Πατερικές αναφορές στο ΒΑΣΙΛΕΙΩΝ Δ΄ 5:26

Αυτής της νόσου υπάρχουν τρεις μορφές, τις οποίες εξίσου απαγορεύουν οι Θείες Γραφές και οι διδασκαλίες των Πατέρων: η πρώτη, την οποία περιγράψαμε παραπάνω, είναι αυτή που ωθεί τους άθλιους να αποκτούν και να συσσωρεύουν εκείνα που δεν είχαν ούτε όταν ζούσαν στον κόσμο· η δεύτερη είναι εκείνη που κάνει να μεταμελούνται όσους έχουν ήδη αποταχθεί τα χρήματα, υποβάλλοντάς τους τον λογισμό να αναζητούν αυτά που προσέφεραν στον Θεό· και η τρίτη, η οποία, αφού δεσμεύσει τον μοναχό από την αρχή με τη χλιαρότητα της απιστίας, δεν του επιτρέπει να απαλλαγεί τελείως από τα πράγματα του κόσμου, υποβάλλοντάς του τον φόβο της πενίας και την απιστία προς την πρόνοια του Θεού, και καθιστώντας τον παραβάτη των δικών του υποσχέσεων, τις οποίες ομολόγησε όταν αποτασσόταν τον κόσμο. Τα παραδείγματα αυτών των τριών μορφών τα βρίσκουμε κρυμμένα στη Θεία Γραφή. Διότι και ο Γιεζή, επειδή θέλησε να αποκτήσει χρήματα που προηγουμένως δεν είχε, στερήθηκε την προφητική χάρη, την οποία ο δάσκαλός του ήθελε να του αφήσει ως κληρονομιά· και αντί για ευλογία, κληρονόμησε αιώνια λέπρα μέσω της κατάρας του προφήτη.

Διότι σε αυτό καταφρονούμε ακόμη και τις ίδιες τις αναγκαίες χρείες. Έχοντας προ οφθαλμών την καταδίκη του Ανανία και της Σαπφείρας, ας φρίξουμε μήπως κρατήσουμε για τον εαυτό μας οτιδήποτε από την παλαιά περιουσία. Ομοίως, φοβούμενοι το παράδειγμα του Γιεζή, ο οποίος εξαιτίας της φιλαργυρίας του παραδόθηκε σε αιώνια λέπρα, ας φυλαχθούμε από το να συγκεντρώνουμε για τον εαυτό μας τα χρήματα αυτού του βίου, τα οποία δεν διαθέταμε ούτε όταν ζούσαμε στον κόσμο. Ακόμη δε περισσότερο, αναλογιζόμενοι το τέλος του Ιούδα με την αγχόνη, ας φοβηθούμε οτιδήποτε από όλα όσα περιφρονήσαμε κατά την απάρνησή τους. Επιπρόσθετα σε όλα αυτά, έχοντας πάντοτε προ οφθαλμών το άδηλο του θανάτου, μήπως έλθει ο Κύριος σε ώρα που δεν προσδοκούμε και βρει τη συνείδησή μας σπιλωμένη από τη φιλαργυρία, και μας πει ό,τι ειπώθηκε στο Ευαγγέλιο προς εκείνον τον πλούσιο: «Άφρον, αυτή τη νύχτα απαιτούν την ψυχή σου από εσένα· αυτά δε που ετοίμασες, σε ποιον θα ανήκουν;». Ο τέταρτος αγώνας μας είναι κατά του πνεύματος της οργής, ώστε, με τη βοήθεια του Θεού, να εκκόψουμε τον θανατηφόρο ιό της από το βάθος της ψυχής μας.

Αλλά ο νους τους, με ανώτερη δύναμη, έφθασε στη θεωρία αυτών, καθώς το Πνεύμα φανέρωνε τη θεία φύση μέσω αινιγμάτων. Οι δε Προφήτες δεν βλέπουν μόνο τα μέλλοντα, αλλά και τα κρυφά των παρόντων, όπως λέει ο Παύλος: Εάν όμως προφητεύετε, και εισέλθει κάποιος άπιστος ή αδαής, τα κρυπτά της καρδιάς του γίνονται φανερά· ή όπως ο Ελισσαίος: Δεν πορευόταν η καρδιά μου μαζί σου, όταν επέστρεψε ο άνδρας με το άρμα του για να σε συναντήσει;

