Πατερικές αναφορές στο Β΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 6:16

Αυτές λοιπόν τις μαρτυρίες τις παραθέσαμε τώρα, όχι επειδή θέλουμε να αποδείξουμε ότι ο Χριστός είναι κατά τον ίδιο τρόπο απλός άνθρωπος — μη γένοιτο — αλλά επειδή θέλουμε να καταστήσουμε φανερό, απέναντι σε εκείνους που, κατά μανιχαϊκό τρόπο, κακολογούν, αποστρέφονται και βδελύσσονται τη βουλευτική και ενεργητική ιδιότητα της νοερής μας ψυχής, ως κατ’ εικόνα Θεού, το καθαρό και ακατηγόρητο της θεόκτιστης και δικής μας θελήσεως και ενεργείας. Και αυτό το παθαίνουν — όπως πολλές φορές είπα, και το λέγω και τώρα με μάρτυρα τον Θεό — επειδή δεν έχουν μέσα τους τη θεία ενέργεια του Αγίου Πνεύματος· διότι, αν κατοίκησε μέσα τους ο Θεός, που είπε «Θα κατοικήσω μέσα στους ανθρώπους και θα περιπατήσω ανάμεσά τους», τότε και αυτοί θα γίνονταν χριστοί και αδελφοί του Χριστού, ο οποίος έγινε πρωτότοκος μεταξύ πολλών αδελφών. Ο ίδιος ο Χριστός, κατοικώντας μέσα τους, και η ενέργεια της θεότητός Του που ενεργεί μέσα τους, θα τους δίδασκαν ολοφάνερα, όχι με λόγια, αλλά με καρδιακά και ενυπόστατα πράγματα και ενεργήματα, ώστε να βλέπουν καθαρά μέσα τους τόσο τη θεία ενέργεια της θεότητας του Αγίου Πνεύματος, όσο και την ψυχική και ζωτική, φυσική, κατ’ εικόνα Θεού, άμωμη ενέργεια που είναι δική τους. Και βέβαια, αν είχαν γίνει χριστοφόροι και θεοφόροι, θα γνώριζαν ολοφάνερα και τη φυσική και θεόφυτη θέληση και επιθυμία της ψυχής τους, η οποία ποθεί, επιζητεί και έχει μέσα στον νόμο του Κυρίου και στο θέλημα του Κυρίου το ίδιο της το θέλημα, και μελετά στον νόμο του θελήματός Του ημέρα και νύχτα, θελητικά και επιθυμητικά και ερωτικά και ολοτελώς και ολοθελήτως· και τότε, από το υπόδειγμα που θα είχαν μέσα τους, θα πείθονταν ότι ούτε το δικό μας, το θεόφυτο θέλημα της ψυχής είναι πονηρό, αλλά είναι υπηρέτης και εκπληρωτής των θείων εντολών, ούτε πάλι είναι δυνατόν το θείο θέλημα να εκπληρωθεί από εμάς με οποιονδήποτε τρόπο, παρά μόνο διά του ουσιώδους και θεόφυτου και συμφύτου νοερού θελήματος της θεοχαράκτου ψυχής μας. Και αν μπορούσαν να διαγνώσουν αυτά, δεν θα ονόμαζαν πλέον πονηρό το δικό μας θέλημα. Και αν είχαν βεβαιωθεί γι’ αυτό, δεν θα πολεμούσαν εκείνους που αδιαιρέτως και αμάχως και ειρηνικά κηρύττουν στο Χριστό μας το θείο και το θεόκτιστο θέλημα, καθώς και τις ενουσίους ενέργειες της θεότητός Του και της ανθρωπότητός Του, οι οποίες συνεργούν και ενεργούν ομοίως, ενώ όλα όσα είναι δικά μας οδηγούνται από τη βουλή του Θεού Λόγου, ο οποίος είναι υπεράνω ημών· σ’ Αυτόν η δόξα και το κράτος στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Μακάριοι είναι όσοι, μέσω πρόσκαιρων πόνων, καρπώνονται την αιώνια ανάπαυση και, με το να συμπάσχουν με τον Χριστό, συμβασιλεύουν μαζί Του και Τον λατρεύουν αδιάκοπα. Διότι η έκφραση «ημέρα και νύχτα» εδώ δηλώνει το ακατάπαυστο. Διότι εκεί δεν θα υπάρχει νύχτα, αλλά μία ημέρα, η οποία, αντί για τον αισθητό ήλιο, θα καταυγάζεται από τον Ήλιο της δικαιοσύνης. Ίσως πάλι ως νύχτα να νοούνται τα απόκρυφα και βαθιά μυστήρια της γνώσης, ενώ ως ημέρα τα σαφή και ευκολονόητα. Ναός Του δε είναι ολόκληρη η κτίση που ανακαινίζεται δια του Πνεύματος, και πρωτίστως εκείνοι που φύλαξαν σώο και άσβεστο τον αρραβώνα του Πνεύματος, στους οποίους έχει υποσχεθεί ότι θα ενοικήσει και θα εμπεριπατήσει.

Και πάλι ο Κύριος λέγει: «Κανείς δεν μπορεί να δουλεύει σε δύο κυρίους», και τα εξής· μέσω των οποίων δίδαξε και κατέδειξε, ορίζοντας με σαφήνεια και λέγοντας ότι ούτε εκείνοι που εμπλέκονται στη μέριμνα των πραγμάτων που είναι όντως αναγκαία για τη ζωή μπορούν να δουλεύουν [στον Θεό], πόσο μάλλον να γίνουν μαθητές Του, πράγμα το οποίο αντιλήφθηκε ο Απόστολος εξετάζοντάς το ευρύτερα· διότι είπε: «Τι σχέση έχει η δικαιοσύνη με την ανομία; Και τι κοινωνία έχει το φως με το σκοτάδι; Ποια συμφωνία υπάρχει μεταξύ του Χριστού και του Βελίαρ; Ή ποια μερίδα έχει ο πιστός με τον άπιστο; Και ποια συγκατάθεση υπάρχει μεταξύ του ναού [του Θεού] και των ειδώλων;» Και πάλι ορίζει με σαφήνεια: «Η σάρκα επιθυμεί ενάντια στο πνεύμα, και το πνεύμα ενάντια στη σάρκα· αυτά τα δύο αντιτίθενται το ένα στο άλλο, ώστε να μην κάνετε εκείνα που θα θέλατε.» Πρέπει δηλαδή να ελευθερωθεί κανείς πρώτα από τον καταδυνάστη διάβολο, ο οποίος ωθεί προς την αμαρτία εκείνον που κρατείται αιχμάλωτος από αυτήν. Αναφέραμε λοιπόν ότι οφείλει να επιθυμεί, αφού απαρνηθεί όλα τα παρόντα και τον ίδιο του τον εαυτό, και αφού απομακρυνθεί από την εμπαθή προσκόλληση στη ζωή, να μαθητεύσει στον Κύριο, σύμφωνα με όσα ο ίδιος έχει πει: «Εάν κάποιος θέλει να έρθει οπίσω μου, ας απαρνηθεί τον εαυτό του, ας σηκώσει τον σταυρό του και ας με ακολουθήσει», το οποίο σημαίνει το να είναι μαθητής μου. Και δεν προσταζόμαστε να περιφρονούμε μόνο τα υπάρχοντά μας και τα αναγκαία για τη ζωή, αλλά διδασκόμαστε να υψωνόμαστε και πάνω από τα καθιερωμένα μεταξύ μας δίκαια καθήκοντα που απορρέουν από τη φύση και τον νόμο, καθώς ο Κύριος λέει: «Εκείνος που αγαπά πατέρα ή μητέρα περισσότερο από εμένα, δεν είναι άξιός μου.»

