Πατερικές αναφορές στο Β΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 6:16

Διότι υπάρχουν κάποιοι, στους οποίους συνυπάρχει η χάρις που ενεργεί και αναπαύει, αλλά συνυπάρχει μέσα τους και η κακία, και τα δύο πολιτεύματα, του φωτός και του σκότους, ενεργούν σε μία καρδιά. Αλλά οπωσδήποτε θα μου πεις: «Ποια κοινωνία υπάρχει μεταξύ φωτός και σκότους;» (ή «Ποια συμφωνία υπάρχει μεταξύ του ναού του Θεού και των ειδώλων;» Και εγώ σου αποκρίνομαι το ίδιο: «Διότι ποια κοινωνία υπάρχει μεταξύ φωτός και σκότους» ή) πού το θείο φως σκοτεινιάζει ή θολώνει; Και το αμίαντο και καθαρό πού μολύνεται; Διότι έχει γραφτεί: «Και το φως φαίνει μέσα στη σκοτία, και η σκοτία δεν το κατέλαβε». Δεν πρέπει λοιπόν τα πράγματα να νοούνται με έναν μόνο τρόπο, ούτε μονομερώς. Διότι σε τέτοιο βαθμό κάποιοι αναπαύονται στη χάρη του Θεού, ώστε γίνονται ανδρειότεροι από την κακία που συνυπάρχει μέσα τους, και, ενώ έχουν προσευχή και πολλή ανάπαυση κοντά στον Θεό, σε άλλη ώρα δέχονται την επίδραση πονηρών λογισμών και παρασύρονται υπούλως από την αμαρτία, παρότι βρίσκονται ακόμη μέσα στη χάρη του Θεού. Οι ελαφρόμυαλοι όμως και απαίδευτοι, επειδή η χάρις ενεργεί μέσα τους μερικώς, νομίζουν ότι δεν υπάρχει πλέον η αμαρτία. Αντιθέτως, όσοι έχουν διάκριση και είναι φρόνιμοι, δεν τολμούν να αρνηθούν την αλήθεια ισχυριζόμενοι ότι «έχοντας τη χάρη του Θεού δεν δεχόμαστε την ενέργεια αισχρών και ρυπαρών λογισμών».

Διότι δύο πρόσωπα που συνάπτονται δημιουργούν κάτι το τέλειο, όπως για παράδειγμα δύο διαθήκες. Ο άνθρωπος πλάστηκε «κατ' εικόνα και ομοίωσιν» Θεού, έχει δύο μάτια, δύο φρύδια, δύο χέρια, δύο πόδια, και εάν συμβεί να είναι μονόφθαλμος ή μονόχειρας ή μονόπους, είναι σαν να έχει κάποιο ελάττωμα· ή όπως ακριβώς ένα πτηνό, εάν έχει μόνο ένα φτερό, δεν μπορεί να πετάξει με το ένα, — έτσι και η φύση της ανθρωπότητας, εάν απομείνει από μόνη της γυμνή και δεν λάβει την ανάμειξη και την κοινωνία της επουράνιας φύσης, δεν διορθώνεται καθόλου, αλλά παραμένει γυμνή και ελαττωματική ως προς τη φύση της, μέσα σε πολλή ρυπαρότητα. Διότι αυτή η ψυχή ονομάστηκε ναός Θεού και οικητήριο και νύμφη του Βασιλέως· διότι λέγει: «θα κατοικήσω μέσα τους και θα περπατήσω ανάμεσά τους». Έτσι ευδόκησε ο Θεός, ώστε κατεβαίνοντας από τους άγιους ουρανούς, συμπεριέλαβε τη λογική σου φύση, τη σάρκα που προέρχεται από τη γη, και τη συνέδεσε με το θεϊκό Του Πνεύμα, ώστε και εσύ, ο χοϊκός, να δεχθείς την επουράνια ψυχή. Και όταν η ψυχή σου κοινωνήσει με το Πνεύμα και εισέλθει επουράνια ψυχή μέσα στην ψυχή σου, τότε είσαι τέλειος άνθρωπος εν Θεώ, και κληρονόμος και υιός. Όπως ακριβώς, λοιπόν, το μέγεθος του Θεού και το ακατάληπτό Του δεν μπορούν να το χωρέσουν ούτε οι άνω αιώνες ούτε οι κάτω, έτσι πάλι τη λεπτότητα του Θεού, και το πώς συγκαταβαίνει σμικρυνόμενος στα λεπτά και μικρά πράγματα, ούτε οι άνω κόσμοι ούτε οι επίγειοι μπορούν να το κατανοήσουν.

