Πατερικές αναφορές στο Β΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 6:4

Αναμφίβολα, ο σοφός Εκκλησιαστής, προσηλώνοντας με σοφία τον νου του στα πάντα, παρατήρησε και διέγνωσε πώς να χρησιμοποιεί τον πλούτο, πώς να υποφέρει την πενία, πώς να υπομένει την ασθένεια και πώς να διαχειριστεί την υγεία. Αυτές δε είναι οι αρετές, οι οποίες παρέχουν τη φροντίδα στο ανθρώπινο γένος. Αντίθετα προς τα προλεχθέντα θα συμπεριφερθεί ο μη σοφός. Και τούτο σημαίνει το ότι έχει δοθεί «περισπασμός πονηρός στους υιούς των ανθρώπων» από τον Θεό, ώστε μέσα από τον επίπονο μόχθο και την αμηχανία στα ορώμενα, να καταφύγουν στην πρόνοια και τη σοφία του Θεού. Γι' αυτόν τον λόγο «έδωσε ο Θεός περισπασμό πονηρό στους υιούς των ανθρώπων», δηλαδή επίπονο. Και για το ότι το «πονηρό» είναι επίπονο, άκουσε αυτό που είναι γεγραμμένο στο βιβλίο του Ιώβ. Διότι λέγει: «επάταξε τον Ιώβ με έλκος πονηρό», δηλαδή επίπονο. Και οι πληγές της Αιγύπτου ονομάστηκαν πονηρές, δηλαδή επίπονες. Ώστε να κινήσουν και οι άνθρωποι τη διάνοιά τους προς τα θεία λόγια και, γινόμενοι μέσω αυτών πάντοτε πιο φρόνιμοι, να προσηλώσουν τον νου τους στο ζωοποιό Πνεύμα. Διότι γνωρίζετε ότι «το μεν γράμμα θανατώνει, το δε Πνεύμα ζωοποιεί». Με κόπο, λοιπόν, και άσκηση ας ασπαστούμε την ωφέλεια της αρετής. Διότι με τον κόπο κατορθώνεται το καλό, όπως ακριβώς γράφει και ο μακάριος Παύλος λέγοντας: «εν θλίψεσιν, εν ανάγκαις, εν πληγαίς, εν ακαταστασίαις» και τα εξής.

Αργότερα έρχονται και οι υπόλοιπες παρθένες, λέγοντας: Κύριε, Κύριε, άνοιξέ μας. Εκείνος δε αποκρινόμενος είπε: Αλήθεια σας λέω, δεν σας γνωρίζω. ΛΟΥΚΑΣ. Αγωνιστείτε να εισέλθετε διά της στενής πύλης, διότι πολλοί, σας λέω, θα ζητήσουν να εισέλθουν και δεν θα μπορέσουν. Από τη στιγμή που θα εγερθεί ο οικοδεσπότης και θα κλειδώσει τη θύρα, και εσείς αρχίσετε να στέκεστε έξω και να κρούετε τη θύρα, λέγοντας: Κύριε, Κύριε, άνοιξέ μας· εκείνος αποκρινόμενος θα σας πει: Δεν σας γνωρίζω από πού είστε. ΠΡΟΣ ΚΟΡ. Β΄. Ιδού τώρα καιρός ευπρόσδεκτος, ιδού τώρα ημέρα σωτηρίας· χωρίς να δίνουμε σε κανέναν απολύτως καμία αφορμή προσκόμματος, για να μην κατακριθεί η διακονία, αλλά στα πάντα συνιστώντας τους εαυτούς μας ως διάκονοι του Θεού. ΠΡΟΣ ΓΑΛ. Επομένως, λοιπόν, όσο έχουμε καιρό, ας εργαζόμαστε το αγαθό προς όλους.

Κεφάλαιο Α'. ΙΩΑΝΝΗΣ. Αυτά τα έργα, τα οποία εγώ πράττω, μαρτυρούν για εμένα ότι ο Πατέρας με έχει αποστείλει. Εάν δεν πράττω τα έργα του Πατέρα μου, μην με πιστεύετε· εάν όμως τα πράττω, έστω κι αν δεν πιστεύετε σε εμένα, πιστέψτε στα έργα μου· για να γνωρίσετε και να πιστέψετε ότι ο Πατέρας είναι μέσα σε εμένα, και εγώ μέσα σε αυτόν. ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ Β'. Μη δίνοντας καμία αφορμή προσκόμματος σε τίποτα, για να μην κατακριθεί η διακονία. Αλλά σε κάθε περίπτωση συνιστώντας τους εαυτούς μας ως διακόνους του Θεού, με πολλή υπομονή, σε θλίψεις, και τα εξής.

Χωρίς να δίνουμε σε τίποτα καμία αφορμή για πρόσκομμα, προκειμένου να μην κατηγορηθεί η διακονία μας· αλλά σε καθετί συστήνουμε τους εαυτούς μας ως διάκονοι του Θεού, με πολλή υπομονή, σε θλίψεις, σε ανάγκες, σε στενοχώριες, σε πληγές, σε φυλακίσεις, σε ακαταστασίες, σε κόπους, σε αγρυπνίες, σε νηστείες, με αγνότητα, με γνώση, με μακροθυμία, με χρηστότητα, με Πνεύμα Άγιο, με αγάπη ανυπόκριτη, με λόγο αληθείας, με δύναμη Θεού, διά των όπλων της δικαιοσύνης, των δεξιών και των αριστερών, μέσα από δόξα και ατιμία, μέσα από δυσφημία και ευφημία· ως πλάνοι και όμως αληθινοί· ως αγνοούμενοι και όμως αναγνωριζόμενοι· ως αποθνήσκοντες, και ιδού ζούμε· ως παιδευόμενοι, και όμως μη θανατούμενοι· ως λυπούμενοι, αλλά πάντοτε χαίροντες· ως φτωχοί, που όμως πλουτίζουν πολλούς· ως μη έχοντες τίποτα, και τα πάντα κατέχοντες. ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ Β΄.

Από όλα αυτά, λοιπόν, και από τα παρόμοια διδασκόμαστε ότι πρέπει κανείς, αφού εκπληρώσει ολοκληρωτικά και νομίμως όλα εκείνα με τα οποία δίνεται η υπόσχεση της βασιλείας των ουρανών, και χωρίς τα οποία στερείται κανείς τη χάρη της βασιλείας, και αφού προφυλαχθεί από όλα εκείνα εξαιτίας των οποίων κανένας δεν κληρονομεί τη βασιλεία των ουρανών, μόνο έτσι να προσδοκά ότι θα αξιωθεί της επαγγελίας. Διότι ο αγώνας για την ευαρέστηση στον Θεό πρέπει όχι μόνο να έχει απαλλαγεί από κάθε κακία, αλλά και να παραμένει αλώβητος και άμωμος σε κάθε ρήμα του Θεού, όπως ο απόστολος Παύλος –μετά την ενατένιση της μεγάλης και ανεκδιήγητης αγάπης του Θεού προς εμάς και του Χριστού Του για τη δική μας δικαίωση και σωτηρία– πρόσθεσε: «Μη δίνοντας καμία αφορμή προσκόμματος σε τίποτα, ώστε να μην κατηγορηθεί η διακονία μας, αλλά σε καθετί συνιστώντας τους εαυτούς μας ως διάκονοι του Θεού». Διότι, όπως ακριβώς ο πτωχός τω πνεύματι, εάν δεν γεννηθεί από ύδωρ και Πνεύμα, δεν μπορεί να εισέλθει στη βασιλεία των ουρανών εξαιτίας της αποφάσεως του Κυρίου, έτσι πάλι, «εάν δεν περισσεύσει η δικαιοσύνη περισσότερο από εκείνη των γραμματέων και Φαρισαίων», ή εάν παραλειφθεί κάτι άλλο από τα παρόμοια, εξαιτίας παρόμοιας αποφάσεως δεν θα αξιωθεί τη βασιλεία. Διότι είναι γεγραμμένο: «Για να παραστήσει ο Ίδιος στον εαυτό Του την Εκκλησία ένδοξη, χωρίς να έχει σπίλο ή ρυτίδα ή κάτι παρόμοιο, αλλά για να είναι άγια και άμωμη».

