Πατερικές αναφορές στο Β΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 6:16

Για να κατοικεί ο Θεός μέσα του· διότι «θα κατοικήσω», λέει, «μέσα τους και θα περπατήσω ανάμεσά τους». Διότι, όταν ο νους γίνει δίκαιος, όταν αποβάλει τα αμαρτήματα, γίνεται οίκος του Θεού· και όταν κατοικεί μέσα του ο Θεός, τίποτα πλέον δεν θα απομείνει το ανθρώπινο. Και έτσι ο νους γίνεται ένθεος, εκφέροντας τα πάντα από εκεί, όπως ακριβώς αρμόζει σε έναν οίκο όπου κατοικεί μέσα του ο Θεός. Επομένως, αυτός που αισχρολογεί δεν έχει ένθεο νου, ούτε αυτός που χαίρεται με την ευτραπελία και τα γέλια. Σώφρονα λογισμό. Και τι άραγε σημαίνει να έχει κανείς σώφρονα λογισμό; Το να κατέχει την ψυχική υγεία· διότι εκείνος που κυριεύεται από την επιθυμία της πονηρίας και είναι προσκολλημένος στα παρόντα, δεν μπορεί να είναι σώφρων, δηλαδή υγιής. Και όπως ακριβώς ο ασθενής επιθυμεί αυτά που δεν τον ωφελούν, έτσι συμβαίνει και με αυτόν. Και ενάρετη πολιτεία. Διότι τα δόγματα έχουν ανάγκη από ενάρετη πολιτεία. Ακούστε τα αυτά, εσείς που προσέρχεστε στο βάπτισμα προς το τέλος της ζωής σας. Διότι εμείς προσευχόμαστε, ώστε μετά το βάπτισμα να επιδείξετε και ενάρετη πολιτεία· εσύ όμως βιάζεσαι και κάνεις τα πάντα, ώστε να αναχωρήσεις από αυτή τη ζωή στερημένος από πολιτεία. Διότι τι ωφελεί, ακόμη και αν γίνεις δίκαιος, αν αυτό γίνει μόνο από την πίστη; Εμείς όμως προσευχόμαστε να αποκτήσετε και την παρρησία που προέρχεται από τα πνευματικά κατορθώματα. Το να σκέπτεστε διαρκώς τα δικά Του, να φρονείτε τα δικά Του, να μελετάτε τα δικά Του.

Διότι, λέει, ποια συμμετοχή υπάρχει μεταξύ δικαιοσύνης και ανομίας; Και ποια κοινωνία έχει το φως με το σκοτάδι; Ποια συμφωνία υπάρχει μεταξύ του Χριστού και του Βελίαρ; Ή ποια μερίδα έχει ο πιστός με τον άπιστο; Ή ποια συγκατάθεση υπάρχει μεταξύ του ναού του Θεού και των ειδώλων; Είδες πώς παραθέτει τα ονόματα γυμνά, τα οποία του είναι αρκετά για να προκαλέσει αποτροπή; Διότι δεν είπε, «με την παρανομία», το οποίο θα ήταν βαρύτερο, ούτε είπε, «σε εκείνους του φωτός, και σε εκείνους του σκότους»· αλλά παραθέτει τα ίδια τα αντίθετα, αυτά που δεν επιδέχονται καμία ανάμειξη με τα αντίθετά τους, το φως και το σκοτάδι. Ούτε είπε, «σε εκείνους του Χριστού και σε εκείνους του διαβόλου», αλλά αυτό που παρουσιάζει πολύ μεγαλύτερη απόσταση, «στον Χριστό και στον Βελίαρ»· αποκαλώντας έτσι τον αποστάτη στην εβραϊκή γλώσσα. «Ή ποια μερίδα έχει ο πιστός με τον άπιστο;» Εδώ, λοιπόν, για να μη φανεί ότι απλώς αναπτύσσει μια κατηγορία κατά της κακίας και ένα εγκώμιο της αρετής, κάνει μνεία και σε πρόσωπα με τρόπο αόριστο.

Και δεν μίλησε για «κοινωνία», αλλά παρουσίασε τα έπαθλα, χρησιμοποιώντας τη λέξη «μερίδα». «Ποια συμφωνία μπορεί να υπάρχει στον ναό του Θεού με τα είδωλα; Διότι εσείς είστε ναός του ζωντανού Θεού». Αυτό δε που λέει, σημαίνει το εξής: Ούτε ο βασιλιάς σας έχει κάτι κοινό με αυτόν («διότι ποια συμφωνία υπάρχει μεταξύ του Χριστού και του Βελίαρ;»), ούτε τα ίδια τα πράγματα («διότι ποια κοινωνία υπάρχει μεταξύ του φωτός και του σκότους;»). Επομένως, ούτε και εσείς πρέπει να έχετε. Και πρώτα αναφέρει τον βασιλιά και έπειτα τους ίδιους τους πιστούς, διαχωρίζοντάς τους με αυτόν τον τρόπο απόλυτα. Έπειτα, λέγοντας «Στον ναό του Θεού με τα είδωλα;», και αφού αποφάνθηκε ότι «Διότι εσείς είστε ναός του ζωντανού Θεού», κατ' ανάγκην παραθέτει και τη μαρτυρία των Γραφών, αποδεικνύοντας ότι τα λόγια του δεν αποτελούν κολακεία. Επειδή εκείνος που εγκωμιάζει, αν δεν παρέχει και αποδείξεις, δίνει την εντύπωση ότι κολακεύει. Ποια είναι, λοιπόν, αυτή η μαρτυρία;

Διότι, λέγει, θα κατοικήσω μέσα σε αυτούς και θα περπατήσω ανάμεσά τους. Θα κατοικήσω μέσα σε ναούς, και θα περπατήσω ανάμεσά τους, φανερώνοντας έτσι τη στενότερη σχέση μαζί τους. Και θα είναι για εμένα λαός, και εγώ θα είμαι για αυτούς Θεός. Τι συμβαίνει, λέγει; Τον Θεό φέρεις μέσα σου, και τρέχεις προς εκείνους; Τον Θεό, που δεν έχει τίποτε το κοινό με αυτούς; Και πώς είναι αυτά άξια συγχωρήσεως; Αναλογίσου ποιος περπατά μέσα σου, ποιος κατοικεί μέσα σου. Γι' αυτό εξέλθετε από ανάμεσά τους και αποχωριστείτε, και μην αγγίζετε ακάθαρτο πράγμα· και εγώ θα σας δεχθώ, λέγει ο Κύριος. Και δεν είπε: Μην πράττετε ακάθαρτα έργα, αλλά ζητώντας μεγαλύτερη ακρίβεια, λέγει: Ούτε καν να τα αγγίζετε, ούτε να τα πλησιάζετε. Και τι είναι ο μολυσμός της σάρκας; Η μοιχεία, η πορνεία, κάθε ασέλγεια. Και τι είναι της ψυχής; Οι ακάθαρτοι λογισμοί, όπως το να κοιτάζει κανείς με ακόλαστα μάτια, οι μνησικακίες, οι δόλοι και όλα τα παρόμοια. Θέλει, λοιπόν, να είμαστε καθαροί και ως προς τα δύο. Είδες πόσο μεγάλο είναι το έπαθλο;

Εμείς όμως όχι μόνο δεν μισούμε τους παραβάτες, αλλά και τους ασπαζόμαστε ως φίλους, ενώ θα έπρεπε σε τέτοιους ανθρώπους ούτε καν να απευθύνουμε χαιρετισμό. Διότι «δεν υπάρχει ειρήνη για τους ασεβείς», λέει ο Κύριος· και τρώμε και πίνουμε μαζί με αυτούς, των οποίων οφείλουμε να αποφεύγουμε ακόμη και τη συνάντηση. Και ούτε καν να θεωρούμε ανθρώπους αυτούς που έχουν παραδώσει τον εαυτό τους στους δαίμονες και έχουν εναποθέσει τη ζωή τους σε άψυχες πέτρες και ξύλα. Ή μήπως δεν μας διδάσκει αλλού ο ίδιος προφήτης λέγοντας: «Μήπως, Κύριε, δεν μίσησα εκείνους που σε μισούν, και δεν έλιωνα από αγανάκτηση για τους εχθρούς σου; Με τέλειο μίσος τους μίσησα, έγιναν εχθροί μου»; Ας μιμηθούμε, λοιπόν, και εμείς τον προφήτη και ας μισήσουμε αυτούς που διαπράττουν τις παραβάσεις, ώστε να μην βρεθούμε συνεργοί της παράβασής τους εξαιτίας της αδιάκριτης κοινωνίας και συναναστροφής μας μαζί τους. Διότι με κάθε τρόπο πρέπει να αποστρεφόμαστε την κοινωνία μαζί τους, επειδή, έχοντας αποστραφεί το φως, πορεύονται στο σκοτάδι («Ποια κοινωνία υπάρχει μεταξύ φωτός και σκότους;»), και επειδή, έχοντας αρνηθεί το όνομα του Χριστού, περιβάλλουν τον εαυτό τους με το όνομα του Βελίαρ («Και ποια συμφωνία υπάρχει μεταξύ Χριστού και Βελίαρ;»), και επειδή, αποφεύγοντας την είσοδο εδώ, περιφέρονται με μανία στους ναούς των ειδώλων, μολύνοντας τη ζωή τους με τα μιάσματα· «Και ποια συγκατάθεση υπάρχει μεταξύ του ναού του Θεού και των ειδώλων;»