Θα κατοικήσω και θα περπατήσω ανάμεσά σας, θα γίνει φανερός στην καρδιά του και θα λάβει δύναμη και ισχύ, ώστε να δέσει τον ισχυρό και να διαρπάσει τα σκεύη του· επάνω σε ασπίδα και βασιλίσκο και επάνω σε σκορπιούς και όφεις να πατήσει.

ΙΘ΄. Εάν θέλεις να επανέλθεις στην αρχέγονη ανθρώπινη κατάσταση και να ανακτήσεις τη δόξα που είχες παλαιότερα, η οποία χάθηκε εξαιτίας της παρακοής: όπως ακριβώς, παραμελώντας προηγουμένως τις εντολές του Θεού, έδωσες προσοχή στα προστάγματα και στη συμβουλή του εχθρού, έτσι και τώρα, αφού απομακρυνθείς από εκείνον τον οποίο υπάκουσες, στρέψου προς τον Κύριο. Όμως να γνωρίζεις ότι με πολύ κόπο και με τον ιδρώτα του προσώπου σου, όπως λέει, θα ξαναπάρεις τον πλούτο σου. Διότι δεν σε ωφελεί η άκοπη απόκτηση του αγαθού, επειδή, όταν το έλαβες χωρίς κόπο, έχασες αυτά που πήρες και πρόδωσες την κληρονομιά σου στον εχθρό. Ας συνειδητοποιήσει λοιπόν ο καθένας μας τι ακριβώς χάσαμε και ας αναλάβουμε τον θρήνο του προφήτη: διότι πράγματι η κληρονομιά μας περιήλθε σε αλλοτρίους και ο οίκος μας σε ξένους, εξαιτίας της παρακοής της εντολής και της υποχώρησης στα δικά μας θελήματα, και της προσκόλλησης με ηδονή σε ρυπαρούς και γήινους λογισμούς. Έτσι, η ψυχή μας τότε απέχει σε μεγάλη απόσταση από τον Θεό, με αποτέλεσμα να μοιάζουμε με ορφανά που δεν έχουν πατέρα. Όποιος, λοιπόν, φροντίζει για την ψυχή του, πρέπει να αγωνίζεται με όλη του τη δύναμη για να καθαρίζει τους πονηρούς λογισμούς και κάθε ύψωμα που επαίρεται εναντίον της γνώσεως του Θεού. Και, καθώς αγωνιζόμαστε έτσι να διατηρήσουμε τον ναό του Θεού άσπιλο, τότε έρχεται Εκείνος που υποσχέθηκε να ενοικήσει και να εμπεριπατήσει μέσα μας. Και τότε η ψυχή ξαναπαίρνει τη δική της κληρονομιά και αξιώνεται να γίνει ναός του Θεού.