Εφόσον, λοιπόν, αναφαίνονται τέτοιοι παράλογοι και αντίθετοι προς την αλήθεια συλλογισμοί, είναι ανάγκη να λέμε ότι ο Υιός είναι εξολοκλήρου το ίδιον εκ της ουσίας του Πατρός. Διότι το να λέγεται γενικώς ότι ο Θεός μετέχεται, είναι ίσο με το να λέμε ότι και γεννά· και το να γεννά τι άλλο σημαίνει παρά Υιό; Αυτού του ίδιου του Υιού, λοιπόν, μετέχουν τα πάντα σύμφωνα με τη χάρη που χορηγείται από αυτόν μέσω του Πνεύματος· και από αυτό καθίσταται φανερό ότι ο ίδιος ο Υιός δεν μετέχει σε τίποτα, αλλά εκείνο που μετέχεται από τον Πατέρα, αυτό είναι ο Υιός. Διότι, μετέχοντας στον ίδιο τον Υιό, λέγεται ότι μετέχουμε στον Θεό. Και αυτό είναι εκείνο που έλεγε ο Πέτρος: «Για να γίνετε κοινωνοί θείας φύσεως», καθώς λέει και ο Απόστολος: «Δεν γνωρίζετε ότι είστε ναός του Θεού;» και «Διότι εμείς είμαστε ναός του ζωντανού Θεού». Και βλέποντας τον ίδιο τον Υιό, βλέπουμε τον Πατέρα. Διότι η εννόηση και η κατάληψη του Υιού αποτελεί γνώση του Πατρός, λόγω του ότι είναι το ίδιον γέννημα εκ της ουσίας Του. Και όπως ακριβώς το να μετέχεται ο Θεός κανείς από εσάς δεν θα το αποκαλούσε πλέον πάθος και μερισμό της ουσίας του Θεού (διότι έχει δηλωθεί και ομολογηθεί ότι ο Θεός μετέχεται, και ότι το να μετέχεται και το να γεννά είναι το ίδιο), έτσι και το γέννημα δεν αποτελεί πάθος, ούτε μερισμό εκείνης της μακάριας ουσίας.

Επειδή λοιπόν προκύπτουν τέτοιοι παράλογοι και αντίθετοι προς την αλήθεια συλλογισμοί, είναι ανάγκη να λέμε ότι η έκφραση «εκ της ουσίας του Πατρός» σημαίνει πως ο Υιός αποτελεί καθ' ολοκληρίαν ίδιον αυτού. Διότι το να λέμε γενικά ότι ο Θεός «μετέχεται», ισοδυναμεί με το να λέμε ότι και γεννά. Και το «γεννά» τι άλλο σημαίνει παρά τον Υιό; Αυτού του ίδιου του Υιού μετέχουν τα πάντα σύμφωνα με τη χάρη του Πνεύματος που χορηγείται από αυτόν. Και από αυτό γίνεται φανερό ότι ο μεν ίδιος ο Υιός δεν μετέχει σε τίποτε, αλλά αυτό που αποτελεί αντικείμενο μετοχής εκ του Πατρός, αυτό είναι ο Υιός. Διότι, μετέχοντας στον ίδιο τον Υιό, λέγεται ότι μετέχουμε στον Θεό. Και αυτό είναι που έλεγε ο Πέτρος: «για να γίνετε κοινωνοί της θείας φύσεως», όπως αναφέρει και ο απόστολος: «δεν γνωρίζετε ότι είστε ναός του Θεού;» και: «εμείς είμαστε ναοί του ζωντανού Θεού». Και βλέποντας τον ίδιο τον Υιό, «βλέπουμε τον Πατέρα». Διότι η εννόηση και η κατανόηση του Υιού αποτελεί γνώση περί του Πατρός, επειδή είναι ίδιον γέννημα εκ της ουσίας Του. Όπως, λοιπόν, κανείς από εσάς δεν θα μπορούσε πλέον να πει ότι το να μετέχεται ο Θεός αποτελεί πάθος και μερισμό της ουσίας Του —διότι έχετε παραδεχθεί και ομολογήσει ότι ο Θεός μετέχεται και ότι είναι το ίδιο πράγμα το να μετέχεται και το να γεννά— έτσι και το γέννημα δεν συνιστά πάθος ούτε μερισμό εκείνης της μακάριας ουσίας.

Είμαστε μεν πεπεισμένοι ότι, επειδή είστε λειτουργοί του Θεού και καλοί οικονόμοι, είστε ικανοί να διευθετήσετε όλα τα ζητήματα της Εκκλησίας· επειδή όμως έφθασε και σε εμάς η είδηση ότι πάρα πολλοί, οι οποίοι προηγουμένως είχαν χωριστεί από εμάς λόγω φιλονικίας, τώρα επιθυμούν να ειρηνεύσουν, και ότι πολλοί επίσης, αφού απομακρύνθηκαν από τη σχέση τους με τους Αρειομανίτες, επιδιώκουν την κοινωνία με εμάς, θεωρήσαμε αναγκαίο, αυτά τα οποία γράψαμε και εμείς και οι αγαπητοί μας Ευσέβιος και Αστέριος, να τα γράψουμε προς τη χρηστότητά σας, αγαπητοί και αληθινά ποθεινότατοι συλλειτουργοί, χαιρόμενοι από τη μία πλευρά για αυτή την είδηση, και προσευχόμενοι από την άλλη ώστε, εάν κάποιος παραμένει ακόμη μακριά μας και εάν κάποιος φαίνεται ακόμη να συνέρχεται με τους Αρειανούς, αυτός να αποκοπεί από τη μανία τους, ώστε στο εξής όλοι παντού να λέγουν: «εις Κύριος, μία πίστις». Διότι τι είναι τόσο «καλό», όπως είπε ο υμνωδός, ή τι τόσο «τερπνό, παρά το να κατοικούν οι αδελφοί μαζί»; Οίκος δικός μας είναι η Εκκλησία και πρέπει το φρόνημά μας να είναι το ίδιο· διότι έτσι πιστεύουμε ότι και ο Κύριος θα κατοικήσει μαζί μας, ο Οποίος λέει: «θα ενοικήσω μέσα τους και θα περπατήσω ανάμεσά τους» και «εδώ θα κατοικήσω, διότι την εξέλεξα». Αλλά «εδώ» πού αλλού, παρά εκεί όπου κηρύσσεται μία πίστη και ευσέβεια;

Ερώτηση του ίδιου: Μπορεί κάποιος να πει ότι το Άγιο Πνεύμα κατοικεί μέσα σε έναν αμαρτωλό; Και αν πεις, Πάτερ, ότι δεν το έχει, τότε πώς προστατεύονται οι αμαρτωλοί; Απόκριση: Οι άγιοι αξιώνονται να έχουν το Άγιο Πνεύμα και γίνονται ναός του: «Διότι θα κατοικήσω μέσα τους», λέει, «και θα περιπατήσω ανάμεσά τους». Οι αμαρτωλοί, όμως, είναι ξένοι προς αυτό, σύμφωνα με το γραμμένο: «Σε κακόβουλη ψυχή δεν θα εισέλθει η σοφία». Προστατεύονται όμως από την αγαθότητα του Θεού. Σε όλα λοιπόν ας αναπέμψουμε ευχαριστία στην άφατη φιλανθρωπία Του. Σε Αυτόν ανήκει η δόξα στους αιώνες. Αμήν.

Δεν γνωρίζεις ότι η κοιλιά δεν διασώζει ό,τι της παρακατατεθεί; Η κοιλιά είναι ο πιο αναξιόπιστος συναλλασσόμενος· είναι ένα αφύλακτο ταμείο, το οποίο, αν και έχουν εναποτεθεί μέσα του πολλά, παρακρατεί μεν τη βλάβη, δεν διασώζει όμως τα όσα της παραδόθηκαν. Πρόσεξε, μήπως αύριο, ερχόμενος από τη μέθη, σου λεχθούν τα όσα μόλις αναγνώστηκαν: «Δεν εξέλεξα αυτή την νηστεία, λέγει ο Κύριος». Γιατί αναμειγνύεις τα ασυμβίβαστα; Ποια σχέση έχει η νηστεία με τη μέθη; Ποια κοινωνία έχει η οινοποσία με την εγκράτεια; Ποια συμφωνία υπάρχει μεταξύ του ναού του Θεού και των ειδώλων; Διότι ναός του Θεού είναι εκείνοι στους οποίους ενοικεί το Πνεύμα του Θεού, ενώ ναός ειδώλων είναι εκείνοι που μέσω της μέθης υποδέχονται τον συρφετό της ακολασίας. Η σημερινή ημέρα είναι το προπύλαιο των νηστειών. Και ασφαλώς, εκείνος που βεβηλώθηκε στα πρόθυρα δεν είναι άξιος να εισέλθει στα άγια. Κανένας δούλος, όταν θέλει να εξευμενίσει τον κύριό του, δεν χρησιμοποιεί ως προστάτη και μεσολαβητή τον εχθρό του.