Και νομίζω ότι δεν μου χρειάζεται τόσο μεγάλος αγώνας για την προτροπή περί της νηστείας, όσος χρειάζεται για να μην περιπέσετε σήμερα στα δεινά της μέθης. Διότι τη μεν νηστεία, και λόγω της συνήθειας αλλά και λόγω του αμοιβαίου σεβασμού, οι περισσότεροι την αποδέχονται· φοβάμαι όμως τη μέθη, την οποία οι φιλόκρασοι οικειοποιούνται σαν κάποια πατρική κληρονομιά. Διότι, όπως ακριβώς εκείνοι που αναχωρούν για μακρινά ταξίδια εφοδιάζονται, έτσι και μερικοί από τους ανόητους πίνουν σήμερα πολύ κρασί ενόψει των πέντε ημερών της νηστείας. Ποιος είναι τόσο ανόητος, ώστε προτού καν αρχίσει να πίνει, να παραφρονεί κάνοντας τα έργα των μεθυσμένων; Δεν γνωρίζεις ότι η κοιλιά δεν διασώζει ό,τι της παρακατατίθεται; Η κοιλιά είναι απιστότατος συναλλακτής, ταμείο αφύλακτο για όσα πολλά αποτίθενται μέσα του, το οποίο από τη μία κατακρατά τη βλάβη, ενώ από την άλλη δεν διασώζει όσα της προσφέρθηκαν. Πρόσεξε μήπως κι εσένα, που θα προσέλθεις αύριο προερχόμενος από μέθη, σου λεχθούν αυτά που αναγνώστηκαν τώρα: «Δεν εξέλεξα εγώ τέτοια νηστεία», λέει ο Κύριος. Γιατί αναμειγνύεις τα ασυμβίβαστα; Τι σχέση έχει η νηστεία με τη μέθη; Τι κοινωνία έχει η οινοποσία με την εγκράτεια; Τι συμφωνία έχει ο ναός του Θεού με τα είδωλα; Διότι ναός του Θεού είναι εκείνοι στους οποίους κατοικεί το Πνεύμα του Θεού· ναός όμως ειδώλων είναι αυτοί που μέσω της μέθης υποδέχονται μέσα τους τον συρφετό και τον κορεσμό της ακολασίας. Η σημερινή ημέρα είναι το προπύλαιο των νηστειών· και βέβαια αυτός που έχει βεβηλωθεί στον πρόναο δεν είναι άξιος να εισέλθει στα Άγια.

Διότι αυτό που δώρισε στις άνω δυνάμεις, αυτό χάρισε και στη δική μας φύση. Κάθεται πάνω στα Χερουβίμ, όπως ακριβώς λέει και ο ψαλμός: «Ανέβηκε πάνω στα Χερουβίμ και πέταξε»· και πάλι: «Αυτός που κάθεται πάνω στα Χερουβίμ και επιβλέπει τις αβύσσους». Αυτό το έδωσε πάλι και σε εμάς· πάνω σε εκείνα κάθεται, μέσα σε εμάς κατοικεί: «Διότι θα κατοικήσω και θα περπατήσω ανάμεσά σας». Εκείνα έγιναν άρμα, εμείς ας γίνουμε ναός. Είδες τη συγγένεια της τιμής; Είδες πώς ειρηνοποίησε τα άνω και τα κάτω; Γι' αυτό σε τίποτα δεν απέχουμε από τους αγγέλους, εάν το θέλουμε. Αλλά όπως έλεγα ξεκινώντας, χθες ήταν ημέρα μαρτύρων, και σήμερα είναι ημέρα μαρτύρων, όχι αυτών που βρίσκονται σε εμάς, αλλά εκείνων που βρίσκονται στην ύπαιθρο· ή μάλλον, και εκείνοι βρίσκονται μαζί μας. Διότι η πόλη και η ύπαιθρος απέχουν μεταξύ τους ως προς τα βιοτικά πράγματα, σύμφωνα όμως με τον λόγο της ευσέβειας επικοινωνούν και είναι ενωμένες.

Πρέπει, λοιπόν, να προφυλάσσουμε, να κατευθύνουμε και να χαλιναγωγούμε τον νου, και κάθε λογισμό και κάθε ενέργεια να την καταστέλλουμε μέσω του ονόματος του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, ο Οποίος σηκώνει την αμαρτία του κόσμου. Όπου στέκεται το σώμα, εκεί ας βρίσκεται και ο νους, ώστε ανάμεσα στον Θεό και την καρδιά να μην παρεμβάλλεται τίποτα απολύτως, ούτε σαν μεσότοιχο ούτε σαν φραγμός που σκοτεινιάζει την καρδιά, παρά μόνον αυτή να μιλά στον Κύριο. Εάν όμως ποτέ ο νους παρασυρθεί, δεν πρέπει κανείς να ενδιατρίβει στους λογισμούς, ώστε να μην του καταλογιστεί η συγκατάθεση στους λογισμούς ως πράξη ενώπιον του Κυρίου κατά την ημέρα της κρίσεως, όταν ο Θεός θα κρίνει τα κρυφά των ανθρώπων και όταν η ενδόμυχη σκέψη του ανθρώπου θα Σε ομολογήσει. Διότι είναι αδύνατον να επιτύχει κανείς τη Βασιλεία, εάν δεν αρνηθεί πρώτα το δικό του θέλημα και δεν εκτελεί όσα του επιτάσσονται από τον ηγούμενο χωρίς γογγυσμό, με φόβο Θεού, σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου: «Δεν ήλθα για να κάνω το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα του Πατέρα που με έστειλε». Επομένως, οτιδήποτε δεν θέλει κανείς, εάν το υποφέρει και το υπομένει, του λογίζεται ως σταύρωση και γίνεται τέκνο της αναστάσεως και της αιώνιας ζωής. Μακάριος ο άνθρωπος που υπομένει πειρασμό, διότι, αφού αποδειχθεί δόκιμος, θα λάβει τον αμάραντο στέφανο και θα γίνει ναός του μεγάλου Βασιλέως Χριστού. «Θα κατοικήσω μέσα τους και θα περπατήσω ανάμεσά τους», λέγει ο Κύριος, «και θα κάνουμε την κατοικία μας σε αυτόν».

Και εγώ μεν γκρέμισα τον ναό, και μετέτρεψα σε ερείπιο εκείνον τον σεβάσμιο χώρο που περιείχε πράγματα ιερά και φρικτά, εσείς όμως περιποιείστε οικήματα που δεν διαφέρουν σε τίποτα από καπηλειά, και σπήλαια ληστών. Διότι, αν τότε, όταν υπήρχαν τα Χερουβίμ, όταν υπήρχε η κιβωτός, όταν ακόμη ανθούσε η χάρη του Πνεύματος, έλεγε τη μία φορά «τον κάνατε σπήλαιο ληστών» και την άλλη «οίκο εμπορίου», εξαιτίας των παρανομιών και των φόνων τους· τώρα που τους έχει εγκαταλείψει η χάρη του Πνεύματος και έχουν αφαιρεθεί όλα εκείνα τα σεβάσμια, και ενώ επιτελούν αυτήν την παράνομη λατρεία ερχόμενοι σε αντιδικία με τον Θεό, πώς θα μπορούσε κανείς να αποκαλέσει τις συναγωγές τους για να βρει την ονομασία που τους αξίζει; Διότι, αν τότε ήταν σπήλαιο ληστών, όταν ακόμη ίσχυε το πολίτευμα του νόμου, τώρα, είτε πορνείο, είτε τόπο παρανομίας, είτε καταγώγιο δαιμόνων, είτε φρούριο του διαβόλου, είτε όλεθρο των ψυχών, είτε κρημνό και βάραθρο κάθε απώλειας, είτε οτιδήποτε άλλο τις αποκαλέσει κανείς, θα πει κάτι λιγότερο από αυτό που τους αξίζει. Επιθυμείς να δεις ναό; Μην τρέχεις στη συναγωγή, αλλά γίνε εσύ ο ίδιος ναός. Έναν ναό γκρέμισε ο Θεός στα Ιεροσόλυμα, και ανήγειρε μυριάδες άλλους πολύ πιο σεβάσμιους από εκείνον· διότι, λέει, «εσείς είστε ναός του ζώντος Θεού». Καλλώπισε, λοιπόν, αυτήν την οικία, δίωξε κάθε πονηρό λογισμό, για να γίνεις τίμιο μέλος του Χριστού, για να γίνεις ναός του Πνεύματος· κάνε και άλλους να γίνουν τέτοιοι.