Διότι «η αγάπη ποτέ δεν εκπίπτει»· επειδή είναι αμετάβλητη, καθιστά απαθείς και ακλόνητους εκείνους που την πόθησαν. Επομένως, τα χαρίσματα ενεργούνται για λόγους οικονομίας, σύμφωνα με τη διανομή του θελήματος του Θεού σε εκείνους που είναι ακόμη νήπιοι και ατελείς, ενώ η αγάπη (όπως προείπα) καθιστά απαθείς και αμετάβλητους όσους αξιώθηκαν να την αποκτήσουν, διότι είναι «Θεός», όπως έχουμε διδαχθεί στις καθολικές επιστολές. Κάθε ψυχή, λοιπόν, που κινείται από ρυπαρούς λογισμούς και πονηρές ενθυμήσεις δεν διατηρεί την παρθενία της για τον Χριστό, διότι μοιχεύεται από τον αντίπαλο. Εκείνη όμως που επιθύμησε με καθαρότητα να παραστεί ενώπιον του Κυρίου, ζει με αγνότητα καρδιάς, καθώς λέει ο νυμφαγωγός: «Σας αρραβώνιασα με έναν άνδρα, για να σας παρουσιάσω ως αγνή παρθένο στον Χριστό· φοβάμαι όμως μήπως, όπως το φίδι εξαπάτησε την Εύα με την πανουργία του, έτσι διαφθαρούν και τα δικά σας νοήματα». Όσων λοιπόν τα νοήματα διαφθείρονται, βρίσκονται σε κοινωνία με τη φθορά του διαβόλου και όχι σε κοινωνία με την αφθαρσία του Σωτήρα· διότι «τι κοινωνία υπάρχει μεταξύ φωτός και σκότους;» ή «τι συμφωνία έχει ο ναός του Θεού με τα είδωλα;». Ώστε ας πιστέψουμε σε αυτά, για να μπορούμε να αναγνώσκουμε χωρίς ψέμα: «Δεν ζω πλέον εγώ, αλλά ζει μέσα μου ο Χριστός». Διότι, σε όσους δεν κατοικεί ο Χριστός, επειδή είναι νεκροί, δεν υμνούν αληθινά τον Θεό, καθώς λέει ο προφήτης: «Οι νεκροί δεν θα σε αινέσουν, Κύριε». Ας βασιλεύσει, λοιπόν, «η ζωή του Ιησού» στη θνητή μας σάρκα.

Διότι, αφού έλαβες χωρίς να κοπιάσεις και χωρίς να γνωρίζεις τον κόπο, έτσι έχασες και παρέδωσες την κληρονομιά σου.» Ας συνειδητοποιήσουμε, λοιπόν, αδελφοί, ο καθένας μας τι χάσαμε, και ας αναλάβουμε τον θρήνο του προφήτη· διότι όντως «η κληρονομιά μας μεταστράφηκε σε αλλοτρίους και οι οίκοι μας σε ξένους» επειδή παρακούσαμε την εντολή, εκτελώντας τα δικά μας θελήματα και βρίσκοντας ηδονή στους ρυπαρούς και γήινους λογισμούς. Διότι ο νους, όταν απομακρυνθεί από τις εντολές, απασχολείται με τους πονηρούς λογισμούς από τους οποίους κατέχεται και είναι προσκολλημένος σε αυτούς. Επομένως, η ψυχή βρίσκεται σε μεγάλη απόσταση από τον Θεό, και όντως «γίναμε ορφανοί» σαν να μην έχουμε πατέρα. Για αυτό, λοιπόν, ας αγωνίζεται όποιος έχει πόνο ψυχής, το να καθαρίζει τους πονηρούς «λογισμούς και κάθε ύψωμα που επαιρόταν κατά της γνώσεως του Θεού», και έτσι, καθώς αγωνίζεται να φυλάξει άσπιλο τον ναό του Θεού, έρχεται Εκείνος που υποσχέθηκε και είπε: «Θα κατοικήσω και θα περιπατήσω» ανάμεσά σας. Τότε η ψυχή ξαναπαίρνει την κληρονομιά της και αξιώνεται να γίνει ναός του Θεού, έχοντας εκδιώξει τον πονηρό και τον στρατό του, και πλέον βασιλεύει. Πόσο αγάπησε ο Θεός την ψυχή και την τίμησε, δοξάζοντάς την κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσή Του, κι αυτή Τον αθέτησε προκαλώντας την οργή Του.

