Πατερικές αναφορές στο Β΄ ΠΕΤΡΟΥ 1:4

Αυτός λοιπόν ο Λόγος και Θεός, ο οποίος είναι η πατρική σοφία και δύναμη, όντας ασώματος, όπως ακριβώς ο Θεός και Πατέρας του, για τη δική μας σωτηρία οικοδόμησε το σώμα του στην κοιλιά της Μαρίας της Θεοτόκου, χωρίς τη συμμετοχή άνδρα, και έγινε, όπως είπα, άνθρωπος, και κατέστησε τον εαυτό του υπόδειγμα κάθε αρετής· ώστε όσοι επιθυμούν να τον ακολουθήσουν να έχουν ως οδό το θείο πρότυπο, με το οποίο εξομοιούμενοι, γίνονται κοινωνοί της θείας φύσεως, όπως λέει το Σκεύος της εκλογής: «Να γίνεστε μιμητές μου, όπως ακριβώς και εγώ του Ιησού Χριστού». Μετά λοιπόν το πάθος και την ανάστασή του, η σοφία, η δύναμη, ο Λόγος και Θεός, απέστειλε τους αποστόλους προς όλους τους άφρονες, τους ασύνετους εθνικούς, οι οποίοι δεν γνώριζαν τον Θεό, αφού πρώτα παρέθεσε τράπεζα, δηλαδή το άγιο θυσιαστήριο, και πάνω σε αυτήν άρτο ουράνιο και άφθαρτο, ο οποίος χαρίζει ζωή σε όλους όσοι μεταλαμβάνουν από αυτόν, δηλαδή το άγιο και πανάγιο σώμα του, και οίνο που ευφραίνει την καρδιά, και δημιουργεί νήψη στην ψυχή καθενός από εκείνους που τον γεύονται, έχοντας αναμείξει, σαν σε κρατήρα, το ίδιο του το αίμα, και έχοντας καλέσει τους κλητούς και εκλεκτούς μέσω των αποστόλων του, ώστε εκείνοι που υπακούουν στη φωνή του να εγκαταλείπουν κάθε αφροσύνη και να αναδεικνύονται πολίτες της βασιλείας των ουρανών. Ο Άρ. είπε: Επειδή συνέδεσες με το σώμα το χωρίο «Ο Κύριος με έκτισε», καλώς, και εγώ συμφωνώ μαζί σου διά της έγγραφης μαρτυρίας.

Και ο μεν Γαβριήλ την ονομάζει απλώς κεχαριτωμένη, όντας ξένος προς αυτήν ως προς την καταγωγή· ο δε Δαβίδ, επειδή προέρχεται από το σπέρμα του, την προσφωνεί θυγατέρα. Αθανάσιος και Κύριλλος. Ο ψαλμός υποδηλώνει την κλήση των εθνών, ψαλλόμενος εκ προσώπου των αγίων αποστόλων, οι οποίοι προτρέπουν τα έθνη να σκιρτούν από χαρά μέσω αγαθών έργων για τη νίκη που επιτεύχθηκε εναντίον των ολέθριων δαιμόνων. Επιγράφεται δε «Υπέρ των υιών Κορέ»· όχι επειδή η ωδή συντάχθηκε οπωσδήποτε για εκείνους, αλλά επειδή μέσω αυτών είχαν ταχθεί να υπηρετούν στην αναπομπή της ωδής. Λαμβάνουν δε, όπως ελέχθη, το πρόσωπο των αγίων αποστόλων, ως εχόντων λάβει την εντολή να μαθητεύσουν όλα τα έθνη. Επειδή δε η πίστη έγινε για αυτούς πρόξενος πάρα πολλών και μεγάλων αγαθών· διότι μέσω αυτής κλήθηκαν στην υιοθεσία του Θεού και στη μέθεξη του Αγίου Πνεύματος, έγιναν κοινωνοί της θείας φύσεως, εμπλουτίστηκαν με τα εξ ουρανού χαρίσματα, και κατέστησαν συμμέτοχοι της ελπίδας των αγίων· για τον λόγο αυτόν ακριβώς και πολύ δικαιολογημένα τους δίνουν την εντολή να πανηγυρίζουν.

Επομένως, και σύμφωνα με αυτό δεν θα μπορούσε να είναι μέρος των πάντων. Διότι η σφραγίδα δεν θα μπορούσε να προέρχεται από τα σφραγιζόμενα, ούτε το χρίσμα από τα χριόμενα· αλλά αυτό είναι ίδιον του Λόγου που χρίει και σφραγίζει. Διότι το μεν χρίσμα έχει την ευωδία και την πνοή εκείνου που χρίει, και όσοι χρίονται, μεταλαμβάνοντας από αυτό, λένε: «Είμαστε ευωδία Χριστού»· η δε σφραγίδα έχει τη μορφή του Χριστού που σφραγίζει, και σε αυτήν μετέχουν όσοι σφραγίζονται, μορφούμενοι σύμφωνα με αυτήν, όπως λέει ο Απόστολος: «Παιδιά μου, για τα οποία πάλι δοκιμάζω ωδίνες, μέχρις ότου μορφωθεί ο Χριστός μέσα σας.» Σφραγιζόμενοι δε κατ' αυτόν τον τρόπο, ευλόγως γινόμαστε και κοινωνοί της θείας φύσεως, όπως είπε ο Πέτρος, και έτσι όλη η κτίση μετέχει στον Λόγο εν τω Πνεύματι.

Επομένως, και σύμφωνα με αυτό, δεν θα μπορούσε να αποτελεί μέρος των πάντων. Διότι η σφραγίδα δεν είναι δυνατόν να προέρχεται από τα σφραγιζόμενα, ούτε το χρίσμα από τα χριόμενα· αλλά αυτό αποτελεί ίδιον του Λόγου που χρίει και σφραγίζει. Διότι αφενός το χρίσμα φέρει την ευωδία και την πνοή εκείνου που χρίει, και οι χριόμενοι, μετέχοντας σε αυτό, λέγουν: «Είμαστε η ευωδία του Χριστού»· αφετέρου δε η σφραγίδα έχει τη μορφή του Χριστού που σφραγίζει, και σε αυτήν μετέχουν οι σφραγιζόμενοι, λαμβάνοντας μορφή σύμφωνα με αυτήν, όπως λέγει ο Απόστολος: «Παιδιά μου, για τα οποία πάλι δοκιμάζω ωδίνες τοκετού, μέχρις ότου μορφωθεί ο Χριστός μέσα σας». Σφραγιζόμενοι, λοιπόν, με αυτόν τον τρόπο, ευλόγως γινόμαστε και κοινωνοί της θείας φύσεως, όπως είπε ο Πέτρος, και έτσι ολόκληρη η κτίση μετέχει στον Λόγο εν τω Πνεύματι.