Έχεις κάτι παρόμοιο και στην περίπτωση του Ελισσαίου. Διότι, ενώ εκείνος θεράπευσε δωρεάν τη λέπρα του Νεεμάν, ο Γιεζί πήρε την αμοιβή, λαμβάνοντας τον μισθό για τα κατορθώματα άλλων. Και παίρνει τα χρήματα από τον Νεεμάν και τα βάζει στο σκοτάδι. Αλλά το σκοτάδι δεν κρύβει τίποτα από τους αγίους. Και όταν εκείνος ήρθε, ο Ελισσαίος τον ρωτούσε, παρόμοια με τον Πέτρο που έλεγε: «Πες μου, πουλήσατε το χωράφι για τόσο;», έτσι κι εκείνος τον εξετάζει: «Από πού έρχεσαι, Γιεζί;» Δεν αγνοούσε από πού ερχόταν, αλλά θρηνούσε για το από πού. Από το σκοτάδι ήρθες και στο σκοτάδι θα πορευτείς. Πούλησες τη θεραπεία του λεπρού και κληρονομείς τη λέπρα. Εγώ, λέει, εκπλήρωσα το πρόσταγμα εκείνου που μου είπε: «Δωρεάν λάβατε, δωρεάν δώστε», εσύ όμως πούλησες τη χάρη. Δέξου λοιπόν το αντίτιμο της πώλησης. Αλλά τι του λέει ο Ελισσαίος; «Δεν πορεύτηκε η καρδιά μου μαζί σου;» Εγώ ήμουν εδώ περιορισμένος μέσα στο σώμα, αλλά το πνεύμα που μου δόθηκε από τον Θεό έβλεπε και τα μακρινά, και μου έδειχνε καθαρά αυτά που γίνονταν αλλού. Βλέπεις ότι όχι μόνο αφαιρεί την άγνοια, αλλά ενσταλάζει και τη γνώση; Βλέπεις πώς φωτίζει τις ψυχές το Άγιο Πνεύμα;

Εξαιτίας αυτής και ο Γιεζί έπαθε λέπρα, επειδή παράκουσε τον προφήτη Ελισσαίο· και, επειδή επιθύμησε τα χρήματα του Νεεμάν, κληρονόμησε τη λέπρα του· διότι αποτελεί υπόδειγμα αμαρτιών. Εξαιτίας αυτής το γένος των Ιουδαίων στράφηκε προς την ασέβεια και θεοποίησε ένα χωνευτό μοσχάρι. Εξαιτίας αυτής ο Ανανίας και η Σαπφείρα υπέστησαν αιφνίδιο θάνατο, υπεξαιρώντας μέρος από το αντίτιμο του κτήματος.

Πρόσεχε τον εαυτό σου, μήπως γεννηθεί πονηρός λογισμός στην καρδιά σου. Μην συγκατατεθείς στον πονηρό λογισμό· διότι έτσι έπαθε κάποιος από τους παλαιούς, ο οποίος έκρυψε στη σκηνή του από τα αναθεματισμένα λάφυρα· παρομοίως και ο Γιεζή, ο υπηρέτης του προφήτη Ελισσαίου· και δεν έμειναν κρυφοί από τον Θεό, αλλά ούτε και από τους ανθρώπους· διότι, ενώ έπραξαν το κακό κρυφά, έλαβαν την ανταπόδοση φανερά· ο μεν πρώτος λιθοβολήθηκε μαζί με όλη του την οικογένεια από όλο τον λαό, ο δε δεύτερος κληρονόμησε τη λέπρα μαζί με τους απογόνους του εις τον αιώνα. Διότι είναι αψευδής εκείνος που είπε: Ο Θεός δεν εμπαίζεται· διότι ό,τι σπείρει ο άνθρωπος, αυτό και θα θερίσει. Μάθε να έχεις υπομονή, για να διαφύγεις τις βλάβες που συναντούν όσους δεν ησυχάζουν. Άκουσε αυτόν που λέει: τέκνο μου, εάν γίνεις σοφός για τον εαυτό σου, θα είσαι σοφός και για τον πλησίον σου· εάν όμως αποβείς κακός, μόνος σου θα υποστείς τα κακά.

Πρέπει λοιπόν και εμείς να υπομένουμε με μακροθυμία τις θλίψεις, υπηρετώντας τον Κύριο και όχι ανθρώπους. Παραμένοντας σε υποταγή, ας μην πράττουμε έργα ανυπακοής, για να μην πάθουμε και εμείς ό,τι έπαθε ο Γιεζί, ο υπηρέτης του προφήτη Ελισαίου. Απεναντίας, μέσω της ενάρετης υποταγής, ας αποδώσουμε τέλειο καρπό στον Κύριό μας Ιησού Χριστό, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος στους αιώνες. Αμήν.

