενάρετος και ορθόδοξος βίος, ο οποίος λάμπει σαν τα μαργαριτάρια και τους αγίους, δεν πρέπει να συζεί και να αναμειγνύεται με τους αιρετικούς, δυσώδεις και ρυπαρούς τρόπους ζωής. Διότι λέγει: «Εξέλθετε από το μέσον αυτών και αποχωριστείτε, λέγει ο Κύριος, και εγώ θα σας δεχθώ», και «ποια κοινωνία υπάρχει μεταξύ φωτός και σκότους;», και «απομακρύνετε τον πονηρό από ανάμεσά σας», και «με τέτοιον άνθρωπο ούτε να συντρώγετε», και άπειρο πλήθος άλλων χωρίων. Αλλά αυτά ας έχουν προσφερθεί για χάρη σου· διότι και ο χώρος της αναγωγικής θεωρίας γνωρίζει να καλλωπίζεται με την ευρύτητα και την ανεύρεση των θεωρημάτων.

Προς τον Ιωάννη, πατρίκιο και στρατηγό της Ελλάδος. Σχετικά με αυτό που ρώτησες, δηλαδή τι σημαίνει «μην μπαίνετε σε ξένο ζυγό μαζί με τους απίστους», νομίζω ότι έχει διπλή έννοια: είτε ότι δεν πρέπει εσείς να ρέπετε προς τα ξένα όσον αφορά τους απίστους και να προσέχετε περισσότερο τους δικούς τους μύθους παρά τη διδασκαλία των πιστών, είτε ότι δεν πρέπει εσείς να συνδέετε τον εαυτό σας με τους απίστους σαν να είναι οικείοι και σύντροφοί σας, οργώνοντας το ίδιο αυλάκι της ασέβειας. Αυτό άλλωστε θεσπίζει και ο παλαιός νόμος, λέγοντας «δεν θα ζευγαρώσεις τα ζώα σου με ετερόζυγο», δηλαδή δεν θα υποβάλεις τα ζώα σου στον ίδιο ζυγό με ένα αλλόφυλο. Διότι διατάζει μέσα από αυτά ότι δεν πρέπει να ενώνουμε τα δικά μας ζώα με ετερογενή ζώα ούτε για αναπαραγωγή ούτε για οποιαδήποτε άλλη εργασία. Επειδή το ένα είναι δύσχρηστο, ενώ το άλλο ανατρέπει τους νόμους της φύσης. Αλλά κυρίως παραγγέλλει, μέσω της νομοθεσίας για τα άλογα ζώα, ότι αρμόζει με κάθε τρόπο στους λογικούς ανθρώπους να αποφεύγουν την κοινωνία με αυτούς που είναι ετερογενείς και ετερόφυλοι ως προς την πίστη, και ούτε να συνέρχονται μαζί τους σε γαμική σχέση ούτε να τους προσλαμβάνουν ως συνεργάτες σε πνευματική εργασία. Διότι ένας τέτοιος άνθρωπος μάλλον θα καταστρέψει τον δικό σου κόπο, παρά θα τον συναυξήσει. Και γιατί πρέπει η ευγένεια της δικής σου ευσέβειας να αναμειγνύεται με νόθα γένη;

Διότι υπάρχουν κάποιοι, στους οποίους συνυπάρχει η χάρις που ενεργεί και αναπαύει, αλλά συνυπάρχει μέσα τους και η κακία, και τα δύο πολιτεύματα, του φωτός και του σκότους, ενεργούν σε μία καρδιά. Αλλά οπωσδήποτε θα μου πεις: «Ποια κοινωνία υπάρχει μεταξύ φωτός και σκότους;» (ή «Ποια συμφωνία υπάρχει μεταξύ του ναού του Θεού και των ειδώλων;» Και εγώ σου αποκρίνομαι το ίδιο: «Διότι ποια κοινωνία υπάρχει μεταξύ φωτός και σκότους» ή) πού το θείο φως σκοτεινιάζει ή θολώνει; Και το αμίαντο και καθαρό πού μολύνεται; Διότι έχει γραφτεί: «Και το φως φαίνει μέσα στη σκοτία, και η σκοτία δεν το κατέλαβε». Δεν πρέπει λοιπόν τα πράγματα να νοούνται με έναν μόνο τρόπο, ούτε μονομερώς. Διότι σε τέτοιο βαθμό κάποιοι αναπαύονται στη χάρη του Θεού, ώστε γίνονται ανδρειότεροι από την κακία που συνυπάρχει μέσα τους, και, ενώ έχουν προσευχή και πολλή ανάπαυση κοντά στον Θεό, σε άλλη ώρα δέχονται την επίδραση πονηρών λογισμών και παρασύρονται υπούλως από την αμαρτία, παρότι βρίσκονται ακόμη μέσα στη χάρη του Θεού. Οι ελαφρόμυαλοι όμως και απαίδευτοι, επειδή η χάρις ενεργεί μέσα τους μερικώς, νομίζουν ότι δεν υπάρχει πλέον η αμαρτία. Αντιθέτως, όσοι έχουν διάκριση και είναι φρόνιμοι, δεν τολμούν να αρνηθούν την αλήθεια ισχυριζόμενοι ότι «έχοντας τη χάρη του Θεού δεν δεχόμαστε την ενέργεια αισχρών και ρυπαρών λογισμών».