Διότι έγινε άνθρωπος, για να μας θεώσει μέσα στον εαυτό Του· και προήλθε από γυναίκα, και γεννήθηκε από Παρθένο, για να μεταφέρει στον εαυτό Του τη δική μας πλανημένη γέννηση, ώστε να γίνουμε στο εξής γένος άγιο και κοινωνοί της θείας φύσεως, όπως έγραψε ο μακάριος Πέτρος: Και ό,τι ήταν αδύνατο για τον νόμο, επειδή ήταν ανίσχυρος εξαιτίας της σάρκας, ο Θεός, στέλνοντας τον δικό Του Υιό με ομοίωμα σάρκας αμαρτίας και για την αμαρτία, κατέκρινε την αμαρτία μέσα στη σάρκα.

Εφόσον, λοιπόν, αναφαίνονται τέτοιοι παράλογοι και αντίθετοι προς την αλήθεια συλλογισμοί, είναι ανάγκη να λέμε ότι ο Υιός είναι εξολοκλήρου το ίδιον εκ της ουσίας του Πατρός. Διότι το να λέγεται γενικώς ότι ο Θεός μετέχεται, είναι ίσο με το να λέμε ότι και γεννά· και το να γεννά τι άλλο σημαίνει παρά Υιό; Αυτού του ίδιου του Υιού, λοιπόν, μετέχουν τα πάντα σύμφωνα με τη χάρη που χορηγείται από αυτόν μέσω του Πνεύματος· και από αυτό καθίσταται φανερό ότι ο ίδιος ο Υιός δεν μετέχει σε τίποτα, αλλά εκείνο που μετέχεται από τον Πατέρα, αυτό είναι ο Υιός. Διότι, μετέχοντας στον ίδιο τον Υιό, λέγεται ότι μετέχουμε στον Θεό. Και αυτό είναι εκείνο που έλεγε ο Πέτρος: «Για να γίνετε κοινωνοί θείας φύσεως», καθώς λέει και ο Απόστολος: «Δεν γνωρίζετε ότι είστε ναός του Θεού;» και «Διότι εμείς είμαστε ναός του ζωντανού Θεού». Και βλέποντας τον ίδιο τον Υιό, βλέπουμε τον Πατέρα. Διότι η εννόηση και η κατάληψη του Υιού αποτελεί γνώση του Πατρός, λόγω του ότι είναι το ίδιον γέννημα εκ της ουσίας Του. Και όπως ακριβώς το να μετέχεται ο Θεός κανείς από εσάς δεν θα το αποκαλούσε πλέον πάθος και μερισμό της ουσίας του Θεού (διότι έχει δηλωθεί και ομολογηθεί ότι ο Θεός μετέχεται, και ότι το να μετέχεται και το να γεννά είναι το ίδιο), έτσι και το γέννημα δεν αποτελεί πάθος, ούτε μερισμό εκείνης της μακάριας ουσίας.

Αλλά και πάλι, αυτό που έλεγε ότι έχει λάβει, αποδεικνύεται ότι το κατείχε και πριν το λάβει· διότι και τους δαίμονες εξεδίωκε, και όσα είχε δέσει ο Σατανάς, αυτός τα έλυνε, όπως έπραξε με τη θυγατέρα του Αβραάμ· και συγχωρούσε αμαρτίες, λέγοντας στον παραλυτικό και στη γυναίκα που του άλειψε τα πόδια: «Συγχωρούνται οι αμαρτίες σου». Και ανέστηνε νεκρούς, ενώ στον τυφλό αποκαθιστούσε την εκ γενετής στέρηση, χαρίζοντάς του την όραση. Και αυτά τα έπραττε, όχι αναβάλλοντας μέχρι να λάβει την εξουσία, αλλά επειδή ήταν ο ίδιος εξουσιαστής. Ώστε από αυτά γίνεται φανερό ότι όσα κατείχε ως Λόγος, αυτά λέει ότι τα έχει λάβει ανθρωπίνως, αφού έγινε άνθρωπος και μετά την ανάσταση, προκειμένου δι' αυτού οι άνθρωποι, επί της γης γενόμενοι κοινωνοί της θείας φύσεως, να έχουν πλέον εξουσία κατά των δαιμόνων, και στους ουρανούς, έχοντας ελευθερωθεί από τη φθορά, να βασιλεύσουν αιώνια. Διότι γενικά πρέπει να γνωρίζουμε τούτο, ότι τίποτα από όσα λέει πως έλαβε, δεν το έλαβε σαν να μην το είχε· διότι τα κατείχε πάντοτε, όντας Θεός ο Λόγος.

Επειδή λοιπόν προκύπτουν τέτοιοι παράλογοι και αντίθετοι προς την αλήθεια συλλογισμοί, είναι ανάγκη να λέμε ότι η έκφραση «εκ της ουσίας του Πατρός» σημαίνει πως ο Υιός αποτελεί καθ' ολοκληρίαν ίδιον αυτού. Διότι το να λέμε γενικά ότι ο Θεός «μετέχεται», ισοδυναμεί με το να λέμε ότι και γεννά. Και το «γεννά» τι άλλο σημαίνει παρά τον Υιό; Αυτού του ίδιου του Υιού μετέχουν τα πάντα σύμφωνα με τη χάρη του Πνεύματος που χορηγείται από αυτόν. Και από αυτό γίνεται φανερό ότι ο μεν ίδιος ο Υιός δεν μετέχει σε τίποτε, αλλά αυτό που αποτελεί αντικείμενο μετοχής εκ του Πατρός, αυτό είναι ο Υιός. Διότι, μετέχοντας στον ίδιο τον Υιό, λέγεται ότι μετέχουμε στον Θεό. Και αυτό είναι που έλεγε ο Πέτρος: «για να γίνετε κοινωνοί της θείας φύσεως», όπως αναφέρει και ο απόστολος: «δεν γνωρίζετε ότι είστε ναός του Θεού;» και: «εμείς είμαστε ναοί του ζωντανού Θεού». Και βλέποντας τον ίδιο τον Υιό, «βλέπουμε τον Πατέρα». Διότι η εννόηση και η κατανόηση του Υιού αποτελεί γνώση περί του Πατρός, επειδή είναι ίδιον γέννημα εκ της ουσίας Του. Όπως, λοιπόν, κανείς από εσάς δεν θα μπορούσε πλέον να πει ότι το να μετέχεται ο Θεός αποτελεί πάθος και μερισμό της ουσίας Του —διότι έχετε παραδεχθεί και ομολογήσει ότι ο Θεός μετέχεται και ότι είναι το ίδιο πράγμα το να μετέχεται και το να γεννά— έτσι και το γέννημα δεν συνιστά πάθος ούτε μερισμό εκείνης της μακάριας ουσίας.

