Πατερικές αναφορές στο Β΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 6:15

Ποια κοινωνία μπορεί να υπάρχει μεταξύ φωτός και σκότους; Ή ποια συμφωνία του Χριστού με τον Βελίαρ; Ή ποια μερίδα έχει ο πιστός με τον άπιστο; Διότι εμείς μεν, μαζί με τον Δαμασκηνό και όλους τους πατέρες, δεν λέμε ότι το Πνεύμα προέρχεται εκ του Υιού· αυτοί όμως, μαζί με τους Λατίνους, λένε ότι το Πνεύμα προέρχεται εκ του Υιού. Και εμείς μεν, μαζί με τον θείο Διονύσιο, λέμε ότι μόνη πηγή της υπερούσιας θεότητας είναι ο Πατέρας· αυτοί όμως, μαζί με τους Λατίνους, αποκαλούν και τον Υιό πηγή του Αγίου Πνεύματος, εκβάλλοντάς το δηλαδή από τη θεότητα. Και εμείς μεν, μαζί με τον Θεολόγο Γρηγόριο, διακρίνουμε τον Πατέρα από τον Υιό ως προς την αιτία· αυτοί όμως, μαζί με τους Λατίνους, τους συνενώνουν ως προς την αιτία.

Το μίασμα της ειδωλολατρίας πλανάται διαρκώς στο στόμα τους· διότι, αφού ήπιαν μέχρι το κατακάθι την απιστία των παλαιών ασεβών και άθεων, σαν να φύτρωσαν ως δικά τους βλαστάρια, δεν κοκκινίζουν από ντροπή οι άθλιοι να κατηγορούν τον Χριστό, λέγοντας ότι με κανέναν τρόπο δεν μας ωφέλησε μέσω της δικής Του συγκατάβασης, και φλυαρούν εναντίον των Χριστιανών, ότι τάχα διόλου δεν απαλλάχθηκαν από τη λατρεία των ειδώλων. Αλλά αυτοί, όντας υπόλογοι στις προφητικές κατάρες, δικαίως θα τιμωρηθούν· «Αλίμονο, λέει, σε αυτούς που λένε το γλυκό πικρό και το πικρό γλυκό, που θεωρούν το φως σκοτάδι και το σκοτάδι φως». Διότι σκοτίστηκε η διάνοιά τους, και δεν έκαναν καμία διάκριση μεταξύ αγίου και βέβηλου ή καθαρού και ακάθαρτου· διότι, θέλοντας να επιτεθούν στη θεία σάρκωση, και νομίζοντας ότι θα αποκρύψουν τη δική τους εχθρότητα, και απεργαζόμενοι σχέδια για να ξεγελάσουν τους πολλούς, εφευρίσκουν κάποια πονηρή πρόφαση και υποπίπτουν σε μεγαλύτερη ασέβεια· σχετικά λοιπόν με πράγματα που απέχουν άπειρα μεταξύ τους και είναι αντίθετα («διότι, ποια κοινωνία έχει το φως με το σκοτάδι; ή ποια συμφωνία υπάρχει μεταξύ του ναού του Θεού και των ειδώλων;»), μη έχοντας τη δύναμη να εισαγάγουν την ανόσια και θεομάχο καινοτομία τους σε αυτά, στρέφονται τελικά στα ονόματα· και έτσι δεν φοβούνται να ξεστομίσουν τη μυσαρή και βέβηλη φωνή τους, ανταλλάσσοντας την ιερή ονομασία του εικονίσματος του Χριστού με μια βδελυρή και αισχρότατη ονομασία.

Το ποτήριο της ευλογίας το οποίο ευλογούμε, δεν είναι κοινωνία του αίματος του Κυρίου; Και ο άρτος τον οποίο κόβουμε, δεν είναι κοινωνία του σώματος του Χριστού; Ποια μετοχή λοιπόν υπάρχει μεταξύ δικαιοσύνης και ανομίας; Ποια κοινωνία υπάρχει μεταξύ φωτός και σκότους; Και ποια συμφωνία έχει ο Χριστός με τον Βελίαρ; Ποια μερίδα έχει ο πιστός με τον άπιστο; Και ποια συγκατάθεση έχει ο ναός του Θεού με τα είδωλα; Το τι ακριβώς είναι είδωλο ή ειδωλόθυτο, ο ίδιος το ορίζει, λέγοντας απλώς ότι: «Όσα θυσιάζουν τα έθνη, τα θυσιάζουν στα δαιμόνια και όχι στον Θεό».

Για ποιο λόγο ελέχθησαν αυτά; Ερευνάτε τις Γραφές, έλεγε ο Σωτήρας στον παλαιό λαό των Ιουδαίων· διότι αυτές είναι που μαρτυρούν για εμένα. Ώστε, εάν οι ανόητοι θα ήθελαν και τώρα να πρεσβεύουν τα των Εβραίων και να αποδώσουν σε εκείνους τις προφητικές φωνές, αμέσως θα ακούσουν ότι ήδη τα άγια των Ιουδαίων έχουν ερημωθεί. Διότι δεν ήταν αιώνια, αλλά μάλλον αποτελούσαν σκιά και τύπο των δικών μας και πραγματικά αγίων, και έλαβαν τέλος όταν εισήλθε η αλήθεια. Τα δικά μας όμως παραμένουν στον αιώνα, έχοντας ακλόνητη και σταθερή τη διαμονή· διότι έχουν θεμελιωθεί πάνω στο άσειστο. Ας μας πουν λοιπόν όσοι αντιμάχονται τα λόγια του Πνεύματος, πώς, ενώ τα άγια έχουν τεθεί ανάμεσά μας αιώνια από τον Θεό, είναι δυνατόν να υπάρχει προσκύνηση ακάθαρτων δαιμονίων; Διότι ποια κοινωνία έχει το φως με το σκοτάδι; Ή ποια συμφωνία έχει ο ναός του Θεού με τα είδωλα; Όμως τα έθνη επέγνωσαν αυτόν που αγιάζει· επειδή μετείχαν στη θεία γνώση και στον αγιασμό που προέρχεται από αυτήν, όπως δηλώνουν τα όσα ακολουθούν και έχουν κάπως έτσι: Διότι θα γνωρίσουν τα έθνη ότι εγώ είμαι ο Κύριος που τους αγιάζει. Εκείνοι όμως που στερήθηκαν τον θείο αγιασμό, και γέμισαν τις ψυχές τους με κάθε μίασμα και ακαθαρσία, έχοντας διαστραφεί στον λογισμό τους, και τον Θεό που αγιάζει δυσφήμησαν, και για τους αγιαζόμενους, σύμφωνα με τη δική τους μιαρή γνώμη, ανόητα και ασεβώς διαδίδουν ότι είναι ομοίως μιαροί.