Διότι, όπως ακριβώς ο σωματικός οφθαλμός, όταν είναι απαθής και υγιής, ατενίζει με θάρρος τις ηλιακές ακτίνες· έτσι και αυτοί, χρησιμοποιώντας φωτεινό και καθαρό νου, ατενίζουν διαρκώς τις άδυτες ακτίνες του Κυρίου. Ποιο είναι, λέγει, το μέτρο αυτού; Δεν είναι εύκολα εφικτό στους ανθρώπους, αλλά απαιτεί συχνούς κόπους, αγώνες και αναρίθμητους ιδρώτες. Διότι υπάρχουν πολλοί, στους οποίους η χάρη είναι μεν παρούσα και ενεργεί, αλλά και η κακία πάλι παραμένει κρυμμένη μέσα τους και δεν έχει απομακρυνθεί καθόλου· αλλά τα δύο πνεύματα, και αυτό του φωτός και αυτό του σκότους, ενεργούν σε μία και την αυτή καρδιά. Όσο για το ρητό: «Ποια κοινωνία μπορεί να υπάρχει μεταξύ φωτός και σκότους;» και ότι «Το φως φαίνει μέσα στη σκοτία» και τα εξής, πρέπει να τα εκλαμβάνουμε κατά μέρος και όχι τα πράγματα με έναν μόνο τρόπο. Διότι μερικοί αναπαύονται στη χάρη του Θεού τόσο, όσο να μπορούν να κυριαρχούν στον εαυτό τους και να μην ηττώνται από την αμαρτία που κατοικεί μέσα τους· και συμβαίνει κάποτε, έχοντας σταθερή προσευχή να αναπαύονται, και έπειτα να επηρεάζονται από ρυπαρούς λογισμούς και να υποκλέπτονται από την αμαρτία, ενώ δηλαδή συνυπάρχει και η ίδια η χάρη. Οι επιπόλαιοι, λοιπόν, και όσοι δεν έχουν ακόμη επιληφθεί της ακρίβειας, όταν η θεία χάρη ενεργεί σε αυτούς, νόμισαν ότι έχουν απαλλαγεί εντελώς από την αμαρτία· ενώ εκείνοι που έχουν διάκριση και νου, δεν θα αρνούνταν ότι, παρόλο που η χάρη του Θεού ενοικεί μέσα τους, συγκλονίζονται επίσης και από αισχρούς και άτοπους λογισμούς.

Διότι «η αγάπη ποτέ δεν εκπίπτει»· επειδή είναι αμετάβλητη, καθιστά απαθείς και ακλόνητους εκείνους που την πόθησαν. Επομένως, τα χαρίσματα ενεργούνται για λόγους οικονομίας, σύμφωνα με τη διανομή του θελήματος του Θεού σε εκείνους που είναι ακόμη νήπιοι και ατελείς, ενώ η αγάπη (όπως προείπα) καθιστά απαθείς και αμετάβλητους όσους αξιώθηκαν να την αποκτήσουν, διότι είναι «Θεός», όπως έχουμε διδαχθεί στις καθολικές επιστολές. Κάθε ψυχή, λοιπόν, που κινείται από ρυπαρούς λογισμούς και πονηρές ενθυμήσεις δεν διατηρεί την παρθενία της για τον Χριστό, διότι μοιχεύεται από τον αντίπαλο. Εκείνη όμως που επιθύμησε με καθαρότητα να παραστεί ενώπιον του Κυρίου, ζει με αγνότητα καρδιάς, καθώς λέει ο νυμφαγωγός: «Σας αρραβώνιασα με έναν άνδρα, για να σας παρουσιάσω ως αγνή παρθένο στον Χριστό· φοβάμαι όμως μήπως, όπως το φίδι εξαπάτησε την Εύα με την πανουργία του, έτσι διαφθαρούν και τα δικά σας νοήματα». Όσων λοιπόν τα νοήματα διαφθείρονται, βρίσκονται σε κοινωνία με τη φθορά του διαβόλου και όχι σε κοινωνία με την αφθαρσία του Σωτήρα· διότι «τι κοινωνία υπάρχει μεταξύ φωτός και σκότους;» ή «τι συμφωνία έχει ο ναός του Θεού με τα είδωλα;». Ώστε ας πιστέψουμε σε αυτά, για να μπορούμε να αναγνώσκουμε χωρίς ψέμα: «Δεν ζω πλέον εγώ, αλλά ζει μέσα μου ο Χριστός». Διότι, σε όσους δεν κατοικεί ο Χριστός, επειδή είναι νεκροί, δεν υμνούν αληθινά τον Θεό, καθώς λέει ο προφήτης: «Οι νεκροί δεν θα σε αινέσουν, Κύριε». Ας βασιλεύσει, λοιπόν, «η ζωή του Ιησού» στη θνητή μας σάρκα.