Ή δεν βλέπεις αυτούς που διοικούν τα πολιτικά πράγματα, πώς, όταν φορούν ένδυμα που φέρει βασιλικές παραστάσεις, υπερηφανεύονται, και για τον λόγο αυτό επιθυμούν να αξιώνονται μεγαλύτερης τιμής και απολαμβάνουν συνοδεία δορυφόρων; Εάν, λοιπόν, εκείνοι που φέρουν τη μορφή αποτυπωμένη πάνω στο ένδυμά τους επιθυμούν εξαιτίας αυτού να είναι σεβαστοί, πολύ περισσότερο εσύ, που πρόκειται να ενδυθείς τον ίδιο τον Χριστό. «Διότι θα κατοικήσω μέσα σας», λέγει, «και θα περπατήσω ανάμεσά σας και θα είμαι ο Θεός σας». Αποφεύγετε, λοιπόν, όλα αυτά τα πονηρά δελεάσματα του διαβόλου, και τίποτε ας μην είναι για εσάς προτιμότερο από την είσοδο στην εκκλησία. Και μαζί με την αποχή από τις τροφές και την αποχή από τα κακά, ας επιδεικνύουμε μεγάλο ζήλο για την αρετή· και ας κατανείμουμε όλο τον χρόνο της ημέρας, αφιερώνοντας ένα μέρος σε προσευχές και εξομολογήσεις, και ένα άλλο σε ανάγνωση και κατάνυξη της ψυχής, και όλη μας η φροντίδα ας κατατείνει στο να γίνονται οι συζητήσεις μας γύρω από τα πνευματικά ζητήματα. Έχουμε ανάγκη από μεγάλη πνευματική επαγρύπνηση, ώστε να μην πιαστούμε στις παγίδες του πονηρού. Διότι, εάν καλούμαστε να λογοδοτήσουμε για κάθε ανώφελο λόγο, πολύ περισσότερο για τις άκαιρες φλυαρίες και για τις βιοτικές συζητήσεις.

Διότι δεν είπε, δεν μας αγαπάτε, αλλά ότι όχι με το ίδιο μέτρο. «Σαν σε παιδιά μιλώ· πλατυνθείτε και εσείς. Μην μπαίνετε σε ξένο ζυγό με τους απίστους. Διότι ποια μετοχή έχει η δικαιοσύνη με την ανομία; Ή ποια κοινωνία έχει το φως προς το σκότος; Και ποια συμφωνία έχει ο Χριστός» Αντί του να πει: δεν ζητώ τίποτα το μέγα, εάν, όντας πατέρας, επιθυμώ να αγαπώμαι από εσάς. «Με τον Βελίαρ; Ή ποια μερίδα έχει ο πιστός με τον άπιστο;» Που σημαίνει ο αποστάτης, σύμφωνα με τη γλώσσα των Εβραίων. «Και ποια συγκατάθεση έχει ο ναός του Θεού με τα είδωλα; Διότι εσείς είστε ναός του ζώντος Θεού, καθώς είπε ο Θεός.» Ούτε ο βασιλιάς σας έχει κάτι κοινό με αυτόν.

Διότι, ποια συμφωνία μπορεί να υπάρξει μεταξύ του Χριστού και του Βελίαρ; Ούτε τα πράγματα συμφωνούν· διότι ποια κοινωνία υπάρχει μεταξύ φωτός και σκότους; Επομένως, ούτε και εσείς πρέπει να έχετε. «Θα κατοικήσω μέσα τους και θα περπατήσω ανάμεσά τους· και θα είμαι Θεός τους, και αυτοί θα είναι λαός μου.» Αποφεύγοντας την κολακεία, επιβεβαιώνει με μαρτυρία το γεγονός ότι αυτοί είναι ναοί του Θεού. «Γι' αυτό, βγείτε από ανάμεσά τους και αποχωριστείτε, λέει ο Κύριος, και μην αγγίζετε ακάθαρτο, και εγώ θα σας δεχθώ· και θα είμαι σε εσάς Πατέρας, και εσείς θα είστε σε μένα γιοι και θυγατέρες, λέει ο Κύριος ο Παντοκράτωρ.» ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ζʹ. «Έχοντας λοιπόν αυτές τις υποσχέσεις, αγαπητοί, ας καθαρίσουμε τους εαυτούς μας από κάθε μολυσμό σαρκός και πνεύματος, επιτελώντας την αγιοσύνη.» Διότι το να μην αγγίζει κανείς κάτι ακάθαρτο δεν τον κάνει από μόνο του καθαρό, αλλά έχουμε ανάγκη και από άλλα πράγματα για να γίνουμε άγιοι: από προθυμία, προσοχή, ευσέβεια, και με απλά λόγια από κάθε αρετή. «Με φόβο Θεού.» Διότι είναι δυνατόν να ασκεί κανείς τη σωφροσύνη όχι με φόβο Θεού, αλλά εξαιτίας της κενοδοξίας· εξάλλου, μας διδάσκει και την οδό της σωφροσύνης, σαν να λέει σχεδόν: ακόμη κι αν η επιθυμία είναι τυραννική, εάν όμως αποκτήσεις τον φόβο του Θεού, θα καταλύσεις τη μανία της.

Διότι η τιμή προς τους ευγνώμονες ομοδούλους αποτελεί απόδειξη της αφοσίωσης προς τον κοινό Δεσπότη. Αυτοί έγιναν ταμεία του Θεού και καθαρά κατοικητήρια· «Διότι θα κατοικήσω μέσα σε αυτούς», λέγει ο Θεός, «και θα περιπατήσω ανάμεσά τους, και θα είμαι Θεός τους».

«Σήκω και αγίασε τον λαό για την αυριανή ημέρα· και εκείνος που θα υποδειχθεί από τον Κύριο, θα κατακαεί στη φωτιά, αυτός και όλα όσα του ανήκουν, επειδή παρέβη τη διαθήκη του Κυρίου και διέπραξε ανομία στον Ισραήλ. Και σηκώθηκε ο Ιησούς [του Ναυή] νωρίς το πρωί και είπε στον Αχάρ: Ανάγγειλέ μου τι έκανες. Και είπε ο Αχάρ: Είδα ανάμεσα στα λάφυρα ένα ωραίο πολύχρωμο ένδυμα, και διακόσια δίδραχμα αργυρίου, και μία χρυσή ράβδο βάρους πενήντα διδράχμων, και τα πήρα· και ορίστε, είναι κρυμμένα μέσα στη γη. Και λιθοβόλησαν αυτόν και όλους τους δικούς του». ΤΙΤΛΟΣ ΝΑ΄. — Περί των πραγμάτων που δεν αναμειγνύονται, και αυτών που δεν μπορούν να έχουν καμία κοινωνία μεταξύ τους. «Τι σχέση έχει το άχυρο με το σιτάρι;» «Τι κοινωνία μπορεί να έχει ο λύκος με τον αμνό; Το ίδιο και ο αμαρτωλός με τον ευσεβή. Τι κοινωνία μπορεί να έχει η πήλινη χύτρα με τον λέβητα; Αν η πρώτη προσκρούσει, αυτή θα συντριβεί». «Δεν μπορείτε να μετέχετε σε τράπεζα Κυρίου και σε τράπεζα δαιμονίων. Ποια μετοχή υπάρχει μεταξύ δικαιοσύνης και ανομίας; Ή ποια κοινωνία έχει το φως με το σκοτάδι; Και ποια συμφωνία υπάρχει μεταξύ του Χριστού και του Βελίαρ; Ή ποια μερίδα έχει ο πιστός μαζί με τον άπιστο; Και ποια συγκατάθεση μπορεί να υπάρχει στον ναό του Θεού με τα είδωλα;» Δεν επιδέχεται καμία ανάμειξη η αντίθεση του ελεήμονος προς τον σκληρόκαρδο.

Μακάριοι και τρισμακάριοι είναι αυτοί που αγάπησαν τον Θεό, και για την αγάπη Του καταφρόνησαν τα πάντα. Διότι δάκρυσαν πενθώντας ημέρα και νύχτα, για να τύχουν της ακατάπαυστης παρηγορίας· ταπείνωσαν εκουσίως τον εαυτό τους, για να υψωθούν εκεί· έλιωσαν τις σάρκες τους με την πείνα, τη δίψα και την αγρυπνία, για να τους υποδεχθεί εκεί η τρυφή και η αγαλλίαση του παραδείσου· έγιναν σκήνωμα του Αγίου Πνεύματος με την καθαρότητα της καρδιάς τους, καθώς έχει γραφτεί: «Θα κατοικήσω μέσα τους και θα περπατήσω ανάμεσά τους»· σταύρωσαν τον εαυτό τους ως προς τον κόσμο, για να σταθούν στα δεξιά του Εσταυρωμένου· περίζωσαν την οσφύ τους με αλήθεια και είχαν πάντοτε έτοιμες τις λαμπάδες, προσδοκώντας την έλευση του αθάνατου Νυμφίου. Διότι, έχοντας αποκτήσει νοερούς οφθαλμούς, έβλεπαν διαρκώς μπροστά τους εκείνη τη φρικτή ώρα, και διατηρούσαν αχώριστη από την καρδιά τους τη θεωρία των μελλόντων αγαθών και της αιώνιας κολάσεως· και φρόντισαν να κοπιάσουν, ώστε να μη στερηθούν την αΐδια δόξα. Έγιναν απαθείς όπως οι άγγελοι· και τώρα συγχορεύουν μαζί με εκείνους, των οποίων τον βίο και μιμήθηκαν. Μακάριοι και τρισμακάριοι είναι αυτοί, διότι με απλανείς τους οφθαλμούς του νου κατανόησαν τη ματαιότητα των παρόντων, καθώς και το άστατο και ανώμαλο της ανθρώπινης ευημερίας, και, αφού την απαρνήθηκαν, θησαύρισαν για τους εαυτούς τους τα αιώνια αγαθά, και απέκτησαν τη ζωή που ποτέ δεν χάνεται ούτε διακόπτεται από τον θάνατο.