«Εάν τηρήσετε τις εντολές μου, θα μείνετε στην αγάπη μου, καθώς εγώ έχω τηρήσει τις εντολές του Πατέρα μου και μένω στην αγάπη του.» «Χωρίς να δίνουμε σε τίποτα καμία αφορμή για πρόσκομμα, για να μην κατηγορηθεί η διακονία μας· αλλά σε κάθε τι συνιστώντας τους εαυτούς μας ως διάκονοι του Θεού», ας αποδείξουμε αψευδή και αληθινή την υπόσχεση που δώσαμε στο βάπτισμα, με το να τηρούμε εκείνα που ειπώθηκαν προτρεπτικά από τον Απόστολο προς όσους έχουν συμφυτευθεί και συνεγερθεί με τον Χριστό, ως εξής: «Ας μη βασιλεύει, λοιπόν, η αμαρτία στο θνητό σας σώμα, ώστε να την υπακούτε στις επιθυμίες του. Ούτε να προσφέρετε τα μέλη σας στην αμαρτία ως όπλα αδικίας, αλλά να παραστήσετε τους εαυτούς σας στον Θεό, ως ζωντανούς μέσα από τους νεκρούς, και τα μέλη σας ως όπλα δικαιοσύνης στον Θεό.»

Αλλά και ο μώμος ή η βλάβη δεν θεωρείται πλέον ότι εντοπίζεται στα μέλη του σώματος, αλλά αναγνωρίζεται στα προστάγματα της κατά το Ευαγγέλιο θεοσεβείας· όταν δηλαδή η εντολή εκπληρώνεται είτε μερικώς, είτε ελλιπώς, είτε όχι με τον τρόπο που ευαρεστεί τον Θεό· σαν να εμφανίζεται πάνω στην εντολή κάποια ουλή ή λέπρα εξαιτίας του ανθρώπινου φρονήματος. Είναι, λοιπόν, αναγκαίο πάντοτε, και προπάντων κατά τον καιρό της τέλεσης ενός τόσο σπουδαίου και τέτοιου μυστηρίου, να τηρούμε το παράγγελμα του Αποστόλου που λέει: «Έχοντας, λοιπόν, αυτές τις υποσχέσεις, αγαπητοί, ας καθαρίσουμε τους εαυτούς μας από κάθε μολυσμό σαρκός και πνεύματος, επιτελώντας αγιοσύνη με φόβο Θεού· μη δίνοντας σε τίποτα καμία αφορμή για πρόσκομμα, ώστε να μην κατακριθεί η διακονία μας, αλλά στα πάντα να συνιστούμε τους εαυτούς μας ως διακόνους του Θεού». Έτσι καθίσταται κάποιος άξιος να ιερουργεί το μυστήριο του Κυρίου σύμφωνα με το Ευαγγέλιο του Θεού.

Όπως ακριβώς συμβαίνει και με εκείνους που αφήνονται πίσω, ανάμεσα στους δύο που βρίσκονται στον μύλο και στο ίδιο κρεβάτι. Για αυτούς ίσως ο Κύριος αποσιώπησε την αιτία, ώστε σε κάθε περίσταση, έστω και για μια μικρή έλλειψη του πρέποντος, και μάλιστα της ειλικρινούς αγάπης, όπως δίδαξε ο Απόστολος, να καταδείξει το μη ευάρεστο. Γνωρίζοντας λοιπόν για ποιον λόγο συμβαίνει να γίνονται άκαρπα τα έργα, ας προσέξουμε να μην αγωνιζόμαστε τον νόμιμο αγώνα της ευαρέστησης προς τον Θεό μάταια και χωρίς κανένα όφελος, αλλά σε καθετί να συνιστούμε τους εαυτούς μας ως διακόνους του Θεού.

Εκείνος που επί δέκα χρόνια τίμησε τον πατέρα του, αν αργότερα του δώσει ένα μόνο χτύπημα, δεν τιμάται ως ευεργέτης, αλλά καταδικάζεται ως πατραλοίας. Πηγαίνετε, λέει ο Κύριος, και μαθητεύστε όλα τα έθνη, διδάσκοντάς τους όχι τα μεν να τα τηρούν και τα δε να τα παραμελούν, αλλά να τηρούν όλα όσα σας παρήγγειλα. Και ο Απόστολος αναλόγως γράφει: Μη δίνοντας σε τίποτα καμία αφορμή για πρόσκομμα, για να μην κατηγορηθεί η διακονία, αλλά στα πάντα να συνιστάτε τους εαυτούς σας ως διάκονοι του Θεού. Διότι, εάν δεν μας ήταν όλα αναγκαία για τον σκοπό της σωτηρίας, ούτε θα είχαν καταγραφεί όλες οι εντολές, ούτε θα είχε διαταχθεί ρητώς η αναγκαία τήρηση όλων. Ποιο είναι για εμένα το όφελος των άλλων κατορθωμάτων, εάν, επειδή αποκάλεσα τον αδελφό μου μωρό, πρόκειται να βρεθώ ένοχος στη γέεννα; Διότι, τι όφελος έχει η ελευθερία από τους πολλούς, για εκείνον που κρατείται σε δουλεία από έναν; Διότι, λέει, εκείνος που πράττει την αμαρτία είναι δούλος της αμαρτίας. Και ποιο είναι το κέρδος της απάθειας ως προς τα πολλά, για εκείνον που το σώμα του φθείρεται από ένα και μόνο πάθος;

Επομένως, οι αφηγήσεις θα διαφοροποιηθούν και θα οδηγηθούν προς το διαφορετικό, και δεν θα ταίριαζε να σκεφτεί κανείς για τον Υιό εκείνο που τυχόν θα θεωρούσε ορθό για τον Θεό και Πατέρα. Πώς, λοιπόν, το Ευαγγέλιο θα ήταν ένα και για τους δύο, και πώς θα έφτανε σε εμάς εντελώς απαράλλαχτο μέσα από τις ίδιες αφηγήσεις, εάν ο Υιός δεν είναι Θεός κατά φύση; Και δεν θα αποπλανούσε μάλλον αυτόν που κατηχείται στα μυστήρια, αντί να τον οδηγήσει στην επίγνωση της αλήθειας; Β. Αλήθεια. Α. Και πώς εκείνος που ιερουργεί το μυστήριο του Θεού, δηλαδή την πίστη σε Αυτόν, σε όσους δεν το έχουν ακόμη διδαχθεί, θα μπορούσε να ονομαστεί λειτουργός του Χριστού και να διακηρύσσει τον Χριστό, ενώ εργάζεται για τη δόξα του Θεού και αποκαλεί τον εαυτό του διάκονο του Θεού; «Διότι σε καθετί», λέει, «συνιστούμε τους εαυτούς μας ως διάκονοι του Θεού». Και κάπου αλλού για κάποιους λέει: «Είναι διάκονοι του Χριστού; Παραφρονώντας το λέω, εγώ είμαι περισσότερο». Υπάρχει λοιπόν σε αυτά τα λόγια κάποιος λόγος που να διαχωρίζει τον Υιό από τον Θεό και Πατέρα, υποδεικνύοντας φυσική ανομοιότητα; Β. Δεν μπορώ να το αντιληφθώ. Α. Είναι παράλογο και για έναν άλλο λόγο το να μη θεωρείται ο Υιός Θεός κατά φύση, ενώ τα Ιερά Γράμματα διακηρύσσουν ότι η Εκκλησία ανήκει στον Θεό, αλλά ταυτόχρονα και στον Χριστό. Διότι ο θεσπέσιος Παύλος είπε σε κάποιους: «Να γίνεστε απρόσκοπτοι και στους Ιουδαίους και στους Έλληνες και στην Εκκλησία του Θεού». Και πάλι, διαβεβαίωσε ότι ο Υιός παρουσίασε την Εκκλησία στον εαυτό Του άσπιλη και χωρίς ρυτίδα.