Κεφάλαιο Α΄. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Κανείς δεν μπορεί να δουλεύει σε δύο κυρίους· διότι ή θα μισήσει τον έναν και θα αγαπήσει τον άλλον, ή θα προσηλωθεί στον έναν και θα περιφρονήσει τον άλλον. Δεν μπορείτε να δουλεύετε στον Θεό και στον μαμωνά. ΠΡΟΣ ΚΟΡ. Β΄. Μην μπαίνετε σε αταίριαστο ζυγό με τους απίστους. Διότι ποια μετοχή υπάρχει μεταξύ δικαιοσύνης και ανομίας; Ή ποια κοινωνία έχει το φως με το σκοτάδι; Ποια δε συμφωνία υπάρχει μεταξύ του Χριστού και του Βελίαλ; Ή ποια μερίδα έχει ο πιστός μαζί με τον άπιστο; Και ποιος συμβιβασμός μπορεί να υπάρξει μεταξύ του ναού του Θεού και των ειδώλων;

Κεφάλαιο 6. Ιωάννης. Εάν κάποιος με αγαπά, θα τηρήσει τον λόγο μου, και ο Πατέρας μου θα τον αγαπήσει· και θα έλθουμε σε αυτόν, και θα κάνουμε την κατοικία μας μαζί του. Β΄ Προς Κορινθίους. Διότι εσείς είστε ναός του ζωντανού Θεού. Διότι λέει η Γραφή, ότι θα κατοικήσω μέσα τους, και θα περπατήσω ανάμεσά τους, και θα είμαι Θεός τους.

«Και ποια συμφωνία υπάρχει μεταξύ του ναού του Θεού και των ειδώλων;» Και πάλι κατηγορηματικά αναφέρει: «Η σάρκα επιθυμεί ενάντια στο πνεύμα, και το πνεύμα ενάντια στη σάρκα. Αυτά τα δύο αντιτίθενται το ένα στο άλλο, ώστε να μην κάνετε εκείνα που θα θέλατε.» Ας θυμηθούμε, επιπλέον, τι είπε, διδάσκοντάς μας με τρόπο ακόμη πιο ελεγκτικό: «Διότι γνωρίζω ότι ο νόμος είναι πνευματικός· εγώ όμως είμαι σαρκικός, πουλημένος στην αμαρτία. Επειδή αυτό που πράττω, δεν το κατανοώ· διότι δεν κάνω το αγαθό που θέλω, αλλά πράττω το κακό που μισώ. Αν όμως κάνω αυτό που εγώ δεν θέλω, συμφωνώ με τον νόμο ότι είναι καλός. Τώρα, λοιπόν, δεν το πράττω πλέον εγώ αυτό, αλλά η αμαρτία που κατοικεί μέσα μου.» Και αφού ανέπτυξε αυτή την ίδια θέση εκτενέστερα, ότι δηλαδή είναι αδύνατον αυτός που κυριαρχείται από την αμαρτία να είναι δούλος του Κυρίου, μας υποδεικνύει φανερά Εκείνον που μας λυτρώνει από μια τέτοια τυραννία, λέγοντας: «Ταλαίπωρος άνθρωπος εγώ, ποιος θα με γλιτώσει από το σώμα τούτου του θανάτου; Ευχαριστώ τον Θεό μέσω του Ιησού Χριστού του Κυρίου μας.» Και λίγο μετά προσθέτει: «Καμία κατάκριση, επομένως, δεν υπάρχει τώρα για εκείνους που βρίσκονται εν Χριστώ Ιησού, οι οποίοι δεν πορεύονται σύμφωνα με τη σάρκα.»

Διά δε του Αποστόλου: «Μην μπαίνετε σε αταίριαστο ζυγό με τους απίστους· διότι ποια μετοχή έχει η δικαιοσύνη με την ανομία; Ή ποια κοινωνία έχει το φως προς το σκότος; Ποια δε συμφωνία υπάρχει μεταξύ του Χριστού και του Βελίαρ; Ή ποια μερίδα έχει ο πιστός μαζί με τον άπιστο; Ποια δε συγκατάθεση υπάρχει μεταξύ του ναού του Θεού και των ειδώλων;», έχει δηλωθεί το εντελώς αδύνατο και δυσάρεστο στον Θεό, καθώς και το επικίνδυνο για εκείνον που το τολμά.

Διότι ο Μωυσής βέβαια διαπαιδαγώγησε μέσω της σκιάς του νόμου τους αρχαιοτέρους και λάμβανε τα έπαθλα της γνήσιας ιδιότητας του υπηρέτη, καθώς ο Θεός τού έλεγε «Εσύ όμως στάσου εδώ μαζί μου», αλλά τα πράγματα είναι ασυγκρίτως ανώτερα στο πρόσωπο του Χριστού. Διότι έχει καθίσει «στα δεξιά του θρόνου της μεγαλωσύνης στα ύψη» και έχει κατοικήσει ως Υιός και Κύριος στον οίκο του Πατέρα Του. Διότι κατοικεί μέσα μας ως Θεός δια του δικού Του Πνεύματος, αν και ο πάνσοφος Μωυσής δεν κατοίκησε μέσα σε κανέναν, επειδή δεν γίναμε μέτοχοι του Μωυσή, ούτε και κάποιου άλλου από τους αγίους, αλλά γίναμε μέτοχοι του Χριστού, τόσο δια του Πνεύματος όσο και δια της μυστικής ευλογίας. Διότι, ενώ ο Θεός έλεγε διαμέσου ενός εκ των αγίων προφητών «Θα κατοικήσω μέσα τους και θα εμπεριπατήσω και θα είμαι Θεός τους και αυτοί θα είναι λαός μου», όταν πλέον έφτασε ο καιρός κατά τον οποίο έπρεπε να εκπληρωθεί αυτό, ο Χριστός κατοίκησε μέσα μας σύμφωνα με την παλαιά υπόσχεση, ώστε να μας αναδείξει ναούς του ζώντος Θεού, δηλαδή του Εαυτού Του, και να μας ενώσει δια του Εαυτού Του με τον Θεό και Πατέρα. Γι' αυτό, άλλωστε, είπε στους αγίους αποστόλους: «Εκείνη την ημέρα θα γνωρίσετε ότι εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα μου και εσείς μέσα σε εμένα και εγώ μέσα σε εσάς· διότι εκείνος που προσκολλάται στον Κύριο είναι ένα πνεύμα», σύμφωνα με τα γεγραμμένα.

Ας αποβάλει λοιπόν ολοφάνερα τον Υιό και από τη θεότητα και από την κυριότητα, και ας τον κατατάξει στα δημιουργήματα, ώστε, αφού γίνει σαφής η βλασφημία τους, να πείσει τους πάντες να πουν: Πλανάσθε επειδή δεν γνωρίζετε τις Γραφές. Διότι, ενώ έπρεπε να εξετάζουν την κρυμμένη δύναμη του Λόγου, βλασφημούν απερίσκεπτα, παρουσιάζοντας τον Υιό όχι πλέον ως Θεό, αλλά ως ναό του Θεού, όπως ήταν ο καθένας από τους αγίους, για τους οποίους λέει: «Θα κατοικήσω μέσα τους και θα περπατήσω ανάμεσά τους». Θα είναι λοιπόν, σύμφωνα με τη μανία εκείνων, και αυτός ένας από τους κατά χάριν ονομαζόμενους υιούς και θεούς, προς τους οποίους έχει πει: «Εγώ είπα: Είστε θεοί και όλοι υιοί του Υψίστου». Ότι όμως απέχει εντελώς από αυτούς, και διαχωρίζεται λόγω της υπεροχής της φύσης του, το διδάσκει σαφώς ο Χριστός στο Ευαγγέλιο, λέγοντας: «Εσείς είστε από τα κάτω, εγώ είμαι από τα άνω» ονομάζοντας κάτω την υποταγμένη και κυριαρχούμενη φύση, και πάλι άνω την κυρίαρχη θεότητα που κυβερνά τα πάντα. Ενώ λοιπόν ο Χριστός λέει αληθινά ότι είναι από τα άνω, αυτός ισχυρίζεται ότι είναι από τα κάτω, συκοφαντώντας φανερά την ουσία του Υιού.

ΑΛΛΟ, από τον ίδιο, στο «Του οποίου οίκος είμαστε εμείς». Αν ο Θεός είναι αυτός που είπε μέσω των προφητών ότι «Θα κατοικήσω μέσα τους και θα περπατήσω ανάμεσά τους, και θα είμαι Θεός τους, και αυτοί θα είναι λαός μου», πώς τώρα εμείς είμαστε οίκος του Υιού, εάν δεν είναι κατά φύσιν Θεός; «Αλλά ευχόμαστε, όπως λέει ο Παύλος, να κατοικήσει ο Χριστός στον εσωτερικό άνθρωπο, και είμαστε και ονομαζόμαστε οίκος του Υιού.» Άρα ο Χριστός είναι Θεός. Και εάν ισχύει αυτό, δεν είναι δημιούργημα.