Διότι υπάρχουν πολλοί στους οποίους συνυπάρχει η χάρη που ενεργεί και τους αναπαύει, αλλά συνυπάρχει και η κακία που βρίσκεται μέσα τους, και τα δύο πνεύματα ενεργούν σε μία καρδιά, και αυτό του φωτός και αυτό του σκότους. Και βεβαίως θα μου πεις: «τι κοινωνία έχει το φως με το σκότος;» ή «ποια συμφωνία έχει ο ναός του Θεού με τα είδωλα;»

Θα σου απαντήσω και εγώ το ίδιο: «Διότι τι σχέση έχει το φως με το σκοτάδι;» Ή πού το θείο φως επισκιάζεται ή θολώνει; Ή το αμίαντο και καθαρό πού μολύνεται; Διότι είναι γραμμένο: «Και το φως μέσα στο σκοτάδι φέγγει, και το σκοτάδι δεν το κατέλαβε». Δεν πρέπει λοιπόν να κατανοούμε τα πράγματα με έναν μόνο τρόπο, ούτε να τα εξετάζουμε μονόπλευρα. Διότι μερικοί αναπαύονται σε τέτοιο βαθμό στη χάρη του Θεού, ώστε γίνονται πιο ανδρείοι και γενναίοι από την αμαρτία που συνυπάρχει μαζί τους, και ενώ έχουν τώρα προσευχή και πολλή ανάπαυση κοντά στον Θεό, σε άλλη ώρα υφίστανται την ενέργεια ρυπαρών λογισμών και εξαπατώνται από την αμαρτία, παρότι βρίσκονται μέσα στη χάρη του Θεού. Αντίθετα, οι επιπόλαιοι και άπειροι, επειδή η χάρη ενεργεί μερικώς μέσα τους, νομίζουν ότι δεν υπάρχει πλέον αμαρτία μαζί τους. Αλλά όσοι διαθέτουν διάκριση και σύνεση δεν τολμούν να αρνηθούν λέγοντας ότι, «έχοντας τη χάρη του Θεού, δεν δεχόμαστε την επήρεια αισχρών και ρυπαρών λογισμών». Διότι πολλές φορές συναντήσαμε αδελφούς που είχαν λάβει τόση χάρη, ώστε επί πέντε και έξι χρόνια να λένε ότι «ξεράθηκε η επιθυμία», και έπειτα από αυτά, όταν νόμισαν πως είχαν ελευθερωθεί, η κακία που ήταν κρυμμένη κινητοποιήθηκε εναντίον τους, σε σημείο να παραξενευτούν και να λένε ότι «μετά από τόσα χρόνια, έτσι ξεσηκώθηκε πάλι μέσα μου η κακία».

Και ίσως το να διασαφηνίσουμε το κακό δεν είναι ανώφελο· διότι ίσως κάποιοι, μαθαίνοντας τη φύση του και ότι αποτελεί επάξιο εφεύρημα της ειδωλολατρικής ασέβειας, θα προφυλάξουν τους εαυτούς τους από μια τέτοια φρενοβλάβεια. Ο Πορφύριος αναφέρει ότι οι Έλληνες, όταν προσέφεραν τις μιαρές θυσίες στα είδωλα, παρήγαγαν εντονότατους ρινικούς ήχους (ρινοκτυπούσαν), βγάζοντας αυτόν τον κτύπο με βίαιη έλξη και δύναμη της αναπνοής, και τον καθιστούσαν σεβάσμιο ύμνο, ώστε εξαιτίας αυτού οι θυσιάζοντες να αποκτούν μεγάλη άνεση και να επιδιώκουν εντονότατα την άμιλλα για το ποιος θα νικήσει τον άλλον στον ρινικό κτύπο, προκειμένου ο καλύτερος να ακούγεται πρώτος και να είναι πιο ευχάριστος στους δαίμονες. [3] Αυτή η φύση τέτοιου είδους κτύπων καθιερώθηκε για τη λατρεία των δαιμόνων, αναγκάζοντας όσους τους εκπέμπουν να υμνούν αδιόρατα τους ακάθαρτους δαίμονες. Επομένως, προτρέπουμε όσους τους χρησιμοποιούν, αφού κατανοήσουν τον βλαπτικό και ολέθριο χαρακτήρα τους, να απέχουν από αυτούς ως από ψυχοφθόρο μανία. Διότι ποια κοινωνία έχει το φως με το σκότος; και τα εξής.

42. Όπως ακριβώς ο διαχωρισμός φωτός και σκότους είναι σαφής και η ανάμειξή τους αδύνατη· «Διότι ποια κοινωνία», λέει, «έχει το φως με το σκοτάδι ή ποια μερίδα έχει ο πιστός με τον άπιστο;», έτσι, και σε αυτούς που έχουν το Άγιο Πνεύμα, είναι τόσο μεγάλη η απόσταση και ο διαχωρισμός από εκείνους που δεν το έχουν. Διότι οι μεν έχουν το πολίτευμά τους στον ουρανό, έχοντας ήδη γίνει άγγελοι από άνθρωποι, ενώ οι δε κάθονται ακόμη στο προγονικό σκοτάδι και στη σκιά του θανάτου, προσηλωμένοι στη γη και στα επίγεια πράγματα· και οι μεν καταυγάζονται από το νοητό και ανέσπερο φως, ενώ οι δε μόνο από το αισθητό· και οι μεν βλέπουν τον εαυτό τους και τους πλησίον, ενώ οι δε, αν και βλέπουν καθημερινά και τον εαυτό τους και τους πλησίον να πεθαίνουν, αγνοούν ότι είναι άνθρωποι και πεθαίνουν ως άνθρωποι· και έχοντας αυτή την άγνοια, δεν πιστεύουν στην κρίση ούτε ότι θα υπάρξει ανάσταση και ανταπόδοση στον καθένα για όσα έπραξε στη ζωή του.