Κατανοήστε λοιπόν, αγαπητοί, ότι κανείς δεν μπορεί να θερίσει το καλοκαίρι, εάν δεν σπείρει τον χειμώνα. Ούτε να τρυγήσει το αμπέλι και να ευφρανθεί από το κρασί του, εάν προηγουμένως δεν κοπιάσει πολύ για να φυτέψει το αμπέλι και δεν αναμείνει τον καρπό του στον κατάλληλο καιρό. Έτσι και εμείς σε τούτον τον κόσμο, εάν δεν απαρνηθούμε τα σαρκικά πάθη και φρονήματα και όλα τα γήινα πράγματα, και δεν ταπεινώσουμε τον εαυτό μας, και δεν τον καταπονήσουμε και δεν τον δουλαγωγήσουμε απέναντι στον κόσμο, και δεν πορευθούμε σύμφωνα με τη διδασκαλία του Αποστόλου, όπως λέει ο ίδιος, με πολλή υπομονή, σε θλίψεις, σε ανάγκες, σε διωγμούς, σε κόπους, σε μόχθους, σε νηστείες, σε αγρυπνίες, σε πείνα, σε δίψα, σε ψύχος και σε γυμνότητα. Και όλα αυτά τώρα τα απαριθμώ αναλυτικά. Διότι, εάν κάποιος θελήσει να διηγηθεί τα παθήματα και τις θλίψεις του, θα του λείψει ο χρόνος: τα υπερπόντια ταξίδια και τα ναυάγια, τις επίπονες και επικίνδυνες οδοιπορίες, τις επιθέσεις των ληστών, τις επιβουλές των ομοεθνών, τις εξεγέρσεις των ψευδαδέλφων, το να ασθενεί καθημερινά μαζί με τους ασθενούντες και το να αντικρίζει τον θάνατο καθημερινά.

Πού είναι αυτοί που λένε ότι πράττουμε όσα λέει ο Παύλος; Και ποιος είναι πιο μακάριος από εσένα, εάν λες την αλήθεια; Όμως πρόσεχε, μήπως βρεθείς ψεύτης, λέγοντας και μη πράττοντας. Διότι, ιδού, πάλι σε προτρέπει ο Παύλος: να γίνεστε μιμητές μου· σε καθετί συνιστώντας τους εαυτούς σας ως διακόνους του Θεού, με πολλή υπομονή, σε θλίψεις, σε ανάγκες, σε στενοχώριες, σε πληγές, σε φυλακίσεις, σε κόπους, σε αγρυπνίες, σε νηστείες, με μακροθυμία, με χρηστότητα, με Πνεύμα Άγιο, με αγάπη ανυπόκριτη, με λόγο αληθείας, με δύναμη Θεού. Να γίνεστε μιμητές μου, αδελφοί.

Σε αυτήν έτρεξε το σκεύος της εκλογής, ο Παύλος, και αφού τελείωσε τον δρόμο του, έλαβε τον στέφανο. Γι' αυτό και μας αναγγέλλει την οδό της, λέγοντας: σε κάθε τι συνιστώντας τους εαυτούς μας ως διάκονοι του Θεού· με πολλή υπομονή, σε θλίψεις, σε ανάγκες, σε στενοχώριες, σε πληγές, σε φυλακές, σε ακαταστασίες, σε κόπους, σε αγρυπνίες, σε νηστείες, με αγνότητα, με γνώση, με μακροθυμία, με χρηστότητα, με Πνεύμα Άγιο, με αγάπη ανυπόκριτη, με λόγο αληθείας, με δύναμη Θεού, διά των όπλων της δικαιοσύνης των δεξιών και των αριστερών· διά μέσου δόξας και ατιμίας, διά μέσου δυσφημίας και ευφημίας· ως πλάνοι και όμως αληθινοί· ως αγνοούμενοι και όμως επιγινωσκόμενοι· ως πεθαίνοντες και ιδού ζούμε· ως παιδευόμενοι και μη θανατούμενοι· ως λυπούμενοι, αλλά πάντοτε χαίροντες· ως φτωχοί, που όμως πλουτίζουμε πολλούς· ως μη έχοντες τίποτα και κατέχοντες τα πάντα. Και η ελπίδα μας είναι βέβαιη για εσάς, γνωρίζοντας ότι, όπως είστε κοινωνοί των παθημάτων, έτσι είστε και της παρηγοριάς.

Αυτά και τα παρόμοια με αυτά χαρακτηρίζουν τους φιλόκοσμους και φιλόσαρκους ανθρώπους, όχι τους φιλόχριστους. Θέλεις όμως να ακούσεις και λίγα για τους φιλόχριστους, αυτούς που βαδίζουν τη στενή οδό; Άκουσε τον Απόστολο που λέει: με κάθε τρόπο συνιστούμε τους εαυτούς μας ως διακόνους του Θεού, με πολλή υπομονή, σε θλίψεις, σε ανάγκες, σε στενοχώριες, σε πληγές, σε φυλακίσεις, σε ακαταστασίες, σε κόπους, σε αγρυπνίες, σε νηστείες, και τα εξής. Και πάλι ο Κύριος λέει: σηκωθείτε και προσεύχεστε, για να μην εισέλθετε σε πειρασμό. Το μεν πνεύμα είναι πρόθυμο, η δε σάρκα αδύναμη.

Αλλά όσο αγωνίζεται, καταφεύγοντας στον Θεό με πίστη και ελπίδα, και αναμένοντας χωρίς δισταγμό τη βοήθεια και τη λύτρωση από Αυτόν, τόσο ταχύτερα τη λυτρώνει ο Κύριος από κάθε θλίψη που την περιβάλλει. Διότι Αυτός γνωρίζει πόσο πρέπει να εισέλθει η ψυχή σε δοκιμασία και πειρασμό, και τόσο επιτρέπει να δοκιμαστεί· αρκεί αυτή να παραμείνει καρτερική μέχρι τέλους, και δεν πρόκειται να καταισχυνθεί. Όπως έχει γραφτεί: η θλίψη κατεργάζεται την υπομονή, η υπομονή τη δοκιμή, η δοκιμή την ελπίδα, και η ελπίδα δεν καταισχύνει. Και πάλι: ως διάκονοι του Θεού, με πολλή υπομονή, σε θλίψεις, σε ανάγκες, σε στενοχώριες, και τα εξής. Και ο Κύριος λέει: εκείνος που θα υπομείνει μέχρι τέλους, αυτός θα σωθεί. Και πάλι: με την υπομονή σας να αποκτήσετε τις ψυχές σας. Και αλλού λέει: ποιος πίστεψε στον Κύριο και καταισχύνθηκε; Ή ποιος παρέμεινε στον λόγο Του και εγκαταλείφθηκε; Και ποιος Τον επικαλέστηκε και Εκείνος τον περιφρόνησε;

Και ο Απόστολος: με υπομονή ας τρέχουμε τον αγώνα που βρίσκεται μπροστά μας, και, έτσι, λέει, να τρέχετε, για να κατακτήσετε. Και πάλι: ως διάκονοι του Θεού με πολλή υπομονή, και τα εξής. Έτσι οικονόμησε η θεία χάρη, ώστε με ιδία γνώμη και ίδιο θέλημα και με κόπο και αγώνα ο καθένας να προσλαμβάνει τη νοητή αύξηση.

Και πάλι: ως διάκονοι του Θεού, με πολλή υπομονή. Διότι η πληρέστατη ενοίκηση του Αγίου Πνεύματος σε αυτούς και η άφθαρτη ενεργή παράκληση θα τους προετοιμάσει να αποδέχονται τα παθήματα του Χριστού με γλυκύτατη βεβαιότητα και πολλή αγαλλίαση, χάρη στη μελλοντική αθάνατη ελπίδα της αναστάσεως.