Και την εξουσία, την οποία έλεγε ότι έλαβε μετά την ανάσταση, αυτήν την κατείχε και πριν τη λάβει και πριν από την ανάσταση. Διότι ο ίδιος επιτιμούσε αυτοπροσώπως τον Σατανά λέγοντας: «ύπαγε οπίσω μου, Σατανά»· στους μαθητές δε, έδινε εξουσία εναντίον του, όταν κατά την επιστροφή τους έλεγε: «εθεώρουν τον Σατανά ως αστραπήν πεσόντα εκ του ουρανού». Αλλά και πάλι, αυτό που έλεγε ότι έλαβε, αποδεικνύεται ότι το κατείχε και πριν το λάβει. Διότι και τους δαίμονες αποδίωκε, και όσα είχε δέσει ο Σατανάς, τα έλυνε ο ίδιος, όπως έπραξε στην περίπτωση της θυγατέρας του Αβραάμ, και συγχωρούσε αμαρτίες, λέγοντας στον παραλυτικό και στη γυναίκα που του άλειψε τα πόδια: «αφέωνταί σοι αι αμαρτίαι». Και νεκρούς ανέστησε, και την εκ γενετής πάθηση του τυφλού αποκατέστησε χαρίζοντάς του την όραση. Και αυτά τα έπραττε όχι περιμένοντας μέχρι να λάβει την εξουσία, αλλά επειδή ήταν ο ίδιος «εξουσιαστής», ώστε εξ αυτού να καθίσταται σαφές, ότι όσα κατείχε ως Λόγος, αυτά λέγεται ότι τα έλαβε με ανθρώπινο τρόπο —αφού έγινε άνθρωπος— και μετά την ανάσταση, προκειμένου δι' αυτού οι άνθρωποι, αφενός επί της γης, γενόμενοι «κοινωνοί θείας φύσεως», να έχουν στο εξής εξουσία κατά των δαιμόνων, αφετέρου δε στους ουρανούς, αφού «ελευθερωθούν από τη φθορά», να «βασιλεύσουν» αιώνια. Διότι πρέπει εν γένει να γνωρίζουμε τούτο: ότι τίποτε από όσα λέγει πως έλαβε δεν το έλαβε επειδή δεν το είχε· διότι τα κατείχε πάντοτε, όντας Θεός ο Λόγος.

Ανόμοιος: Πού έχει γραφτεί περί φύσεως αναφορικά με τον Θεό; Ορθόδοξος: Στον Απόστολο: «Αλλά τότε μεν, επειδή δεν γνωρίζατε τον Θεό, δουλωθήκατε σε εκείνους που εκ φύσεως δεν είναι θεοί· τώρα όμως, που γνωρίσατε τον Θεό, ή μάλλον που γνωριστήκατε από τον Θεό», τον προφανώς εκ φύσεως Θεό. Και στις Καθολικές Επιστολές έχει γραφτεί: «Δια των οποίων μας έχουν δωρηθεί οι μέγιστες και πολύτιμες υποσχέσεις, για να γίνετε κοινωνοί της θείας φύσεως». Γινόμαστε δε κοινωνοί της θείας φύσεως μέσω της κοινωνίας του Αγίου Πνεύματος. Ανόμοιος: Επομένως και το Πνεύμα είναι θείας φύσεως; Ορθόδοξος: Εάν εμείς μέσω της κοινωνίας του Αγίου Πνεύματος μετέχουμε στη θεία φύση, πώς να μην είναι θείας φύσεως το Πνεύμα που μας παρέχει αυτή την κοινωνία;

Τότε, λοιπόν, δεν είναι για εμάς απάτη το μυστήριο, που βασίζεται σε κενές ελπίδες, και που έχει, όπως φαίνεται, μια ψιλή δόξα η οποία υπάρχει μόνο στα λόγια, και δεν αποτελεί στ' αλήθεια εμπαιγμό και φαντασία, εάν δεν υπάρχει πραγματικά αυτό που έχουμε πιστέψει ότι είναι; Διότι πώς ή από πού γίναμε εμείς κοινωνοί της θείας φύσεως; Ή ποιος χαρακτήρας του Θεού αποτυπώνεται μέσα μας, και πώς έχουμε μορφωθεί σύμφωνα με τον Υιό, εφόσον δεν είναι Θεός επειδή είναι δημιούργημα; Ήρθε η ώρα λοιπόν να νομίζουν ότι και ο ίδιος ο Πατέρας και Θεός δεν υπάρχει αγεννήτως, διότι βέβαια ο χαρακτήρας απεικονίζει το αρχέτυπο. Ή πες μου τούτο. Διότι θα σε ρωτήσω: άραγε, έχοντας κατανοήσει τι είναι η θεία φύση, δεν θα πεις ότι είναι κάτι εντελώς ασύγκριτο και ασυμβίβαστο με την κτίση, και ότι δεν μοιάζει απαράλλακτα με κανένα από τα όντα; Β. Απολύτως, διότι πώς η φύση του Θεού δεν θα υπερβαίνει κάθε γενητό; Α. Επομένως κανείς, εάν έχει νου, δεν θα δεχόταν την άκτιστη και αγέννητη φύση ως αρχέτυπο ενός γενητού, διότι δεν θα μπορούσε να διακρίνει μέσα σε αυτό που υπάρχει πάντοτε και αναλλοίωτα τη φύση που κάποτε δεν υπήρχε και είναι δημιουργημένη. Β. Έτσι είναι. Α. Αληθές νομίζω είναι και το αντίστροφο. Διότι δεν θα μπορούσαμε να διακρίνουμε σε αυτό που κάποτε δεν υπήρχε εκείνο που υπάρχει πάντοτε και αναλλοίωτα. Β. Αλήθεια. Α. Τι είναι λοιπόν το αξιοθαύμαστο σε εμάς από το γεγονός ότι μορφωθήκαμε σύμφωνα με τον Υιό; Και πού άστραψε το θείο κάλλος στις ψυχές αυτών που πίστεψαν, ως κάτι το ασυνήθιστο και ξένο;