Επειδή δε το κακό είναι ασταθές και ασυγκράτητο, και με κανέναν τρόπο δεν ανέχεται να μένει περιορισμένο στον εαυτό του, αλλά πάντοτε προχωράει και δεν βρίσκει καμία στάση στην ορμή του, όπως ακριβώς τα ρεύματα των ποταμών που πλημμυρίζουν και αναβλύζουν και ξεχειλίζουν από τις όχθες, όταν καταλάβουν κάποια επίπεδη και κατηφορική έκταση, δεν θα συγκρατηθούν με τίποτα από τη ραγδαία τους ορμή καθώς ξεχύνονται, και πάντοτε με ευκολία παρασύρουν και συμπαρασύρουν καθετί που τυχαίνει να βρεθεί μπροστά τους. Έτσι λοιπόν, στις ψυχές στις οποίες θα εισχωρήσει, οι οποίες έχουν πλέον απελπιστεί από τη συμμετοχή στο αγαθό, δεν θα σταματήσει να απλώνεται και να τις κατατρώει, προτού τις ρίξει στα έσχατα όρια του ολέθρου. Κάτι τέτοιο ακριβώς συνέβη και εδώ. Διότι, αφού εισχώρησε ταχύτατα στις ψυχές αυτών των δυσσεβών, εγκαταστάθηκε σε αυτές και τις οδήγησε στον ολισθηρό δρόμο της απιστίας και της εχθρότητας προς τον Θεό. Γιατί, αφού πρώτα ακόνισαν τις δόλιες γλώσσες τους εναντίον του Χριστού, δεν γνωρίζουν κανέναν κορεσμό στην ύβρη εναντίον Του. Ούτε πάλι παύουν να κατηγορούν τη θεοσέβεια των Χριστιανών, αλλά μάλλον επιδίδονται κάθε φορά και περισσότερο στην κακία, ώστε τα επόμενα να γίνονται χειρότερα από τα προηγούμενα. Και αφού εξύφαναν πολλές συκοφαντίες εναντίον των έμψυχων ναών του Πνεύματος, δεν σταμάτησαν μέχρι εκεί, αλλά ήδη όπλισαν τα ανόσια χέρια τους και εναντίον των άψυχων μεν, θεϊκών δε, ναών. Αυτοί, οι οποίοι στην πραγματικότητα καθιστούν τις ίδιες τους τις ψυχές ναούς δαιμόνων, με το να δοξάζουν και να προσέρχονται στα είδωλα ως σε θεούς, ώστε και σε αυτό το σημείο να καταδεικνύεται περίτρανα η πλήρης έλλειψη κοινωνίας τους με την ευσέβεια. Διότι δεν υπάρχει καμία κοινωνία μεταξύ φωτός και σκότους, όπως δεν υπάρχει και καμία συμφωνία του ναού του Θεού με τα είδωλα. Και έτσι, για να μην εκδηλώνεται η βλασφημία τους μόνο με λόγια, διακρίνεται πλέον η κακουργία τους να εκτελείται και με πράξεις, και η κακοφημία τους δεν ακούγεται απλώς ως φήμη, αλλά φανερώνεται και μπροστά στα μάτια όλων.

Εάν, λοιπόν, τα σύμβολα είναι άγια, πώς τα ίδια τα πράγματα, των οποίων εκείνα είναι σύμβολα, δεν είναι εξάπαντος πολύ πιο ιερά και αγιότερα; Αλλά επειδή οι ασύνετοι δεν κατανόησαν, ούτε γνωρίζουν να πουν ποια κοινωνία υπάρχει μεταξύ Χριστού και Βελίαρ, ή μεταξύ φωτός και σκότους, ή ποια συμφωνία έχει ο ναός του Θεού με τα είδωλα (διότι δεν φρόντισαν ακόμη ούτε για την ορθότατη πίστη μας, ούτε για την ορθότητα των δογμάτων που μας παραδόθηκαν από τους πατέρες μας, ούτε για την έρευνα των θεόπνευστων Γραφών)· γι' αυτό δεν φοβούνται να αποκαλούν το δικό μας ιατρείο ειδωλείο· εμείς όμως, ας επιστρέψουμε πάλι στη σκηνή και ας προχωρήσουμε.