«Αγωνιστείτε να εισέλθετε από τη στενή πύλη»· και πάλι: «Να βιάζετε τον εαυτό σας· διότι οι βιαστές αρπάζουν τη βασιλεία των ουρανών»· και: «Εκείνος που θα υπομείνει μέχρι τέλους, αυτός θα σωθεί»· και: «Με την υπομονή σας να αποκτήσετε τις ψυχές σας»· και ο απόστολος επίσης λέει: «Με υπομονή ας τρέχουμε τον αγώνα που βρίσκεται μπροστά μας»· και: «Έτσι», λέει, «να τρέχετε, για να κατακτήσετε το έπαθλο»· και πάλι: «Ως διάκονοι του Θεού με πολλή υπομονή» και τα εξής. Για τον λόγο αυτόν προτρέπει να τρέχουμε και παραγγέλλει να επιδιδόμαστε με ένταση στους αγώνες, επειδή η δωρεά της χάριτος μετριέται ανάλογα με τους κόπους εκείνου που τη δέχεται. Διότι την αιώνια ζωή και την ανείπωτη χαρά στους ουρανούς τα δωρίζει η χάρη του Πνεύματος, την αξιοσύνη όμως του να δεχτεί κανείς τα δώρα και να απολαύσει τη χάρη, την παρέχει ο διά της πίστεως έρωτας για τους πνευματικούς κόπους. Όταν δε ενωθούν το έργο της δικαιοσύνης και η χάρη του Πνεύματος, την ψυχή στην οποία ενώθηκαν τη γεμίζουν από κοινού με μακάρια ζωή· εάν όμως χωριστούν μεταξύ τους, δεν προσφέρουν κανένα κέρδος στην ψυχή. Διότι η μεν χάρη του Θεού δεν έχει από τη φύση της την ιδιότητα να επιφοιτά σε ψυχές που αποφεύγουν τη σωτηρία, η δε δύναμη της ανθρώπινης αρετής δεν αρκεί από μόνη της για να ανυψώσει σε αυτό το είδος της ζωής τις ψυχές που στερούνται τη χάρη.

Και ο Απόστολος αναφέρει: «Όχι μόνον τούτο, αλλά και καυχώμεθα για τις θλίψεις»· και αλλού: «Με μεγάλη ευχαρίστηση, λοιπόν, θα καυχηθώ για τις ασθένειές μου, ώστε να κατασκηνώσει επάνω μου η δύναμη του Χριστού· γι' αυτό ευαρεστούμαι στις ασθένειες, στις ύβρεις, στις ανάγκες, στις φυλακίσεις· διότι όταν ασθενώ, τότε είμαι δυνατός»· και πάλι: «Ως διάκονοι του Θεού με πολλή υπομονή». Διότι αυτή η χάρη του Αγίου Πνεύματος, αφού καταλάβει ολόκληρη την ψυχή και γεμίσει το κατοικητήριο με ευφροσύνη και δύναμη, καθιστά γλυκά για την ψυχή τα παθήματα του Κυρίου, αφαιρώντας την αίσθηση της παρούσας οδύνης με την ελπίδα των μελλοντικών αγαθών.

Και άκουσε πώς εκείνος που υπερέβαινε τα παραγγέλματα του Χριστού, αυτός πάλι ήταν ο πιο ταπεινός από όλους. Έγινα τα πάντα για όλους, λέει, για να κερδίσω τους πάντες. Ο ίδιος εξέθεσε τον εαυτό του και σε κινδύνους, όπως λέει σε άλλο σημείο: Με πολλή υπομονή, σε θλίψεις, σε ανάγκες, σε στενοχώριες, σε πληγές, σε φυλακές.

Και γράφοντας πάλι στους Γαλάτες, έλεγε: «Τόσα πολλά πάθατε μάταια; Αν βέβαια ήταν μάταια». Και διηγούμενος τα δικά του πάθη, έλεγε: «Με πολλή υπομονή, σε στενοχώρια, σε φυλακίσεις, σε κόπους, σε αγρυπνίες, σε πείνα, σε δίψα και γυμνότητα»· και πάλι: «Έλαβα σαράντα παρά μία μαστιγώσεις, τρεις φορές ραβδίστηκα, μία φορά λιθοβολήθηκα, ένα μερόνυχτο πέρασα στον βυθό, σε κινδύνους από ποταμούς, κινδύνους από ληστές, κινδύνους από το γένος μου, κινδύνους στις ερημιές»· και πάλι: «Η καθημερινή μου επιβάρυνση, η μέριμνα για όλες τις Εκκλησίες»· και πάλι: «Ο εθνάρχης του βασιλιά Αρέτα φρουρούσε την πόλη των Δαμασκηνών, θέλοντας να με συλλάβει, και μέσα από ένα παράθυρο του τείχους με κατέβασαν με κοφίνι και ξέφυγα από τα χέρια του»· και πάλι αλλού: «Λογιστήκαμε ως πρόβατα προορισμένα για σφαγή»· και σε άλλο σημείο πάλι: «Είθε να δώσει έλεος ο Κύριος στον οίκο του Ονησιφόρου, διότι δεν ντράπηκε για τα δεσμά μου, αλλά όταν βρέθηκε στη Ρώμη, με αναζήτησε με μεγάλη σπουδή και με βρήκε».

Σε αυτόν, λοιπόν, ας αποβλέπουμε και στα έργα των μαθητών του, διαβάζοντας τα κείμενα του Παύλου και ακούγοντάς τον να λέει: «Με πολλή υπομονή, σε θλίψεις, σε ανάγκες, σε διωγμούς, σε στενοχώριες, σε πληγές, σε φυλακίσεις, σε αναταραχές, σε νηστείες, σε κόπους, σε αγνότητα, σε γνώση»· και πάλι: «Μέχρι αυτήν την ώρα και πεινάμε και διψάμε, και στερούμαστε ενδυμάτων, και ραπιζόμαστε, και είμαστε ανέστιοι, και κοπιάζουμε εργαζόμενοι με τα ίδια μας τα χέρια· όταν μας λοιδορούν, ευλογούμε· όταν μας διώκουν, δείχνουμε ανοχή· όταν μας βλασφημούν, απαντάμε με παρακλήσεις». Άραγε, μπορεί να πει κάποιος από εμάς ότι έχει υποφέρει έστω και το πολλοστό μέρος από αυτά;

Ναι, λέγει· αλλά όπως δεν είναι σε εμάς εφικτό το να αναχωρήσουμε από τον κόσμο και να είμαστε μαζί με τον Χριστό, έτσι ούτε το να μείνουμε εδώ είναι δικό μας γνώρισμα, εφόσον μας δίνεται η δυνατότητα να επιτύχουμε το πρώτο· αλλά και τα δύο αυτά είναι χαρακτηριστικά του Παύλου και της δικής του ψυχής. Τι λέγεις; Γνωρίζεις και έχεις πεισθεί ότι πρόκειται να είσαι μαζί με τον Χριστό, και αμφιβάλλεις λέγοντας: «Δεν γνωρίζω τι να επιλέξω;» Και όχι μόνο αυτό, αλλά επιλέγεις και το να βρίσκεσαι εδώ, εννοώ το να παραμείνεις στη σάρκα; Τι πράγμα είναι πάλι αυτό; Δεν έζησες έναν κατάπικρο βίο; Μέσα σε αγρυπνίες, σε ναυάγια, σε πείνα, δίψα και γυμνότητα, σε μέριμνες και φροντίδες; Μαζί με αυτούς που ασθενούσαν, ασθενούσες, και για εκείνους που σκανδαλίζονταν, φλεγόσουν. «Με πολλή υπομονή», λέγει, «σε θλίψεις, σε ανάγκες, σε στενοχώριες, σε μαστιγώσεις, σε φυλακίσεις, σε ακαταστασίες, σε νηστείες, σε αγνότητα· πέντε φορές έλαβα σαράντα παρά μία μαστιγιές, τρεις φορές ραβδίστηκα, μία φορά λιθοβολήθηκα, ένα μερόνυχτο πέρασα στα βάθη της θάλασσας· με κινδύνους σε ποταμούς, κινδύνους από ληστές, κινδύνους στην πόλη, κινδύνους στην έρημο, κινδύνους ανάμεσα σε ψευδάδελφους». Δεν ήσουν εσύ που, όταν ολόκληρο το έθνος των Γαλατών επέστρεψε στην τήρηση του νόμου, φώναζες δυνατά λέγοντας: «Εσείς που δικαιώνεστε μέσω του νόμου, έχετε εκπέσει από τη χάρη»; Πόσο πολύ δεν πένθησες τότε, και παρ' όλα αυτά επιθυμείς ακόμη περισσότερο αυτόν τον εφήμερο βίο; Διότι, ακόμη κι αν τίποτα από όλα αυτά δεν σου είχε συμβεί, αλλά όλα όσα κατόρθωσες τα είχες κατορθώσει με ασφάλεια και με ανέσεις, δεν θα έπρεπε, φοβούμενος την αβεβαιότητα του μέλλοντος, να σπεύδεις προς κάποιο λιμάνι;