Αν λοιπόν, ενώ δεν ορθοδοξούσαν προηγουμένως ούτε είχαν μυηθεί στην αλήθεια, φωτίζονταν από τη θεία πρόνοια ως προς το αληθινό και μεταπηδούσαν σε εμάς, τα πράγματα θα ήταν διαφορετικά· όμως και αυτούς δεν πρέπει να τους δεχόμαστε ανεξέταστα, παρά μόνο με τη σύμφωνη γνώμη των περισσοτέρων ορθοδόξων, όπως έχει δηλώσει ο θείος Βασίλειος προς τους εξορισθέντες στη Μεσοποταμία από την Αίγυπτο, επιπλήττοντάς τους επειδή τους δέχτηκαν απρόσεκτα. Ή μήπως αγνοείτε τι λέει ο ίδιος πατέρας σε άλλη επιστολή του; «Δεν αναγνωρίζω ως επίσκοπο, ούτε θα συγκατέλεγα στους επισκόπους, εκείνον που για την καταστροφή της πίστεως έχει προαχθεί στην προεδρία από βέβηλα χέρια»· τέτοιοι είναι οι σημερινοί, οι οποίοι, όχι από άγνοια, αλλά από φιλαρχία καταλαμβάνουν αυθαίρετα τους θρόνους, εγκαταλείποντας εκούσια την αλήθεια και αναλαμβάνοντας την προεδρία της ασέβειας. «Αν κατά άνθρωπο θηριομάχησα», λέει ο απόστολος, «στην Έφεσο, ποιο είναι το όφελός μου;» Λέω κι εγώ: αν κατά τη γνώμη σας μετά την άρνηση, δηλαδή την κοινωνία με τους χριστομάχους, οι τέτοιοι πρέπει να γίνονται αμέσως δεκτοί και χωρίς επιτίμια, γιατί κινδυνεύω μάταια κάθε μέρα, και δεν αυτομολώ προς τους αντιπάλους, ώστε έπειτα πάλι μέσω μετανοίας να συνταχθώ χωρίς επιτίμια με τους ορθοδόξους; Μην πλανάσθε, «φθείρουν τα χρηστά ήθη οι κακές συναναστροφές». Ανανήψατε εν Κυρίω. Και ποια κοινωνία έχει το φως με το σκότος, ώστε να τηρούνται τα δικά μας παράλληλα με αυτά των χριστομάχων;

Επομένως, τίποτε άλλο δεν είναι η τρίτη αποκατάσταση - διότι για τις άλλες δύο είναι αναμφισβήτητο - παρά αυτό που έχει δογματιστεί από τον απόστολο: ότι δηλαδή το αμαρτωλό έργο θα κατακαεί και αυτός που το έπραξε θα σωθεί χωρίς να κατακαεί, με τέτοιον τρόπο, όμως, ώστε να μη μετέχει στα αγαθά, αλλά να έχει επίγνωση της στέρησης της μετοχής σε αυτά. Και πολύ εύλογα ελέχθη από τον πατέρα «για να μη δειχθεί ο Δημιουργός ως αίτιος της αμαρτίας»· διότι ό,τι προέρχεται από τον Θεό, δηλαδή η δική μας φύση, εφόσον παρήχθη από το Όν, είναι ακατανάλωτο από εκείνο το πυρ· αντίθετα, ό,τι δεν προέρχεται από τον Θεό, δηλαδή η αμαρτία, αλλά δημιουργήθηκε από την προαίρεση αυτού που την έπραξε, εφόσον δεν ανήκει στα όντα αλλά παρυφίσταται, θα εξαφανιστεί, αφού είναι ασύμβατη με τα όντα. Έτσι, λοιπόν, ακόμα και αν δεν το έλεγε ο Γρηγόριος Νύσσης, ούτε ο πατέρας Μάξιμος, εντούτοις ο μέγας απόστολος αποφάνθηκε ότι η ανταπόδοση για την αμαρτία γίνεται δια πυρός· η δε αναφορά περί αποκαταστάσεως, όπως ελέχθη από τον πατέρα, δεν είναι ωριγενιστική, μη γένοιτο. Διότι δεν υπάρχει καμία κοινωνία μεταξύ φωτός και σκότους, ούτε συμφωνία των αγίων με τους αιρεσιάρχες, εναντίον των οποίων - όταν σφετερίζονται τα ιερά δόγματα του θειοτάτου Γρηγορίου σύμφωνα με τη δική τους κακοδοξία - στρέφεται και η ανόθευτη διδασκαλία και ο έλεγχος της πλάνης τους, αλλά όχι για την ανατροπή των προειρημένων, όπως μου φαίνεται. Αν όμως ανακαλυφθεί κάτι βαθύτερο από τον αγιώτατο μητροπολίτη, θα το ακούσουμε πάλι· επειδή και ο ιερώτατος πατριάρχης μας, αφού άκουσε τα όσα ελέχθησαν από τον άγιο Μάξιμο, δήλωσε τότε ότι δεν υπάρχει τίποτα το άτοπο.