Όταν λοιπόν μορφωνόμαστε προς τον Χριστό, και ο ίδιος αποτυπώνεται και διαμορφώνεται μέσα μας καλώς, ως φυσικά όμοιος μέσω του Πνεύματος, άρα το Πνεύμα είναι Θεός, το οποίο μας διαμορφώνει προς τον Θεό όχι μέσω κάποιας υπηρετικής χάριτος, αλλά δωρίζοντας στους αξίους τη μέθεξη της θείας φύσεως στον εαυτό του. Ότι δε το Πνεύμα είναι αληθινή ομοίωση του Υιού, θα το ακούσεις από τον μακάριο Παύλο που έχει γράψει: «Διότι αυτούς που προγνώρισε και προόρισε να είναι σύμμορφοι με την εικόνα του Υιού του, αυτούς και κάλεσε.» Διότι αναπλαθόμαστε προς την εικόνα του Αγίου Πνεύματος, δηλαδή προς τον Θεό, μέσω της πίστεως και του αγιασμού, και της σχέσεως μας με αυτό, και είναι φανερό ότι πρόκειται για σχέση κατά μέθεξη και ουσιαστική, έστω και αν έχουμε ονομαστεί κοινωνοί της θείας φύσεως. Β. Δεν θα μπορούσα να επικρίνω σε τίποτα τα λεγόμενα. Α. Εξάλλου ναοί του Θεού, και μάλιστα και θεοί, έχουμε ονομαστεί και είμαστε, για ποιον λόγο άραγε; Ρώτησε τους αντιπάλους μας, αν είμαστε αληθινά μέτοχοι μιας απλής και ανυπόστατης χάριτος; Αλλά δεν είναι καθόλου έτσι. Διότι είμαστε ναοί του πραγματικού και ενυπόστατου Πνεύματος. Έχουμε δε ονομαστεί μέσω αυτού και θεοί, εφόσον έχουμε γίνει κοινωνοί της θείας και άρρητης φύσεως μέσω της συνάφειας με αυτό. Εάν δε το Πνεύμα, που μας θεοποιεί μέσω του εαυτού του, είναι αληθινά ξένο και ουσιωδώς διαχωρισμένο από τη θεία φύση, τότε έχουμε αποτύχει ως προς την ελπίδα μας, στολισμένοι δεν ξέρω πώς με καυχήματα που καταλήγουν στο τίποτα.

Τον έχουμε μέσα μας αισθητά και νοητά. Διότι κατοικεί στις καρδιές μας διά του Πνεύματος, και έχουμε συμμετάσχει στην αγία του σάρκα, και έχουμε αγιαστεί διπλά. Και έχει κατοικήσει μέσα μας ως ζωή και ζωοποιός, για να καταργήσει διά του εαυτού του τον θάνατο που ενέσκυψε στα μέλη μας. Και αυτό μας απαλλάσσει από τη φθορά και τις παγίδες του θανάτου και μας κάνει ανώτερους από τα σαρκικά πάθη. Και δεχόμαστε μέσα μας την άζυμη διδασκαλία των θείων λογίων, η οποία τρέφει το ηγεμονικό της ψυχής, και συζούμε με τον Χριστό, δηλαδή πνευματικά, έχοντας υπερνικήσει τα πάθη της σάρκας. Εάν λοιπόν αυτός είναι «η κεφαλή του σώματος της εκκλησίας», εμείς συνεπώς είμαστε τα επιμέρους μέλη. Όταν λοιπόν ξεπέφτουμε σε άτοπες ηδονές, τότε ακριβώς αμαρτάνουμε απέναντί του, του οποίου και έχουμε γίνει μέλη. Διότι θα παραδώσουμε, τρόπον τινά, τα δικά του σε πόρνους. Τα μέλη του μολύνονται από την αμαρτία και γίνονται μέλη πόρνης. Διότι, όπως ακριβώς εκείνος που ενώνεται με γυναίκα θα γίνει ένα σώμα μαζί της, έτσι και εκείνος που συνδέεται νοητά με τον Θεό θα γίνει ένα πνεύμα με αυτόν. Επειδή έχουμε γίνει «κοινωνοί θείας φύσεως», και έχουμε ενωθεί και αγιαστεί διά του Πνεύματος εν Χριστώ.

Διότι, ομολογουμένως, υπήρξαν κατά καιρούς άγιοι στον Ισραήλ, όταν η ζωή σύμφωνα με τον νόμο επαινούνταν και ίσχυε ακόμη· όμως είναι ανώτεροι όσοι βρίσκονται εν Χριστώ, διότι έχουν δικαιωθεί μέσω της πίστεως, έχουν γίνει κοινωνοί της θείας φύσεως και έχουν πλουτίσει με το πνεύμα της υιοθεσίας. Έχουν κληθεί στην αδελφότητα, κατά χάριν, του κατά φύσιν και αληθινού Υιού· και ενώ σε εκείνους που βρίσκονταν υπό τον νόμο υπήρχε πνεύμα δουλείας, εμείς κράζουμε: «Αββά, ο Πατήρ». Επομένως, όπως είπα, είναι ανώτεροι των παλαιοτέρων όσοι βρίσκονται εν Χριστώ· γι' αυτό ακριβώς λέει ότι αυτοί θα αναστηθούν πρώτοι, βαδίζοντας τρόπον τινά στα ίχνη της αρχής των πάντων, επειδή ακριβώς βρίσκονται πιο κοντά σε αυτήν και για τον λόγο αυτόν έχουν τιμηθεί περισσότερο από τους άλλους.

Διότι μεταφυτεύθηκαν από τη νομική λατρεία στην πνευματική, και από το να έχουν μέσα τους πνεύμα δουλείας, πλούτισαν με το πνεύμα που ελευθερώνει, δηλαδή το Άγιο Πνεύμα. Έγιναν κοινωνοί της θείας φύσεως, αξιώθηκαν την υιοθεσία, και τρέφουν την ελπίδα να κατακτήσουν την ίδια την άνω πόλη, δηλαδή τη βασιλεία των ουρανών.