Και θέτει δύο ύψιστα μέτρα του άμεμπτου βίου, λέγοντας: «Καμία σε τίποτα». Και δεν είπε κατηγορία, αλλά αυτό που είναι πολύ μικρότερο, «προσκοπή»· δηλαδή, μομφή. Το να μην παρέχουμε, δηλαδή, σε κανέναν αφορμή για να μας κατακρίνει. «Για να μην ψεχθεί η διακονία μας». Δηλαδή, για να μην μπορέσει κανείς να βρει ψεγάδι σε αυτήν. Και πάλι δεν είπε: «Για να μην κατηγορηθεί», αλλά: «Για να μην δώσει ούτε την παραμικρή αφορμή, ώστε να μην μπορέσει κανείς να της προσάψει το οτιδήποτε». «Αλλά σε όλα να συνιστούμε τους εαυτούς μας, ως διάκονοι του Θεού».

Αυτό είναι πολύ σπουδαιότερο. Διότι δεν είναι το ίδιο το να είναι κανείς ελεύθερος από κατηγορίες, με το να επιδεικνύει τέτοια διαγωγή ώστε να φαίνεται από παντού ότι είναι διάκονος του Θεού· διότι δεν είναι το ίδιο το να έχει απαλλαγεί κανείς από κατηγορίες και το να βρίθει από εγκώμια. Και δεν είπε «φαινόμενοι» (ότι φαινόμαστε), αλλά «συνιστώντες», δηλαδή αποδεικνύοντας. Έπειτα αναφέρει και από πώς έγιναν τέτοιοι. Πώς, λοιπόν, έγιναν; «Εν υπομονή πολλή», λέει, θέτοντας το θεμέλιο των αγαθών. Γι' αυτό δεν είπε απλώς «υπομονή», αλλά «πολλή», δεικνύοντας έτσι και το μέγεθός της. Διότι το να υπομείνει κανείς ένα ή δύο δεινά δεν είναι κάτι το σπουδαίο· γι’ αυτό προσθέτει και τη θύελλα των πειρασμών, λέγοντας: «Εν θλίψεσιν, εν ανάγκαις». Αυτό αποτελεί επίταση της θλίψης, όταν τα κακά είναι αναπόφευκτα και όταν τα δεινά επικρέμανται σαν μια αναπόδραστη ανάγκη από την οποία δύσκολα μπορεί κανείς να ξεφύγει. «Εν στενοχωρίαις». Εννοεί, δηλαδή, τις στερήσεις της πείνας και των άλλων αναγκαίων αγαθών· ή και απλώς τις στενοχώριες των πειρασμών. «Εν πληγαίς, εν φυλακαίς, εν ακαταστασίαις». Αν και το καθένα από αυτά καθαυτό θα ήταν αβάσταχτο, και μόνο το να μαστιγώνεται κανείς, και μόνο το να είναι δεμένος, και το να μην μπορεί να σταθεί πουθενά επειδή καταδιώκεται (διότι αυτό σημαίνει το «εν ακαταστασίαις»)· όταν όμως έρχονται όλα, και μάλιστα όλα ταυτόχρονα, αναλογίσου τι ψυχικό σθένος απαιτείται. Έπειτα, μετά από τα εξωτερικά δεινά, παραθέτει και εκείνα που εξαρτώνται από τον ίδιο: «Εν κόποις, εν αγρυπνίαις, εν νηστείαις, εν αγνότητι».

ΟΜΙΛΙΑ ΙΓʹ. Το στόμα μας έχει ανοίξει προς εσάς, Κορίνθιοι, η καρδιά μας έχει πλατυνθεί. Δεν αισθάνεστε στενοχώρια από εμάς, αλλά αισθάνεστε στενοχώρια στα ίδια σας τα σπλάγχνα. αʹ. Αφού διηγήθηκε τους δικούς του πειρασμούς και τις θλίψεις: «Διότι», λέει, «με υπομονή, με θλίψεις, με ανάγκες, με στενοχώριες, με πληγές, με φυλακίσεις, με ακαταστασίες, με κόπους, με αγρυπνίες»· και αφού έδειξε ότι τούτο είναι μεγάλο αγαθό: «Διότι, ως λυπημένοι», λέει, «αλλά πάντοτε χαίροντες· ως φτωχοί, που όμως πλουτίζουν πολλούς· ως μη έχοντες τίποτα, και όμως κατέχοντας τα πάντα»· και αφού τα ονόμασε όπλα: «Ως παιδευόμενοι», λέει, «και μη θανατούμενοι»· και αφού φανέρωσε μέσα από αυτά την πολλή κηδεμονία και τη δύναμη του Θεού: «Για να φαίνεται», λέει, «ότι η υπερβολή της δυνάμεως είναι από τον Θεό και όχι από εμάς»· και αφού απαρίθμησε τους άθλους του: «Διότι πάντοτε», λέει, «περιφέρουμε τη νέκρωση αυτού»· και αφού έδειξε ότι αυτό αποτελεί σαφή απόδειξη της αναστάσεως: «Για να φανερωθεί», λέει, «και η ζωή του Ιησού στη θνητή μας σάρκα»· και σε ποια πράγματα έγινε κοινωνός, και το τι του εμπιστεύθηκαν: «Είμαστε λοιπόν πρεσβευτές υπέρ του Χριστού», λέει, «σαν να σας παρακαλεί ο Θεός μέσω ημών»· και τίνος πράγματος είναι διάκονος, ότι δηλαδή δεν είναι του γράμματος, αλλά του πνεύματος· και ότι δεν είναι αξιοσέβαστος μόνο γι' αυτό, αλλά και για τους πειρασμούς του: «Ας είναι η χάρις στον Θεό», λέει, «ο οποίος πάντοτε μας οδηγεί σε θρίαμβο»· πρόκειται πλέον να τους επιτιμήσει, επειδή δεν διάκεινται με πολλή θέρμη απέναντί του.

ΣΤ΄. Το ότι, λοιπόν, οι μαθητές θλίβονταν και υπέφεραν μύρια δεινά, και καταδιώκονταν από παντού σαν αρνιά εγκλωβισμένα ανάμεσα σε λύκους, είναι φανερό από αυτά. Για να μάθεις όμως ότι και οι διδάσκαλοι δεν υπέμεναν τότε μικρότερα, αλλά και πολύ σκληρότερα δεινά (διότι όσο περισσότερο δυσαρεστούσαν τους εχθρούς της αλήθειας, τόσο και από περισσότερους δέχονταν επιθέσεις), ας ακούσουμε και αυτά από εκείνον που είπε τα προηγούμενα. Διότι, γράφοντας προς τους Κορινθίους, έλεγε τα εξής: «Μη δίνοντας σε τίποτα καμία αφορμή για πρόσκομμα, ώστε να μην κατακριθεί η διακονία σας, αλλά σε καθετί συνιστώντας τους εαυτούς μας ως διάκονοι του Θεού, με πολλή υπομονή, σε θλίψεις, σε ανάγκες, σε στενοχώριες, σε πληγές, σε φυλακίσεις, σε ακαταστασίες, σε κόπους, σε αγρυπνίες, σε νηστείες».