Και ένα από τα δύο συμβαίνει: ή δεν έχει προτιμήσει πραγματικά να διαχωρίσει το καθαρό από το ακάθαρτο, ούτε έχει πιστέψει ότι «δεν υπάρχει καμία κοινωνία του φωτός με το σκοτάδι, ούτε καμία συμφωνία του ναού του Θεού με τα είδωλα», απορρίπτοντας έτσι σαφώς τα αποστολικά λόγια (διότι με ασέβεια και αθεΐα έχει θεωρήσει την απεικόνιση του Σωτήρος ως είδωλο)· ή καταδικάζει την παντοδύναμη δύναμη του Χριστού, θεωρώντας ότι τάχα δεν μπόρεσε να μας ελευθερώσει από την τυραννία του διαβόλου. Επιπλέον, θέλησε να αποδείξει ως ψευδείς και τις θεόπνευστες Γραφές και το θείο κήρυγμα, τα οποία ξεκάθαρα μας ελκύουν, μέσω της ίδιας της ενέργειας των πραγμάτων, να συγκατατεθούμε, να πιστεύουμε και να κηρύττουμε φανερά ότι δεν υπάρχει πλέον καμία μνήμη ειδώλων μέσα στο ποίμνιο των Χριστιανών. Προστίθεται δε σε αυτά και ύβρις προς τη βασίλισσα, εάν την παρουσιάζει μέσα από τα λόγια του ως αμύητη, και ότι δεν έχει ακόμη απαλλαγεί από την ελληνική δεισιδαιμονία, και ότι μάταια προβάλλει το όνομα του Χριστού, σαν να αγνοούσε και η ίδια σε ποια θρησκεία συμμετέχει πλέον. Αλλά, πράγματι, μόνο εκείνο του διέφυγε, ότι αυτά τα λόγια απευθύνονται τάχα σε ευσεβή, τον Ευσέβιο.

Διότι, επιδεικνύοντας αλαζονεία ενάντια στην ορθότητα της αλήθειας ως προς τα δεδογμένα, ανατρέπει το νόημα των προκειμένων ζητημάτων (διότι αυτό είναι ίδιον της απάτης) και θεωρεί τα της Εκκλησίας σαν να μην υπάρχουν στην Εκκλησία, ούτε σαν να έχουν ποτέ ακουστεί από κανέναν. Γι' αυτό απαγορεύει το να τα ζητά κανείς, υποστηρίζοντας ότι δεν επιτρέπεται σε κανέναν να το πράξει ποτέ, επειδή, όπως λέει, έχουν εξοριστεί και αποδιωχθεί από παντού. Σκιαμαχώντας λοιπόν απέναντι σε πράγματα που ουδαμώς ζητήθηκαν ούτε έχουν σχέση με το αίτημα, πλάθει και διατυπώνει τον λόγο του και με τα σοφίσματα που προβάλλει από τη ματαιότητα των λογισμών του, παραπλανά εκείνη που έκανε το αίτημα. Επειδή, λοιπόν, εκείνη ζητά το ποθούμενο έχοντας την πίστη της σταθερά στηριγμένη στον Χριστό, ενώ αυτός πάλι απάντησε σύμφωνα με ό,τι του φαίνεται σωστό, τυφλώνεται και πάλι απέναντι στην αλήθεια και αναμειγνύει τα άμικτα και ακοινώνητα, τοποθετεί είδωλα στον ναό του Θεού, και αποδίδει με ασέβεια κοινωνία στο φως με το σκότος και συμφωνία του Χριστού με τον Βελίαρ, μη φοβούμενος το υπέρογκο μέγεθος της βλασφημίας. Διότι, στα πράγματα των οποίων οι εικόνες ταυτίζονται, το άτοπο που συνάγεται από αυτό θα βαρύνει τον ίδιο. Επειδή, όπως ακριβώς συγχέει ανόητα φύσεις που απέχουν πάρα πολύ μεταξύ τους, έτσι και αυτά που δεν έχουν καμία απολύτως κοινωνία, τα φέρνει αδιάκριτα στο ίδιο σημείο.

Αλλά στέκεσαι στον γκρεμό της αμφιβολίας, ή μάλλον η απιστία σε σπρώχνει παρασύροντάς σε στον γκρεμό. Εάν όμως νομίζεις ότι μετριάζεις την ασέβεια και διστάζεις να πεις το πονηρό και αποφεύγεις το βλάσφημο, για ποιον λόγο δεν έδωσες ένα δικό τους όνομα, με το οποίο πρέπει να τις ονομάζεις; Και μιμούμενος τον εαυτό σου, όπως ακριβώς έκανες με τον ορισμό σου (διότι και εκεί νομίζοντας ότι αναιρείς το ξένο, δεν εισήγαγες στη θέση του το οικείο), έτσι και εδώ λες ότι δεν είναι είδωλα, επειδή κάθε είδωλο είναι εξίσου κακό και αποτρόπαιο, και καθετί που βρίσκεται στην Εκκλησία του Χριστού είναι εξίσου καλό και επιθυμητό, αλλά εξαπατάς τον εαυτό σου, φοβούμενος μήπως τυχόν η λογική σε οδηγήσει, έστω και παρά τη θέλησή σου, προς την ευσέβεια. Όπως λοιπόν χωλαίνεις ως προς την πίστη, έτσι ακριβώς αμηχανείς και για την ονομασία των προκειμένων. Διότι «άνδρας δίγνωμος, είναι ασταθής σε όλους τους δρόμους του», λέει ο ιερός λόγος. Ή ίσως ήρθε η ώρα να πάθεις κι εσύ ό,τι οι Σαμαρείτες, οι οποίοι και τον Κύριο φοβούνταν και τους θεούς τους λάτρευαν. Εάν η κατασκευή και η προσκύνησή τους είναι άχρηστη, εάν τις χαρακτήρισες ψευδώνυμες και δεν πρόσθεσες πουθενά ποιου είναι η εικόνα, και εάν οτιδήποτε άλλο καινοφανές είπες, για ποιον λόγο μόνο σε αυτό δείχνεις φειδώ; Εάν δεν γνωρίζεις τον Χριστό να εικονίζεται, γιατί φοβάσαι να ονομάσεις είδωλο, εκείνο που με κανέναν τρόπο δεν μπορεί να έχει σχέση με τον Χριστό; Διότι ποια κοινωνία έχει το φως με το σκοτάδι; Ή ποια συμφωνία έχει ο ναός του Θεού με τα είδωλα;