Διότι ο μεν Κύριός μας Ιησούς Χριστός ονόμαζε την αναγέννηση μέσω του Πνεύματος «άνωθεν», δείχνοντας ότι το Πνεύμα ανήκει στην ανώτατη από όλες τις ουσίες, μέσω του οποίου γινόμαστε κοινωνοί της θείας φύσεως, καθώς απολαμβάνουμε αυτό που προέρχεται ουσιωδώς από αυτήν, και δι' αυτού και εν αυτώ αναμορφωνόμαστε προς το αρχέτυπο κάλλος, και έτσι αναγεννιόμαστε σε μια νέα ζωή, και αναπλαθόμαστε προς τη θεία υιοθεσία. Το δε «άνωθεν» ο Νικόδημος, μη εκλαμβάνοντάς το κατ' αυτόν τον τρόπο, υπέθεσε ότι σημαίνει την εκ νέου γέννηση, όπως συμβαίνει με τα σώματα· γι' αυτό και, περιπίπτοντας σε λογισμούς που καταλήγουν στο αδύνατο, αποδεικνυόταν ταυτόχρονα και άμυαλος και δυσμαθής. Αναγκαστικά, λοιπόν, ο Σωτήρας, επειδή εκείνος ήταν πιο αδύναμος στην αντίληψη, του συμπεριφέρεται με ακόμη μεγαλύτερη επιείκεια, και αφαιρώντας το κάλυμμα που φαινόταν να είχε ριχτεί στον λόγο, του λέει πλέον ξεκάθαρα: «Εάν κάποιος δεν αναγεννηθεί δι' ύδατος και πνεύματος, δεν μπορεί να εισέλθει στη βασιλεία του Θεού». Διότι, επειδή ο άνθρωπος είναι κάτι το σύνθετο και όχι απλό κατά τη φύση του, συγκερασμένος από δύο, δηλαδή από αισθητό σώμα και νοερή ψυχή, χρειάστηκε διπλή θεραπεία για την αναγέννησή του, η οποία να σχετίζεται συγγενικά με καθένα από τα δύο που αναφέρθηκαν. Διότι με το Πνεύμα αγιάζεται το πνεύμα του ανθρώπου, ενώ με το αγιασμένο νερό, το σώμα.

Επομένως, ο Χριστός λέει ότι ανώτερος και από τον ίδιο τον Ιωάννη είναι ο μικρότερος στη βασιλεία των ουρανών, δηλαδή ακόμη και ο άρτι βαπτισθείς, ο οποίος δεν έχει ακόμη να επιδείξει εξαιρετικά έργα, ως προς αυτό και μόνο το σημείο: ότι, ενώ ο μακάριος Βαπτιστής ήταν ακόμη γεννημένος από γυναίκα, αυτός έχει γεννηθεί από τον Θεό, σύμφωνα με το γεγραμμένο, και έχει γίνει κοινωνός της θείας φύσεως, έχοντας το Άγιο Πνεύμα να κατοικεί μέσα του και αποτελώντας ήδη ναό του Θεού.

Είμαστε και ονομαζόμαστε γνήσιο γένος του Υιού, και μέσω αυτού του Πατέρα, επειδή, αν και υπάρχει ως Μονογενής Θεός εκ Θεού, έγινε άνθρωπος, αναλαμβάνοντας την ίδια φύση με εμάς, έστω και χωρίς καμία απολύτως αμαρτία. Επειδή πώς αλλιώς «είμαστε γένος του Θεού», και με ποιον τρόπο «κοινωνοί θείας φύσεως»; Διότι δεν έχουμε το μέτρο της καύχησης μόνο στο ότι θέλησε ο Χριστός να μας οικειωθεί, αλλά επαληθεύεται σε όλους μας η δύναμη του γεγονότος. Διότι θεία φύση είναι ο Λόγος του Θεού ακόμη και ενσαρκωμένος, κι εμείς είμαστε γένος του, αν και κατά φύση είναι Θεός, εξαιτίας του ότι έλαβε την ίδια σάρκα με εμάς. Επομένως, ο τρόπος της οικειότητας είναι παρόμοιος. Διότι όπως αυτός συνδέεται οικεία με τον Πατέρα, και ο Πατέρας συνδέεται οικεία με αυτόν λόγω της ταυτότητας της φύσης, έτσι κι εμείς με αυτόν εφόσον έγινε άνθρωπος, και αυτός με εμάς. Και μέσω αυτού, ως μέσω μεσίτη, ενωνόμαστε με τον Πατέρα. Διότι ο Χριστός είναι σαν ένα μεθόριο μεταξύ της ύψιστης θεότητας και της ανθρωπότητας, όντας ταυτόχρονα και τα δύο, και συγκρατώντας τρόπον τινά μέσα του όσα είναι τόσο απομακρυσμένα, και ενώνεται αφενός ως κατά φύση Θεός με τον Θεό και Πατέρα, αφετέρου με τους ανθρώπους ως αληθινός άνθρωπος.

Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο και ο προφήτης Ιερεμίας εν Πνεύματι μάς προέτρεπε να αναζητούμε όσο το δυνατόν περισσότερο αυτήν την οδό, λέγοντας: «Σταθείτε στις οδούς και ρωτήστε για τα αιώνια μονοπάτια του Κυρίου, και δείτε ποια είναι η αγαθή οδός, και βαδίστε σε αυτήν, και θα βρείτε εξαγνισμό στις ψυχές σας». Διότι οδοί και μονοπάτια του Κυρίου, σύμφωνα με τον προφήτη, είναι τα σωτήρια συγγράμματα των αγίων προφητών. Αλλά αν κάποιος στρέψει τον νου του σε αυτά, θα βρει την αγαθή οδό, δηλαδή τον Χριστό, μέσω του οποίου επέρχεται και ο τέλειος εξαγνισμός στις ψυχές μας. Διότι δικαιωνόμαστε μέσω της πίστεως και αναδεικνυόμαστε κοινωνοί της θείας φύσεως με τη μέθεξη του Αγίου Πνεύματος. Αλλά και ο ίδιος ο μεγαλοφωνότατος προφήτης Ησαΐας έτσι μάς διακήρυττε τον Χριστό, λέγοντας: «Θα υπάρχει εκεί οδός καθαρή, και οδός αγία θα ονομαστεί». Και λέγοντας "εκεί", εννοεί προφανώς στους χρόνους της ένσαρκης οικονομίας του Μονογενούς. Διότι έγινε για εμάς οδός καθαρή και αγία, μέσω της οποίας εκείνοι που βαδίζουν, θα δουν στους καθορισμένους χρόνους τη λαμπρή και ωραία πόλη των αγίων και την ελεύθερη Ιερουσαλήμ. Και ο ίδιος πάλι ο θεσπέσιος υμνωδός μας, απευθυνόμενος προς τον Θεό Πατέρα, λέει: «Νομοθέτησέ με, Κύριε, στην οδό σου». Διότι επιθυμεί να διαπαιδαγωγείται με τους νόμους του Χριστού, καθώς δεν αγνοούσε ότι θα βαδίσει προς την άνω πόλη, μέσω της ευαγγελικής διαπαιδαγώγησης, πορευόμενος κατευθείαν προς κάθε αγαθό.