Και ο ίδιος ο Παύλος, απαριθμώντας τα δικά του κατορθώματα, μεταξύ αυτών μνημόνευσε και την εγκράτεια. Διότι, αφού είπε: «Με πολλή υπομονή, με θλίψεις, με ανάγκες, με διωγμούς, με στενοχώριες, με πληγές, με φυλακίσεις, με κόπους, με ακαταστασίες, με αγρυπνίες, με νηστείες», πρόσθεσε «με αγνότητα», πράγμα που δεν θα το έκανε, εάν αυτό ήταν χάρισμα. Τι άλλο λοιπόν; Ακόμη και κατακρίνει όσους δεν την διαθέτουν, αποκαλώντας τους ακρατείς. Και γιατί αυτός που δεν δίνει σε γάμο την παρθένο του πράττει το καλύτερο; Και για ποιον λόγο είναι πιο μακάρια η χήρα, εάν παραμείνει σε αυτήν την κατάσταση; Διότι, όπως ακριβώς προανέφερα, οι μακαρισμοί δεν δίνονται για τα θαύματα αλλά για τα έργα, όπως ακριβώς συμβαίνει και με τις τιμωρίες.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΤ΄. «Ως συνεργοί του, λοιπόν, σας παρακαλούμε να μη δεχθείτε μάταια τη χάρη του Θεού. Διότι λέγει: Σε καιρό δεκτό σε εισάκουσα, και σε ημέρα σωτηρίας σε βοήθησα». Επειδή είπε μεγάλα λόγια, ότι δηλαδή ο Θεός παρακαλούσε και εμείς ενεργούμε ως πρεσβευτές του, για να μην επαναπαυθούν εξαιτίας αυτού, πάλι τους προκαλεί φόβο, λέγοντας: Να μη δεχθείτε μάταια τη χάρη του Θεού. Διότι, λέγει, δεν πρέπει επειδή παρακαλεί και έστειλε πρεσβευτές, εξαιτίας αυτού να ραθυμήσουμε, αλλά μάλλον να βιαστούμε να του γίνουμε αρεστοί, για να μην εκπέσετε από τέτοια αγαθά. «Ιδού τώρα καιρός ευπρόσδεκτος· ιδού τώρα ημέρα σωτηρίας». Εννοεί τον καιρό της δωρεάς, λέγει, τον καιρό της χάριτος, κατά τον οποίο δεν ζητείται να δώσουμε λόγο για τα αμαρτήματά μας ούτε να υποστούμε τιμωρία, αλλά μαζί με την απαλλαγή απολαμβάνουμε και μύρια αγαθά. Ας μην προδώσουμε, λοιπόν, την ευκαιρία, αλλά ας επιδείξουμε προθυμία αντάξια της χάριτος. «Μη δίνοντας σε κανέναν καμία αφορμή για πρόσκομμα, για να μην κατακριθεί η διακονία μας· αλλά σε όλα συνιστώντας τους εαυτούς μας ως διάκονοι του Θεού, με πολλή υπομονή, σε θλίψεις, σε ανάγκες, σε στενοχώριες, σε χτυπήματα, σε φυλακίσεις, σε ακαταστασίες, σε κόπους, σε αγρυπνίες, σε νηστείες, με αγνότητα, με γνώση, με μακροθυμία, με χρηστότητα».

«Μέχρι τον κατάλληλο καιρό θα κρύψει τα λόγια του, και τα χείλη πολλών θα διηγηθούν τη σύνεσή του.» «Παιδί μου, αν προσέρχεσαι να υπηρετήσεις τον Κύριο, ετοίμασε την ψυχή σου για δοκιμασία. Κατεύθυνε σωστά την καρδιά σου και δείξε καρτερία, και μην βιαστείς σε καιρό συμφοράς. Προσκολλήσου σε Αυτόν και μην απομακρυνθείς, για να προκόψεις στα έσχατά σου.» «Με μακροθυμία να δίνεις την απάντησή σου.» «Εκείνος που θα υπομείνει μέχρι τέλους, αυτός θα σωθεί.» «Με την υπομονή σας να κερδίσετε τις ψυχές σας.» «Και λιθοβολούσαν τον Στέφανο, καθώς εκείνος προσευχόταν και έλεγε: Κύριε Ιησού Χριστέ, δέξου το πνεύμα μου. Και αφού γονάτισε, φώναξε με μεγάλη φωνή: Κύριε, μην τους λογαριάσεις αυτή την αμαρτία. Και αφού είπε αυτά, κοιμήθηκε.» «Σε καθετί συνιστούμε τους εαυτούς μας ως διάκονοι του Θεού, με πολλή υπομονή, σε θλίψεις, σε ανάγκες, σε πληγές, σε φυλακίσεις, σε ακαταστασίες, σε κόπους, σε αγρυπνίες, σε νηστείες, με αγνότητα, με γνώση, με μακροθυμία, με χρηστότητα, με Πνεύμα Άγιο, με αγάπη ανυπόκριτη, με λόγο αλήθειας, με δύναμη Θεού, μέσω των όπλων της δικαιοσύνης, των δεξιών και των αριστερών, μέσα από δόξα και ατιμία.» «Έχετε ανάγκη από υπομονή, ώστε, αφού εκτελέσετε το θέλημα του Θεού, να λάβετε την υπόσχεση. Διότι, ακόμη πολύ λίγο χρόνο, και εκείνος που έρχεται θα φθάσει και δεν θα καθυστερήσει.» «Αξιόπιστος είναι ο λόγος. Διότι, αν πεθάναμε μαζί Του, θα ζήσουμε και μαζί Του· αν υπομένουμε, θα συμβασιλεύσουμε μαζί Του· αν Τον αρνηθούμε, και εκείνος θα μας αρνηθεί.»

Όσοι λοιπόν άρχουν καλά και όσοι πάλι υπακούουν με ευπείθεια και ασφάλεια, μιμούνται σαφώς, όσο είναι δυνατόν, τον Θεό και τους αγγέλους και τον θεάνθρωπο Κύριο και τους αγίους αποστόλους. Άρχουν βέβαια και άπιστοι επί απίστων και κακόπιστοι επί κακοπίστων, αλλά με τρόπο αισχρό και ακάθαρτο. Άρχει και ο σατανάς, αλλά με τρόπο κακό και ολέθριο, και υποτάσσονται σε αυτόν δαίμονες ρυπαρά, καθώς και ισοδαίμονες άπιστοι και φιλόρρυποι άνθρωποι, και για όσους με τρόπο κακό και αισχρό και άρχουν και άρχονται, η συνέχεια εννοείται ακόμη και αν εγώ σιωπώ· διότι θεωρήσαμε ότι δεν είναι θεμιτό να κατακρίνουμε με τον λόγο μας όσους άρχουν κακώς, αλλά φιλικά τους παρακαλούμε να ακούσουν με ευμένεια τον απόστολο που λέει: «να μη δίνετε καμία αφορμή για πρόσκομμα σε κανέναν, για να μην κατηγορηθεί», λέει, «η διακονία, αλλά σε όλα να συνιστάτε τους εαυτούς σας ως διάκονοι του Θεού». Διότι οι αρχόμενοι βλέπουν τις πράξεις του άρχοντα, όπως ο ζωγράφος βλέπει το αρχέτυπο πρόσωπο της εικόνας, και όταν αυτός κατευθύνει και διεξάγει όλο τον βίο του κατά Θεόν, με δυσκολία τον μιμούνται ελάχιστοι, ενώ άλλοι ίσως και να αποστρέφονται την αρετή του, σύμφωνα με το «βδέλυγμα για τους αμαρτωλούς είναι η θεοσέβεια»· κάποιοι άλλοι πάλι νομίζουν ότι αυτός κατορθώνει την αρετή εκ φύσεως, και όχι με επίπονη προσπάθεια. Εάν όμως ο άρχοντας παρεκκλίνει έστω και λίγο από το καλό, τότε πλέον, βρίσκοντας αφορμή ως εύλογη πρόφαση, τον μιμούνται απόλυτα και με κάθε επιμέλεια.