ΑΛΛΟ. Γράφει πάλι στους Κορινθίους ο Παύλος: «Διότι εμείς είμαστε ναοί του ζώντος Θεού, όπως ακριβώς είπε ο Θεός: Θα κατοικήσω μέσα τους και θα περπατήσω ανάμεσά τους, και θα είναι δικός μου λαός, και εγώ θα είμαι Θεός τους.» Και πάλι επιπλέον αυτών: «Μη λυπείτε το Άγιο Πνεύμα του Θεού που κατοικεί μέσα μας.» Και πάλι: «Αν λοιπόν κάποιος φθείρει τον ναό του Θεού, ο Θεός θα τον φθείρει.»

ΑΛΛΟ. «Και εκείνος που τηρεί τις εντολές του, μένει σε αυτόν, και αυτός σε εκείνον· και από αυτό γνωρίζουμε ότι μένει μέσα μας, από το Πνεύμα που μας έδωσε.» Αν, όταν το Άγιο Πνεύμα κατοικεί μέσα μας, αυτός που κατοικεί είναι ο Θεός, πώς δεν είναι Θεός και εκ Θεού το Πνεύμα, το οποίο αν κάποιος το έχει, φέρει μέσα του τον Θεό να κατοικεί; Ο ίδιος λέει επίσης μέσω του προφήτη ότι: «Θα κατοικήσω μέσα τους και θα περπατήσω ανάμεσά τους, και θα είμαι Θεός τους.» Και αν το Πνεύμα είναι Θεός και εκ Θεού, ποιος, λέγοντας ριψοκίνδυνα ότι αυτό είναι γενητό, θα αποφύγει την αιώνια κόλαση;

Ας εξοριστεί κάθε καλλωπισμός και κάθε προκλητικό βλέμμα και κάθε επιτηδευμένο βάδισμα και κάθε ενδυμασία και άρωμα που δελεάζει προς την ηδονή. Αντίθετα, αληθινό θυμίαμα σε όλα ας είναι η προσευχή της ευωδίας, οι αγαθές πράξεις και ο αγιασμός των σωμάτων, ώστε ο Κύριος που γεννήθηκε από Παρθένο να πει και για εμάς, τόσο για τους άνδρες που ζουν με αγνεία όσο και για τις γυναίκες που στεφανώνονται: «Θα κατοικήσω μέσα τους και θα περπατήσω ανάμεσά τους, και θα είμαι Θεός τους και αυτοί θα είναι λαός μου». Στον οποίο ανήκει η δόξα στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

ή «να θυμάστε τα λόγια του Κυρίου, ότι ο ίδιος είπε, καλό είναι να δίνει κανείς μάλλον παρά να λαμβάνει»· «και τώρα ιδού, εγώ δεδεμένος από το Πνεύμα πορεύομαι», σαν να έλεγε: «Ο Παύλος, δέσμιος του Ιησού Χριστού»· «μόνο που το Πνεύμα μού διαμαρτύρεται από πόλη σε πόλη λέγοντας», το οποίο είναι όμοιο με το να ειπωθεί: «ο Κύριος μαρτυρεί στην ψυχή μου ότι δεν ψεύδομαι»· «εν δυνάμει κατά το Πνεύμα της αγιωσύνης», το οποίο είναι όμοιο με το να ειπωθεί: «Άγιος είναι ο αναπαυόμενος εν αγίοις»· και «περιτομή της καρδιάς εν πνεύματι», το οποίο είναι όμοιο με το να ειπωθεί: «και περιτμηθήκατε με περιτομή αχειροποίητη, με την απέκδυση του σώματος των αμαρτιών, κατά την περιτομή του Χριστού»· «εάν βέβαια το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας», το οποίο είναι όμοιο με το να ειπωθεί: «όπως ακριβώς παραλάβατε τον Χριστό, μέσα σε αυτόν να περιπατείτε» και «το Πνεύμα του Κυρίου μίλησε μέσα μου και ο λόγος του είναι στο στόμα μου»· και «έχοντας την απαρχή του Πνεύματος», το οποίο είναι όμοιο με το να ειπωθεί: «η απαρχή είναι ο Χριστός»· «αλλά το ίδιο το Πνεύμα υπερεντυγχάνει υπέρ ημών», το οποίο είναι όμοιο με το να ειπωθεί: «ο οποίος είναι στα δεξιά του Θεού, ο οποίος και μεσιτεύει υπέρ ημών»· «για να γίνει η προσφορά των εθνών ευπρόσδεκτη, αγιασμένη εν Αγίω Πνεύματι», το οποίο είναι όμοιο με το να ειπωθεί: «και είθε ο Κύριος να σας αγιάσει, ώστε να είστε ειλικρινείς και απρόσκοπτοι κατά την ημέρα του Χριστού»· «σε εμάς όμως τα αποκάλυψε ο Θεός δια του Πνεύματός του», το οποίο είναι όμοιο με το να ειπωθεί: «όταν ευδόκησε αυτός που με ξεχώρισε από την κοιλιά της μητέρας μου δια της χάριτός του να αποκαλύψει τον Υιό του μέσα μου»· «εμείς όμως δεν λάβαμε το πνεύμα του κόσμου, αλλά το Πνεύμα το εκ του Θεού», το οποίο είναι όμοιο με το να ειπωθεί: «δοκιμάζετε τους εαυτούς σας εάν ο Χριστός είναι μέσα σας»· «είστε ναός του Θεού και το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας», το οποίο είναι όμοιο με το να ειπωθεί: «θα κατοικήσω ανάμεσά τους και θα περιπατήσω μαζί τους, και θα είμαι Θεός τους και αυτοί θα είναι λαός μου».

«καὶ ὅταν ἦλθαν στὴν Μυσία, δοκίμαζαν νὰ πορευθοῦν πρὸς τὴν Βιθυνία καὶ δὲν τοὺς ἄφησε τὸ Πνεῦμα», ὅπως θὰ ἔλεγε ὁ Χριστὸς «πορευθέντες βαπτίσατε ὅλα τὰ ἔθνη» ἢ «μὴ βαστάζετε σακίδιο, μήτε ράβδο, μήτε ὑποδήματα»· «οἱ ὁποῖοι (λέγει) ἔλεγαν στὸν Παῦλο μέσῳ τοῦ Πνεύματος νὰ μὴν ἀνεβαίνει στὰ Ἱεροσόλυμα», ἢ ὁ Ἄγαβος «αὐτὰ λέγει τὸ Πνεῦμα τὸ Ἅγιο, τὸν ἄνδρα στὸν ὁποῖο ἀνήκει ἡ ζώνη αὐτή», ὅμοιο μὲ αὐτὸ ποὺ εἶπε ὁ Παῦλος «ἐὰν ζητεῖτε ἀπόδειξη τοῦ Χριστοῦ ποὺ λαλεῖ μέσα μου» ἢ «νὰ θυμᾶστε τοὺς λόγους τοῦ Κυρίου, ὅτι ὁ ἴδιος εἶπε πὼς εἶναι καλὸ νὰ δίνει κανεὶς μᾶλλον παρὰ νὰ λαμβάνει»· «καὶ τώρα ἰδού, ἐγὼ δεμένος μὲ τὸ Πνεῦμα πορεύομαι», ὅπως θὰ ἔλεγε «ὁ Παῦλος, δέσμιος τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ»· «ἐκτὸς τοῦ ὅτι τὸ Πνεῦμα διαμαρτύρεται σὲ ἐμένα σὲ κάθε πόλη λέγοντας», ὅμοιο μὲ τὸ νὰ λέει «ὁ Κύριος μαρτυρεῖ στὴν ψυχή μου ὅτι δὲν ψεύδομαι»· «ἐν δυνάμει κατὰ τὸ πνεῦμα τῆς ἁγιωσύνης», ὅμοιο μὲ τὸ νὰ λέει «ἅγιος εἶναι αὐτὸς ποὺ ἀναπαύεται ἐν ἁγίοις»· «καὶ ἡ περιτομὴ τῆς καρδιᾶς ἐν πνεύματι» ὅμοιο μὲ τὸ νὰ λέει «καὶ περιτμηθήκατε μὲ περιτομὴ ἀχειροποίητη, μὲ τὴν ἀπέκδυση τοῦ σώματος τῶν ἁμαρτιῶν διὰ τῆς περιτομῆς τοῦ Χριστοῦ»· «ἐὰν βέβαια τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ κατοικεῖ μέσα σας», ὅμοιο μὲ τὸ νὰ λέει «καθὼς λάβατε τὸν Χριστό, νὰ περιπατεῖτε ἐν αὐτῷ»· καὶ «τὸ Πνεῦμα τοῦ Κυρίου ἐλάλησε μέσα μου καὶ ὁ λόγος του εἶναι στὸ στόμα μου» καὶ «ἔχοντας τὴν ἀπαρχὴ τοῦ Πνεύματος», ὅμοιο μὲ τὸ νὰ λέει «ἀπαρχὴ εἶναι ὁ Χριστός»· «ἀλλὰ τὸ ἴδιο τὸ Πνεῦμα ὑπερμεσιτεύει ὑπὲρ ἡμῶν», ὅμοιο μὲ τὸ νὰ λέει «ὁ ὁποῖος εἶναι στὰ δεξιὰ τοῦ Θεοῦ, ὁ ὁποῖος καὶ μεσιτεύει ὑπὲρ ἡμῶν»· «ὥστε νὰ γίνει ἡ προσφορὰ τῶν ἐθνῶν εὐπρόσδεκτη, ἁγιασμένη ἐν Πνεύματι Ἁγίῳ», ὅμοιο μὲ τὸ νὰ λέει «καὶ ὁ Κύριος νὰ σᾶς ἁγιάσει, ὥστε νὰ εἶστε εἰλικρινεῖς καὶ ἀπρόσκοπτοι κατὰ τὴν ἡμέρα τοῦ Χριστοῦ»· «σὲ ἐμᾶς δὲ τὸ ἀπεκάλυψε ὁ Θεὸς διὰ τοῦ Πνεύματός του», ὅμοιο μὲ τὸ νὰ λέει «ὅταν εὐδόκησε αὐτὸς ποὺ μὲ ξεχώρισε ἀπὸ τὴν κοιλιὰ τῆς μητέρας μου, διὰ τῆς χάριτός του νὰ ἀποκαλύψει τὸν Υἱό του σὲ ἐμένα»· «ἐμεῖς δὲ δὲν λάβαμε τὸ πνεῦμα τοῦ κόσμου, ἀλλὰ τὸ Πνεῦμα τὸ ἐκ τοῦ Θεοῦ», ὅμοιο μὲ τὸ νὰ λέει «δοκιμάζετε τὸν ἑαυτό σας ἂν ὁ Χριστὸς εἶναι μέσα σας»· «ναὸς τοῦ Θεοῦ εἶστε καὶ τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ κατοικεῖ μέσα σας», ὅμοιο μὲ τὸ νὰ λέει «θὰ κατοικήσω ἀνάμεσά τους καὶ θὰ περπατήσω μαζί τους, καὶ θὰ εἶμαι Θεός τους καὶ αὐτοὶ θὰ εἶναι λαός μου». 6.