Διότι υπάρχουν πολλοί στους οποίους συνυπάρχει η χάρη που ενεργεί και τους αναπαύει, αλλά συνυπάρχει και η κακία που βρίσκεται μέσα τους, και τα δύο πνεύματα ενεργούν σε μία καρδιά, και αυτό του φωτός και αυτό του σκότους. Και βεβαίως θα μου πεις: «τι κοινωνία έχει το φως με το σκότος;» ή «ποια συμφωνία έχει ο ναός του Θεού με τα είδωλα;»

Το πλήθος της Σαμάρειας συγκεντρώθηκε προς τον Πλάστη, εγκαταλείποντας τις οικίες, και αναδείχθηκαν με την πίστη σαν οίκοι Εκείνου που είπε στις θεόπνευστες Γραφές, όπως λέει: «Θα ενοικήσω και θα εμπεριπατήσω, όπως είναι γεγραμμένο, σε τέτοιους οίκους που εγκατέλειψαν τα πάντα, αγρούς, γονείς και αγαπημένα πρόσωπα, και θα είμαι για αυτούς Θεός και σωτήρας από τις παγίδες· αυτοί δε θα είναι για εμένα λαός αγιασμένος, καθιστώντας τον εαυτό τους κατοικία για την αιώνια και αχώριστη Τριάδα, η οποία αναβλύζει άφθονα αγαλλίαση και απολύτρωση».

Έχοντας αυτή την κατάσταση, πυρπολείται από το πνεύμα και γίνεται όλος φωτιά στην ψυχή, μεταδίδοντας και στο σώμα από τη δική της λαμπρότητα, όπως ακριβώς η ορατή φωτιά μεταδίδει τη δική της φύση στο σίδερο, και γίνεται η ψυχή για το σώμα ό,τι ακριβώς έγινε ο Θεός για την ψυχή, όπως λέει η θεολογική φωνή· διότι ούτε η ψυχή μπορεί να ζει, εάν δεν φωτίζεται από τον Δημιουργό της, ούτε το σώμα, εάν δεν ενδυναμώνεται από την ψυχή. Αναλογίσου με ακρίβεια τη δύναμη αυτών που λέγονται. Σώμα, ψυχή και Θεός, αυτά τα τρία. Ο Θεός, ο άναρχος, ο ατελεύτητος, ο απρόσιτος, ο ανεξιχνίαστος, ο αόρατος, ο άρρητος, ο αναφής, ο αψηλάφητος, ο απαθής, ο ανεκδιήγητος, ο οποίος κατά τις έσχατες ημέρες φανερώθηκε σε εμάς με σάρκα μέσω του Υιού και έγινε γνωστός μέσω του παναγίου Του Πνεύματος, όπως πιστεύουμε, όντας όμοιος με εμάς κατά πάντα εκτός από την αμαρτία, ενώνεται με νοερή ψυχή για χάρη της δικής μου ψυχής, όπως είπε κάποιος, ώστε και το πνεύμα να σώσει και τη σάρκα να καταστήσει αθάνατη. Αλλά μάλιστα υπόσχεται λέγοντας: «Θα κατοικήσω μέσα τους και θα περπατήσω ανάμεσά τους. Και εγώ και ο Πατέρας θα έλθουμε και θα κάνουμε κατοικία σε αυτούς», δηλαδή σε όσους πιστεύουν και αποδεικνύουν την πίστη τους από τα προαναφερθέντα έργα. Αλλά πρόσεχε.