Και πάλι: «Ιδού τώρα καιρός ευπρόσδεκτος, ιδού τώρα ημέρα σωτηρίας. Σε τίποτα δεν δίνουμε καμία αφορμή για πρόσκομμα, για να μην κατηγορηθεί η διακονία, αλλά σε όλα συνιστούμε τους εαυτούς μας ως διάκονοι του Θεού, με πολλή υπομονή, σε θλίψεις, σε ανάγκες, σε στενοχώριες, σε πληγές, σε φυλακές, σε ακαταστασίες, σε κόπους, σε αγρυπνίες, σε νηστείες, με τα όπλα της δικαιοσύνης, τα δεξιά και τα αριστερά». Διότι εύλογα ονόμασε δεξιά όπλα της δικαιοσύνης τους εκούσιους κόπους υπέρ της αρετής, ενώ αριστερά όπλα της δικαιοσύνης τα θλιβερά που πολλές φορές συμβαίνουν ακούσια. Επειδή καθετί που δεν γίνεται ευθέως, είναι και ονομάζεται οπωσδήποτε αριστερό, όπως ακριβώς και το ευθύ είναι εκούσιο και δεξιό. Διότι βλέπουμε ότι και η σωτηρία του κόσμου δεν έγινε ευθέως και από τα δεξιά, αλλά διαμέσου του σταυρού, του θανάτου και της ατιμίας. «Ατιμάστηκε», λέει, «και δεν υπολογίστηκε». Και δεν είναι καθόλου παράλογο που ο θεομύστης λέει: «Με τα όπλα της δικαιοσύνης τα δεξιά και τα αριστερά, με δόξα και ατιμία, με δυσφήμιση και εύφημη μνεία· ως πλάνοι και όμως αληθινοί, ως αγνοούμενοι και όμως αναγνωριζόμενοι, ως αποθνήσκοντες και ιδού ζούμε, ως παιδευόμενοι και μη θανατούμενοι, ως λυπούμενοι αλλά πάντοτε χαίροντες, ως φτωχοί που όμως πλουτίζουν πολλούς, ως μη έχοντες τίποτα και τα πάντα κατέχοντες». Δες με συντομία τη δύναμη των όσων έχουν ειπωθεί.

Αλλά στη μεν σωματική γέννηση, κατά συνέπεια κάποιας αναγκαιότητας και σύμφωνα με τον νόμο της φύσης, το παιδί που γεννιέται φτάνει στην ώριμη ανδρική ηλικία, καθώς η Πρόνοια έχει ορίσει να ολοκληρώνεται η σωματική ηλικία με όρους αναγκαιότητας και όχι με την προαίρεση της θέλησης. Σχετικά όμως με την άνωθεν εκ του Πνεύματος γέννηση, δεν όρισε αυτή τη διαδικασία, αλλά έθεσε κόπο, αγώνα και πορεία με πολλή υπομονή για την αυτεξούσια προαίρεση του ανθρώπου, σύμφωνα με αυτό που ειπώθηκε από τον Κύριο: «Αγωνίζεσθε να εισέλθετε από τη στενή πύλη»· και πάλι: «Να ασκείτε βία, γιατί οι βιαστές αρπάζουν τη βασιλεία των ουρανών», και «Εκείνος που θα υπομείνει ως το τέλος, αυτός θα σωθεί»· και «Με την υπομονή σας να κερδίσετε τις ψυχές σας»· και ο Απόστολος: «Με υπομονή ας τρέχουμε τον αγώνα που βρίσκεται μπροστά μας»· και «Έτσι», λέει, «να τρέχετε, για να φτάσετε στο τέρμα»· και πάλι: «Ως διάκονοι του Θεού με πολλή υπομονή» και τα εξής.

Διότι η δόξα και ο πλούτος και η τρυφή και ο θησαυρός και η καύχηση των Χριστιανών είναι τα παθήματα του Χριστού, σύμφωνα με το αποστολικό λόγιο: Όχι μόνο αυτό, αλλά και καυχόμαστε στις θλίψεις, καθώς και με αυτό που ειπώθηκε από τον Κύριο: Μακάριοι είστε όταν σας ονειδίσουν και σας καταδιώξουν οι άνθρωποι και πουν κάθε πονηρό λόγο εναντίον σας ψευδόμενοι εξαιτίας μου· χαίρετε και αγαλλιάσθε, διότι ο μισθός σας είναι πολύς στους ουρανούς. Και πάλι ο μακάριος Παύλος, δείχνοντας πόση ευφροσύνη αισθανόταν για τα παθήματα υπέρ του Χριστού, αναφωνεί λέγοντας: Με μεγάλη χαρά λοιπόν θα καυχηθώ για τις ασθένειές μου, για να κατοικήσει πάνω μου η δύναμη του Χριστού· γι' αυτό ευαρεστούμαι στις ασθένειες, στις ύβρεις, στις ανάγκες, στις στενοχώριες, στις πληγές, στις φυλακές· διότι όταν ασθενώ, τότε είμαι δυνατός. Και πάλι: Ως διάκονοι του Θεού με πολλή υπομονή. Διότι η πληρέστατη ενοίκηση του Αγίου Πνεύματος μέσα τους και η άφθαρτη και ενεργή παρηγοριά θα τους προετοιμάσει να αποδεχθούν τα παθήματα του Χριστού με γλυκύτατη βεβαιότητα και με πολλή απόλαυση εξαιτίας της μελλοντικής αθάνατης ελπίδας της αναστάσεως· και έτσι είναι δυνατόν να αναλάβει κανείς πρόθυμα και εύκολα τα πάθη του Χριστού.

Διότι, λέει, προτίμησαν μάλλον να κακουχούνται μαζί με τον λαό του Θεού παρά να έχουν την πρόσκαιρη απόλαυση της αμαρτίας. Και πάλι: «Τέκνο μου, αν προσέρχεσαι για να υπηρετήσεις τον Κύριο, ετοίμασε την ψυχή σου για πειρασμό· κατεύθυνε σωστά την καρδιά σου και δείξε καρτερία, και μην βιαστείς σε καιρό δοκιμασίας. Προσκολλήσου σε Αυτόν και μην απομακρυνθείς, για να μεγαλουργήσεις στα τέλη της ζωής σου. Οτιδήποτε σου συμβεί δέξου το ευχαρίστως, διότι στη φωτιά δοκιμάζεται ο χρυσός, και οι ευάρεστοι άνθρωποι στο καμίνι της ταπείνωσης. Πίστεψε σε Αυτόν και θα σε βοηθήσει», και τα εξής. Και αλλού: «Όλα όσα σου συμβαίνουν να τα αποδέχεσαι ως αγαθά, γνωρίζοντας ότι τίποτα δεν γίνεται χωρίς τον Θεό». Ο δε μακάριος απόστολος προσθέτει πιο ολοκληρωμένα, λέγοντας: «Ως διάκονοι του Θεού, με πολλή υπομονή, σε θλίψεις, σε ανάγκες, σε στενοχώριες, σε πληγές, σε φυλακίσεις, σε διωγμούς»· και ο Κύριος λέει: «Μακάριοι είστε όταν σας χλευάσουν και σας διώξουν», και τα εξής. Εάν, λοιπόν, θέλεις να γίνεις υιός και κληρονόμος τέτοιων ανθρώπων, οφείλεις να αναλάβεις τη μίμηση της συμπεριφοράς και της πολιτείας τους, και να γίνεις ακόλουθος και τηρητής των λόγων του Κυρίου. Διότι: «Στενή και τεθλιμμένη είναι η οδός που οδηγεί στη ζωή, και λίγοι είναι εκείνοι που τη διαβαίνουν».