Αγίασε το σκήνωμά του ο Ύψιστος. Σύμφωνα δε με τον Σύμμαχο: Το άγιο της κατασκηνώσεως του Υψίστου. Διότι, παρόλο που η πόλη είναι μεγάλη και πολυπληθής, υπάρχει σε αυτήν κάτι το εξαίρετο. Επειδή, από εκείνους που βρίσκονται στην Εκκλησία, το μεν υπόλοιπο πλήθος είναι πολύ, σπάνιοι όμως είναι αυτοί που έχουν αφοσιωθεί στην αγιοσύνη και τηρούν την εντολή που λέει: «Άγιοι να είστε, διότι εγώ ο Κύριος ο Θεός σας είμαι άγιος». Και σε αυτούς ακριβώς τους αγίους λέγεται ότι βρίσκεται η κατασκήνωση του Υψίστου· διότι μόνο σε αυτούς βρίσκει τόπο η φωνή του Θεού που λέει: «Θα κατοικήσω μέσα σε αυτούς και θα περπατήσω ανάμεσά τους· και θα είμαι ο Θεός τους, και αυτοί θα είναι ο λαός μου».

Αφού κατέστησε κάποιους άθεους δαίμονες υποχείρια επωδών αυτός που εγκαθίδρυσε τη βασιλεία του στη γη και πραγματοποίησε ανάμεσα στους ανθρώπους το καθένα από όσα απαριθμήθηκαν προηγουμένως. Και δεν είναι μόνο μέγας, αλλά και εξαιρετικά υμνητός· όχι βέβαια από όλους, ούτε σε κάθε τόπο, αλλά στην πόλη του Θεού μας, και στο άγιο όρος του. Επειδή όσοι βρίσκονται έξω από την πόλη του, όντας αμαθείς της ένθεης διδασκαλίας, δεν γνωρίζουν να τον υμνούν, ούτε να θεολογούν επαξίως· γι' αυτό και απέδωσαν τη σεβάσμια προσωνυμία του Θεού στην άψυχη ύλη, ή σε είδη άλογων ζώων, ή στα στοιχεία της φύσεως, τη γη, το νερό, τον αέρα, τη φωτιά, ή στα μέρη του κόσμου· και άλλοι διαμόρφωσαν με άλλους τρόπους ασεβείς δοξασίες περί του Θεού· και για τον λόγο αυτόν, όντας ξένοι προς την πόλη του Θεού, έχουν εκπέσει από τον αληθινό ύμνο. Πόλη δε του Θεού μας είναι η Εκκλησία, την οποία φανέρωναν και τα προηγούμενα λόγια, με τα οποία είχε ειπωθεί: «Τα ορμητικά νερά του ποταμού ευφραίνουν την πόλη του Θεού· ο Ύψιστος αγίασε το σκήνωμά του». Και αυτά μεν αφορούν την επίγεια Εκκλησία, για την οποία έχει ειπωθεί: «Θα κατοικήσω ανάμεσά τους και θα περπατήσω μαζί τους· και θα είμαι Θεός τους, και αυτοί θα είναι λαός μου». Εάν δε υπάρχει κάποια άλλη πόλη ανώτερη από αυτήν, της οποίας τεχνίτης και δημιουργός είναι ο Ίδιος, δες πώς και σε αυτήν είναι μέγας και υμνητός, και εξαιρετικά αινετός, εφόσον κατανοείται και θεολογείται σε αυτήν σύμφωνα με την αξία του.

Διότι, αν και έχει λεχθεί για άλλους το: «Θα κατοικήσω ανάμεσά τους και θα περπατήσω μαζί τους, και θα είμαι Θεός τους, και αυτοί θα είναι λαός μου»· εντούτοις, δεν κατοικεί ούτε περπατά ανάμεσα σε αυτούς με τον ίδιο τρόπο όπως στο δικό του όρος· διότι ο Πατέρας είναι μέσα στον Υιό και ο Υιός μέσα στον Πατέρα· «και σε αυτόν ευδόκησε να κατοικήσει όλο το πλήρωμα της θεότητας»· και όχι κάποτε να κατοίκησε σε αυτόν και άλλοτε να απομακρύνθηκε από αυτόν, αλλά πάντοτε, στο άπειρο διηνεκές, ο Πατέρας κατοικεί στον Υιό. Και αυτός είναι η ειρήνη μας, σύμφωνα με τον Απόστολο. Γι' αυτό και ονομάστηκε Σαλμών, το οποίο σημαίνει Ειρήνη· και τόπος του Θεού έχει ονομαστεί η ειρήνη, σύμφωνα με το: «Στην ειρήνη βρίσκεται ο τόπος του». «Το άρμα του Θεού είναι μυριοπλάσιο, χιλιάδες εκείνων που ευημερούν· ο Κύριος είναι ανάμεσά τους, στο Σινά, στο άγιο». Αφού ο λόγος απέδωσε πρώτα τη διδασκαλία περί του Αγίου Πνεύματος μέσω της περιστεράς, και έπειτα τη διδασκαλία περί του Υιού μέσω του όρους του Θεού, κατέρχεται λοιπόν στις υποδεέστερες δυνάμεις· παρουσιάζοντας ότι, αν και βεβαιότατα το όρος που αναφέρθηκε είναι τέτοιο, ώστε σε αυτό να κατοικεί όλο το πλήρωμα της πατρικής θεότητας, εντούτοις δεν είναι μόνο αυτό κτήμα του Πατέρα, αλλά έχει και άλλες υποδεέστερες διακονικές και λειτουργικές δυνάμεις, τις οποίες, όντας αναρίθμητες και πολλές, και ξεχωρίζοντας για την αρετή τους, αφού τις έδεσε κάτω από έναν ζυγό, ο παμβασιλιάς Θεός τις έζευξε ως άρμα για τον εαυτό του, με ηνίοχο τον Μονογενή του Λόγο.