Εμείς μαρτυρούμε ότι ο Θεός είναι φως, και όλοι όσοι αξιώθηκαν να τον δουν, ως φως τον είδαν, και όσοι τον έλαβαν, ως φως τον έλαβαν, διότι προπορεύεται μπροστά του το φως της δόξας του και χωρίς φως είναι αδύνατον να φανερωθεί, και όσοι δεν είδαν το φως του ούτε εκείνον είδαν, διότι εκείνος είναι το φως, και όσοι δεν έλαβαν το φως δεν έχουν λάβει ακόμη τη χάρη· διότι όσοι έλαβαν τη χάρη, έλαβαν το φως του Θεού και τον Θεό, καθώς είπε το φως, ο Χριστός: «Θα κατοικήσω μέσα τους και θα περπατήσω ανάμεσά τους». Όσοι όμως δεν έχουν βιώσει ακόμη ή δεν έχουν αξιωθεί αυτό, όλοι αυτοί βρίσκονται υπό τον νόμο που υπήρχε πριν από τη χάρη, είναι δούλοι και μαθητές δούλων και ακροατές του νόμου και τέκνα της δούλης και υιοί του σκότους, είτε είναι βασιλείς είτε πατριάρχες, είτε αρχιερείς είτε ιερείς, είτε άρχοντες είτε αρχόμενοι, είτε λαϊκοί είτε μοναχοί, είτε ασκητές είτε ηγούμενοι, είτε φτωχοί είτε πλούσιοι, είτε ασθενείς είτε υγιείς στο σώμα. Διότι όλοι όσοι κάθονται στο σκοτάδι είναι υιοί του σκότους και δεν θέλουν να μετανοήσουν. Επειδή η μετάνοια είναι θύρα που βγάζει από το σκοτάδι και εισάγει στο φως.

Θεολογικά, οικία ονομάζεται και ο Υιός, όπως ακριβώς και ο Πατέρας—διότι λέει: «Εσύ, Πατέρα, είσαι μέσα μου και εγώ μέσα σε αυτούς, και αυτοί μέσα μου και εγώ, Πατέρα, μέσα σε σένα, για να είμαστε ένα», και το Πνεύμα ομοίως: «Θα κατοικήσω, λέει, μέσα τους και θα περπατήσω ανάμεσά τους. Εγώ και ο Πατέρας θα έρθουμε και θα κατοικήσουμε μαζί του», προφανώς μέσω του Πνεύματος, όπως λέει ο Παύλος: «Διότι το Πνεύμα είναι ο Κύριος.» Εάν λοιπόν ο Κύριος είναι το Πνεύμα και ο Πατέρας βρίσκεται μέσα σε αυτό και αυτό μέσα μας, και ομοίως πάλι εμείς μέσα σε αυτό, τότε και αυτό είναι μαζί με τον Θεό και Πατέρα, και ο Θεός βρίσκεται μέσα σε αυτό.

Εάν όμως δεν μπορείτε να τα κατανοήσετε αυτά με θεοπρεπή τρόπο, να τα δέχεστε μόνο με την πίστη και να μη θελήσετε καθόλου να τα περιεργάζεστε. Διότι το Άγιο Πνεύμα ονομάζεται κλειδί, επειδή μέσω αυτού και μέσα σε αυτό δεχόμαστε πρώτα την έλλαμψη στον νου, και αφού καθαρθούμε, φωτιζόμαστε με το φως της γνώσης, βαπτιζόμαστε άνωθεν, αναγεννιόμαστε και ονομαζόμαστε τέκνα του Θεού, όπως λέει ο Παύλος: «Το ίδιο το Πνεύμα μεσιτεύει για εμάς με στεναγμούς αλάλητους», και πάλι: «Έδωσε ο Θεός το Πνεύμα του στις καρδιές μας, το οποίο κράζει: “αββά, ο πατήρ”». Αυτό λοιπόν μας δείχνει ότι η θύρα είναι φως, και η θύρα μας διδάσκει ότι εκείνος που κατοικεί στην οικία είναι και ο ίδιος φως απρόσιτο. Και δεν είναι άλλος ο Θεός που κατοικεί και άλλο φως η οικία του, όπως ακριβώς δεν είναι άλλος ο Θεός και άλλο το φως της θεότητας. Αλλά ο ίδιος είναι ένας, οικία και ένοικος, όπως ακριβώς ο ίδιος είναι και φως και Θεός. Θεολογικά δε, οικία ονομάζεται και ο Υιός, όπως και ο Πατέρας —διότι λέει: «Εσύ, Πατέρα, είσαι μέσα μου και εγώ μέσα σε αυτούς, και αυτοί μέσα σε μένα και εγώ, Πατέρα, μέσα σε σένα, για να είμαστε ένα», και ομοίως και για το Πνεύμα: «Θα κατοικήσω», λέει, «μέσα τους και θα περπατήσω ανάμεσά τους».