Στην εποχή της Χάριτος αξίωσε πολλούς μάρτυρες και οσίους να δουν την εμφάνισή του, ώστε και τους δούλους του να ευφράνει και την δική του υπόσχεση να επισφραγίσει με έργα· δηλαδή εκείνη την παλαιά υπόσχεση, ότι: «θα κατοικήσω μέσα τους και θα περπατήσω ανάμεσά τους», και την μεταγενέστερη, ότι: «θα του εμφανίσω τον εαυτό μου», σε εκείνον δηλαδή που τηρεί τις άγιες εντολές του. Και για να μην μνημονεύσω πολλούς από την Παλαιά και την Καινή Διαθήκη και μακρηγορήσω, θα αναφέρω έναν από τους μεγάλους οσίους και αμέσως θα επαναφέρω τον λόγο στο προκείμενο θέμα· διότι μου φαίνονται απολύτως αξιόπιστες οι διηγήσεις σχετικά με τους μάρτυρες και τους οσίους. Όταν δηλαδή ακούω ότι ο Θεός εμφανίστηκε στον Αβραάμ και σε όσους είχαν τον ίδιο τρόπο ζωής με εκείνον, και ότι συχνά εμφανιζόταν στον μέγα Παΐσιο, δεν θεωρώ το δεύτερο κατώτερο από το πρώτο, αλλά μάλλον θαυμάζω περισσότερο τα πρόσφατα από τα παλαιά, ως γεγονότα που βρίσκονται πιο κοντά σε εμένα και είναι γεμάτα από κάθε αλήθεια και χάρη.

Το μίασμα της ειδωλολατρίας πλανάται διαρκώς στο στόμα τους· διότι, αφού ήπιαν μέχρι το κατακάθι την απιστία των παλαιών ασεβών και άθεων, σαν να φύτρωσαν ως δικά τους βλαστάρια, δεν κοκκινίζουν από ντροπή οι άθλιοι να κατηγορούν τον Χριστό, λέγοντας ότι με κανέναν τρόπο δεν μας ωφέλησε μέσω της δικής Του συγκατάβασης, και φλυαρούν εναντίον των Χριστιανών, ότι τάχα διόλου δεν απαλλάχθηκαν από τη λατρεία των ειδώλων. Αλλά αυτοί, όντας υπόλογοι στις προφητικές κατάρες, δικαίως θα τιμωρηθούν· «Αλίμονο, λέει, σε αυτούς που λένε το γλυκό πικρό και το πικρό γλυκό, που θεωρούν το φως σκοτάδι και το σκοτάδι φως». Διότι σκοτίστηκε η διάνοιά τους, και δεν έκαναν καμία διάκριση μεταξύ αγίου και βέβηλου ή καθαρού και ακάθαρτου· διότι, θέλοντας να επιτεθούν στη θεία σάρκωση, και νομίζοντας ότι θα αποκρύψουν τη δική τους εχθρότητα, και απεργαζόμενοι σχέδια για να ξεγελάσουν τους πολλούς, εφευρίσκουν κάποια πονηρή πρόφαση και υποπίπτουν σε μεγαλύτερη ασέβεια· σχετικά λοιπόν με πράγματα που απέχουν άπειρα μεταξύ τους και είναι αντίθετα («διότι, ποια κοινωνία έχει το φως με το σκοτάδι; ή ποια συμφωνία υπάρχει μεταξύ του ναού του Θεού και των ειδώλων;»), μη έχοντας τη δύναμη να εισαγάγουν την ανόσια και θεομάχο καινοτομία τους σε αυτά, στρέφονται τελικά στα ονόματα· και έτσι δεν φοβούνται να ξεστομίσουν τη μυσαρή και βέβηλη φωνή τους, ανταλλάσσοντας την ιερή ονομασία του εικονίσματος του Χριστού με μια βδελυρή και αισχρότατη ονομασία.

Διότι και τα δύο υπερβαίνουν και νικούν και τη φύση και τη λογική. Ας αναφωνήσουμε μαζί με τον Προφήτη: Στους αγίους που βρίσκονται στη γη του, εθαυμάστωσε ο Κύριος· όλα τα θελήματά του είναι σε αυτούς· επειδή και αυτός είναι θαυμαστός ανάμεσά τους, διότι, αφού υψώθηκαν πάνω από όλη την κτίση, ενώθηκαν μόνο με τον Κτίστη και Δημιουργό· έτσι λοιπόν έγιναν καθρέφτες του Θεού ακηλίδωτοι, καθαρότατοι και διαυγέστατοι· και δεχόμενοι καθαρά τη θεία ακτίνα στις πεντακάθαρες ψυχές τους, απέκτησαν το θεομίμητο· και ό,τι είναι ο Θεός κατά φύση, αυτό οι ίδιοι το αποκόμισαν κατά μέθεξη και κατά χάρη, και έγιναν κατοικητήρια του Θεού, και ναοί ένθεοι και λαμπροί, σύμφωνα με την προφητική ρήση που λέει: Θα κατοικήσω μέσα τους και θα περπατήσω ανάμεσά τους· και αυτοί θα είναι λαός μου, και εγώ θα είμαι Θεός τους.

Το ποτήριο της ευλογίας το οποίο ευλογούμε, δεν είναι κοινωνία του αίματος του Κυρίου; Και ο άρτος τον οποίο κόβουμε, δεν είναι κοινωνία του σώματος του Χριστού; Ποια μετοχή λοιπόν υπάρχει μεταξύ δικαιοσύνης και ανομίας; Ποια κοινωνία υπάρχει μεταξύ φωτός και σκότους; Και ποια συμφωνία έχει ο Χριστός με τον Βελίαρ; Ποια μερίδα έχει ο πιστός με τον άπιστο; Και ποια συγκατάθεση έχει ο ναός του Θεού με τα είδωλα; Το τι ακριβώς είναι είδωλο ή ειδωλόθυτο, ο ίδιος το ορίζει, λέγοντας απλώς ότι: «Όσα θυσιάζουν τα έθνη, τα θυσιάζουν στα δαιμόνια και όχι στον Θεό».

Διότι, καθώς η αλήθεια και η χάρη λάμπουν παντού, δεν έχει πλέον θέση η προσκύνηση να περιορίζεται σε έναν τόπο, ούτε να τελείται σύμφωνα με εκείνο το παλαιό και σκιώδες διάταγμα. Αλλά, όπως ακριβώς ο λόγος του Ευαγγελίου διαχύθηκε και αντήχησε σε όλη τη γη, έτσι και ο τρόπος της δοξολογίας και της προσκύνησης επεκτάθηκε και απλώθηκε παντού. Ή μάλλον, ο κάθε πιστός είναι τόπος του Θεού. Διότι έτσι πρέπει να θεωρηθεί, ότι, αφού κάποιος καθάρισε την ψυχή του μέσα από την ένθεη πολιτεία και την αρετή, την προετοίμασε ως κατοικία του Πνεύματος. Έχοντας υπερβεί την ύλη και έχοντας γίνει ανώτερος από τα πάθη, και έχοντας ελευθερώσει τον νου από τα μάταια και φθαρτά πράγματα, θα έχει με αυτόν τον τρόπο ένοικο τον Λόγο του Θεού, σύμφωνα με αυτό που έχει γραφτεί: «Είστε ναός του Θεού, και το Πνεύμα του κατοικεί μέσα σας»· και ότι «Θα κατοικήσω μέσα τους και θα περπατήσω ανάμεσά τους, και αυτοί θα είναι λαός μου, και εγώ θα είμαι Θεός τους». Και τα νησιά των εθνών, τι άλλο θα μπορούσαν να σημαίνουν, παρά, όπως μας δίδαξαν οι μυσταγωγοί των θείων μυστηρίων, τις Εκκλησίες των εθνών που μόλις ιδρύθηκαν, και που αναδύονται από την αλμυρή απιστία, λαμβάνοντας στερεό θεμέλιο στον Θεό;

Όπως γράφει ο Παύλος στον Τιμόθεο, αναφέροντας ότι έπρεπε να γνωρίζει «πώς πρέπει να συμπεριφέρεται κανείς στον οίκο του Θεού, ο οποίος είναι η Εκκλησία του ζωντανού Θεού». Τέτοιες είναι οι ψυχές των πιστών, οι οποίες, καθώς καθαρίζονται μέσω του ορθού λόγου και του άριστου τρόπου ζωής, έχουν ένοικο μέσα τους τον Θεό των πάντων, σύμφωνα με αυτό που έχει ειπωθεί: «Θα κατοικήσω μέσα τους και θα περπατήσω ανάμεσά τους, και θα είμαι Θεός τους, και αυτοί θα είναι λαός μου».