Αυτά τα έλεγε, όχι μόνο για να τους επισπεύσει προς την απόφαση και να μην τους αφήσει να σκεφτούν τίποτε άλλο, αλλά και για να τους προκαλέσει φόβο, επειδή γνώριζε όσα επρόκειτο να γίνουν και να κριθούν εκεί. Διότι αυτό σημαίνει να είναι κανείς παρών με το πνεύμα, όπως ακριβώς ο Ελισσαίος ήταν παρών με τον Γιεζή και έλεγε: «Μήπως δεν ήταν η καρδιά μου μαζί σου;». Ω! πόση είναι η δύναμη του χαρίσματος, όταν κάνει όλους να είναι μαζί και στο ίδιο μέρος, και παρέχει την ικανότητα να γνωρίζουν όσα συμβαίνουν μακριά! Έχω ήδη δικάσει σαν να ήμουν παρών. Δεν τους αφήνει να σκεφτούν τίποτε άλλο: Διότι έβγαλα την απόφαση σαν να ήμουν παρών· μη μου μιλάτε για αναβολές και καθυστερήσεις· διότι δεν πρέπει να γίνει τίποτε άλλο. Έπειτα, για να μη φανεί ότι επιβάλλει υπερβολική αυθεντία, ούτε να γίνει ο λόγος του πιο δεσποτικός, δες πώς καθιστά και τους ίδιους κοινωνούς της κρίσης. Διότι αφού είπε «έχω δικάσει», πρόσθεσε: «εκείνον που έχει πράξει κάτι τέτοιο». «Στο όνομα του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, όταν συναχθείτε εσείς και το δικό μου πνεύμα, με τη δύναμη του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, να παραδώσετε τον τοιούτον στον σατανά». Και τι σημαίνει, «στο όνομα του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού»; Σημαίνει: «Σύμφωνα με το θέλημα του Θεού, χωρίς να κατέχεστε από ανθρώπινη προκατάληψη».

ΣΤ΄. Επομένως, όταν δεις έναν πλούσιο να αρπάζει τα υπάρχοντα ενός φτωχού, άφησε αυτόν που υφίσταται την αδικία και δάκρυσε για τον άρπαγα. Διότι ο μεν πρώτος αποβάλλει από πάνω του τον ρύπο, ενώ ο δεύτερος προσκολλά επάνω του ρύπο. Αυτό ακριβώς έπαθε και ο υπηρέτης του Ελισσαίου, στην περίπτωση του Νεεμάν· διότι, αν και δεν άρπαξε με τη βία, ωστόσο το να λαμβάνει κανείς κάτι με απάτη αποτελεί αδικία. Τι συνέβη λοιπόν; Έλαβε μαζί με το άδικο κέρδος και τη λέπρα· και έτσι ο μεν αδικηθείς ωφελείτο, ενώ εκείνος που αδίκησε υφίσταται τη μεγαλύτερη βλάβη.

Μαζί δε με τον προφήτη, λέει ότι αφαιρεί και τον στοχαστή. Εδώ μου φαίνεται ότι εννοεί ως στοχαστή εκείνον που, από πολλή σύνεση αλλά και από την ίδια την πείρα των πραγμάτων, στοχάζεται τα μέλλοντα. Διότι άλλο πράγμα είναι ο στοχασμός και άλλο η προφητεία. Επειδή ο ένας ομιλεί με το θείο Πνεύμα, χωρίς να εισφέρει τίποτα από τον εαυτό του· ενώ ο άλλος, λαμβάνοντας αφορμές από όσα έχουν ήδη συμβεί και ενεργοποιώντας τη δική του σύνεση, προβλέπει πολλά από τα μέλλοντα, όπως είναι φυσικό να προβλέψει ένας συνετός άνθρωπος. Αλλά είναι μεγάλη η απόσταση μεταξύ του ενός και του άλλου, και τόσο μεγάλη όσο είναι η διαφορά ανάμεσα στην ανθρώπινη σύνεση και τη θεία χάρη. Και για να κάνω τον λόγο μου φανερό με ένα παράδειγμα, ας αναλογιστούμε τον Σολομώντα και τον Ελισσαίο. Διότι και οι δύο έφεραν στο φως κρυμμένα πράγματα και αποκάλυψαν μυστικά· και οι δύο όμως δεν το έπραξαν με την ίδια δύναμη. Αλλά ο μεν ένας, βάσει της ανθρώπινης σύνεσης, πήρε αφορμές από την ανθρώπινη φύση στην περίπτωση εκείνων των πορνών γυναικών· ο δε άλλος, χωρίς να χρησιμοποιήσει κανέναν λογισμό (διότι ποιος λογισμός θα ήταν ικανός να ανακαλύψει την κλοπή του Γιεζή;), αλλά με τη θεία χάρη, διείδε όσα είχαν συμβεί μακριά.