Εάν όμως έχει γίνει αποδεκτό ότι ό,τι υπάρχει για κάποιο σκοπό είναι κατώτερο από εκείνο για το οποίο δημιουργήθηκε, τότε οι εικόνες είναι κατώτερες από τα αρχέτυπα, εφόσον δημιουργήθηκαν για χάρη τους. Εκείνα δε των οποίων οι εικόνες είναι κακές, είναι τα ίδια ακόμη χειρότερα, δηλαδή τα αρχέτυπα. Και η εικόνα του Κυρίου, λένε, είναι μικρότερο κακό σε σύγκριση με τα χειρότερα. Τα συμπεράσματα από τέτοιου είδους κατασκευάσματα ανήκουν σε θεομάχο γλώσσα, και μια τόσο μεγάλη βλασφημία πέφτει στα κεφάλια εκείνων που παρείχαν τις προϋποθέσεις και τις αρχές αυτών των εντελώς παράλογων επιχειρημάτων· διότι τέτοια πράγματα ούτε τα ακάθαρτα δαιμόνια δεν θα τολμούσαν ποτέ να ξεστομίσουν. Εμείς όμως, που γνωρίζουμε να σκεφτόμαστε ορθά, πρέπει να πούμε ότι, εάν ο Χριστός και Θεός μας είναι από κάθε άποψη και εξολοκλήρου το ύψιστο όλων των αγαθών και το έσχατο από τα επιθυμητά και μάλλον το ίδιο το αγαθό, η πηγή των αγαθών, η αυτοαγαθότητα και ο χορηγός των αγαθών στους άξιους, τότε είναι δίκαιο να ομολογείται από όλους ότι και η εικόνα Του είναι απολύτως καλή. Και δεν είναι ασαφές από πού τα παθαίνουν αυτά οι πλανεμένοι και ανόητοι· διότι δεν έμαθαν να διακρίνουν ανάμεσα στο άγιο και το βέβηλο ή στο καθαρό και το ακάθαρτο, και ότι δεν υπάρχει καμία κοινωνία του Χριστού με τον Βελίαρ, ούτε του φωτός με το σκοτάδι, ούτε καμία συμφωνία του ναού του Θεού με τα είδωλα.

Διότι, έχοντας την ψυχή του βυθισμένη στο σκοτάδι της απιστίας και της αμάθειας, δεν γνώρισε ούτε κατανόησε ότι δεν υπάρχει καμία κοινωνία του φωτός με το σκότος ούτε συγκατάθεση του ναού του Θεού με τα είδωλα, ούτε ότι αντιπαρατάσσεται απέναντι σε ολόκληρη την οικουμένη και την καθολική Εκκλησία, η οποία εκτείνεται από τα πέρατα της γης έως τα πέρατα και είναι καταρτισμένη με ορθότατη και θεοπρεπή πίστη. Από αυτό, νομίζω, οι μαθητές του ανόσιου θα αποδεχθούν τον λόγο του με ευχαρίστηση και ικανοποίηση, ο οποίος κατασκευάζει τεράστια συκοφαντία και κατηγορία εναντίον των θεοφόρων πατέρων μας: ότι, δηλαδή, ο ένας έχοντας διαρκώς προ οφθαλμών την εικόνα του μεγάλου αποστόλου Παύλου την τιμούσε και την περιποιούνταν με σεμνότητα, ο άλλος προέτρεπε τους ζωγράφους να φιλοτεχνούν τα ομοιώματα των μαρτύρων, και άλλος, βλέποντάς τες ζωγραφισμένες σε τοίχους, γέμιζε από κατάνυξη και ωφέλεια· για τα οποία έχουν προλεχθεί διάφορα. Είναι δε άξιο της δικής του αφροσύνης και της αναισθησίας εκείνων που τα αποδέχτηκαν το επιχείρημα που χρησιμοποίησε για την αναίρεση των ιερών εικόνων: το οποίο είναι ότι ο Παύλος αποκάλεσε τον αρχιερέα ασβεστωμένο τοίχο. Διότι, τι θα μπορούσε να συνεισφέρει αυτό στον μάταιο σκοπό του;

Διότι ούτε θα κατανοούσε πόσο μεγάλη είναι η διαφορά ανάμεσα σε αυτά, ότι δηλαδή διαφέρουν όσο το φως από το σκοτάδι, ούτε ότι δεν υπάρχει καμία κοινωνία μεταξύ του ναού του Θεού και των ειδώλων ή συμφωνία του Χριστού με τον Βελίαρ.» Πώς λοιπόν, βλέποντας τον Θεοδόσιο να έχει πράξει τέτοια πράγματα και να συναναστρέφεται με αυτά, ο ονομαζόμενος από αυτούς Επιφάνιος τον ανέχθηκε; Πώς δεν τον κατηγόρησε για ειδωλολατρία, ούτε τον έλεγξε πιο θαρραλέα, αλλά αντίθετα τον εγκωμιάζει σε όλο το σύγγραμμά του και τον παρουσιάζει ξεκάθαρα ως ευσεβή προς τον Θεό, μαζί με τα παιδιά του και όλο τον βασιλικό του οίκο, από νεαρή ηλικία; Αλλά, ενώ για τον υπήκοο που πλανάται με τα είδωλα βρίσκεται σε μεγάλη αγωνία, και ενοχλεί τον Θεοδόσιο, ώστε, δυσφορώντας για το κακό, να διεγερθεί σε ζήλο ευσέβειας, τον ίδιο, που ήταν παγιδευμένος στην πλάνη των ειδώλων, δεν τον θεράπευσε. Και για να διορθωθούν άλλοι από την πτώση, έκανε πάρα πολλές παραινέσεις, εκείνον όμως που κειτόταν στην ίδια πτώση τον άφησε αδιόρθωτο· πράγμα παράξενο και παράδοξο στο άκουσμα. Διότι πώς θα ήταν ικανός να κηρύξει διόρθωση στους άλλους, παραμένοντας ο ίδιος αδιόρθωτος; Αποδεικνύεται δε και με άλλον τρόπο ότι ματαιολογεί και ψεύδεται. Διότι από το να λέει ότι μετά τις αιρέσεις έρχεται πάλι η ειδωλολατρία, τι πιο μάταιο ή παράλογο υπάρχει; Επειδή οι αιρέσεις δεν είχαν λάβει ακόμη τέλος, αλλά βρίσκονταν ακόμη σε ακμή και κατέστρεφαν τις ψυχές πολλών.