Διότι ο Θεός δεν επιτρέπει σε μια ψυχή που ελπίζει σε Αυτόν και τον αναμένει με υπομονή να πειραστεί τόσο πολύ, ώστε να περιέλθει σε απόγνωση και να παραδοθεί σε πειρασμούς και θλίψεις που δεν μπορεί να αντέξει, όπως λέει ο απόστολος: «πιστός είναι ο Θεός, ο οποίος δεν θα σας αφήσει να πειραστείτε πάνω από τις δυνάμεις σας, αλλά μαζί με τον πειρασμό θα δώσει και τη διέξοδο, ώστε να μπορέσετε να τον υποφέρετε». Διότι ο πονηρός δεν πειράζει και δεν θλίβει την ψυχή όσο θέλει, αλλά όσο του επιτρέπεται από τον Θεό· αρκεί μόνο η ψυχή να κρατά γενναία την ελπίδα και να περιμένει με πίστη τη δική Του βοήθεια και αντίληψη. Και είναι αδύνατον να εγκαταλειφθεί· απεναντίας, όσο αγωνίζεται προσφεύγοντας με πίστη και ελπίδα στον Θεό και προσδοκώντας χωρίς δισταγμό τη βοήθεια και τη λύτρωση από Αυτόν, τόσο ταχύτερα ο Κύριος τη λυτρώνει από κάθε θλίψη που την περισφίγγει. Διότι Εκείνος γνωρίζει πόσο πρέπει η ψυχή να υποβληθεί σε δοκιμασία, παιδαγωγία και πειρασμούς, και τόσο μόνο επιτρέπει· αρκεί αυτή να παραμείνει σταθερή στην υπομονή και την ελπίδα μέχρι τέλους και δεν πρόκειται να καταισχυνθεί, όπως έχει ειπωθεί: «η θλίψη κατεργάζεται την υπομονή, η δε υπομονή τη δοκιμή, η δε δοκιμή την ελπίδα· και η ελπίδα δεν καταισχύνει», και πάλι: «ως διάκονοι του Θεού, με πολλή υπομονή, σε θλίψεις, σε ανάγκες, σε στενοχώριες» και τα εξής.

Διότι δεν επιτρέπει ο Θεός να πειρασθεί τόσο πολύ μια ψυχή που ελπίζει σε Αυτόν και Τον περιμένει με υπομονή, ώστε να φτάσει σε απόγνωση και να παραδοθεί σε πειρασμούς και θλίψεις που δεν μπορεί να αντέξει, όπως λέει ο απόστολος: «πιστός είναι ο Θεός, ο οποίος δεν θα επιτρέψει να πειρασθείτε πάνω από τις δυνάμεις σας, αλλά μαζί με τον πειρασμό θα δώσει και τη διέξοδο, ώστε να μπορέσετε να τον υποφέρετε». Διότι ο πονηρός δεν πειράζει και δεν θλίβει την ψυχή όσο ο ίδιος θέλει, αλλά όσο του επιτρέπεται από τον Θεό. Αρκεί μόνο η ψυχή να κρατά γενναία την ελπίδα και να περιμένει με πίστη τη βοήθεια και την προστασία από Αυτόν. Και είναι αδύνατον να εγκαταλειφθεί η ψυχή, διότι, όσο αγωνίζεται προστρέχοντας στον Θεό με πίστη και ελπίδα και προσδοκώντας τη δική Του βοήθεια, τόσο ταχύτερα την λυτρώνει ο Κύριος από κάθε θλίψη που την περιβάλλει. Διότι Αυτός γνωρίζει σε πόση δοκιμασία, διαπαιδαγώγηση και πειρασμούς οφείλει να εισέλθει η ψυχή και επιτρέπει ανάλογα, αρκεί αυτή να παραμείνει σταθερή στην υπομονή και την ελπίδα μέχρι τέλους, και τότε δεν πρόκειται να ντροπιαστεί, όπως έχει λεχθεί: «διότι η θλίψη κατεργάζεται υπομονή, η δε υπομονή δοκιμή, και η δοκιμή ελπίδα· η δε ελπίδα δεν ντροπιάζει» και πάλι: «ως διάκονοι του Θεού, με πολλή υπομονή, σε θλίψεις, σε ανάγκες, σε στενοχώριες» και τα εξής.

Μεγάλη λοιπόν, αδελφοί, είναι η ασέβειά τους και μεγάλη η δική μας ομολογία, η οποία σε τίποτα δεν υπολείπεται από αυτή των παλαιών μαρτύρων. Σταθείτε λοιπόν ισχυροί, χωρίς να λυγίζετε καθόλου μπροστά σε όσα έχουν ήδη αποδειχθεί αληθινά, αλλά με αυτή την πίστη να αναλαμβάνετε τους αγώνες μέχρι αίματος, αν το απαιτήσει ο καιρός. Από εκεί ανατέλλει και ο φωτεινός βίος, ήλιος από ήλιο, επειδή ο αδελφόθεος απέδειξε ότι το ένα αποτελεί μαρτυρία του άλλου. Να αγαπάτε τον Θεό με όλη τη δύναμη και των τριών μερών της ψυχής, όπως προστάζει η εντολή, να αγαπάτε και ο ένας τον άλλον ως μέλη Χριστού· διότι από αυτό, λέει, θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου, εάν έχετε αγάπη μεταξύ σας. Με πίστη να ακολουθείτε τον καθηγούμενό σας. Κανείς ας μην αφήνει κάτι ανεξομολόγητο σε αυτόν· διότι ένας τέτοιος τρέφει φίδια. Κανείς να μην είναι χλιαρός στην πίστη· διότι ένας τέτοιος είναι αμέτοχος στη θέρμη του Αγίου Πνεύματος. Κανείς να μην κρύβει αποκτήματα· διότι ένας τέτοιος είναι κλέφτης σαν τον Ιούδα. Κανείς να μην έχει δικό του θέλημα· διότι ένας τέτοιος βρίσκεται εκτός του μοναχισμού. Κανείς να μην είναι αυθάδης· διότι ένας τέτοιος εργάζεται τη φθορά. Κανείς να μην τρώει κρυφά· διότι ένας τέτοιος μοιάζει με δούλο. Κανείς ας μη δίνει σε τίποτα αφορμή για πρόσκομμα, για να μην κατηγορηθεί η διακονία, όπως βροντοφωνάζει ο απόστολος, αλλά σε όλα να συνιστά τον εαυτό του ως διάκονο του Θεού, με πολλή υπομονή, σε θλίψεις, σε στενοχώριες και στα υπόλοιπα, τα οποία ο ίδιος απαρίθμησε, καταρτίζοντας τον αληθινό χριστιανό.

Εμείς οι ταπεινοί έχουμε σωματική υγεία, είθε να έχουμε και ψυχική διά των προσευχών σας. Έλαβα γνώση όλων όσων μου αναγγέλθηκαν και γραπτώς και προφορικά. Και παρακαλώ, ως αμαρτωλός, να στερεωθούν ακόμη περισσότερο στην αμετακίνητη πίστη της αλήθειάς μας όλοι οι πατέρες και οι αδελφοί μας, τόσο εκείνοι του δικού μας σώματος όσο και εκείνοι του κοινού πληρώματος. Μακάριος είναι εκείνος που πλεονάζει στα υπέρ Χριστού παθήματα και φέρνει τον αγώνα εις πέρας. Ιδού, τώρα είναι καιρός μαρτυρίου, και σε αυτόν που νικά δίνεται ο στέφανος από τον Θεό. Χαίρε λοιπόν και αγωνίζου, καλέ Ναυκράτιε, γινόμενος, σύμφωνα με το όνομά σου, δύναμη του νου, έχοντας πάντοτε πνευματική εγρήγορση και πράττοντας τα πάντα κατά το θείο θέλημα. Διότι, όπως λέει ο Απόστολος, «σε τίποτα δεν δίνουμε καμία αφορμή για πρόσκομμα, ώστε να μην κατακριθεί η διακονία μας, αλλά σε όλα αναδεικνύουμε τους εαυτούς μας ως διακόνους του Θεού».

Αυτός λοιπόν είναι ο πρώτος λόγος. Δεύτερον, για να μην εκλάβουμε και εμείς και εσείς την άφεση ως αφορμή για κατάλυση της αρετής, αλλά όπου κι αν βρίσκεται ο καθένας μας, να φρονούμε το ίδιο, να ακολουθούμε τον ίδιο κανόνα, μη δίνοντας σε τίποτα αφορμή για πρόσκομμα, ώστε να μην κατηγορηθεί η διακονία μας, αλλά σε καθετί να αποδεικνύουμε τους εαυτούς μας, όπως έχει γραφτεί, ως διάκονοι του Θεού με υπομονή, σε θλίψεις, σε στενοχώριες και σε άλλα στα οποία υπόκειται η ζωή των σημερινών ημερών. Διότι έτσι και όσα έχουμε ήδη κατορθώσει θα τα διαφυλάξουμε αναφαίρετα, και όσα ήδη μας συμβαίνουν θα τα αντιμετωπίσουμε με ευκολία, και τα μελλοντικά θα τα προϋπαντήσουμε θεοπρεπώς.