45. Από μεν το θείο βάπτισμα λαμβάνουμε την άφεση των αμαρτιών και ελευθερωνόμαστε από την προηγούμενη κατάρα και αγιαζόμαστε με την παρουσία του Αγίου Πνεύματος, όμως την τέλεια χάρη, σύμφωνα με το χωρίο: «Θα κατοικήσω μέσα τους και θα περιπατήσω ανάμεσά τους», δεν τη λαμβάνουμε τότε· διότι αυτό είναι γνώρισμα εκείνων που έχουν σταθερή πίστη και την αποδεικνύουν με τα έργα τους.

Σχετικά λοιπόν με τον της Δημητριάδος και τους μαθητές του που αποστάτησαν, για να γνωρίσεις το δέντρο από τους καρπούς και να ευχηθείς σε αυτούς μεν μετάνοια, σε εμένα δε τον άθλιο στήριξη απέναντι σε όσους με πολεμούν αόρατα και ορατά, ώστε να αξιωθώ να ακολουθήσω όλους τους σημερινούς ομολογητές του Χριστού· διότι ομολογητής είναι ο καθένας που αντιστέκεται. Σχετικά με τα άλλα δύο κεφάλαια, αυτή είναι η άποψή μου. Πρεσβύτερος που υπέγραψε την ασέβεια οφείλει να μετανοήσει και να κλάψει θερμά για να του συγχωρηθεί το ασέβημα, να μη λειτουργεί δε σε καμία περίπτωση, έστω και αν δεν μνημονεύει τον ασεβή, αλλά να απέχει από την ιερουργία, μέχρις ότου επιβλέψει ο Κύριος και δώσει καιρό για ορθόδοξη σύνοδο, στην οποία καθένας θα κριθεί επαξίως σύμφωνα με την κρίση του Θεού. Εγώ δε συμβουλεύω, εάν συμμετείχε στην ασεβή κοινωνία μεταλαμβάνοντας, να απέχει και από τα αγιάσματα για ένα ή δύο χρόνια· διότι είναι γραμμένο: δεν μπορείτε να πίνετε από το ποτήριο του Κυρίου και από το ποτήριο των δαιμονίων, δεν μπορείτε να μετέχετε στο τραπέζι του Κυρίου και στο τραπέζι των δαιμονίων. Το ίδιο ισχύει και για τις εκκλησίες· ποια συμφωνία έχει ο ναός του Θεού με τα είδωλα; Δεν πρέπει λοιπόν να εισερχόμαστε στα μαρτύρια των αιρετικών, όπως μας έχει προσταχθεί από την αγία σύνοδο, εκτός εάν ο ναός περιέλθει πλήρως στην εξουσία ορθοδόξου, ώστε να μη λειτουργείται πλέον από αιρετικό· διότι τότε ο ορθόδοξος πρέπει και να εισέρχεται και να λειτουργεί, χωρίς να αποτελούν κώλυμα όσα προηγήθηκαν.