Το ότι βέβαια το Πνεύμα είναι θείο και όχι ετερούσιο, εννοώ σε σχέση με τον Πατέρα και τον Υιό, νομίζω πως σε κανέναν από τους ορθά σκεπτόμενους δεν προκαλεί αμφιβολία, και εξάλλου θα μας πείσει περί τούτου ένας αναγκαίος συλλογισμός. Διότι, αν κάποιος ισχυρίζεται ότι αυτό δεν προέρχεται από την ουσία του Θεού, πώς θα μπορούσε η κτίση, λαμβάνοντας το Πνεύμα, να γίνει μέτοχος του Θεού; Και με ποιον τρόπο θα ονομαστούμε και θα είμαστε ναοί του Θεού, εάν λάβουμε ένα πνεύμα κτιστό ή αλλογενές, και όχι μάλλον αυτό που προέρχεται από τον Θεό; Και πώς εκείνοι που μετέχουν στο Πνεύμα γίνονται κοινωνοί της θείας φύσεως, σύμφωνα με τα λόγια των αγίων, εάν αυτό συγκαταλέγεται στα δημιουργήματα, και δεν προέρχεται προς εμάς από την ίδια τη θεία φύση, όχι περνώντας μέσα από αυτήν σε εμάς ως κάτι ξένο, αλλά, για να το πω έτσι, γινόμενο μέσα μας σαν μια ποιότητα της θεότητας, που κατοικεί στους αγίους και παραμένει παντοτινά, εφόσον καθαρίζουν το μάτι της διανοίας τους με κάθε επιείκεια και με ανυποχώρητη προθυμία για κάθε αρετή, διατηρώντας τη χάρη για τον εαυτό τους; Διότι ο Χριστός λέει ότι αυτό είναι αχώρητο και αθέατο για εκείνους που βρίσκονται στον κόσμο, δηλαδή για όσους έχουν κοσμικό φρόνημα και επιλέγουν να αγαπούν τα επίγεια, είναι όμως χωρητό και ευδιάκριτο στους αγίους. Για ποια αιτία;

Διότι, εφόσον το ένα Πνεύμα ενοικεί μέσα μας, ο ένας Θεός και Πατέρας των πάντων θα είναι μέσα μας, συγκρατώντας σε ενότητα μέσω του Υιού, τόσο αναμεταξύ τους όσο και με τον Εαυτό Του, όσους μετέχουν στο Πνεύμα. Και το ότι ενωνόμαστε μέσω της μετοχής μας στο Άγιο Πνεύμα, θα γίνει φανερό και από το εξής. Διότι εάν, αφού εγκαταλείψαμε τον ψυχικό τρόπο ζωής, έχουμε παραχωρήσει οριστικά την κυριαρχία στους νόμους του Πνεύματος, πώς δεν είναι πλέον σε όλους αναμφισβήτητο ότι, έχοντας απαρνηθεί σαν να λέμε τη δική μας ζωή και έχοντας αναλάβει την υπερκόσμια μορφή του Αγίου Πνεύματος που ενώθηκε μαζί μας, σχεδόν μεταβαίνουμε κατά κάποιον τρόπο σε μια άλλη φύση, και ονομαζόμαστε όχι μόνο άνθρωποι, αλλά και υιοί Θεού και ουράνιοι άνθρωποι, επειδή αναδειχθήκαμε κοινωνοί της θείας φύσεως; Επομένως, όλοι μας είμαστε ένα εν Πατρί και Υιώ και Αγίω Πνεύματι· και λέγοντας ένα, εννοώ και κατά την ταυτότητα της διαθέσεως· διότι νομίζω πως πρέπει να θυμόμαστε όσα ειπώθηκαν στην αρχή· και ως προς τη μόρφωση της ευσέβειας και ως προς την κοινωνία της αγίας σαρκός του Χριστού, και ως προς την κοινωνία του ενός και Αγίου Πνεύματος, όπως έχει ήδη προειπωθεί.

Ματθ. 11, 28 Εκείνος λοιπόν που άκουσε την κλήση και πλησίασε και προσκολλήθηκε σε αυτόν που έδωσε την προσταγή, αυτός αναπαύεται. Αφού απομακρυνθείτε, λέει, από το φιλαμαρτήμον φρόνημα και τη φιλοσαρκία και στραφείτε προς τα αξιέπαινα έργα, πλησιάστε με, για να γίνετε «κοινωνοί θείας φύσεως» και μέτοχοι του Αγίου Πνεύματος. Καλεί δε «όλους» και όχι μόνο όσους προέρχονται από τον Ισραήλ, ως δημιουργός και Κύριος των πάντων, και «κοπιάζοντες» μεν ονομάζει τους Ιουδαίους που δεν έχουν τη δύναμη να βαστάσουν τον νομικό ζυγό, «πεφορτισμένους» δε τους ειδωλολάτρες που έχουν καταφορτωθεί μέσω του διαβόλου και καταβαρύνονται από το πλήθος των αμαρτιών. Εσείς λοιπόν, λέει, ω Ιουδαίοι, στραφείτε προς την αλήθεια και αναγνωρίστε εμένα, τον δικό σας κηδεμόνα και δεσπότη, αποκομίζοντας από κοντά το κέρδος της προσελεύσεως. Διότι σας απαλλάσσω από τη δουλεία υπό τον νόμο, στην οποία υπομένετε πολύ κόπο, καθώς ούτε εύκολα μπορείτε να τον εκπληρώσετε στο ακέραιο και δημιουργείτε για τους εαυτούς σας το μέγιστο «φορτίο» των αμαρτημάτων, όσο περισσότερα οφείλατε να τηρείτε πράττοντας σύμφωνα με τον νόμο.

