Πατερικές αναφορές στο ΒΑΣΙΛΕΙΩΝ Δ΄ 5:14

Και τι να πούμε για τον Φαραώ; Από πού περιέπεσε στις διάφορες και ποικίλες μάστιγες; Όχι εξαιτίας της πλεονεξίας και της επιθυμίας του να είναι κύριος ενός ξένου λαού που σε καμία περίπτωση δεν ανήκε στο βασίλειό του; Και για τον λόγο αυτό, μη αφήνοντας ελεύθερους τους ξένους, κατέστρεψε τους δικούς του· τους μεν κατά την πληγή των πρωτοτόκων, τους δε κατά την καταδίωξη στη θάλασσα. Παραλείπω τους ποταμούς που έρρευσαν με αίμα και την άπειρη γένεση των βατράχων και την καταστροφή από τις ακρίδες και το εξάνθημα των φλυκταινών και τον θάνατο των τετραπόδων και όλη την κακοπάθεια στην οποία καταδικάστηκε η Αίγυπτος εξαιτίας της πλεονεξίας του άρχοντά της. Σε άλλη περίπτωση, πάλι, έμαθα ότι το τέλος της αμαρτίας ήταν η λέπρα που περιέχυσε ξαφνικά τον πλεονέκτη. Και ας θυμηθεί μαζί μου, όποιος είναι φιλομαθής ιστορίας και αγαπά να ακούει για τα κατορθώματα του Ελισσαίου, πώς δηλαδή ο Σύρος Νεεμάν καθαρίστηκε από τη λέπρα λούζοντας το σώμα του στον Ιορδάνη, και πώς η ασθένεια μεταπήδησε στον Γιεζί, τον υπηρέτη, έναν νεαρό πλεονέκτη και χωρίς πνευματική σύνεση, ο οποίος πούλησε το πνευματικό χάρισμα και την άμισθη θεραπεία του διδασκάλου. Από πού έγινε πατροκτόνος ο Αβεσσαλώμ, ο οργισμένος και θρασύς νεανίσκος του πράου πατέρα; Όχι επειδή ζήτησε προώρως την κληρονομιά της βασιλείας και επιτέθηκε στην ξένη περιουσία ως άρπαγας; Και τον Ιούδα πάλι, τι τον έβγαλε από τον κατάλογο των μαθητών και τον έκανε προδότη αντί για απόστολο; Δεν ήταν πρώτα η υπεξαίρεση από το γαζοφυλάκιο, και έπειτα η απόκτηση του ατιμωτικού αντιτίμου;

Αυτά, λοιπόν, ο Ηλίας σαφώς μας τα προανήγγειλε μέσω εκείνης της θαυμαστής ιερουργίας, προεικονίζοντας τη μυσταγωγία του βαπτίσματος που επρόκειτο να τελείται στο μέλλον· διότι το πυρ άναψε με νερό που επιχύθηκε τρεις φορές, ώστε να φανερωθεί ότι, όπου υπάρχει το μυστικό ύδωρ, εκεί βρίσκεται και το ζωοποιό Πνεύμα, το θερμό, το πυροειδές, αυτό που κατακαίει τους ασεβείς και φωτίζει τους πιστούς. Όχι μόνο αυτό, αλλά και ο μαθητής του, ο Ελισαίος, όταν προσήλθε σε αυτόν ως ικέτης ο Νεεμάν ο Σύρος, ο οποίος έπασχε από λέπρα, αφού τον έλουσε στον Ιορδάνη καθάρισε τον άρρωστο, προεικονίζοντας σαφώς το μέλλον τόσο με τη γενική χρήση του ύδατος όσο και με το ειδικό βάπτισμα του ποταμού· διότι μόνος ο Ιορδάνης από όλους τους ποταμούς, αφού δέχθηκε μέσα του την απαρχή του αγιασμού και της ευλογίας, διοχέτευσε σε ολόκληρο τον κόσμο τη χάρη του βαπτίσματος σαν από κάποια πηγή του δικού του τύπου. Αυτά, επομένως, αποτελούν έμπρακτα και πρακτικά προμηνύματα της παλιγγενεσίας διά του ιερού λουτρού.

Και βαπτίστηκε, λέει, στον Ιορδάνη επτά φορές. Δεν καθαρίστηκε μάταια παλαιότερα ο Νεεμάν, ο οποίος ήταν λεπρός, όταν βαπτίστηκε, αλλά για δική μας υπόδειξη. Εμείς, που είμαστε λεπροί μέσα στις αμαρτίες, δια του αγίου ύδατος και της επικλήσεως του Κυρίου καθαριζόμαστε από τα παλαιά παραπτώματα, αναγεννώμενοι πνευματικά ως νεογέννητα παιδιά, καθώς ακριβώς είπε και ο Κύριος: εάν κάποιος δεν αναγεννηθεί δι' ύδατος και Πνεύματος, δεν θα εισέλθει στη βασιλεία των ουρανών.