Θα κατανοήσεις δε πώς «εγενήθη εν ειρήνη ο τόπος αυτού, και το κατοικητήριον αυτού εν Σιών». Διότι, αν μεν ο τόπος που τιμάται από τους Ιουδαίους είχε διαφυλαχθεί απόρθητος και ακαταμάχητος, θα υπήρχε δικαιολογία να επιτρέψουμε στα τέκνα των Ιουδαίων να νομίζουν ότι αυτός είναι που υποδηλώνεται από τις Γραφές. Εάν όμως αυτός έχει καταστραφεί εκ θεμελίων, έχοντας αλωθεί πολλές φορές από εχθρούς, ενώ ο τόπος Του λέγεται ότι υπάρχει εν ειρήνη, δεν θα μπορούσε με κανέναν ορθό συλλογισμό να θεωρηθεί ως τόπος του Θεού αυτός που αλώθηκε πολλές φορές από εχθρούς. Γι' αυτό δεν ονόμασε τώρα την Ιερουσαλήμ, ώστε να μην παρασυρθεί κανείς στη σκέψη της ιουδαϊκής πόλης· αλλά, αντί αυτής, παρουσίασε το βαθύτερο νόημα του πράγματος λέγοντας: «Εγενήθη εν Σαλήμ ο τόπος αυτού». Το όνομα Σαλήμ ερμηνεύεται ειρήνη· γι' αυτό στη μετάφραση των Εβδομήκοντα αναφέρεται: «Εγενήθη εν ειρήνη ο τόπος αυτού». Αν λοιπόν και πάνω στη γη βρίσκονταν ψυχές ελευθερωμένες από κάθε πόλεμο, που να ζουν μέσα σε ευστάθεια, αταραξία και γαλήνη, ευλόγως θα μπορούσαν και αυτές να ονομαστούν τόπος του Θεού, εφόσον είναι ικανές να χωρέσουν το θείο Πνεύμα. Γι' αυτό για τέτοιους ανθρώπους έχει ειπωθεί: «Ενοικήσω εν αυτοίς και εμπεριπατήσω, και έσομαι αυτών Θεός, και αυτοί έσονταί μοι λαός».

Αυτό, λοιπόν, αποτελεί μέγιστο θαύμα και υπερβαίνει κάθε έκπληξη, ιδίως για εκείνους που προσηλώνουν τον νου τους αποκλειστικά στην εξωτερική εντύπωση· όμως, πιο θαυμαστά από τα θαύματα είναι τα αρχέτυπα, καθώς και τα πρωτότυπα νοητά και θεοπρεπή παραδείγματα αυτών, εννοώ δηλαδή τις ανανεώσεις της ένθεης και λογικής οικοδομής μέσα στις ψυχές. Την ψυχή, την οποία ο ίδιος ο Υιός του Θεού, αφού τη δημιούργησε σύμφωνα με τη δική Του εικόνα και της δώρισε το θεοείκελο παντελώς και κατά πάντα, ως φύση άφθαρτη, ασώματη, λογική, ξένη προς κάθε γεώδη ύλη, ως αυτονοερή ουσία, και αφού τη συγκρότησε άπαξ εξαρχής από την ανυπαρξία στην ύπαρξη, την κατέστησε αγία νύμφη και πανίερο ναό για τον εαυτό Του και για τον Πατέρα. Πράγμα που και ο ίδιος σαφώς το ομολογεί και το φανερώνει, λέγοντας: «Θα κατοικήσω μέσα τους και θα περπατήσω ανάμεσά τους, και θα είμαι Θεός τους και αυτοί θα είναι λαός μου».

Αλλά ούτε θα έχουμε ανάγκη από μαντείες και χρησμούς, ούτε θα εξετάσουμε σπλάχνα ζώων, ούτε θα περιεργαστούμε τίποτε από όσα ενεργούνται μέσω δαιμονικής κίνησης. Διότι, για τους σκοπούς για τους οποίους αυτά επιδιώκονται από τους πολλούς, ο λόγος του Χριστού μάς έδωσε εντολή να φροντίζουμε να απέχουμε, και μας προέτρεψε να επιθυμούμε μόνο εκείνα για τα οποία αληθινά κανένας μάντης ούτε σπλάχνα ζώων θα φανερώσουν κάτι το σαφές, παρά μόνο ο ίδιος ο Λόγος του Θεού, ο οποίος κατοικεί στα αληθινά σπλάχνα εκείνων που, λόγω της άκρας καθαρότητας της ψυχής τους, είναι ικανοί να τον χωρέσουν μέσα τους. Για αυτούς αναφέρει κάπου στις ιερές Γραφές: «Θα κατοικήσω μέσα τους και θα περπατήσω ανάμεσά τους, και θα είμαι Θεός τους, και αυτοί θα είναι λαός μου». Αυτά, λοιπόν, από το χωρίο περί θυσιών, αποτελούν ελέγχους της μοχθηρίας των δαιμόνων. Άκουσε δε τι διηγείται πάλι για τα ίδια θέματα ο συγγραφέας του έργου «Περὶ τῆς τῶν ἐμψύχων ἀποχῆς», ομολογώντας ρητώς ότι οι πονηροί δαίμονες, παίρνοντας πολλά σχήματα και προσλαμβάνοντας κάθε είδους μορφές, διαφεύγουν της προσοχής και εξαπατούν το πλήθος των ανθρώπων. Διότι, λέει, υποδυόμενοι πρόσωπα αγαθών όντων και προσελκύοντας τα πλήθη με το να εξάπτουν τις επιθυμίες των ανθρώπων, επιθυμούν να ανακηρύσσονται οι ίδιοι ως οι ύψιστοι θεοί.

Ας μην αναρωτιέται, λοιπόν, και ας μην απορεί κανείς μέσα του, τι άραγε πρέπει να σκεφτόμαστε για το σωτήριο σώμα, ακούγοντας τον Παύλο να λέει ξεκάθαρα ότι πρέπει να καταποθεί «το θνητό από τη ζωή», και ότι το δικό μας σώμα θα γίνει σύμμορφο «με το σώμα της δόξας του Χριστού, σύμφωνα με την ενέργεια της δυνάμεώς του να υποτάξει τα πάντα στον εαυτό του». Άρα, λοιπόν, θα υποτάξει τα πάντα στον εαυτό του· και πρέπει να εννοούμε μια τέτοιου είδους σωτήρια υποταγή, κατά την οποία «και ο ίδιος ο Υιός θα υποταχθεί σε εκείνον που του υπέταξε τα πάντα», κάνοντας μια ανέκφραστη και άρρητη υποταγή που αρμόζει μόνο σε αυτόν, όταν, έχοντας συγκεντρώσει γύρω του σαν σε χορό όλους τους δικούς του, θα τους οδηγήσει «στον Θεό και Πατέρα», προσφέροντάς του τη δόξα, την τιμή, το σέβας και τη μεγαλωσύνη ως στον αίτιο όλων των αγαθών, οπότε και το συμπέρασμα της αποστολικής διδασκαλίας θα βρει την ολοκλήρωσή του, το οποίο αναφέρει: «ώστε να είναι ο Θεός τα πάντα μέσα σε όλα». Αυτό ακριβώς θα το κατανοήσουμε και από μια άλλη επαγγελία, μέσω της οποίας έχει ειπωθεί από τον ίδιο τον Θεό το εξής: «Θα κατοικήσω μέσα τους, και θα περπατήσω ανάμεσά τους· και θα είμαι Θεός τους, και αυτοί θα είναι λαός μου».

Έτσι λοιπόν, ο Πατέρας και ο Υιός είναι ένα ως προς την κοινωνία της δόξας, μεταδίδοντας την οποία στους μαθητές του, τους αξίωνε και αυτούς της ίδιας ενώσεως. Και πάλι, με αυτόν τον τρόπο ήταν ο Πατέρας εν αυτώ και αυτός εν τω Πατρί. Όπως ακριβώς διδάσκει ο θείος Απόστολος και για όλους όσους είναι άξιοι της επουράνιας βασιλείας, λέγοντας: «τότε ο Θεός θα είναι τα πάντα σε όλους», όπως έχει ειπωθεί και το «θα κατοικήσω μέσα τους και θα περπατήσω ανάμεσά τους», αλλά και εμείς «εν αυτώ ζούμε και κινούμαστε και υπάρχουμε». Και όλα αυτά έχουν λεχθεί για εμάς, οι οποίοι υφιστάμεθα και ζούμε με τη δική μας ξεχωριστή υπόσταση και δεν έχουμε τίποτα το κοινό με την πατρική θεότητα. Γιατί λοιπόν πρέπει να απορούμε, αν και για τον Υιό διατυπώνονται παρόμοιες εκφράσεις, οι οποίες αφενός δεν αναιρούν την υπόστασή του ούτε διδάσκουν ότι αυτός είναι ταυτόχρονα Πατέρας και Υιός, αφετέρου δε φανερώνουν την ιδιαίτερη και εξαίρετη τιμή και δόξα του Πατέρα προς αυτόν της μονογενούς και θεϊκής κοινωνίας; Έτσι λοιπόν, και «όποιος έχει δει» αυτόν «έχει δει τον Πατέρα», επειδή μόνο αυτός και κανένας άλλος είναι η εικόνα «του αόρατου Θεού» και το «απαύγασμα της δόξας και ο χαρακτήρας της υποστάσεώς του» και επειδή υπάρχει «εν μορφή Θεού», σύμφωνα με τις αποστολικές διδασκαλίες.