Για ποιο λόγο ελέχθησαν αυτά; Ερευνάτε τις Γραφές, έλεγε ο Σωτήρας στον παλαιό λαό των Ιουδαίων· διότι αυτές είναι που μαρτυρούν για εμένα. Ώστε, εάν οι ανόητοι θα ήθελαν και τώρα να πρεσβεύουν τα των Εβραίων και να αποδώσουν σε εκείνους τις προφητικές φωνές, αμέσως θα ακούσουν ότι ήδη τα άγια των Ιουδαίων έχουν ερημωθεί. Διότι δεν ήταν αιώνια, αλλά μάλλον αποτελούσαν σκιά και τύπο των δικών μας και πραγματικά αγίων, και έλαβαν τέλος όταν εισήλθε η αλήθεια. Τα δικά μας όμως παραμένουν στον αιώνα, έχοντας ακλόνητη και σταθερή τη διαμονή· διότι έχουν θεμελιωθεί πάνω στο άσειστο. Ας μας πουν λοιπόν όσοι αντιμάχονται τα λόγια του Πνεύματος, πώς, ενώ τα άγια έχουν τεθεί ανάμεσά μας αιώνια από τον Θεό, είναι δυνατόν να υπάρχει προσκύνηση ακάθαρτων δαιμονίων; Διότι ποια κοινωνία έχει το φως με το σκοτάδι; Ή ποια συμφωνία έχει ο ναός του Θεού με τα είδωλα; Όμως τα έθνη επέγνωσαν αυτόν που αγιάζει· επειδή μετείχαν στη θεία γνώση και στον αγιασμό που προέρχεται από αυτήν, όπως δηλώνουν τα όσα ακολουθούν και έχουν κάπως έτσι: Διότι θα γνωρίσουν τα έθνη ότι εγώ είμαι ο Κύριος που τους αγιάζει. Εκείνοι όμως που στερήθηκαν τον θείο αγιασμό, και γέμισαν τις ψυχές τους με κάθε μίασμα και ακαθαρσία, έχοντας διαστραφεί στον λογισμό τους, και τον Θεό που αγιάζει δυσφήμησαν, και για τους αγιαζόμενους, σύμφωνα με τη δική τους μιαρή γνώμη, ανόητα και ασεβώς διαδίδουν ότι είναι ομοίως μιαροί.

Επειδή δε το κακό είναι ασταθές και ασυγκράτητο, και με κανέναν τρόπο δεν ανέχεται να μένει περιορισμένο στον εαυτό του, αλλά πάντοτε προχωράει και δεν βρίσκει καμία στάση στην ορμή του, όπως ακριβώς τα ρεύματα των ποταμών που πλημμυρίζουν και αναβλύζουν και ξεχειλίζουν από τις όχθες, όταν καταλάβουν κάποια επίπεδη και κατηφορική έκταση, δεν θα συγκρατηθούν με τίποτα από τη ραγδαία τους ορμή καθώς ξεχύνονται, και πάντοτε με ευκολία παρασύρουν και συμπαρασύρουν καθετί που τυχαίνει να βρεθεί μπροστά τους. Έτσι λοιπόν, στις ψυχές στις οποίες θα εισχωρήσει, οι οποίες έχουν πλέον απελπιστεί από τη συμμετοχή στο αγαθό, δεν θα σταματήσει να απλώνεται και να τις κατατρώει, προτού τις ρίξει στα έσχατα όρια του ολέθρου. Κάτι τέτοιο ακριβώς συνέβη και εδώ. Διότι, αφού εισχώρησε ταχύτατα στις ψυχές αυτών των δυσσεβών, εγκαταστάθηκε σε αυτές και τις οδήγησε στον ολισθηρό δρόμο της απιστίας και της εχθρότητας προς τον Θεό. Γιατί, αφού πρώτα ακόνισαν τις δόλιες γλώσσες τους εναντίον του Χριστού, δεν γνωρίζουν κανέναν κορεσμό στην ύβρη εναντίον Του. Ούτε πάλι παύουν να κατηγορούν τη θεοσέβεια των Χριστιανών, αλλά μάλλον επιδίδονται κάθε φορά και περισσότερο στην κακία, ώστε τα επόμενα να γίνονται χειρότερα από τα προηγούμενα. Και αφού εξύφαναν πολλές συκοφαντίες εναντίον των έμψυχων ναών του Πνεύματος, δεν σταμάτησαν μέχρι εκεί, αλλά ήδη όπλισαν τα ανόσια χέρια τους και εναντίον των άψυχων μεν, θεϊκών δε, ναών. Αυτοί, οι οποίοι στην πραγματικότητα καθιστούν τις ίδιες τους τις ψυχές ναούς δαιμόνων, με το να δοξάζουν και να προσέρχονται στα είδωλα ως σε θεούς, ώστε και σε αυτό το σημείο να καταδεικνύεται περίτρανα η πλήρης έλλειψη κοινωνίας τους με την ευσέβεια. Διότι δεν υπάρχει καμία κοινωνία μεταξύ φωτός και σκότους, όπως δεν υπάρχει και καμία συμφωνία του ναού του Θεού με τα είδωλα. Και έτσι, για να μην εκδηλώνεται η βλασφημία τους μόνο με λόγια, διακρίνεται πλέον η κακουργία τους να εκτελείται και με πράξεις, και η κακοφημία τους δεν ακούγεται απλώς ως φήμη, αλλά φανερώνεται και μπροστά στα μάτια όλων.

Εάν, λοιπόν, τα σύμβολα είναι άγια, πώς τα ίδια τα πράγματα, των οποίων εκείνα είναι σύμβολα, δεν είναι εξάπαντος πολύ πιο ιερά και αγιότερα; Αλλά επειδή οι ασύνετοι δεν κατανόησαν, ούτε γνωρίζουν να πουν ποια κοινωνία υπάρχει μεταξύ Χριστού και Βελίαρ, ή μεταξύ φωτός και σκότους, ή ποια συμφωνία έχει ο ναός του Θεού με τα είδωλα (διότι δεν φρόντισαν ακόμη ούτε για την ορθότατη πίστη μας, ούτε για την ορθότητα των δογμάτων που μας παραδόθηκαν από τους πατέρες μας, ούτε για την έρευνα των θεόπνευστων Γραφών)· γι' αυτό δεν φοβούνται να αποκαλούν το δικό μας ιατρείο ειδωλείο· εμείς όμως, ας επιστρέψουμε πάλι στη σκηνή και ας προχωρήσουμε.

Επειδή δεν έκαναν διάκριση ανάμεσα στο άγιο και το βέβηλο, ούτε κατάλαβαν ότι δεν υπάρχει καμία συμφωνία μεταξύ του ναού του Θεού και των ειδώλων, ούτε κοινωνία του φωτός με το σκοτάδι. Γι' αυτό τον λόγο περιβλήθηκαν τη δική τους αδικία και ασέβεια, σκέφτηκαν και μίλησαν με πονηρία, μίλησαν για αδικία προς τα ύψη· πάσχοντας άδοξα από τη φιληδονία μέσα στον κόσμο, όχι περισσότερο απ' όσο φλυαρούν άκοσμα με τη γλώσσα τους από αγάπη για τα είδωλα. Και έχοντας κλείσει εντελώς τα αυτιά τους σε κάθε τι καλό, δεν ανέχονται ούτε τα ευαγγελικά λόγια να ακούσουν, με τα οποία ο Σωτήρας επιπλήττοντας τους Φαρισαίους, επειδή εξαιτίας νομικών τηρήσεων κατηγορούσαν τους θεσπέσιους μαθητές, έλεγε: «Ή δεν διαβάσατε στον νόμο ότι τα Σάββατα οι ιερείς μέσα στο ιερό βεβηλώνουν το Σάββατο και είναι αναίτιοι; Σας λέω δε ότι κάτι μεγαλύτερο από το ιερό βρίσκεται εδώ». [Και επιπλέον:] «Σας λέω δε ότι και οι άνδρες της Νινευή θα αναστηθούν κατά την κρίση μαζί με αυτή τη γενεά και θα την κατακρίνουν, διότι μετανόησαν με το κήρυγμα του Ιωνά, και ιδού, κάτι περισσότερο από τον Ιωνά βρίσκεται εδώ». Και επιπλέον, ότι: «Και η βασίλισσα του νότου θα εγερθεί κατά την κρίση μαζί με αυτή τη γενεά και θα την κατακρίνει, διότι ήρθε από τα πέρατα της γης για να ακούσει τη σοφία του Σολομώντα· και ιδού, κάτι περισσότερο από τον Σολομώντα βρίσκεται εδώ».

Και ένα από τα δύο συμβαίνει: ή δεν έχει προτιμήσει πραγματικά να διαχωρίσει το καθαρό από το ακάθαρτο, ούτε έχει πιστέψει ότι «δεν υπάρχει καμία κοινωνία του φωτός με το σκοτάδι, ούτε καμία συμφωνία του ναού του Θεού με τα είδωλα», απορρίπτοντας έτσι σαφώς τα αποστολικά λόγια (διότι με ασέβεια και αθεΐα έχει θεωρήσει την απεικόνιση του Σωτήρος ως είδωλο)· ή καταδικάζει την παντοδύναμη δύναμη του Χριστού, θεωρώντας ότι τάχα δεν μπόρεσε να μας ελευθερώσει από την τυραννία του διαβόλου. Επιπλέον, θέλησε να αποδείξει ως ψευδείς και τις θεόπνευστες Γραφές και το θείο κήρυγμα, τα οποία ξεκάθαρα μας ελκύουν, μέσω της ίδιας της ενέργειας των πραγμάτων, να συγκατατεθούμε, να πιστεύουμε και να κηρύττουμε φανερά ότι δεν υπάρχει πλέον καμία μνήμη ειδώλων μέσα στο ποίμνιο των Χριστιανών. Προστίθεται δε σε αυτά και ύβρις προς τη βασίλισσα, εάν την παρουσιάζει μέσα από τα λόγια του ως αμύητη, και ότι δεν έχει ακόμη απαλλαγεί από την ελληνική δεισιδαιμονία, και ότι μάταια προβάλλει το όνομα του Χριστού, σαν να αγνοούσε και η ίδια σε ποια θρησκεία συμμετέχει πλέον. Αλλά, πράγματι, μόνο εκείνο του διέφυγε, ότι αυτά τα λόγια απευθύνονται τάχα σε ευσεβή, τον Ευσέβιο.