Προς τον ίδιο. Παρηγορήθηκε κάπως η λύπη της ψυχής μας για εσάς τους τιμιωτάτους, εάν βέβαια τα πράγματα έχουν όπως τα γράψατε και αποχωρείτε από την ηγουμενική διοίκηση. Διότι δεν υπάρχει καμία κοινωνία, ω αγαπητέ, μεταξύ εκείνων που διώκονται και εκείνων που δεν διώκονται (και όχι μόνο δεν διώκονται, αλλά και υποτάσσονται στους διώκτες, παραμένοντας ηγούμενοι των μοναστηριών που εξουσιάζουν), εκτός εάν βέβαια ομολογηθεί ότι υπάρχει κάποια κοινωνία μεταξύ φωτός και σκότους. Αλλά αυτό δεν είναι δυνατόν, όπως αποφάνθηκε ο ιερός λόγος. Διότι το ότι μέχρι τώρα συγκαταλεχθήκατε σε εκείνους που έχουν αλωθεί, μέσω μιας θεραπευτικής συγκατάβασης, έγινε με αυτόν τον τρόπο: με το να λάβουμε εμείς εγγυήσεις ότι ούτε με λόγια ούτε με έργα δεν πρόκειται με κανέναν τρόπο να υποταχθείτε πάλι στους ετεροδόξους, και ότι θα βρίσκεστε κατά κάποιον τρόπο στο μεταίχμιο του να διοικείτε και να μην διοικείτε τις μονές και, για να το πω συνολικά, ώστε να καταστεί γνήσια η ομολογία μέσω της απομάκρυνσης από τους αντιθέτους και της αντίστασης όσων εναντιώνονται. Όταν όμως έφτασε ο καιρός για το ζητούμενο, και ό,τι είχε ομολογηθεί δεν εκπληρώθηκε ενώπιον του Θεού και των ανθρώπων για την ακριβέστερη θεραπεία της προηγούμενης πτώσης, αλλά υπήρξε πάλι απαγωγή και πάλι υποταγή και με λόγια και με έργα, όπως μαρτυρούν τα ίδια τα πράγματα και όπως έχουμε ακούσει από όσους γνωρίζουν, και καταστήκατε πάλι ηγούμενοι αμετακίνητοι μέσω της πρόσφατης υποδοχής και αποστολής σας από την κρατική εξουσία.

Προς τον μοναχό Συμεών. Το ερώτημα που τέθηκε από την τιμιότητά σου οφείλει να λάβει τη διασάφηση αφ' εαυτού του· διότι δεν ανήκεις στους αμύητους, αλλά σε αυτούς που είναι σε θέση να ωφελούν και άλλους. Διότι, ποια κοινωνία, λέει ο απόστολος, υπάρχει μεταξύ του φωτός και του σκότους; Ή ποια μερίδα έχει ο πιστός με τον άπιστο; Εάν λοιπόν το ποτήριο της ευλογίας είναι κοινωνία του αίματος του Χριστού και ο άρτος τον οποίο τεμαχίζουμε είναι κοινωνία του σώματος του Χριστού, είναι προφανές ότι και το αιρετικό ποτήριο και ο άρτος είναι κοινωνία του αντιδίκου. Εφόσον λοιπόν αυτά ομολογουμένως έχουν έτσι, είναι φανερό ότι για όσους έχουν κοιμηθεί στην καθεμία από τις δύο κοινωνίες, σε αυτήν θα λάβουν και την αντίστοιχη κληρονομιά τους. Εμείς, ωστόσο, πρέπει να φυλαγόμαστε από το να κάνουμε εγκεκριμένα την αναφορά για τέτοια άτομα, ώστε να μην ακούσουμε: ζητάτε και δεν λαμβάνετε, διότι κακώς ζητάτε.

Ερώτηση: Εάν επιτρέπεται να κάνουμε ευχή σε όσους μας το ζητούν, ή να ευλογούμε έλαιο, ή να ανάβουμε κεριά, ή να χρίουμε με άγιο μύρο. Απόκριση: Εάν είναι ετερόδοξοι, σε καμία περίπτωση, ακόμη κι αν προσέρχονται με πίστη· διότι δεν υπάρχει καμία κοινωνία μεταξύ φωτός και σκότους.