ΚΑΝΟΝΑΣ ΜΣΤ'. «Επίσκοπο ή Πρεσβύτερο, που έκαναν δεκτό βάπτισμα ή θυσία αιρετικών, διατάζουμε να καθαιρούνται· διότι, ποια συμφωνία υπάρχει μεταξύ του Χριστού και του Βελίαρ; Ή ποιο κοινό μέρος έχει ο πιστός με τον άπιστο;»

Γι' αυτό ο παρών Κανόνας ορίζει ότι, όποιος Επίσκοπος ή Πρεσβύτερος αποδεχθεί ως ορθό και αληθινό το βάπτισμα των αιρετικών ή την προσφερόμενη από αυτούς θυσία, προστάζουμε αυτός να καθαιρεθεί. Επειδή, τι συμφωνία έχει ο Χριστός με τον διάβολο; Ή τι μερίδιο έχει ο πιστός με τον άπιστο; Διότι εκείνοι που αποδέχονται τα των αιρετικών, ή έχουν και οι ίδιοι τα ίδια φρονήματα με αυτούς, ή τουλάχιστον δεν έχουν την προθυμία να τους ελευθερώσουν από την κακοδοξία τους. Διότι αυτοί που συναινούν στις δικές τους τελετές, πώς μπορούν να τους ελέγξουν ώστε να εγκαταλείψουν την κακόδοξη και πεπλανημένη τους αίρεση;

Ερμηνεία. Μέγα αμάρτημα θεωρεί ο παρών Κανών το να εισέλθει κάποιος Χριστιανός μέσα σε συναγωγή Ιουδαίων ή αιρετικών, για να προσευχηθεί. Διότι ποια μερίδα έχει ο πιστός με τον άπιστο, κατά τον θείο Απόστολο; Διότι, εάν οι ίδιοι οι Ιουδαίοι εισερχόμενοι στις συναγωγές τους και προσφέροντας θυσίες παρανομούν, επειδή απαγορεύεται σύμφωνα με τον νόμο να προσφέρουν θυσίες έξω από την Ιερουσαλήμ (όπως μαρτυρεί τούτο ο θείος Ιουστίνος στον διάλογο προς τον Τρύφωνα, ο Σωζόμενος στην Εκκλησιαστική Ιστορία, βιβλίο ε΄, κεφ. 21, και ο Χρυσόστομος στον β΄ λόγο κατά Ιουδαίων), πόσο μάλλον παρανομεί ο Χριστιανός εκείνος που συμπροσεύχεται με τους σταυρωτές του Χριστού; Αλλά και η εκκλησία και η σύναξη των αιρετικών, επειδή έχει αντίθετα φρονήματα από τους ορθοδόξους, δεν πρέπει να τιμάται, αλλά μάλλον να απορρίπτεται. Γι' αυτό και ο παρών Κανών ορίζει ότι, όποιος κληρικός ή λαϊκός εισέλθει μέσα σε συναγωγή Ιουδαίων και αιρετικών χάριν προσευχής, ο μεν κληρικός, ως διαπράξας μέγα αμάρτημα, να καθαιρείται ταυτοχρόνως και να αφορίζεται, ο δε λαϊκός να αφορίζεται μόνο. Επειδή, ως λαϊκός, αμάρτησε λιγότερο από τον κληρικό πράττοντας αυτό, και επειδή, όντας λαϊκός, δεν δύναται να καθαιρεθεί.

ΚΑΝΟΝΑΣ ΞΑ'. Όσοι παραδίδουν τους εαυτούς τους σε μάντεις, ή στους λεγόμενους εκατόνταρχους, ή σε άλλους παρόμοιους, προκειμένου να μάθουν από αυτούς ό,τι θα ήθελαν να τους αποκαλυφθεί, σύμφωνα με όσα έχουν οριστεί προηγουμένως από τους Πατέρες για αυτούς, ας υποπίπτουν στον κανόνα του εξαετούς επιτιμίου. Στο ίδιο ακριβώς επιτίμιο πρέπει να υποβάλλονται και όσοι περιφέρουν αρκούδες ή παρόμοια ζώα για διασκέδαση και βλάβη των πιο απλοϊκών, και εκείνοι που μιλούν για τύχη, πεπρωμένο, γενεαλογία και πλήθος άλλων τέτοιων λέξεων, σύμφωνα με τις φλυαρίες της πλάνης. Τους δε λεγόμενους νεφοδιώκτες, τους γητευτές, τους κατασκευαστές φυλακτών και τους μάντεις, εάν επιμένουν σε αυτά και δεν μεταστρέφονται ούτε αποφεύγουν αυτά τα ολέθρια και ειδωλολατρικά επιτηδεύματα, ορίζουμε να αποβάλλονται παντελώς από την Εκκλησία. Όπως ακριβώς διατάζουν και οι ιεροί Κανόνες. «Διότι, ποια κοινωνία υπάρχει μεταξύ φωτός και σκότους;», όπως λέει ο Απόστολος. «Ή ποια συγκατάθεση υπάρχει μεταξύ του ναού του Θεού και των ειδώλων; Ή ποια μερίδα έχει ο πιστός με τον άπιστο; Και ποια συμφωνία υπάρχει μεταξύ του Χριστού και του Βελίαρ;»

Διότι, ποια κοινωνία έχει το φως με το σκότος; Ή ποια ένωση έχει ο Ναός του Θεού με τον βωμό των ειδώλων; Ποια μερίδα έχει ο πιστός με τον άπιστο; Ή ποια συμφωνία έχει ο Χριστός με τον διάβολο, καθώς λέει ο Παύλος; Πρέπει δε να σημειώσουμε ότι το επιτίμιο που επιβάλλει ο παρών Κανόνας, το επιβάλλει μόνο στους λαϊκούς, τόσο σε εκείνους που πράττουν τέτοια διαβολικά και μαγικά έργα, τα οποία απαριθμήσαμε παραπάνω, όσο και σε εκείνους που παραδίδουν τον εαυτό τους σε αυτούς. Διότι όσοι ιερωμένοι κληρικοί τυχόν έπρατταν τέτοια, οπωσδήποτε καθαιρούνται, σύμφωνα με τον Βαλσαμώνα και τον Ζωναρά.