Και βαπτίστηκε, λέει, στον Ιορδάνη επτά φορές. Όχι μάταια παλαιότερα ο Νεεμάν, όντας λεπρός, όταν βαπτίστηκε καθαρίστηκε, αλλά προς δική μας υπόδειξη. Διότι εμείς, που είμαστε λεπροί μέσα στις αμαρτίες, μέσω του αγίου ύδατος και της επικλήσεως του Κυρίου, καθαριζόμαστε από τα παλαιά παραπτώματα, αναγεννώμενοι πνευματικά ως νεογέννητα βρέφη, όπως ακριβώς είπε και ο Κύριος: εάν κάποιος δεν αναγεννηθεί δι' ύδατος και Πνεύματος, δεν θα εισέλθει στη βασιλεία των ουρανών.

Δες Τον εκεί να καλεί δύο αδελφούς στην ιεροσύνη, και εδώ να εκλέγει δύο αδελφούς στην αποστολή· ο Μωυσής και ο Ααρών βρίσκονται μεταξύ των ιερέων Του, και ο Πέτρος και ο Ανδρέας μεταξύ των αποστόλων Του. Δες Τον εκεί να ανασταίνει τον υιό της χήρας μέσω του Ηλία, και εδώ να ανασταίνει ο Ίδιος τον μονογενή της χήρας· εκεί να καθαρίζει τον Νεεμάν μέσω του Ελισαίου, και εδώ να αποκαθαίρει ο Ίδιος τον λεπρό· εκεί να προβάλλει τη Μαριάμ ως αδελφή των αγίων προφητών, και εδώ να αποδίδει την ίδια προσηγορία της αδελφής των αγίων αποστόλων· εκεί να μεγαλύνει τέσσερις από τους προφήτες, και εδώ να τιμά τέσσερις στον αριθμό ευαγγελιστές. Εκεί προτύπωσε άλλους δώδεκα προφήτες, και εδώ κάλεσε δώδεκα στον αριθμό αποστόλους· εκεί ανέδειξε βοηθούς στους μεγάλους προφήτες, και εδώ εβδομήκοντα στους αποστόλους.

Εάν, λοιπόν, δεν δυσανασχετείς που δεν βλέπεις το σώμα, ούτε απιστείς εξαιτίας αυτού, γιατί άραγε, όταν ακούς για το Πνεύμα, ζαλίζεσαι και απαιτείς τόσες εξηγήσεις, ενώ δεν κάνεις κάτι τέτοιο για ένα σώμα; Τι κάνει λοιπόν ο Νικόδημος; Παραμένει ακόμη στην ιουδαϊκή πεζότητα, και μάλιστα παρόλο που του αναφέρθηκε ένα τόσο ξεκάθαρο παράδειγμα. Όταν δε εκείνος ρώτησε πάλι με απορία: «Πώς είναι δυνατόν να γίνουν αυτά;», τότε πλέον ο Χριστός του απευθύνεται πιο επιπληκτικά, λέγοντας: «Εσύ είσαι ο δάσκαλος του Ισραήλ και δεν τα γνωρίζεις αυτά;». Πρόσεξε πώς πουθενά δεν κατηγορεί τον άνδρα για πονηρία, αλλά μάλλον για αφέλεια και απλοϊκότητα. «Και τι κοινό έχει αυτή η γέννηση με τα ιουδαϊκά;» θα μπορούσε να ρωτήσει κανείς. Γιατί, πες μου, τι δεν έχει κοινό; Διότι και ο πρώτος άνθρωπος που δημιουργήθηκε, και η γυναίκα που πλάστηκε από την πλευρά του, και οι στείρες γυναίκες, και όσα επιτελέστηκαν μέσω των υδάτων — εννοώ τα σχετικά με την πηγή από την οποία ο Ελισσαίος έκανε το σίδερο να επιπλεύσει, τα σχετικά με την Ερυθρά Θάλασσα την οποία διέσχισαν οι Ιουδαίοι, τα σχετικά με την κολυμβήθρα που ανατάραζε ο άγγελος, τα σχετικά με τον Σύρο Νεεμάν που καθαρίστηκε στον Ιορδάνη — όλα αυτά προανήγγειλαν ως προτύπωση τη γέννηση και τον καθαρμό που επρόκειτο να ακολουθήσει.