Διότι, επιδεικνύοντας αλαζονεία ενάντια στην ορθότητα της αλήθειας ως προς τα δεδογμένα, ανατρέπει το νόημα των προκειμένων ζητημάτων (διότι αυτό είναι ίδιον της απάτης) και θεωρεί τα της Εκκλησίας σαν να μην υπάρχουν στην Εκκλησία, ούτε σαν να έχουν ποτέ ακουστεί από κανέναν. Γι' αυτό απαγορεύει το να τα ζητά κανείς, υποστηρίζοντας ότι δεν επιτρέπεται σε κανέναν να το πράξει ποτέ, επειδή, όπως λέει, έχουν εξοριστεί και αποδιωχθεί από παντού. Σκιαμαχώντας λοιπόν απέναντι σε πράγματα που ουδαμώς ζητήθηκαν ούτε έχουν σχέση με το αίτημα, πλάθει και διατυπώνει τον λόγο του και με τα σοφίσματα που προβάλλει από τη ματαιότητα των λογισμών του, παραπλανά εκείνη που έκανε το αίτημα. Επειδή, λοιπόν, εκείνη ζητά το ποθούμενο έχοντας την πίστη της σταθερά στηριγμένη στον Χριστό, ενώ αυτός πάλι απάντησε σύμφωνα με ό,τι του φαίνεται σωστό, τυφλώνεται και πάλι απέναντι στην αλήθεια και αναμειγνύει τα άμικτα και ακοινώνητα, τοποθετεί είδωλα στον ναό του Θεού, και αποδίδει με ασέβεια κοινωνία στο φως με το σκότος και συμφωνία του Χριστού με τον Βελίαρ, μη φοβούμενος το υπέρογκο μέγεθος της βλασφημίας. Διότι, στα πράγματα των οποίων οι εικόνες ταυτίζονται, το άτοπο που συνάγεται από αυτό θα βαρύνει τον ίδιο. Επειδή, όπως ακριβώς συγχέει ανόητα φύσεις που απέχουν πάρα πολύ μεταξύ τους, έτσι και αυτά που δεν έχουν καμία απολύτως κοινωνία, τα φέρνει αδιάκριτα στο ίδιο σημείο.

Αλλά στέκεσαι στον γκρεμό της αμφιβολίας, ή μάλλον η απιστία σε σπρώχνει παρασύροντάς σε στον γκρεμό. Εάν όμως νομίζεις ότι μετριάζεις την ασέβεια και διστάζεις να πεις το πονηρό και αποφεύγεις το βλάσφημο, για ποιον λόγο δεν έδωσες ένα δικό τους όνομα, με το οποίο πρέπει να τις ονομάζεις; Και μιμούμενος τον εαυτό σου, όπως ακριβώς έκανες με τον ορισμό σου (διότι και εκεί νομίζοντας ότι αναιρείς το ξένο, δεν εισήγαγες στη θέση του το οικείο), έτσι και εδώ λες ότι δεν είναι είδωλα, επειδή κάθε είδωλο είναι εξίσου κακό και αποτρόπαιο, και καθετί που βρίσκεται στην Εκκλησία του Χριστού είναι εξίσου καλό και επιθυμητό, αλλά εξαπατάς τον εαυτό σου, φοβούμενος μήπως τυχόν η λογική σε οδηγήσει, έστω και παρά τη θέλησή σου, προς την ευσέβεια. Όπως λοιπόν χωλαίνεις ως προς την πίστη, έτσι ακριβώς αμηχανείς και για την ονομασία των προκειμένων. Διότι «άνδρας δίγνωμος, είναι ασταθής σε όλους τους δρόμους του», λέει ο ιερός λόγος. Ή ίσως ήρθε η ώρα να πάθεις κι εσύ ό,τι οι Σαμαρείτες, οι οποίοι και τον Κύριο φοβούνταν και τους θεούς τους λάτρευαν. Εάν η κατασκευή και η προσκύνησή τους είναι άχρηστη, εάν τις χαρακτήρισες ψευδώνυμες και δεν πρόσθεσες πουθενά ποιου είναι η εικόνα, και εάν οτιδήποτε άλλο καινοφανές είπες, για ποιον λόγο μόνο σε αυτό δείχνεις φειδώ; Εάν δεν γνωρίζεις τον Χριστό να εικονίζεται, γιατί φοβάσαι να ονομάσεις είδωλο, εκείνο που με κανέναν τρόπο δεν μπορεί να έχει σχέση με τον Χριστό; Διότι ποια κοινωνία έχει το φως με το σκοτάδι; Ή ποια συμφωνία έχει ο ναός του Θεού με τα είδωλα;

Εάν όμως έχει γίνει αποδεκτό ότι ό,τι υπάρχει για κάποιο σκοπό είναι κατώτερο από εκείνο για το οποίο δημιουργήθηκε, τότε οι εικόνες είναι κατώτερες από τα αρχέτυπα, εφόσον δημιουργήθηκαν για χάρη τους. Εκείνα δε των οποίων οι εικόνες είναι κακές, είναι τα ίδια ακόμη χειρότερα, δηλαδή τα αρχέτυπα. Και η εικόνα του Κυρίου, λένε, είναι μικρότερο κακό σε σύγκριση με τα χειρότερα. Τα συμπεράσματα από τέτοιου είδους κατασκευάσματα ανήκουν σε θεομάχο γλώσσα, και μια τόσο μεγάλη βλασφημία πέφτει στα κεφάλια εκείνων που παρείχαν τις προϋποθέσεις και τις αρχές αυτών των εντελώς παράλογων επιχειρημάτων· διότι τέτοια πράγματα ούτε τα ακάθαρτα δαιμόνια δεν θα τολμούσαν ποτέ να ξεστομίσουν. Εμείς όμως, που γνωρίζουμε να σκεφτόμαστε ορθά, πρέπει να πούμε ότι, εάν ο Χριστός και Θεός μας είναι από κάθε άποψη και εξολοκλήρου το ύψιστο όλων των αγαθών και το έσχατο από τα επιθυμητά και μάλλον το ίδιο το αγαθό, η πηγή των αγαθών, η αυτοαγαθότητα και ο χορηγός των αγαθών στους άξιους, τότε είναι δίκαιο να ομολογείται από όλους ότι και η εικόνα Του είναι απολύτως καλή. Και δεν είναι ασαφές από πού τα παθαίνουν αυτά οι πλανεμένοι και ανόητοι· διότι δεν έμαθαν να διακρίνουν ανάμεσα στο άγιο και το βέβηλο ή στο καθαρό και το ακάθαρτο, και ότι δεν υπάρχει καμία κοινωνία του Χριστού με τον Βελίαρ, ούτε του φωτός με το σκοτάδι, ούτε καμία συμφωνία του ναού του Θεού με τα είδωλα.

Και όπως, όταν κάποιος αγαθός και ευσεβής βασιλιάς κατασκευάζει ο ίδιος με τα χέρια του ένα ποικιλμένο και πολύτιμο στέμμα για τον εαυτό του, όλοι όσοι είναι γνήσια αφοσιωμένοι στον βασιλιά ασπάζονται και τιμούν το στέμμα, όχι επειδή τιμούν τον χρυσό ή τα μαργαριτάρια, αλλά επειδή τιμούν το κεφάλι εκείνου του βασιλιά και τα πάνσοφα χέρια του που κατασκεύασαν το στέμμα, έτσι, ώ άνθρωπε, και οι χριστιανικοί λαοί, όσους τύπους σταυρού και εικόνων κι αν ασπάζονται, δεν προσφέρουν το σέβας τους στα ξύλα ή στις πέτρες ή στον χρυσό ή στη φθαρτή εικόνα ή στη λάρνακα ή στα λείψανα, αλλά μέσω αυτών προσφέρουν τη δόξα, τον ασπασμό και το σέβας στον Θεό, ο οποίος είναι ο δημιουργός και αυτών και των πάντων. Διότι η τιμή προς τους αγίους του ανατρέχει στον ίδιο. Πόσες φορές, κάποιοι που κατέστρεψαν ή ατίμασαν βασιλικές εικόνες, δεν καταδικάστηκαν στην έσχατη τιμωρία, επειδή ατίμασαν τον ίδιο τον βασιλιά και όχι το ίδιο το ξύλο; Εικόνα λοιπόν του Θεού είναι ο άνθρωπος που έχει πλαστεί κατ' εικόνα και καθ' ομοίωση του Θεού, και μάλιστα ο δίκαιος που έχει δεχθεί την ενοίκηση του Αγίου Πνεύματος. Επομένως, αυτός που τιμά και προσκυνά την εικόνα των δούλων του Θεού, προσκυνά την εικόνα του Θεού και δοξάζει τον οίκο του Αγίου Πνεύματος. Διότι λέει: «Θα κατοικήσω μέσα τους και θα περπατήσω ανάμεσά τους».