Σε αυτά, όμως, οι πρώτοι φαίνεται να έχουν κοπιάσει περισσότερο από τους τελευταίους, καθώς υπέμειναν σε μεγαλύτερο βαθμό την πύρωση του διαβόλου, όταν ακόμη η αμαρτία, η φθορά και ο θάνατος δεν είχαν καταργηθεί. Διότι το ζήτημα, εάν εξεταζόταν με γνώμονα την ισότητα, υποδεικνύει ότι οφείλεται κάτι περισσότερο στους προηγούμενους, επειδή έζησαν σε εποχή που κυριαρχούσε ο θάνατος και ο διάβολος. Διότι αυτό ακριβώς είναι το βάρος της ημέρας και ο καύσωνας, όταν ούτε η δροσιά του Πνεύματος ήταν παρούσα για να βοηθήσει τους ανθρώπους προς τη δικαιοσύνη. Οι τελευταίοι, από την άλλη πλευρά, έχοντας τη φιλοδωρία του Δεσπότη αντί για κόπους, λαμβάνουν πρώτοι τον μισθό, επειδή ακριβώς όλοι όσοι έζησαν μετά την έλευση του Χριστού, μέσω του βαπτίσματος και της συνάφειας με το Πνεύμα, έγιναν «κοινωνοί θείας φύσεως» και ονομάστηκαν υιοί Θεού, ενώ όλοι όσοι έζησαν πριν από την έλευση χαρακτηρίζονταν γεννητοί γυναικών, αν και επρόκειτο και αυτοί να κληθούν σε αυτό. Διότι, αν και οι προφήτες έγιναν μέτοχοι του Πνεύματος, ωστόσο όχι με τον ίδιο τρόπο όπως οι πιστοί, καθώς το Άγιο Πνεύμα γίνεται κατά κάποιον τρόπο στις ψυχές των πιστών σαν προζύμι και μεταθέτει ολόκληρο τον άνθρωπο σε μια άλλη κατάσταση βίου. Γι' αυτό και γινόμαστε «κοινωνοί θείας φύσεως» και με παρρησία φωνάζουμε «Αββά, ο Πατήρ». Οι παλαιότεροι, όμως, δεν έτυχαν της ίδιας χάριτος.

Ονομάζει δε την Εκκλησία άγια πόλη. Διότι αγιάσθηκε όχι βέβαια μέσω της λατρείας του νόμου (αφού ο νόμος δεν οδήγησε κανέναν στην τελειότητα), αλλά επειδή έγινε σύμμορφη με τον Χριστό και κοινωνός της θείας φύσεώς Του, προφανώς μέσω της μεθέξεως του Αγίου Πνεύματος, στο οποίο και σφραγιστήκαμε για την ημέρα της απολυτρώσεως, έχοντας απονίψει κάθε ρύπο και έχοντας απαλλαγεί από κάθε κηλίδα.

Διότι πιστεύοντας στον Πατέρα και τον Υιό και το άγιο Πνεύμα, και δίνοντας αυτή την εξαίρετη ομολογία ενώπιον πολλών μαρτύρων, αποπλενόμαστε από κάθε ρύπο της αμαρτίας, πλουτίζουμε με τη μέθεξη του αγίου Πνεύματος, καθιστάμεθα κοινωνοί της θείας φύσεως και κερδίζουμε τη χάρη της υιοθεσίας. Ήταν λοιπόν αναγκαίο, ο Λόγος του Πατρός, ο οποίος συγκατέβηκε στην κένωση του εαυτού Του και δεν απαξίωσε να υποβληθεί στην ομοίωση με εμάς, να γίνει το πρότυπο και η οδός για κάθε αγαθό.

Έπειτα, αφού τον πρόβαλε σαν εικόνα της ενοικούσας αρετής, η οποία κατέχει το ύψιστο σημείο ανάμεσα στους γεννημένους από γυναίκες, του αντιπαραβάλλει το ανώτερο αγαθό: εκείνον που μόλις άγγιξε τη βασιλεία και αναγεννήθηκε σε Υιό του Θεού μέσω του Πνεύματος. Διότι ως βασιλεία των ουρανών ονομάζουμε τη δωρεά του Πνεύματος, σύμφωνα με το: «Η βασιλεία των ουρανών είναι μέσα σας». Μεγαλύτερος, επομένως, από κάθε γεννημένο από γυναίκα είναι αυτός που έχει τιμηθεί με την αναγέννηση του Πνεύματος. Διότι οι μεν ονομάζονται ακόμη τέκνα της σάρκας, ενώ οι δε επιγράφουν ως πατέρα τους τον Θεό των όλων, μη ονομαζόμενοι πλέον γεννητοί από γυναίκες, όπως ο Ιωάννης και όσοι προηγήθηκαν αυτού, αλλά αναγεννημένοι από τον Θεό και έχοντας γίνει κοινωνοί της θείας φύσεως. Επομένως, ακόμη κι αν είμαστε κατώτεροι από εκείνους που έχουν κατορθώσει τη δικαιοσύνη του νόμου, αναφέρομαι βέβαια στην αγιότητα της ζωής, ωστόσο έχουμε βρεθεί σε ανώτερη κατάσταση χάρη στον Χριστό. Είναι δε αναγκαίο να θυμόμαστε ότι, αν και ο Βαπτιστής είχε τόσο μεγάλη αρετή, ομολογεί με σαφήνεια ότι έχει την ανάγκη του αγίου βαπτίσματος: «Εγώ γάρ», λέει, «έχω ανάγκη να βαπτιστώ από εσένα». Και δεν θα είχε τέτοια ανάγκη, εάν δεν υπήρχε σε αυτό κάτι περισσότερο, που να υπερβαίνει τη δικαιοσύνη του νόμου. Και εκείνο πάλι, ότι από τις ημέρες του Ιωάννη η βασιλεία των ουρανών αρπάζεται, δεν έχει λεχθεί με την έννοια ότι κανένας πριν από αυτόν δεν την άρπαξε. Διότι, πού αλήθεια θα χαθεί η ελπίδα των προφητών; Και τι θα κάνει ένας τόσο μεγάλος χορός αγίων, εάν πρόκειται να μείνει έξω από τη βασιλεία των ουρανών;