«Και κατέβηκε ο Νεεμάν και βαπτίστηκε στον Ιορδάνη επτά φορές, σύμφωνα με τον λόγο του ανθρώπου του Θεού.» «Βρισκόταν ο Ησαΐας στην αυλή, και ήλθε σε αυτόν λόγος Κυρίου, που του έλεγε: Επίστρεψε και πες στον Εζεκία, τον άρχοντα του λαού: Αυτά λέει ο Κύριος, ο Θεός του Δαβίδ του πατέρα σου: Άκουσα την προσευχή σου και είδα τα δάκρυά σου· ιδού, εγώ θα σε θεραπεύσω· κατά την τρίτη ημέρα θα ανέβεις στον οίκο του Κυρίου, και θα προσθέσω στις ημέρες της ζωής σου δεκαπέντε έτη, και θα γλιτώσω από το χέρι του βασιλιά των Ασσυρίων εσένα και αυτήν την πόλη.» «Όταν αυτός κατέβαινε από το όρος, τον ακολούθησαν πολλά πλήθη. Και ιδού, ένας λεπρός τον πλησίασε και τον προσκυνούσε, λέγοντας: Κύριε, εάν θέλεις, μπορείς να με καθαρίσεις. Και Εκείνος, εκτείνοντας το χέρι Του, τον άγγιξε, λέγοντας: Θέλω, καθαρίσου. Και αμέσως καθαρίστηκε.» «Όταν εισήλθε στην Καπερναούμ, τον πλησίασε ένας εκατόνταρχος, παρακαλώντας τον και λέγοντας: Κύριε, ο υπηρέτης μου έχει καταπέσει στο σπίτι παράλυτος και βασανίζεται φρικτά. Και ο Ιησούς του λέει: Εγώ θα έλθω και θα τον θεραπεύσω. Απαντώντας όμως ο εκατόνταρχος είπε: Κύριε, δεν είμαι άξιος να εισέλθεις κάτω από τη στέγη μου· αλλά πες μόνο έναν λόγο, και θα γιατρευτεί ο υπηρέτης μου. Διότι και εγώ είμαι άνθρωπος υποταγμένος σε εξουσία, έχοντας υπό τις διαταγές μου στρατιώτες, και λέω σε αυτόν: Πήγαινε, και πηγαίνει· και σε άλλον: Έλα, και έρχεται· και στον δούλο μου: Κάνε αυτό, και το κάνει.»

Τότε, με την επαφή με τον Δεσποτικό τάφο, αντιληφθήκαμε την ταυτόχρονη υποχώρηση εκείνου που μας κατείχε. Όταν δε φτάσαμε στον Ιορδάνη, και λουστήκαμε επτά φορές με επικλήσεις προς τον Θεό, και αφού μνημονεύσαμε το θαύμα που επιτελέστηκε μέσω του Ελισσαίου, ήπιαμε ελάχιστο νερό, και αυτό που μας κρατούσε δεσμευμένους τρεπόταν σε φυγή πιο έντονα. Αφού προσφέραμε θυσίες στον Κύριο σε τρεις ναούς, εκεί όπου είχε ταφεί, εκεί όπου είχε γεννηθεί, και εκεί όπου βρισκόταν το μνήμα που υποδέχθηκε το πανάχραντο σκήνωμα Εκείνης που Τον γέννησε με άρρητο τρόπο, πλέοντας για την επιστροφή με παρόμοια τριήρη, απαλλαχθήκαμε παντελώς.

Και για ποιο άλλο λόγο ο Νεεμάν ο Σύρος δεν λούστηκε μία μόνο φορά στον Ιορδάνη, αλλά επτά; Παρά για να μας διδάξει όλους, μικρούς και μεγάλους, Πατριάρχες και Αρχιερείς, Πνευματικούς και Ιερείς, να εξομολογούμαστε επτάκις, δηλαδή συνεχώς και πολλές φορές (επειδή το επτά στην Αγία Γραφή εκλαμβάνεται αντί του «πολλά»), και να λουζόμαστε στα ύδατα της Μετανοίας, τον τύπο της οποίας είχε ο Ιορδάνης, διότι σε αυτόν βάπτιζε ο Πρόδρομος «βάπτισμα μετανοίας στον λαό».

Και τι υποδηλώνει η τριπλή έκχυση του νερού από τον Ηλία πάνω στο θυσιαστήριο και το ολοκαύτωμα; Νομίζω ότι φανερώνει είτε την επίκληση της τρισυπόστατης θείας μακαριότητας στον βαπτιζόμενο είτε την τριπλή κατάδυση εκείνου που δέχεται το μυστήριο. Ο Νεεμάν πάλι αναδύεται από το νερό, σύμφωνα με την προσταγή του Ελισσαίου, εντελώς καθαρισμένος· «Επανήλθε», λέγει η Γραφή, «η σάρκα του σε αυτόν σαν ενός μικρού παιδιού, και καθαρίστηκε». Αυτό αποτελεί ήδη σύμβολο του καθαρισμού από την αμαρτία όλων των βαπτιζομένων, διότι ανανεωμένος και αμόλυντος από τα αμαρτήματα που τον στιγμάτιζαν προηγουμένως αναδύεται κάθε άνθρωπος που λαμβάνει το μυστήριο εν Πνεύματι.