Διότι, έχοντας την ψυχή του βυθισμένη στο σκοτάδι της απιστίας και της αμάθειας, δεν γνώρισε ούτε κατανόησε ότι δεν υπάρχει καμία κοινωνία του φωτός με το σκότος ούτε συγκατάθεση του ναού του Θεού με τα είδωλα, ούτε ότι αντιπαρατάσσεται απέναντι σε ολόκληρη την οικουμένη και την καθολική Εκκλησία, η οποία εκτείνεται από τα πέρατα της γης έως τα πέρατα και είναι καταρτισμένη με ορθότατη και θεοπρεπή πίστη. Από αυτό, νομίζω, οι μαθητές του ανόσιου θα αποδεχθούν τον λόγο του με ευχαρίστηση και ικανοποίηση, ο οποίος κατασκευάζει τεράστια συκοφαντία και κατηγορία εναντίον των θεοφόρων πατέρων μας: ότι, δηλαδή, ο ένας έχοντας διαρκώς προ οφθαλμών την εικόνα του μεγάλου αποστόλου Παύλου την τιμούσε και την περιποιούνταν με σεμνότητα, ο άλλος προέτρεπε τους ζωγράφους να φιλοτεχνούν τα ομοιώματα των μαρτύρων, και άλλος, βλέποντάς τες ζωγραφισμένες σε τοίχους, γέμιζε από κατάνυξη και ωφέλεια· για τα οποία έχουν προλεχθεί διάφορα. Είναι δε άξιο της δικής του αφροσύνης και της αναισθησίας εκείνων που τα αποδέχτηκαν το επιχείρημα που χρησιμοποίησε για την αναίρεση των ιερών εικόνων: το οποίο είναι ότι ο Παύλος αποκάλεσε τον αρχιερέα ασβεστωμένο τοίχο. Διότι, τι θα μπορούσε να συνεισφέρει αυτό στον μάταιο σκοπό του;

Διότι ούτε θα κατανοούσε πόσο μεγάλη είναι η διαφορά ανάμεσα σε αυτά, ότι δηλαδή διαφέρουν όσο το φως από το σκοτάδι, ούτε ότι δεν υπάρχει καμία κοινωνία μεταξύ του ναού του Θεού και των ειδώλων ή συμφωνία του Χριστού με τον Βελίαρ.» Πώς λοιπόν, βλέποντας τον Θεοδόσιο να έχει πράξει τέτοια πράγματα και να συναναστρέφεται με αυτά, ο ονομαζόμενος από αυτούς Επιφάνιος τον ανέχθηκε; Πώς δεν τον κατηγόρησε για ειδωλολατρία, ούτε τον έλεγξε πιο θαρραλέα, αλλά αντίθετα τον εγκωμιάζει σε όλο το σύγγραμμά του και τον παρουσιάζει ξεκάθαρα ως ευσεβή προς τον Θεό, μαζί με τα παιδιά του και όλο τον βασιλικό του οίκο, από νεαρή ηλικία; Αλλά, ενώ για τον υπήκοο που πλανάται με τα είδωλα βρίσκεται σε μεγάλη αγωνία, και ενοχλεί τον Θεοδόσιο, ώστε, δυσφορώντας για το κακό, να διεγερθεί σε ζήλο ευσέβειας, τον ίδιο, που ήταν παγιδευμένος στην πλάνη των ειδώλων, δεν τον θεράπευσε. Και για να διορθωθούν άλλοι από την πτώση, έκανε πάρα πολλές παραινέσεις, εκείνον όμως που κειτόταν στην ίδια πτώση τον άφησε αδιόρθωτο· πράγμα παράξενο και παράδοξο στο άκουσμα. Διότι πώς θα ήταν ικανός να κηρύξει διόρθωση στους άλλους, παραμένοντας ο ίδιος αδιόρθωτος; Αποδεικνύεται δε και με άλλον τρόπο ότι ματαιολογεί και ψεύδεται. Διότι από το να λέει ότι μετά τις αιρέσεις έρχεται πάλι η ειδωλολατρία, τι πιο μάταιο ή παράλογο υπάρχει; Επειδή οι αιρέσεις δεν είχαν λάβει ακόμη τέλος, αλλά βρίσκονταν ακόμη σε ακμή και κατέστρεφαν τις ψυχές πολλών.

ΚΑΝΟΝΑΣ ΞΑ'. Όσοι παραδίδουν τους εαυτούς τους σε μάντεις, ή στους λεγόμενους εκατόνταρχους, ή σε άλλους παρόμοιους, προκειμένου να μάθουν από αυτούς ό,τι θα ήθελαν να τους αποκαλυφθεί, σύμφωνα με όσα έχουν οριστεί προηγουμένως από τους Πατέρες για αυτούς, ας υποπίπτουν στον κανόνα του εξαετούς επιτιμίου. Στο ίδιο ακριβώς επιτίμιο πρέπει να υποβάλλονται και όσοι περιφέρουν αρκούδες ή παρόμοια ζώα για διασκέδαση και βλάβη των πιο απλοϊκών, και εκείνοι που μιλούν για τύχη, πεπρωμένο, γενεαλογία και πλήθος άλλων τέτοιων λέξεων, σύμφωνα με τις φλυαρίες της πλάνης. Τους δε λεγόμενους νεφοδιώκτες, τους γητευτές, τους κατασκευαστές φυλακτών και τους μάντεις, εάν επιμένουν σε αυτά και δεν μεταστρέφονται ούτε αποφεύγουν αυτά τα ολέθρια και ειδωλολατρικά επιτηδεύματα, ορίζουμε να αποβάλλονται παντελώς από την Εκκλησία. Όπως ακριβώς διατάζουν και οι ιεροί Κανόνες. «Διότι, ποια κοινωνία υπάρχει μεταξύ φωτός και σκότους;», όπως λέει ο Απόστολος. «Ή ποια συγκατάθεση υπάρχει μεταξύ του ναού του Θεού και των ειδώλων; Ή ποια μερίδα έχει ο πιστός με τον άπιστο; Και ποια συμφωνία υπάρχει μεταξύ του Χριστού και του Βελίαρ;»

Διότι, ποια κοινωνία έχει το φως με το σκότος; Ή ποια ένωση έχει ο Ναός του Θεού με τον βωμό των ειδώλων; Ποια μερίδα έχει ο πιστός με τον άπιστο; Ή ποια συμφωνία έχει ο Χριστός με τον διάβολο, καθώς λέει ο Παύλος; Πρέπει δε να σημειώσουμε ότι το επιτίμιο που επιβάλλει ο παρών Κανόνας, το επιβάλλει μόνο στους λαϊκούς, τόσο σε εκείνους που πράττουν τέτοια διαβολικά και μαγικά έργα, τα οποία απαριθμήσαμε παραπάνω, όσο και σε εκείνους που παραδίδουν τον εαυτό τους σε αυτούς. Διότι όσοι ιερωμένοι κληρικοί τυχόν έπρατταν τέτοια, οπωσδήποτε καθαιρούνται, σύμφωνα με τον Βαλσαμώνα και τον Ζωναρά.

Εγώ δε σας λέγω ως σε τέκνα: έστω και ως ανταπόδοση και ανταμοιβή εκπληρώνοντάς το, πλατυνθείτε και εσείς, και δεχθείτε μας όπως και εμείς σας δεχθήκαμε στα σπλάγχνα μας, και αγαπήστε μας, απομακρύνοντας και διαχωρίζοντας τους εαυτούς σας από τη στοργή των απίστων, καθώς εκ φύσεως απέχουν και έχουν διαχωριστεί μεταξύ τους η πίστη και η απιστία, η δικαιοσύνη και η αδικία, το φως από το σκότος, ο Χριστός από τον αντίχριστο, ο ίδιος ο πιστός από τον άπιστο, ο ναός του Θεού και ο ναός των ειδώλων. Εάν λοιπόν ανήκετε στη δικαιοσύνη, στο φως, στον Χριστό, εάν είστε πιστοί, ναός του Θεού, αποστασιοποιηθείτε και χωριστείτε από το σκότος, από την αδικία, από τον αντίχριστο· διότι αυτά ανήκουν στους απίστους και σε αυτούς που κατέστησαν τους εαυτούς τους ναούς ειδώλων, από τους οποίους πρέπει να έχετε χωριστεί και να είστε αποκομμένοι. Διότι τότε και ο Κύριος θα σας δεχθεί και θα κατοικήσει μέσα σας και θα περπατήσει ανάμεσά σας, κατευθύνοντας όλα τα μονοπάτια και τα βήματά σας. — Ή και κατ' αυτόν τον τρόπο: «το στόμα μας έχει ανοίξει», αντί του ότι είμαστε έτοιμοι και προετοιμασμένοι να σας τα διδάξουμε όλα με απλότητα και ευρυχωρία καρδιάς. Γι' αυτό και εσείς να τα αποδέχεστε πρόθυμα. Το δε «προς την ίδια ανταπόδοση», «ως σε τέκνα λέγω», έχει ειπωθεί κατ' έλλειψη· διότι παραλείπεται το «να επιδείξετε» ή «να προσφέρετε».