Εγώ δε σας λέγω ως σε τέκνα: έστω και ως ανταπόδοση και ανταμοιβή εκπληρώνοντάς το, πλατυνθείτε και εσείς, και δεχθείτε μας όπως και εμείς σας δεχθήκαμε στα σπλάγχνα μας, και αγαπήστε μας, απομακρύνοντας και διαχωρίζοντας τους εαυτούς σας από τη στοργή των απίστων, καθώς εκ φύσεως απέχουν και έχουν διαχωριστεί μεταξύ τους η πίστη και η απιστία, η δικαιοσύνη και η αδικία, το φως από το σκότος, ο Χριστός από τον αντίχριστο, ο ίδιος ο πιστός από τον άπιστο, ο ναός του Θεού και ο ναός των ειδώλων. Εάν λοιπόν ανήκετε στη δικαιοσύνη, στο φως, στον Χριστό, εάν είστε πιστοί, ναός του Θεού, αποστασιοποιηθείτε και χωριστείτε από το σκότος, από την αδικία, από τον αντίχριστο· διότι αυτά ανήκουν στους απίστους και σε αυτούς που κατέστησαν τους εαυτούς τους ναούς ειδώλων, από τους οποίους πρέπει να έχετε χωριστεί και να είστε αποκομμένοι. Διότι τότε και ο Κύριος θα σας δεχθεί και θα κατοικήσει μέσα σας και θα περπατήσει ανάμεσά σας, κατευθύνοντας όλα τα μονοπάτια και τα βήματά σας. — Ή και κατ' αυτόν τον τρόπο: «το στόμα μας έχει ανοίξει», αντί του ότι είμαστε έτοιμοι και προετοιμασμένοι να σας τα διδάξουμε όλα με απλότητα και ευρυχωρία καρδιάς. Γι' αυτό και εσείς να τα αποδέχεστε πρόθυμα. Το δε «προς την ίδια ανταπόδοση», «ως σε τέκνα λέγω», έχει ειπωθεί κατ' έλλειψη· διότι παραλείπεται το «να επιδείξετε» ή «να προσφέρετε».

42. Όπως ακριβώς ο διαχωρισμός φωτός και σκότους είναι σαφής και η ανάμειξή τους αδύνατη· «Διότι ποια κοινωνία», λέει, «έχει το φως με το σκοτάδι ή ποια μερίδα έχει ο πιστός με τον άπιστο;», έτσι, και σε αυτούς που έχουν το Άγιο Πνεύμα, είναι τόσο μεγάλη η απόσταση και ο διαχωρισμός από εκείνους που δεν το έχουν. Διότι οι μεν έχουν το πολίτευμά τους στον ουρανό, έχοντας ήδη γίνει άγγελοι από άνθρωποι, ενώ οι δε κάθονται ακόμη στο προγονικό σκοτάδι και στη σκιά του θανάτου, προσηλωμένοι στη γη και στα επίγεια πράγματα· και οι μεν καταυγάζονται από το νοητό και ανέσπερο φως, ενώ οι δε μόνο από το αισθητό· και οι μεν βλέπουν τον εαυτό τους και τους πλησίον, ενώ οι δε, αν και βλέπουν καθημερινά και τον εαυτό τους και τους πλησίον να πεθαίνουν, αγνοούν ότι είναι άνθρωποι και πεθαίνουν ως άνθρωποι· και έχοντας αυτή την άγνοια, δεν πιστεύουν στην κρίση ούτε ότι θα υπάρξει ανάσταση και ανταπόδοση στον καθένα για όσα έπραξε στη ζωή του.

Προς τον μοναχό Συμεών. Το ερώτημα που τέθηκε από την τιμιότητά σου οφείλει να λάβει τη διασάφηση αφ' εαυτού του· διότι δεν ανήκεις στους αμύητους, αλλά σε αυτούς που είναι σε θέση να ωφελούν και άλλους. Διότι, ποια κοινωνία, λέει ο απόστολος, υπάρχει μεταξύ του φωτός και του σκότους; Ή ποια μερίδα έχει ο πιστός με τον άπιστο; Εάν λοιπόν το ποτήριο της ευλογίας είναι κοινωνία του αίματος του Χριστού και ο άρτος τον οποίο τεμαχίζουμε είναι κοινωνία του σώματος του Χριστού, είναι προφανές ότι και το αιρετικό ποτήριο και ο άρτος είναι κοινωνία του αντιδίκου. Εφόσον λοιπόν αυτά ομολογουμένως έχουν έτσι, είναι φανερό ότι για όσους έχουν κοιμηθεί στην καθεμία από τις δύο κοινωνίες, σε αυτήν θα λάβουν και την αντίστοιχη κληρονομιά τους. Εμείς, ωστόσο, πρέπει να φυλαγόμαστε από το να κάνουμε εγκεκριμένα την αναφορά για τέτοια άτομα, ώστε να μην ακούσουμε: ζητάτε και δεν λαμβάνετε, διότι κακώς ζητάτε.