Δεν γνωρίζω σε ποιον αποβλέπει ο Ευνόμιος όταν διαμαρτύρεται ότι ο Πατέρας δεν κοινωνεί σε Αυτόν τη θεότητά Του. Διότι, αν λέει τέτοια πράγματα αναφερόμενος στα μάταια είδωλα και στην πεπλανημένη αντίληψη των ειδωλολατρών, όπως ακριβώς και ο Παύλος διακηρύττει ότι δεν υπάρχει καμία συμφωνία του Χριστού με τον Βελίαρ ούτε κοινωνία του ναού του Θεού με τα είδωλα, τότε συμφωνούμε και εμείς. Αν όμως, με όσα λέει, αποκόπτει τον Μονογενή Θεό από την πατρική θεότητα, ας μάθει ότι κατασκευάζει εναντίον του εαυτού του μια διλημματική κατηγορία ασεβείας. Διότι ή αρνείται παντελώς ότι ο Μονογενής Θεός είναι Θεός, για να διαφυλάξει για τον Πατέρα το ακοινώνητο της θεότητάς Του προς τον Υιό, και εξαιτίας αυτού ελέγχεται ως παραβάτης, επειδή αρνήθηκε τον Θεό των Χριστιανών, ή, αν δεχθεί ότι και Εκείνος είναι Θεός, ο οποίος όμως δεν ταυτίζεται ως προς τη φύση με τον αληθινό Θεό, είναι απόλυτη ανάγκη να ομολογήσει ότι πρεσβεύει θεούς, οι οποίοι είναι αποχωρισμένοι μεταξύ τους εξαιτίας της διαφοράς των φύσεών τους. Ας επιλέξει από αυτά όποιο θέλει: ή να αρνηθεί τη θεότητα του Υιού ή να εισαγάγει θεούς στο δόγμα. Διότι, όποιο από τα δύο και αν επιλέξει, οδηγεί εξίσου στην ασέβεια. Εμείς, όμως, μυσταγωγούμενοι από τους θεόπνευστους λόγους της Γραφής, δεν βλέπουμε απλώς κοινωνία θεότητας στον Πατέρα και στον Υιό, αλλά ενότητα, αφού ο ίδιος ο Δεσπότης το δίδαξε αυτό με τα δικά Του λόγια, λέγοντας: «Εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα», και ότι: «Εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα».

Αλλ' όμως, αυτός που είναι τόσο μέγας, που είναι τέτοιος, αυτός που περικλείει στην παλάμη του όλη την κτίση, ολόκληρος γίνεται χωρητός σε εσένα και κατοικεί μέσα σου, και δεν περιορίζεται καθώς πορεύεται μέσα στη φύση σου, αυτός που είπε: «Θα κατοικήσω μέσα τους και θα περιπατήσω ανάμεσά τους». Εάν τα βλέπεις αυτά, σε κανένα από τα επίγεια πράγματα δεν θα απασχολήσεις το βλέμμα σου. Γιατί το λέω αυτό; Ούτε καν ο ουρανός δεν θα θεωρηθεί από εσένα αξιοθαύμαστος. Διότι, πώς θα θαυμάσεις τους ουρανούς, ώ άνθρωπε, βλέποντας τον εαυτό σου να είναι πιο μόνιμος από τους ουρανούς; Επειδή αυτοί μεν παρέρχονται, εσύ όμως συνδιαμένεις αιώνια με Εκείνον που υπάρχει πάντοτε. Δεν θα θαυμάσεις τα πλάτη της γης ούτε τα πελάγη που εκτείνονται προς το άπειρο, στα οποία τάχθηκες να κυριαρχείς σαν ηνίοχος κάποιου ζεύγους ίππων, έχοντας αυτά τα στοιχεία υπάκουα και υποταγμένα στο θέλημά σου· διότι και η γη σε υπηρετεί για τις ανάγκες της ζωής, και η θάλασσα, σαν άλλο εύπειθο άλογο, προσφέρει σε εσένα τα νώτα της και δέχεται τον άνθρωπο ως αναβάτη της. Εάν λοιπόν γνωρίσεις τον εαυτό σου, «εσύ που είσαι η ωραιότερη μεταξύ των γυναικών», θα υψώσεις το φρόνημά σου πάνω από ολόκληρο τον κόσμο και, ατενίζοντας παντοτινά προς το άυλο αγαθό, θα περιφρονήσεις την πλάνη των ιχνών του παρόντος βίου.

Και από τη μία την θεωρεί εντελώς μία και αδιαίρετη, ως μη έχουσα φυσικές δυνάμεις και ενέργειες, μέσω των οποίων θα μεριζόταν χωρίς να διαιρεθεί, με άλλα λόγια την θεωρεί αδύναμη και ανενέργητη και ουσιαστικά απολύτως ανύπαρκτη. Διότι πώς θα μπορούσε να έχει δύναμη ή να ενεργήσει ή γενικά να υπάρξει, χωρίς να έχει καμία φυσική δύναμη και ενέργεια; Και από την άλλη, θεωρεί ότι μετέχεται εξίσου από όλους, όπως υπονοεί και εδώ και γράφει ξεκάθαρα λίγο πιο πάνω, λέγοντας ότι το θείο κατοικεί σε όλους εξίσου, χωρίς καν να σεβαστεί τον Παύλο, το σκεύος της εκλογής, ο οποίος λέει, απευθυνόμενος μόνο στους αγιασμένους: «ποια μερίδα έχει ο πιστός με τον άπιστο; Διότι εσείς είστε ναός του Θεού, όπως ακριβώς είπε ο Θεός ότι θα κατοικήσω μέσα τους και θα περπατήσω ανάμεσά τους και θα είμαι Θεός τους». Και πάλι, «οίκος του Θεού είμαστε εμείς, εάν διατηρήσουμε βέβαιη μέχρι τέλους την παρρησία και το καύχημα της ελπίδας». Διότι ο Θεός είναι μεν πανταχού παρών, αλλά κατοικεί μόνο στους αγίους. Επειδή το να κατοικεί σημαίνει ότι τους χρησιμοποιεί, διαμένοντας μέσα τους και μέσω αυτών, ως οργάνων της δικής του ενέργειας, ενεργώντας και γινόμενος γνωστός.

Είμαστε λοιπόν και θα παραμείνουμε οίκος Εκείνου που είπε, «θα κατοικήσω μέσα τους και θα περπατήσω ανάμεσά τους, και θα είμαι Θεός τους», εάν μαζί με την ευσέβεια έχουμε και βίο καθαρό. Εάν όμως ζούμε αμαρτωλά και αμετανόητα, θα ακούσουμε από αυτόν «ιδού, αφήνεται ο οίκος σας έρημος», και θα εγκαταλειφθούμε, για να επαναλάβω τα λόγια της Γραφής, «σαν σκηνή σε αμπελώνα και σαν οπωροφυλάκιο σε αγγουρόκηπο», όταν, αφού έχει παρέλθει ο καιρός της χρησιμότητάς τους, δεν έχουν πλέον τίποτα το καλό αποταμιευμένο.

ΤΟΥ ΙΔΙΟΥ ΛΟΓΟΣ ΥΠΕΡ ΤΩΝ ΙΕΡΩΣ ΗΣΥΧΑΖΟΝΤΩΝ, ΤΩΝ ΠΡΩΤΩΝ Ο ΔΕΥΤΕΡΟΣ. ΟΤΙ ΓΙΑ ΟΣΟΥΣ ΕΠΙΛΕΓΟΥΝ ΝΑ ΠΡΟΣΕΧΟΥΝ ΤΟΝ ΕΑΥΤΟ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΗΣΥΧΙΑ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΑΝΩΦΕΛΟ ΝΑ ΠΡΟΣΠΑΘΟΥΝ ΝΑ ΚΡΑΤΟΥΝ ΤΟΝ ΔΙΚΟ ΤΟΥΣ ΝΟΥ ΜΕΣΑ ΣΤΟ ΣΩΜΑ. ΑΠΟΚΡΙΣΗ ΔΕΥΤΕΡΗ Αδελφέ, δεν ακούς τον Απόστολο που λέει ότι «τα σώματά μας είναι ναός του Αγίου Πνεύματος που βρίσκεται μέσα μας», και πάλι ότι «εμείς είμαστε οίκος του Θεού», όπως ακριβώς λέει και ο Θεός ότι «θα κατοικήσω μέσα τους και θα περπατήσω ανάμεσά τους και θα είμαι Θεός τους»; Αυτό, λοιπόν, που από τη φύση του έχει τη δυνατότητα να γίνεται κατοικία του Θεού, πώς είναι δυνατόν κάποιος που έχει λογική να θεωρήσει ανάξιο να εγκατοικίσει τον δικό του νου σε αυτό; Πώς όμως και ο Θεός εξ αρχής εγκατοίκισε τον νου μέσα στο σώμα; Μήπως και Εκείνος έπραξε κακώς;