Και πάλι πρέπει να εξετάσουμε και τούτο, ότι δικαιολογημένα αποχωρίζονται οι ασεβείς από τους ευσεβείς, και οι νόθοι από τους γνήσιους, και οι διεστραμμένοι από τους ειλικρινείς, και οι δόλιοι από τους ευλαβείς, και οι πονηροί από τους αγαθούς. Διότι «ποια κοινωνία έχει το φως με το σκότος;», λέει, «ή ποια συμφωνία έχει ο Χριστός με τον Βελίαρ;». Ώστε και εμείς πολλές φορές λόγω ανοχής δεν αποκόπτουμε τέτοιους ανθρώπους. Ακόμη και αν φαίνεται ότι με τέχνασμα μένουν απαρατήρητοι, οι ίδιοι ελέγχονται από τον εαυτό τους και αυτοί απομονώνουν και διαχωρίζουν τους εαυτούς τους, ή αν θέλεις, όπως αναφέρεται στο Γεροντικό, ο τόπος εκδιώκει εκείνους που δεν επιτελούν το έργο του τόπου. Προσευχηθείτε, λοιπόν, να επανέλθουν, προσευχηθείτε δε και για εμένα τον ασθενή στην ψυχή και στο σώμα, επειδή άρχισα πάλι να ασθενώ, ώστε με το έλεός Του να υπάρξει θεία επίσκεψη και στα δύο και με τους οικτιρμούς Του να σωθούμε όλοι εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος νυν και αεί και στους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Επειδή, λοιπόν, αυτόν τον σκοπό θέσαμε και έτσι αποφασίσαμε, ας πράττουμε τα σύμφωνα με τον σκοπό και το βούλημά μας, αδελφοί, ιχνηλατώντας τους βίους των αγίων, ακολουθώντας τα διδάγματά τους, ρυθμίζοντας τη ζωή μας σύμφωνα με τα παραδείγματά τους, χωρίς να κοιτάζουμε εδώ και εκεί, δεξιά και αριστερά, εξαιτίας εκείνων που ίσως στη σημερινή γενιά παραπλανούν και διαφθείρουν την ακρίβεια της πνευματικής πολιτείας, αλλά πορευόμενοι τη βασιλική οδό, στην οποία βρίσκεται η αδιάκριτη υπακοή, η θεομίμητη ταπεινοφροσύνη, η ουράνια απροσπάθεια, η θεϊκή αγνεία, η ισάγγελη απάθεια, η πραότητα, η ευθύτητα, η αγάπη, η ειρήνη, η προθυμία, η υπομονή, η εργασία, ή οποιαδήποτε άλλη θεοειδής πράξη, και όχι δαιμονική. Διότι η παρακοή και ο γογγυσμός και η υπερηφάνεια και η κενοδοξία, η αργία και η παρρησία, η προσπάθεια και η φιλοσαρκία και τα άλλα έργα της κακίας στέκονται αντίθετα προς τις αρετές. Και τις μεν ο Θεός είναι που τις γεννά, ενώ τις δε, όπως έχει ειπωθεί, ο Σατανάς, και δεν υπάρχει καμία «κοινωνία φωτός προς το σκότος», ούτε «συμφωνία του Χριστού με τον Βελίαρ». Ας γίνετε λοιπόν υιοί Θεού, υιοί ευπειθείας, υιοί υπακοής, και όχι τέκνα οργής, τέκνα απειθείας, υιοί απωλείας.

Δεν έπραξαν όμως έτσι οι τρισμακάριοι Άγιοι Τεσσαράκοντα· αλλά, όταν λιποτάκτησε ο ένας από αυτούς πηγαίνοντας στο λουτρό, άφησε σε εκείνους αφόρητο πένθος, και όταν ο Ιούδας παρασύρθηκε στην προδοσία και απομακρύνθηκε από τον Χριστό, ο χορός των αγίων αποστόλων περιήλθε σε μεγάλη θλίψη. Εμείς, όμως, οι άθλιοι δεν ενεργούμε έτσι, γι' αυτό ούτε τους στεφάνους τους θα αξιωθούμε, ούτε τη δόξα τους θα απολαύσουμε· διότι τα όμοια ανταποδίδονται στα όμοια, και τους στεφάνους αυτών που ο καθένας ζήλωσε, αυτών και θα λάβει: ο πιστός του πιστού, ο υπομονετικός του υπομονετικού, ο αθλητής του αθλητή, αυτός που δεν αρνήθηκε την πίστη αυτού που δεν την αρνήθηκε, ο φιλέντολος του φιλέντολου, ο αληθινός του αληθινού, ο καθαρός του καθαρού· όπως και αντίστροφα ο άπιστος του απίστου, ο απειθής του απειθούς, ο υπερόπτης του υπερόπτη, ο λιποτάκτης του λιποτάκτη, ο πονηρός του πονηρού, ο ψεύστης του ψεύστη, ο αρνητής του αρνητή, ο απαίδευτος του απαίδευτου, ο καταφρονητής του καταφρονητή, ο μισάρετος του μισάρετου. Και δεν υπάρχει καμία μεταβολή σε αυτό, «διότι δεν υπάρχει προσωποληψία στον Θεό», και καμία «κοινωνία του φωτός με το σκοτάδι», αλλά στον καθένα έχει απονεμηθεί αυτό που του αξίζει.

Διότι το Θείο είναι παντελώς απερίληπτο και απερίγραπτο, όπως ομολογείται από κάθε θεολόγο. Στο ότι βέβαια το Θείο είναι απερίληπτο και απερίγραπτο, θα προσθέσω ότι είναι επίσης άπειρο, αόριστο και ασχημάτιστο, και όσα λέγονται μέσω της αφαίρεσης αυτών που δεν είναι, είναι νομίζω σε όλους προφανή. «Ποια κοινωνία υπάρχει μεταξύ φωτός και σκότους;», μπορεί να ειπωθεί και εδώ, «ή ποια συμφωνία του Χριστού με τον Βελίαλ;» Ή των ιερών εικόνων με τα δαιμονικά είδωλα; Επειδή αλλιώς θα έπρεπε, πριν από τα αιτιατά, να σεβόμαστε και να προσκυνούμε τα αίτια, όπως λέγεται, την Αστάρτη και τον Χαμώς, το βδέλυγμα των Σιδωνίων, τον Απόλλωνα, τον Δία, τον Κρόνο και τους άλλους παντοδαπούς θεούς των Ελλήνων, οι οποίοι, λόγω της άγνοιας από δαιμονική πλάνη, μεταθέτοντας τη λατρεία από τον Δημιουργό Θεό στα δημιουργήματα, «λάτρευσαν», όπως λέγεται, «την κτίση παρά τον Κτίσαντα», κατολισθαίνοντας σε ένα βάραθρο πολυθεΐας. Για εμάς όμως υπάρχει ένας Θεός που προσκυνείται εν Τριάδι.