Και πάλι πρέπει να εξετάσουμε και τούτο, ότι δικαιολογημένα αποχωρίζονται οι ασεβείς από τους ευσεβείς, και οι νόθοι από τους γνήσιους, και οι διεστραμμένοι από τους ειλικρινείς, και οι δόλιοι από τους ευλαβείς, και οι πονηροί από τους αγαθούς. Διότι «ποια κοινωνία έχει το φως με το σκότος;», λέει, «ή ποια συμφωνία έχει ο Χριστός με τον Βελίαρ;». Ώστε και εμείς πολλές φορές λόγω ανοχής δεν αποκόπτουμε τέτοιους ανθρώπους. Ακόμη και αν φαίνεται ότι με τέχνασμα μένουν απαρατήρητοι, οι ίδιοι ελέγχονται από τον εαυτό τους και αυτοί απομονώνουν και διαχωρίζουν τους εαυτούς τους, ή αν θέλεις, όπως αναφέρεται στο Γεροντικό, ο τόπος εκδιώκει εκείνους που δεν επιτελούν το έργο του τόπου. Προσευχηθείτε, λοιπόν, να επανέλθουν, προσευχηθείτε δε και για εμένα τον ασθενή στην ψυχή και στο σώμα, επειδή άρχισα πάλι να ασθενώ, ώστε με το έλεός Του να υπάρξει θεία επίσκεψη και στα δύο και με τους οικτιρμούς Του να σωθούμε όλοι εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος νυν και αεί και στους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Επειδή, λοιπόν, αυτόν τον σκοπό θέσαμε και έτσι αποφασίσαμε, ας πράττουμε τα σύμφωνα με τον σκοπό και το βούλημά μας, αδελφοί, ιχνηλατώντας τους βίους των αγίων, ακολουθώντας τα διδάγματά τους, ρυθμίζοντας τη ζωή μας σύμφωνα με τα παραδείγματά τους, χωρίς να κοιτάζουμε εδώ και εκεί, δεξιά και αριστερά, εξαιτίας εκείνων που ίσως στη σημερινή γενιά παραπλανούν και διαφθείρουν την ακρίβεια της πνευματικής πολιτείας, αλλά πορευόμενοι τη βασιλική οδό, στην οποία βρίσκεται η αδιάκριτη υπακοή, η θεομίμητη ταπεινοφροσύνη, η ουράνια απροσπάθεια, η θεϊκή αγνεία, η ισάγγελη απάθεια, η πραότητα, η ευθύτητα, η αγάπη, η ειρήνη, η προθυμία, η υπομονή, η εργασία, ή οποιαδήποτε άλλη θεοειδής πράξη, και όχι δαιμονική. Διότι η παρακοή και ο γογγυσμός και η υπερηφάνεια και η κενοδοξία, η αργία και η παρρησία, η προσπάθεια και η φιλοσαρκία και τα άλλα έργα της κακίας στέκονται αντίθετα προς τις αρετές. Και τις μεν ο Θεός είναι που τις γεννά, ενώ τις δε, όπως έχει ειπωθεί, ο Σατανάς, και δεν υπάρχει καμία «κοινωνία φωτός προς το σκότος», ούτε «συμφωνία του Χριστού με τον Βελίαρ». Ας γίνετε λοιπόν υιοί Θεού, υιοί ευπειθείας, υιοί υπακοής, και όχι τέκνα οργής, τέκνα απειθείας, υιοί απωλείας.

Διότι το Θείο είναι παντελώς απερίληπτο και απερίγραπτο, όπως ομολογείται από κάθε θεολόγο. Στο ότι βέβαια το Θείο είναι απερίληπτο και απερίγραπτο, θα προσθέσω ότι είναι επίσης άπειρο, αόριστο και ασχημάτιστο, και όσα λέγονται μέσω της αφαίρεσης αυτών που δεν είναι, είναι νομίζω σε όλους προφανή. «Ποια κοινωνία υπάρχει μεταξύ φωτός και σκότους;», μπορεί να ειπωθεί και εδώ, «ή ποια συμφωνία του Χριστού με τον Βελίαλ;» Ή των ιερών εικόνων με τα δαιμονικά είδωλα; Επειδή αλλιώς θα έπρεπε, πριν από τα αιτιατά, να σεβόμαστε και να προσκυνούμε τα αίτια, όπως λέγεται, την Αστάρτη και τον Χαμώς, το βδέλυγμα των Σιδωνίων, τον Απόλλωνα, τον Δία, τον Κρόνο και τους άλλους παντοδαπούς θεούς των Ελλήνων, οι οποίοι, λόγω της άγνοιας από δαιμονική πλάνη, μεταθέτοντας τη λατρεία από τον Δημιουργό Θεό στα δημιουργήματα, «λάτρευσαν», όπως λέγεται, «την κτίση παρά τον Κτίσαντα», κατολισθαίνοντας σε ένα βάραθρο πολυθεΐας. Για εμάς όμως υπάρχει ένας Θεός που προσκυνείται εν Τριάδι.