Να γνωρίζεις ότι κάθε άνθρωπος είναι είτε κενός είτε πλήρης. Διότι, εάν μεν δεν έχει το Άγιο Πνεύμα, δεν έχει γνώση του Δημιουργού, δεν αποδέχθηκε τη ζωή, τον Ιησού Χριστό, δεν γνωρίζει τον Πατέρα τον εν τοις ουρανοίς. Εάν δεν ζει σύμφωνα με τον Λόγο, σύμφωνα με τον ουράνιο νόμο, δεν σωφρονεί, δεν πράττει το δίκαιο. Ένας τέτοιος άνθρωπος είναι κενός. Εάν όμως έχει δεχθεί μέσα του τον Θεό που είπε, θα κατοικήσω μέσα τους και θα περπατήσω ανάμεσά τους, και θα είμαι Θεός τους, αυτός δεν είναι κενός, αλλά πλήρης.

Μην πλανάσθε, αδελφοί μου· οι οικοφθόροι δεν θα κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού. Εάν λοιπόν εκείνοι που διαφθείρουν τους ανθρώπινους οίκους καταδικάζονται σε θάνατο, πόσο μάλλον θα υποστούν αιώνια τιμωρία αυτοί που επιχειρούν να νοθεύσουν τη διδασκαλία του Χριστού, για την οποία υπέμεινε σταυρό και θάνατο ο Κύριος Ιησούς, ο μονογενής Υιός του Θεού; Όποιος αθετήσει τη διδασκαλία Του, έχοντας παχύνει και λιπανθεί, θα οδηγηθεί στη γέεννα. Παρομοίως δε και κάθε άνθρωπος, ο οποίος έχει λάβει από τον Θεό το χάρισμα της διάκρισης, θα τιμωρηθεί, εάν ακολουθήσει έναν άπειρο ποιμένα και αποδεχθεί την ψευδή πίστη ως αληθινή. Τι κοινωνία έχει το φως με το σκότος, ή ο Χριστός με τον Βελίαρ, ή τι μερίδιο έχει ο πιστός με τον άπιστο, ή ο ναός του Θεού με τα είδωλα; Λέω, λοιπόν, και εγώ: τι κοινωνία έχει η αλήθεια με το ψεύδος, ή η δικαιοσύνη με την αδικία, ή η αληθινή δόξα με την ψευδοδοξία;

Να γνωρίζεις ότι κάθε άνθρωπος είναι είτε κενός είτε πλήρης. Διότι, εάν δεν έχει το Άγιο Πνεύμα, δεν έχει γνώση του Δημιουργού, δεν αποδέχθηκε τη ζωή, τον Ιησού Χριστό, δεν γνωρίζει τον Πατέρα τον εν τοις ουρανοίς. Εάν δεν ζει σύμφωνα με τον Λόγο, σύμφωνα με τον ουράνιο νόμο, δεν σωφρονεί, δεν πράττει το δίκαιο, ένας τέτοιος άνθρωπος είναι κενός. Εάν, όμως, έχει δεχθεί μέσα του τον Θεό, ο οποίος είπε, «θα κατοικήσω μέσα τους και θα περιπατήσω ανάμεσά τους, και θα είμαι Θεός τους», αυτός δεν είναι κενός, αλλά πλήρης.

Διότι δεν ορίζει πιο οικείο και πρέποντα τόπο από την αγνή ψυχή· γι' αυτό και είπε: «Θα κατοικήσω μέσα τους και θα περιπατήσω ανάμεσά τους».

Και εσύ λοιπόν, ω γυναίκα, αυτήν να μιμηθείς, και αν μεν είσαι στείρα, τέτοια προσευχή να κάνεις, και να παρακαλέσεις τον ιερέα να σε συνδράμει στην ικεσία. Οπωσδήποτε, εάν δεχθείς τα λόγια αυτά με πίστη, η ευλογία των πατέρων θα καταλήξει σε καρπό καλό και ώριμο. Εάν δε γίνεις μητέρα, αφιέρωσε και εσύ τον υιό σου. Εκείνη τον οδήγησε στον ναό, εσύ κατασκεύασε για τον εαυτό σου έναν βασιλικό ναό. Διότι τα μέλη σας, λέγει, είναι σώμα του Χριστού και ναός του Αγίου Πνεύματος που βρίσκεται μέσα σας. Και πάλι λέγει: Θα ενοικήσω μέσα σε αυτούς και θα συμπορευτώ. Διότι πώς δεν είναι παράλογο, μια οικία που έχει παλιώσει και κινδυνεύει να καταρρεύσει να την επισκευάζουμε, δαπανώντας χρήματα, συγκεντρώνοντας οικοδόμους και κάνοντας τα πάντα, την δε οικία του Θεού (διότι οικία του Θεού θα μπορούσε να γίνει η ψυχή του νέου) να μην την αξιώνουμε ούτε της παραμικρής φροντίδας; Πρόσεξε να μην ακούσεις το ίδιο που άκουσαν κάποτε και οι Ιουδαίοι. Διότι εκείνοι, επειδή, όταν επέστρεψαν από την αιχμαλωσία, έβλεπαν αυτόν τον αισθητό ναό παραμελημένο και καλλώπιζαν τις δικές τους οικίες, τόσο πολύ παρόξυναν τον Θεό, ώστε έστειλε τον προφήτη και τους απείλησε με λιμό και με μεγάλη στέρηση των αναγκαίων αγαθών, αποκαλύπτοντας και την αιτία αυτής της απειλής. Αυτή δε ήταν: Ότι εσείς μεν κατοικείτε σε πολυτελείς οικίες, ο δε δικός μου οίκος έχει ερημωθεί.

Εάν, λοιπόν, ο ήλιος, ο οποίος είναι φθαρτό σώμα, απλώνει παντού τις ακτίνες του και, μολονότι έρχεται σε επαφή με βούρκους, ακαθαρσίες και πολλά άλλα παρόμοια, καθόλου δεν βλάπτεται η δική του καθαρότητα από την επαφή του με αυτά τα σώματα, αλλά πάλι αποσύρει τις ακτίνες του καθαρές, μεταδίδοντας τη δική του ευεργετική ιδιότητα σε πολλά από τα σώματα που τον δέχθηκαν, χωρίς ο ίδιος να προσλάβει το παραμικρό από τη δυσοσμία και τη μόλυνση· πόσο μάλλον ο Ήλιος της δικαιοσύνης, ο Δεσπότης των ασώματων δυνάμεων, ερχόμενος σε καθαρή σάρκα, όχι μόνο δεν μολύνθηκε, αλλά και αυτήν την ίδια την κατέστησε καθαρότερη και αγιότερη. Αναλογιζόμενοι, επομένως, όλα αυτά, και ενθυμούμενοι τη φωνή που λέει: «Θα κατοικήσω μέσα τους και θα περπατήσω ανάμεσά τους»· και πάλι: «Εσείς είστε ναός του Θεού, και το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας», ας απευθύνουμε και εμείς αυτά τα λόγια προς εκείνους, και ας εμφράξουμε τα αναίσχυντα στόματα των ασεβών, και ας ευφραινόμαστε για τα δικά μας αγαθά, και ας δοξάζουμε τον σαρκωθέντα Θεό για την τόσο μεγάλη συγκατάβασή Του, και, ανάλογα με τη δύναμή μας, ας Του αποδώσουμε την άξια τιμή και ανταπόδοση. Προς τον Θεό, όμως, καμία ανταπόδοση δεν θα μπορούσε να υπάρξει από εμάς, παρά μόνο η δική μας σωτηρία και των ψυχών μας, και η επιμέλεια της αρετής.

Αυτοί είναι. Πού βρίσκεται όμως η σκηνή; Και πάλι, αυτοί είναι· διότι, λέει, «θα κατοικήσω μέσα τους και θα περπατήσω ανάμεσά τους». Αλλά εδώ δεν ράντισε με κόκκινο έριο ούτε με ύσσωπο. Για ποιον λόγο; Διότι ο καθαρισμός δεν ήταν σωματικός, αλλά πνευματικός, και το αίμα πνευματικό.