Ομοίως, και αυτός που κλήθηκε ως ελεύθερος, είναι δούλος του Χριστού.» Και όμως, αφού ελευθερώθηκε, δεν ανέχεται να βρίσκεται κάτω από τον ζυγό της δουλείας. Πολύ περισσότερο λοιπόν εμείς οφείλουμε, αφού ελευθερωθήκαμε από την αμαρτία, να απέχουμε πάρα πολύ μακριά από αυτήν. Ή μήπως αγνοούμε τι μας έχει κάνει; Δεν μας εξόρισε αυτή από τον παράδεισο; Δεν μας έκανε θνητούς αντί για αθανάτους; Δεν μας εισήγαγε σε αυτόν τον γεμάτο στεναγμούς βίο; Δεν έγινε και δεν γίνεται κάθε κακό εξαιτίας της; Ας την αποφύγουμε λοιπόν ως χείριστη· ας τη μισήσουμε ως άξια μίσους. Ας αγαπήσουμε μάλλον την αρετή, καθώς μεταβάλλει τους ανθρώπους σε αγγέλους, ή μάλλον σε θεούς, σύμφωνα με το: «Εγώ είπα, είστε θεοί και όλοι υιοί του Υψίστου.» Ποια είναι δε η δύναμη της αρετής; Η αποστροφή προς τον κόσμο και η σχέση με τον Θεό· διότι, όπως λέει, «κανείς δεν μπορεί να δουλεύει σε δύο κυρίους· δεν μπορείτε να δουλεύετε στον Θεό και στον Μαμμωνά»· δεν μπορείτε να είστε προσκολλημένοι και στην αρετή και στην κακία. Διότι δεν υπάρχει καμία «κοινωνία του φωτός με το σκότος.» Και οι εντολές του Κυρίου είναι ελαφρές· είναι όμως βαρύ, ή μάλλον ανέφικτο, το να επιδιώκουμε φορτικά να κατέχουμε τα αντίθετα, και να νομίζουμε ότι είμαστε προσκολλημένοι και στην αρετή και στην κακία, δηλαδή και στις σαρκικές επιθυμίες και στα πνευματικά κατορθώματα.

ΚΑΤΗΧΗΣΗ 97η. ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΝΑ ΑΠΕΧΟΥΜΕ ΑΠΟ ΕΚΕΙΝΟΥΣ ΠΟΥ ΥΠΕΠΕΣΑΝ ΣΕ ΕΠΙΤΙΜΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΣΧΩΡΗΣΑΝ ΠΑΛΙ ΣΤΟΥΣ ΕΤΕΡΟΔΟΞΟΥΣ Αδελφοί και πατέρες, πάλι έγινε πόλεμος, όπως λένε, και μάλιστα πόλεμος εμφύλιος· από αυτό, τι θα μπορούσε να είναι χειρότερο, το να αλληλοεξοντώνονται οι Χριστιανοί; Αλλά όμως σε εμάς αρμόζει να παρακαλούμε τον Θεό διαρκώς να ειρηνεύσει τον λαό (τους υπηκόους), και ως προς την κοσμική εξουσία και ως προς τον λόγο της πίστεως· για τον οποίο λόγο άλλωστε και παραμένουμε εδώ εμείς οι ταπεινοί. Και ενώ παραμένουμε, οφείλουμε να μην καθόμαστε απλώς και όπως τύχει· αλλά με πολλή προσοχή και ασφάλεια, μήπως, ενώ κηρύττουμε στους άλλους, γίνουμε εμείς οι ίδιοι αδόκιμοι. Και το λέμε αυτό εξαιτίας εκείνων που υπέπεσαν σε επιτίμια και προσχώρησαν πάλι στους ετεροδόξους, διότι αρνηθήκαμε να δεχθούμε όσα μας έστειλαν πρόσφατα, καθώς τα θεωρούμε βλαβερά και επικίνδυνα για την ψυχή. Όταν το έμαθαν αυτό κάποιοι από τους πατέρες που βρίσκονται μαζί μας αγανάκτησαν, επειδή θεωρούσαν ότι από αυτό θα άναβε ταραχή. Εμείς όμως απευχόμαστε βέβαια το να ανάψει ταραχή· ωστόσο, εξαιτίας του ότι κάποιοι ταράσσονται, δεν μπορούμε να υποχωρήσουμε έστω και λίγο από την αλήθεια και να βεβηλώσουμε την ομολογία του Χριστού, φοβούμενοι το κρίμα της αδιαφορίας, αφού ένας από τους προφήτες λέει: «Ανάμεσα στα όσια και στα βέβηλα δεν έκαναν διάκριση», αλλά τους ήταν όλα κοινά. Και πάλι ο Απόστολος λέει: «Τι μετοχή έχει η δικαιοσύνη με την ανομία; Ή τι κοινωνία έχει το φως με το σκοτάδι;»