Διότι, αφού βαπτίστηκε για χάρη των ανθρώπων ως τέλειος άνθρωπος, και αφού ως Θεός καθαρός καθάρισε και αγίασε τα ύδατα, δωρίζοντας σε εμάς έναν νέο τρόπο αναγέννησης και υιοθεσίας, οδηγείται από το Άγιο Πνεύμα στην έρημο, ώστε, όπως ακριβώς βαπτίστηκε για χάρη μας και μας υπέδειξε τον τρόπο της αναγέννησης, έτσι και για χάρη μας να νηστεύσει, να πειραστεί, να κατατροπώσει τον πειραστή και να υποδείξει σε όσους επιθυμούν να μάθουν με ποιον τρόπο νικώνται οι πειρασμοί του πειράζοντος· και ότι εκείνος που βαπτίστηκε στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, δέχεται το Άγιο Πνεύμα και οδηγείται από αυτό· και ότι δεν πρέπει εμείς, ως βαπτισμένοι, να υποκύπτουμε στα πάθη, ούτε να αποδεχόμαστε τις πονηρές συμβουλές του πονηρού πειραστή· και ότι τρία είναι τα πρωτεύοντα πάθη που γεννούν κάθε κακία, από τα οποία, σαν από τρεις πολύτεκνες κακές και πολύανδρες μητέρες, γεννιούνται εξ ολοκλήρου τα ολέθρια πάθη, τα οποία είναι η γαστριμαργία, η κενοδοξία, μαζί με την άπληστη φιλαργυρία. Διότι η κενοδοξία μετέτρεψε ουράνιους αγγέλους σε καταχθόνιους δαίμονες, η γαστριμαργία και η κενοδοξία έδιωξαν τον θεόπλαστο άνθρωπο από τον θείο Παράδεισο, ενώ η φιλαργυρία μετέβαλε τον Ιούδα από απόστολο και μύστη σε προδότη και πωλητή του ίδιου του Δεσπότη του. Και ο Γιεζή, αν και ήταν μύστης ανθρώπου του Θεού, κληρονόμησε το αργύριο του Νεεμάν μαζί με τη λέπρα του.

Περί ψεύδους. Και όπως είναι αδύνατον ο πόρνος να μην είναι και κλέφτης, έτσι είναι αδύνατον και ο κλέφτης να μην είναι και ψεύτης. Προσπαθώντας, τάχα, να αποβάλει τη μομφή της κλοπής, σκαρφίζεται πολλές ψευδολογίες με όρκους, τις οποίες μη μπορώντας να στηρίξει, παραδίδεται στην ατιμία· όπως ακριβώς και ο Κάιν, ο οποίος, επειδή είπε ψέματα στον Θεό για τον ίδιο του τον αδελφό, παραδόθηκε στον τρόμο και την κατάρα, και όπως ο Γιεζή, ο οποίος, επειδή είπε ψέματα στον Νεεμάν, ότι δήθεν στάλθηκε από τον δάσκαλό του για να πάρει χρήματα, παραδόθηκε στη λέπρα, και όπως ο Ανανίας και η Σαπφείρα, οι οποίοι, επειδή έκλεψαν και είπαν ψέματα, παραδόθηκαν στον θάνατο. Διότι ορθά είπε εκείνος που είπε ότι «θα καταστρέψεις όλους όσους λαλούν το ψεύδος»· διότι η κλοπή, το ψεύδος και η επιορκία αποτελούν μια πονηρή και ολέθρια συντροφιά, η οποία συνυπάρχει, και η μία υπηρετεί και περιποιείται την άλλη, σαν κάποιες πόρνες και σαν φοβερές μητέρες και κόρες. Και αυτά μεν είναι αρκετά για τούτα τα ζητήματα.