«Ποια συμφωνία μπορεί να υπάρξει μεταξύ του Χριστού και του Βελίαρ; Ή ποια μερίδα έχει ο πιστός με τον άπιστο; Και ποια συγκατάθεση μπορεί να υπάρχει ανάμεσα στον ναό του Θεού και τα είδωλα;» Και πάλι: «Να απομακρύνεστε από κάθε αδελφό που συμπεριφέρεται άτακτα και όχι σύμφωνα με την παράδοση που παρέλαβαν από εμάς.» Και πάλι: «Εάν κάποιος που ονομάζεται αδελφός είναι πόρνος ή πλεονέκτης ή ειδωλολάτρης ή λοίδορος ή μέθυσος ή άρπαγας, με έναν τέτοιον ούτε να συντρώγετε.» Όλα αυτά λοιπόν φοβίζουν και συγκλονίζουν την καρδιά μας· και για τον λόγο αυτό αποφασίσαμε να υπομείνουμε κάθε θλίψη και στενοχώρια παρά να εγκαταλείψουμε την προσωπική μας ασφάλεια και σωτηρία. Αλλ' επειδή είναι γραμμένο: «Είτε πάσχει ένα μέλος, συμπάσχουν όλα τα μέλη· είτε δοξάζεται ένα μέλος, χαίρονται μαζί του όλα τα μέλη·», και εσείς είστε γνήσια μέλη μας και καρδιακά μας σπλάχνα, κρίναμε αναγκαίο να σας αναγγείλουμε την παρούσα κατάσταση, ώστε να τη γνωρίζετε, και γνωρίζοντάς την να συμπάσχετε και να παρακολουθείτε όσα πρόκειται να συμβούν εξαιτίας αυτής· «Διότι, όταν κάνεις το αγαθό», λέει, «να περιμένεις και τον πειρασμό γι' αυτό». Κρίνετε δε και εσείς οι ίδιοι αυτό που λέγεται, σας παρακαλώ, αν είναι δίκαιο αυτούς που εκδιώχθηκαν από τα δικά τους μοναστήρια υπέρ της αλήθειας, και αυτούς που κατέχουν τα μοναστήρια προδίδοντας την αλήθεια, να τους βλέπουμε ως ίσους και να τους θεωρούμε αποδεκτούς σε εκκλησιαστική κοινωνία.

Γι' αυτόν τον λόγο και τώρα εγκαλούμαστε, διότι απαγορεύσαμε να μνημονεύεται στις ιερές δεήσεις κατά τη θεία μυσταγωγία από ορθόδοξο κάποιος που υποκρινόταν τον ορθόδοξο, αλλά βρισκόταν σε κοινωνία με την αίρεση μέχρι τέλους. Διότι, εάν προλάβαινε, έστω και κατά την ώρα του θανάτου, μέσω της εξομολόγησης να μεταλάβει τα άγια μυστήρια, θα μπορούσε ο ορθόδοξος να κάνει αναφορά υπέρ αυτού. Επειδή όμως απεβίωσε ενώ βρισκόταν σε κοινωνία με την αίρεση, πώς είναι δυνατόν ένας τέτοιος άνθρωπος να ενταχθεί στην ορθόδοξη κοινωνία; Γι' αυτό εξάλλου λέει ο ιερός Απόστολος: «Το ποτήριο της ευλογίας, το οποίο ευλογούμε, δεν είναι κοινωνία του αίματος του Χριστού; Ο άρτος τον οποίο κόβουμε, δεν είναι κοινωνία του σώματος του Χριστού; Διότι ένας άρτος, ένα σώμα είμαστε οι πολλοί· διότι όλοι μετέχουμε από τον έναν άρτο». Επομένως, κατ' αναλογία, και η κοινωνία του αιρετικού άρτου και του ποτηρίου ανήκει στην αντίθετη μερίδα· και το ένα σώμα καθιστά όσους κοινωνούν μαζί του αποξενωμένους από τον Χριστό· διότι δεν υπάρχει καμία «Κοινωνία του φωτός με το σκότος, ούτε μετοχή της δικαιοσύνης με την ανομία, ούτε μερίδιο του πιστού με τον άπιστο, ούτε συμφωνία του ναού του Θεού με τα είδωλα», όπως αλλού ο ίδιος αναφώνησε.

Και ιδού, πρώτα επιχειρεί αυτήν τη δοκιμασία: αφού τέλεσε κάποια λαμπρή θυσία και ετοίμασε με αυτή την αφορμή ένα πολυτελές τραπέζι, διατάζει τον γενναίο Κινάμωνα να καθίσει και να συνεστιωθεί μαζί με τους υπόλοιπους άρχοντες. Εκείνος όμως, έχοντας διδαχθεί από τον Παύλο ή, για να πούμε το ορθότερο, επειδή θυμόταν καλά από πριν ότι δεν υπάρχει καμία συμφωνία μεταξύ του Χριστού και του Βελίαρ, ούτε είναι δυνατόν όσοι πιστεύουν στον Χριστό «να πίνουν ποτήριο Κυρίου και ποτήριο δαιμονίων», αρνήθηκε τη συνεστίαση.

Τι κοινωνία υπάρχει μεταξύ σκότους και φωτός; Ή ποια σχέση υπάρχει μεταξύ του Χριστού και του Βελίαρ, και ποια συνάφεια μεταξύ πιστού και απίστου και μεταξύ καθαρού και ακαθάρτου; Όμως, προς τι τα πολλά λόγια; Με έναν λόγο, τα μεν αγάλματα των Ειδωλολατρών, ως άθεα και ακάθαρτα, τα βδελύσσομαι και τα αποστρέφομαι μαζί με όλη τη λατρεία τους. Τον δε Χριστό, ως αληθινό Θεό και Δημιουργό, τον σέβομαι και τον τιμώ και του απονέμω τη σχετική προσκύνηση. Ακούγοντας αυτά ο άθεος και παράνομος αδελφός του, αμέσως του ανταποδίδει την απόφαση για θάνατο δια ξίφους. Ενώ δε οδηγούνταν προς τον τόπο της σφαγής, πληρούται από το θείο Πνεύμα, και ομιλεί προφητικά για τα μέλλοντα, λέγοντας ότι αυτή η πίστη, μέσω της οποίας εγώ τελειώνομαι σήμερα, θα εξαπλωθεί και θα διευρυνθεί σε όλη τη βουλγαρική γη, έστω και αν εσείς νομίζετε ότι με τον θάνατό μου θα την περιορίσετε· σε κάθε τόπο θα στηθεί το σημείο του σταυρού, οι θείοι οίκοι θα ανοικοδομηθούν, και καθαροί ιερείς θα λειτουργούν με καθαρότητα στον καθαρό Θεό· και θυσίες αινέσεως και δοξολογίας θα προσφερθούν στη ζωοποιό Τριάδα.