Πρέπει δε η σύνεσή σου να γνωρίζει και εκείνο που επέχει θέση γνώμονα και κανόνα, ότι δηλαδή για εκείνους που έχουν ως σκοπό να ανιχνεύσουν την απόκλιση της πλάνης σε σχέση με την ευσέβεια, αυτοί δεν πρέπει να αναζητούν τις διαφορές σε εκείνα τα σημεία στα οποία δεν υπάρχει σύγκρουση, αλλά να κατανοούν την ετερότητα από εκείνα στα οποία υπάρχει αντίθεση. Διότι συμβαίνει συχνά τα αντιμαχόμενα να έχουν κοινά σημεία, από τα οποία κανείς δεν μπορεί να αντλήσει διαφωνία, αλλά και τα κοινά σημεία να κατανοούνται από τις ιδιότητες που προβάλλουν, εξαιτίας των οποίων όποιος επιχειρεί να βρει την ταύτιση ελέγχεται να πολυπραγμονεί μάταια. Ακόμη, εκείνος που θέλει να κρίνει ορθά τη θέση των δογμάτων, δεν πρέπει να διατυπώνει κατηγορίες βασιζόμενος στα σημεία που δεν αποκλίνουν από την ορθότητα, αλλά σε εκείνα με τα οποία φαίνεται να διαφωνούν προς αυτήν, και μέσω αυτών να φέρνει στο φως αποδεδειγμένα το νόθο φρόνημα. Όμως, οι οπαδοί της σύγχυσης ή της συνουσίωσης, έχοντας θέσει ως σκοπό να διαβάλουν τη διαίρεση του Νεστορίου, δεν το πράττουν με βάση τα σημεία στα οποία αυτός διαφέρει από την ευσέβεια, αλλά μετέρχονται τρόπους να τον διασύρουν με βάση εκείνα τα σημεία από τα οποία δεν μπορεί κανείς να αποφύγει την ταύτιση, έστω κι αν το θέλει. Και έτσι δεν στηλιτεύουν το εσφαλμένο φρόνημα, αλλά μέσω της δικής του διδασκαλίας επιχειρούν αφρόνως να ευτελίσουν το σέβασμα της Εκκλησίας, κάνοντας κάτι παρόμοιο με το εάν κάποιος, αποθρασυνόμενος απέναντι στον μέγα Παύλο, έλεγε: πώς δεν υπάρχει συμφωνία μεταξύ του ναού του Θεού και των ειδώλων; Δεν προσφέρουν θυσίες στον ναό των ειδώλων, όπως προσφέρουν θυσίες και εκεί όπου λατρεύεται το Θείο;

Δεν γίνονται και εκεί και εδώ ευχές, δεήσεις και ικεσίες; Δεν τελούνται τελετές και μυστήρια και στους δύο ναούς; Δεν έχουν οικοδομηθεί τα ιερά τεμένη πολλές φορές από την ίδια ύλη, εκτός και αν εκλάβεις τους ναούς ως νοητούς; Δεν είναι και στους δύο, αν έτσι τύχει, ο τεχνίτης λιθοξόος, οικοδόμος ή ξυλουργός; Και δεν προΐσταται ομοίως του λαού ένας ιερέας και στις δύο περιπτώσεις; Και πόσα κοινά σημεία θα μπορούσε κανείς να απαριθμήσει καταλέγοντάς τα, στα οποία βεβαίως υπάρχουν, ως προς τα πιο καίρια ζητήματα, πολλές και μεγάλες διαφορές; Εάν λοιπόν κάποιος επιχειρεί να κατηγορήσει εκείνον τον ουράνιο άνθρωπο, ο οποίος αναφέρει ότι δεν υπάρχει καμία συμφωνία μεταξύ του ναού του Θεού και των ειδώλων, άραγε δεν θα εξέπεμπε η μεγάλη σάλπιγγα της Εκκλησίας έναν ήχο διαπεραστικό και ηχηρό: «Μωροί και τυφλοί, δεν πρέπει να αξιολογείτε τη διαφορά μεταξύ των καλών και των φαύλων με βάση τα σημεία όπου υπάρχει κάποια ομοιότητα, αλλά με βάση εκείνα μέσω των οποίων, για καθένα από τα εξεταζόμενα, διαπιστώνεται αφενός το μίασμα και αφετέρου η αγιότητα». Ούτε θα μπορούσε κανείς, εξαιτίας της όποιας κοινότητας στα προαναφερθέντα, εάν δεν είναι τελείως παράφρων, να επιβάλει είτε την καταστροφή των ναών του Θεού είτε την απόδοση σεβασμού στους ναούς των ειδώλων.

Όπως λοιπόν αυτός που τολμά να ταυτίζει αυτά που απέχουν τόσο πολύ μεταξύ τους δεν είναι πλέον απαλλαγμένος από την τρέλα, έτσι και οι προεστώτες της συγχυτικής αίρεσης, μεταξύ των οποίων δεν υπάρχει καμία απολύτως συμφωνία κατά τον Παύλο, όπως ούτε μεταξύ του ναού του Θεού και των ειδώλων, αυτοί που τα ελκύουν αυτά σε κοινωνία, θεωρώντας ομόδοξους τον δυσσεβή Νεστόριο και τον θεοσεβή Λέοντα, είναι ένοχοι της ίδιας κατηγορίας.

Ας παρακαλέσουμε λοιπόν τον Θεό με πίστη και πλήρη βεβαιότητα, προσδοκώντας το έλεος από Αυτόν, εφόσον έχουμε μάλιστα γραπτώς τις υποσχέσεις Του, ότι «Σε εκείνον που χτυπά την πόρτα θα του ανοιχθεί» και ότι «Θα κατοικήσω μέσα τους και θα περπατήσω ανάμεσά τους». Διότι, εάν οι άνθρωποι που περισπώνται από μύριες φροντίδες και σκοτίζονται από πειρασμούς (εξαιτίας των οποίων αναγκάζονται να ψεύδονται ανελέητα), όταν συνάψουν έγγραφες συμφωνίες, ακόμη και αν θελήσουν να αθετήσουν τον λόγο τους, δεν μπορούν, πόσο μάλλον ο αψευδής Θεός θα εκπληρώσει σε εμάς την υπόσχεσή Του, δηλαδή το να μας καταπέμψει τη χάρη και τη δωρεά του Αγίου Πνεύματος; Εμείς όμως είμαστε αληθινά ψεύτες, επειδή δεν Τον αναζητούμε όπως πρόσταξε, με ακλόνητη πίστη. Αλλά τότε θα μπορέσουμε και εμείς να Του ζητάμε με πολλή παρρησία, όταν, όσο μας είναι δυνατόν, παραδώσουμε ολοκληρωτικά τον εαυτό μας στον Κύριο, απομακρυνόμενοι από τα δικά μας θελήματα, και ζώντας όχι για τον εαυτό μας, αλλά ως εξαγορασμένοι με τίμιο αίμα, πράττοντας σύμφωνα με το δεσποτικό θέλημα, και έτσι, αφού απαρνηθούμε τον εαυτό μας και υποταχθούμε εκούσια μόνο σε Εκείνον που μας εξαγόρασε, έχοντας βρεθεί ευγνώμονες και πιστοί δούλοι, να λάβουμε το Άγιο Πνεύμα της επαγγελίας, δοξάζοντας τον Πατέρα και τον Υιό και το Άγιο Πνεύμα εις τους αιώνας, αμήν.

Όσο για το «μάταια», αυτό σημαίνει ότι εκείνος που υπέμεινε κόπους για τον Θεό και έπειτα λιποψύχησε εντελώς και δεν τους ανέλαβε ξανά, όχι μόνο ζημιώθηκε το κέρδος από τους κόπους, αλλά γίνεται ένοχος και για βαρύτερη κόλαση, επειδή περιφρόνησε και δεν επέλεξε τη δύναμη από τα ύψη. Εάν όμως ο άνθρωπος αντισταθεί στον Σατανά κατά τον πρώτο πειρασμό και τον νικήσει, τότε ο Θεός δίδει θέρμη σταθερή, ήσυχη και ατάραχη. Διότι η πρώτη θέρμη είναι ταραχώδης, αμφίβολη και ακατάστατη. Η δεύτερη όμως είναι καλύτερη, και αυτή γεννά την πνευματική όραση, προκαλώντας υπομονή, ούσα ατάραχη, πιστή και αναμφίβολη. Όπως ακριβώς ένα πλοίο σε γαλήνιο λιμάνι, αφού τεντωθούν τα δύο σχοινιά του, έτσι και η δεύτερη θέρμη είναι αναπαυτική με κάθε τρόπο. Τώρα λοιπόν, αγαπητά μου τέκνα, ας αποκτήσουμε τη δεύτερη θέρμη, ώστε να ανακουφιστείτε σε όλα. Διότι αυτή η κατά Θεόν θέρμη αποκόπτει κάθε πάθος και αποβάλλει κάθε παχύτητα από τον άνθρωπο, και κάνει τη θεότητα να συνοικήσει με τον άνθρωπο, ώστε να γίνει ναός του Θεού, σύμφωνα με το γραμμένο: «Θα ενοικήσω μέσα τους και θα εμπεριπατήσω».