Αλίμονο στον μόνο· αλίμονο στον περιπλανώμενο· αλίμονο στον θηλυπρεπή, αλίμονο στον δούλο των δούλων· αλίμονο στον Γιεζί, ο οποίος, αφού αγόρασε αγρούς και αμπελώνες, κληρονόμησε τη λέπρα του Νεεμάν. Μήπως αυτές δεν είναι θεϊκές φωνές; Μήπως εισφέρω εγώ κάτι από τον εαυτό μου; Όταν έβραζε ο διωγμός, είχε κάποιος λόγο εξαιτίας της ανάγκης να περιπέσει σε κάποια από αυτά που απαρίθμησα, και η λόγω της πίστεως ανάγκη έσωζε εκείνον που βρισκόταν σε αυτήν. Τώρα όμως δεν υπάρχει κανείς που να μας διώκει, ούτε να μας εμποδίζει να εγκαταβιώνουμε καλά και να είμαστε μαζί τουλάχιστον ανά δύο. Διότι από εσάς τους ίδιους κατακρίνεστε, εσείς που ζείτε φαύλα, από εκείνους που ζουν σύμφωνα με τον νόμο. Ή μήπως η παρούσα αθέτηση δεν αποτελεί πρόδηλο σημάδι της έλλειψης σύμπνοιας μεταξύ σας εν καιρώ ειρήνης; Ανανήψτε, παρακαλώ, άγιοι αδελφοί μου, μέτοχοι της επουράνιας κλήσης· εάν δεν διορθωθείτε, δεν θα πρέπει να ονομάζεστε έτσι, αλλά με το αντίθετο όνομα, πράγμα το οποίο μακάρι να μη συμβεί.

Όλοι αυτοί πορεύονται την οδό του Θεού και πλησιάζουν στη μεγάλη πόλη, και μέσω του θανάτου θα εισαχθούν στην ανείπωτη χαρά των αγαθών που έχουν αποταμιευθεί για όλους όσοι αγάπησαν τον Θεό. Όσους, λοιπόν, βλέπουμε στα φανερά να συμπεριφέρονται σωστά, τους αποδεχόμαστε· αν όμως δυστροπούν, τους επαναφέρουμε και τους καθοδηγούμε όσο είναι δυνατόν. Τα κρυφά, όμως, εναπόκεινται σε εμάς και στον Θεό; Ας μην πράττει, λοιπόν, κανείς από εσάς στα κρυφά, σαν να βρίσκεται στο σκοτάδι, τα αθέμιτα· διότι δεν θα περάσει απαρατήρητος από τον μεγάλο οφθαλμό, έστω κι αν ξεφύγει από εμάς. Διότι ως προς αυτά απαλλασσόμαστε από την ευθύνη και εμείς, αλλά μακάρι να μη δω εγώ κάτι τέτοιο σε εσάς· δεν γνωρίζω, όμως, μήπως παρευρίσκεται και κάποιος Ιούδας ανάμεσα στους έντεκα· μήπως και κάποιος δόλιος Γιεζή βρίσκεται μαζί με τον δάσκαλο, και αποκομίσει αιώνια λέπρα στην ψυχή του· μήπως και ανάμεσά σας βρίσκονται κάποιοι σαν τους γιους του ιερέα Ηλεί, ακόρεστοι, που τρώνε στα κρυφά, όπως εκείνοι τα κρέατα, και εξοργίζουν τον Θεό, των οποίων το τέλος θα είναι οικτρότατο και κακό, τόσο για εμένα τον αμαρτωλό, που υπερβαίνω τον Ηλεί, όσο και για εσάς που έχετε εξομοιωθεί με τους γιους εκείνου.

Και έπειτα τι; Έχοντας ως οικονόμος το ταμείο του μοναστηριού και όσα εναποθέτονταν σε αυτό, θέλχθηκε από το χρυσό και κυριεύθηκε από τη φιλαργυρία, όπως ο Ιούδας, και πρόδωσε, αλίμονο, τον Χριστό. Αφενός απεκδύθηκε την υπόσχεση της παρθενίας, αφετέρου, μιμούμενος τον Γιεζή, αγόρασε αγρούς και αμπελώνες, βόδια και πρόβατα, και κληρονόμησε όχι μόνο τη λέπρα εκείνου, αλλά, όπως νομίζω, και κάτι χειρότερο. Δείτε, αδελφοί μου, τι κατεργάστηκε η φιλαργυρία.