Ερώτηση. Σχετικά με τις εκκλησίες που έχουν βεβηλωθεί από τους ιερείς οι οποίοι προσχώρησαν στην αίρεση και κατέχονται από αυτούς, εάν πρέπει κανείς να εισέρχεται σε αυτές χάριν προσευχής και ψαλμωδίας. Απόκριση. Δεν πρέπει καθόλου να εισερχόμαστε σε τέτοιες εκκλησίες με τους προαναφερθέντες τρόπους, επειδή είναι γραμμένο: «αφήνεται ο οίκος σας έρημος». Διότι, μόλις εισήχθη η αίρεση, αναχώρησε ο άγγελος που ήταν προστάτης εκεί, σύμφωνα με τον λόγο του Μεγάλου Βασιλείου, και ένας τέτοιος ναός θεωρείται πλέον κοινός οίκος. Και λέει η Γραφή: «δεν θα εισέλθω σε εκκλησία πονηρευομένων»· και ο Απόστολος προσθέτει: «ποια συμφωνία έχει ο ναός του Θεού με τα είδωλα;»

«Ποια συμφωνία μπορεί να υπάρξει μεταξύ του Χριστού και του Βελίαρ; Ή ποια μερίδα έχει ο πιστός με τον άπιστο; Και ποια συγκατάθεση μπορεί να υπάρχει ανάμεσα στον ναό του Θεού και τα είδωλα;» Και πάλι: «Να απομακρύνεστε από κάθε αδελφό που συμπεριφέρεται άτακτα και όχι σύμφωνα με την παράδοση που παρέλαβαν από εμάς.» Και πάλι: «Εάν κάποιος που ονομάζεται αδελφός είναι πόρνος ή πλεονέκτης ή ειδωλολάτρης ή λοίδορος ή μέθυσος ή άρπαγας, με έναν τέτοιον ούτε να συντρώγετε.» Όλα αυτά λοιπόν φοβίζουν και συγκλονίζουν την καρδιά μας· και για τον λόγο αυτό αποφασίσαμε να υπομείνουμε κάθε θλίψη και στενοχώρια παρά να εγκαταλείψουμε την προσωπική μας ασφάλεια και σωτηρία. Αλλ' επειδή είναι γραμμένο: «Είτε πάσχει ένα μέλος, συμπάσχουν όλα τα μέλη· είτε δοξάζεται ένα μέλος, χαίρονται μαζί του όλα τα μέλη·», και εσείς είστε γνήσια μέλη μας και καρδιακά μας σπλάχνα, κρίναμε αναγκαίο να σας αναγγείλουμε την παρούσα κατάσταση, ώστε να τη γνωρίζετε, και γνωρίζοντάς την να συμπάσχετε και να παρακολουθείτε όσα πρόκειται να συμβούν εξαιτίας αυτής· «Διότι, όταν κάνεις το αγαθό», λέει, «να περιμένεις και τον πειρασμό γι' αυτό». Κρίνετε δε και εσείς οι ίδιοι αυτό που λέγεται, σας παρακαλώ, αν είναι δίκαιο αυτούς που εκδιώχθηκαν από τα δικά τους μοναστήρια υπέρ της αλήθειας, και αυτούς που κατέχουν τα μοναστήρια προδίδοντας την αλήθεια, να τους βλέπουμε ως ίσους και να τους θεωρούμε αποδεκτούς σε εκκλησιαστική κοινωνία.