Γι' αυτόν τον λόγο και τώρα εγκαλούμαστε, διότι απαγορεύσαμε να μνημονεύεται στις ιερές δεήσεις κατά τη θεία μυσταγωγία από ορθόδοξο κάποιος που υποκρινόταν τον ορθόδοξο, αλλά βρισκόταν σε κοινωνία με την αίρεση μέχρι τέλους. Διότι, εάν προλάβαινε, έστω και κατά την ώρα του θανάτου, μέσω της εξομολόγησης να μεταλάβει τα άγια μυστήρια, θα μπορούσε ο ορθόδοξος να κάνει αναφορά υπέρ αυτού. Επειδή όμως απεβίωσε ενώ βρισκόταν σε κοινωνία με την αίρεση, πώς είναι δυνατόν ένας τέτοιος άνθρωπος να ενταχθεί στην ορθόδοξη κοινωνία; Γι' αυτό εξάλλου λέει ο ιερός Απόστολος: «Το ποτήριο της ευλογίας, το οποίο ευλογούμε, δεν είναι κοινωνία του αίματος του Χριστού; Ο άρτος τον οποίο κόβουμε, δεν είναι κοινωνία του σώματος του Χριστού; Διότι ένας άρτος, ένα σώμα είμαστε οι πολλοί· διότι όλοι μετέχουμε από τον έναν άρτο». Επομένως, κατ' αναλογία, και η κοινωνία του αιρετικού άρτου και του ποτηρίου ανήκει στην αντίθετη μερίδα· και το ένα σώμα καθιστά όσους κοινωνούν μαζί του αποξενωμένους από τον Χριστό· διότι δεν υπάρχει καμία «Κοινωνία του φωτός με το σκότος, ούτε μετοχή της δικαιοσύνης με την ανομία, ούτε μερίδιο του πιστού με τον άπιστο, ούτε συμφωνία του ναού του Θεού με τα είδωλα», όπως αλλού ο ίδιος αναφώνησε.

Τι κοινωνία υπάρχει μεταξύ σκότους και φωτός; Ή ποια σχέση υπάρχει μεταξύ του Χριστού και του Βελίαρ, και ποια συνάφεια μεταξύ πιστού και απίστου και μεταξύ καθαρού και ακαθάρτου; Όμως, προς τι τα πολλά λόγια; Με έναν λόγο, τα μεν αγάλματα των Ειδωλολατρών, ως άθεα και ακάθαρτα, τα βδελύσσομαι και τα αποστρέφομαι μαζί με όλη τη λατρεία τους. Τον δε Χριστό, ως αληθινό Θεό και Δημιουργό, τον σέβομαι και τον τιμώ και του απονέμω τη σχετική προσκύνηση. Ακούγοντας αυτά ο άθεος και παράνομος αδελφός του, αμέσως του ανταποδίδει την απόφαση για θάνατο δια ξίφους. Ενώ δε οδηγούνταν προς τον τόπο της σφαγής, πληρούται από το θείο Πνεύμα, και ομιλεί προφητικά για τα μέλλοντα, λέγοντας ότι αυτή η πίστη, μέσω της οποίας εγώ τελειώνομαι σήμερα, θα εξαπλωθεί και θα διευρυνθεί σε όλη τη βουλγαρική γη, έστω και αν εσείς νομίζετε ότι με τον θάνατό μου θα την περιορίσετε· σε κάθε τόπο θα στηθεί το σημείο του σταυρού, οι θείοι οίκοι θα ανοικοδομηθούν, και καθαροί ιερείς θα λειτουργούν με καθαρότητα στον καθαρό Θεό· και θυσίες αινέσεως και δοξολογίας θα προσφερθούν στη ζωοποιό Τριάδα.

Ένα, λοιπόν, είναι αυτό· δεύτερον, η δεύτερη σύνοδος των αρχιερέων που συγκεντρώθηκαν από όλη την οικουμένη στην Κωνσταντινούπολη αποφάνθηκε για το Άγιο Πνεύμα, επειδή γι' αυτόν τον λόγο είχε συγκληθεί, για την καθαίρεση του πνευματομάχου Μακεδονίου· και εξέδωσε σύμβολο πίστεως, όχι για να ανατρέψει αυτό που θεσπίστηκε από τη σύνοδο της Νίκαιας, αλλά για να αναπληρώσει εκείνο που εκείνη είχε παραλείψει, εφόσον δεν είχαν εγερθεί τότε τα ζητήματα γύρω από το Πνεύμα, αναπληρώνοντας και σώζοντας έτσι η θυγατέρα το υστέρημα της μητέρας της· ας δούμε λοιπόν σε αυτό το σύμβολο, το οποίο καθημερινά εκφωνείς στην εκκλησία, άρχοντα, αφού το παρέλαβες κι εσύ από τα ελληνικά βιβλία, αν ομολογούμε ότι πιστεύουμε σε Πνεύμα που εκπορεύεται από τον Υιό ή από τον Πατέρα. Πώς, λοιπόν, θα συμφωνήσουμε με εκείνους που φρονούν αντίθετα προς το Ευαγγέλιο και την έκθεση των Πατέρων που έγινε με τον φωτισμό του Πνεύματος, με εκείνους που μιλούν από τη γη σαν τους εγγαστρίμυθους; «Τι σχέση μπορεί να έχει το φως με το σκοτάδι;» λέει ο θείος Απόστολος. Αν, λοιπόν, αλλάξουν τις απόψεις τους και σταθούν στο πλευρό του Ευαγγελίου και των Πατέρων, θα τρέξουμε κοντά τους ως αδελφοί, θα τους αγκαλιάσουμε και θα τους ασπαστούμε. Αν όμως, απορρίπτοντας τον ένα διδάσκαλό μας, τον Χριστό, πορεύονται οπίσω από τις δικές τους σκέψεις και ματαιοπονούν στους διαλογισμούς τους, με κανέναν τρόπο δεν θα δεχτούμε εμείς να μάθουμε το δόγμα περί της Τριάδος με αυτούς ως δασκάλους μας».