Γι' αυτόν τον λόγο και τώρα εγκαλούμαστε, διότι απαγορεύσαμε να μνημονεύεται στις ιερές δεήσεις κατά τη θεία μυσταγωγία από ορθόδοξο κάποιος που υποκρινόταν τον ορθόδοξο, αλλά βρισκόταν σε κοινωνία με την αίρεση μέχρι τέλους. Διότι, εάν προλάβαινε, έστω και κατά την ώρα του θανάτου, μέσω της εξομολόγησης να μεταλάβει τα άγια μυστήρια, θα μπορούσε ο ορθόδοξος να κάνει αναφορά υπέρ αυτού. Επειδή όμως απεβίωσε ενώ βρισκόταν σε κοινωνία με την αίρεση, πώς είναι δυνατόν ένας τέτοιος άνθρωπος να ενταχθεί στην ορθόδοξη κοινωνία; Γι' αυτό εξάλλου λέει ο ιερός Απόστολος: «Το ποτήριο της ευλογίας, το οποίο ευλογούμε, δεν είναι κοινωνία του αίματος του Χριστού; Ο άρτος τον οποίο κόβουμε, δεν είναι κοινωνία του σώματος του Χριστού; Διότι ένας άρτος, ένα σώμα είμαστε οι πολλοί· διότι όλοι μετέχουμε από τον έναν άρτο». Επομένως, κατ' αναλογία, και η κοινωνία του αιρετικού άρτου και του ποτηρίου ανήκει στην αντίθετη μερίδα· και το ένα σώμα καθιστά όσους κοινωνούν μαζί του αποξενωμένους από τον Χριστό· διότι δεν υπάρχει καμία «Κοινωνία του φωτός με το σκότος, ούτε μετοχή της δικαιοσύνης με την ανομία, ούτε μερίδιο του πιστού με τον άπιστο, ούτε συμφωνία του ναού του Θεού με τα είδωλα», όπως αλλού ο ίδιος αναφώνησε.

Διότι ο άνθρωπος από μόνος του παρομοιάστηκε με ματαιότητα· όταν όμως δημιουργηθεί γνησίως από τον Θεό, δεν είναι πλέον μάταιος, αλλά ναός του Θεού, καθώς λέει: «Θα κατοικήσω μέσα τους και θα περπατήσω ανάμεσά τους»· όχι σε όλους, αλλά μόνο στους αγίους, όχι μόνο σε εσάς, αλλά και στον Παχώμιο, εάν βέβαια πράξει το θέλημα του Θεού». Και ακούγοντας αυτά, θαύμασαν υπερβολικά και την παρρησία και την ταπεινοφροσύνη του ανδρός. Θέλησαν όμως μερικοί από όσους δεν πείστηκαν από τα λόγια του να τον θανατώσουν· διότι ήρθε κάποιος κυριευμένος από τον εχθρό, κρατώντας μαχαίρι για να τον σφάξει. Αλλά, επειδή προκλήθηκε θόρυβος στην εκκλησία, καθώς άλλοι έλεγαν το ένα και άλλοι το άλλο, τον έσωσε ο Κύριος μέσω των αδελφών που ήταν μαζί του. Και αφού διασώθηκε, πήγε στην τελευταία του μονή που ονομαζόταν Παχνούμ, η οποία βρισκόταν στην ενορία της ίδιας πόλης.

«Θα κατοικήσω ανάμεσά τους και θα περπατήσω μαζί τους»· δεν το λέει για όλους, αλλά μόνο για τους αγίους που έπραξαν το θέλημά του· όπως και σε εσάς και σε όλους τους ομοίους σας, αλλά βέβαια και σε εμένα τον Παχώμιο, εάν πράξω το θέλημά του.» 163. Ακούγοντας λοιπόν αυτά, θαύμασαν την παρρησία και την ταπεινοφροσύνη του ανδρός. Και κάποιοι από αυτούς, κινούμενοι από φθόνο εξαιτίας της ενέργειας του εχθρού και μη έχοντας πειστεί από τα λόγια του, ήθελαν να τον σκοτώσουν. Διότι ήρθε κάποιος δαιμονιζόμενος, κρατώντας μαχαίρι για να τον σφάξει· αλλά μέσω των αδελφών που ήταν μαζί του, τον έσωσε ο Κύριος. Και αφού διασώθηκε με τη χάρη του Κυρίου, πήγε μαζί με τους αδελφούς στην πιο απομακρυσμένη τους μονή, τη λεγόμενη Παχνούν, η οποία βρισκόταν στην ενορία της ίδιας πόλεως.