Έπρεπε λοιπόν, εφόσον βρισκόταν σε αυτήν την κατάσταση απορίας, να του διασαφηνιστεί μέσω της φωνής του Προφήτη τι θα μπορούσε να συμβολίζει η στάση των ελαιών στα δεξιά και στα αριστερά της λυχνίας. Γι' αυτόν τον λόγο ερευνά και ζητά να μάθει. Πρόσεξε δε πώς προσθέτει δεύτερη ερώτηση, και μάλιστα πώς μεταβάλλει κάπως τον τρόπο της ερώτησης προς το ακριβέστερο. Διότι στην αρχή ονόμαζε δύο ελιές· προσηλώνοντας όμως κάπως πιο λεπτομερώς τον οφθαλμό της διάνοιας σε όσα έβλεπε, δεν τις ονόμαζε πλέον ελιές, αλλά μάλλον κλάδους ελαιών. Καθώς λοιπόν ρωτά, ο μακάριος άγγελος του απαντά επιδέξια και λέει: «Αυτοί οι δύο υιοί της πιότητος παρίστανται ενώπιον του Κυρίου όλης της γης». Ως «υιούς της πιότητος» βέβαια ονόμασε αναντίρρητα τους δύο λαούς, δηλαδή τον Ισραήλ και τον προερχόμενο από τα έθνη, σαν να έχουν μεταφερθεί στην πνευματική ευφορία. Για τον λόγο αυτό λέει ότι έχουν τοποθετηθεί στις απολήξεις των λύχνων, καθώς ευφραίνονται και τρυφούν μέσα στο έλαιο που προέρχεται από τον Χριστό, και τρέφονται πλούσια από τη χάρη του Πνεύματος. Διότι έχουμε ελεηθεί, «δικαιούμενοι δωρεάν» διά της πίστεως, και έχουμε αναδειχθεί κοινωνοί της θείας Του φύσεως, διά της μετοχής μας στο Άγιο Πνεύμα. Επομένως, στο έλαιο και στους λύχνους βρίσκεται η θεμελίωση και η παράσταση των δύο λαών.

ΛΟΓΟΣ ΚΕ'. α'. Εμπρός λοιπόν πάλι, καθώς η περίσταση μας προτρέπει, για να εκπληρώσουμε όσα ορίζονται από τα θεία προστάγματα, παίρνοντας στα χέρια μας τρόπον τινά την ιερή σάλπιγγα, και κράζοντας δυνατά και ηχηρά, ας πούμε: «Αγαλλιάσθε, δίκαιοι, εν Κυρίω.» Διότι πνευματική εορτή μάς αναδεικνύει τη δύναμη της ένσαρκης οικονομίας ο μονογενής Λόγος του Θεού, ο οποίος κατά κανέναν τρόπο δεν υπολείπεται της υπεροχής Εκείνου που Τον γέννησε, αλλά είναι ισόδοξος και ισοδύναμος, ως ομοούσιος με Αυτόν, και έχοντας προέλθει από Αυτόν κατά φύση, και διαπρέποντας με απαράλλακτη ταυτότητα· «Διότι είναι χαρακτήρας της υποστάσεώς Του, και απαύγασμα της δόξης», σύμφωνα με την πίστη των ιερών Γραφών, συγκατέβηκε στην ανθρώπινη κατάστασή μας. Όχι εκπίπτοντας από τα έμφυτα αξιώματά Του, αλλά μάλλον προσλαμβάνοντας σάρκα και αίμα, ώστε να γίνουμε και εμείς κοινωνοί της θείας φύσεως, κερδίζοντας πνευματικά αυτή τη δωρεά μέσω της ενώσεώς μας με Αυτόν.

Διότι, έχοντας γίνει μέτοχοί Του μέσω του Πνεύματος, έχουμε ενωθεί με τον Θεό και Πατέρα δι' Αυτού, εφόσον «είμαστε αληθινά κοινωνοί της θείας φύσεως», σύμφωνα με τις Γραφές. Αλλά ο Θεός των όλων έχει προστάξει τους ιερούς και εκλεκτούς να ανέβουν στα ύψη, και να ανεβούν στο όρος μαζί με τον Μωυσή και τον Ααρών.

ΑΛΛΟ. Εάν αυτός που μετέχει στον Υιό γίνεται κοινωνός της θείας φύσεως, σύμφωνα με τον λόγο του Πέτρου, και εάν αποτελούν ναούς του Θεού εκείνοι στους οποίους ενοικεί ο Λόγος, είναι αναγκαίο να λέμε ότι ο Υιός προέρχεται από την ουσία του Θεού. Και εάν τίποτα δεν εμφανίζεται μεταγενέστερα στον Θεό (διότι είναι τέλειος και ανενδεής), τότε ο Υιός δεν προέκυψε μεταγενέστερα, αλλά ήταν συναΐδιος με τον Πατέρα.

Ανθυποφορά εκ μέρους των αιρετικών. Ως προς αυτό μόνο, λένε, θα παραδεχθούμε ότι ο Υιός είναι όμοιος με τον Πατέρα, κατά το ότι, επειδή έχει πλουσίως μετάσχει σε αυτόν, έχει κατά κάποιον τρόπο δημιουργηθεί και μορφωθεί σύμφωνα με αυτόν. Όπως ακριβώς λοιπόν και εμείς, κατά το εφικτό για τους ανθρώπους, αφού γίνουμε κοινωνοί της θείας φύσεως, καθώς έχει γραφεί, λαμβάνουμε την εικόνα του επουρανίου και μορφωνόμαστε τρόπον τινά σύμφωνα με τα θεία χαρακτηριστικά.

Είναι λοιπόν σαφές από αυτό ότι εκφέρει λόγια που αρμόζουν σε άνθρωπο, όχι όταν ήταν ο Λόγος πριν από την παρουσία του χωρίς σάρκα, αλλά όταν έγινε άνθρωπος, προσελκύοντας σε εμάς τις δωρεές του Πατέρα. Διότι έτσι λέγεται ότι γίναμε κοινωνοί της θείας φύσεως, επειδή ο Λόγος ενδύθηκε τη δική μας ταπείνωση, για να μας ανυψώσει στο δικό του ύψος, όχι για να παραμείνει κάτω όπως εμείς. Γι' αυτόν τον λόγο, αν και είμαστε άνθρωποι κατά τη φύση, ονομαζόμαστε θεοί, εφόσον είμαστε και αυτό εν Χριστώ· διότι ο Χριστός είναι Θεός.

Πώς λοιπόν ο Χριστός είναι ο ένας και μοναδικός μεσίτης, αν δεν υπάρχει κάτι το ξεχωριστό σε αυτόν; Αλλά είναι ένας, όπως λέει αληθεύοντας ο Παύλος. Επομένως, είναι με τρόπο παράδοξο και όχι όμοιο με τους άλλους, και πρέπει να εξηγήσουμε το πώς. Εφόσον, λοιπόν, αυτό που βρίσκεται στο μέσο δύο πραγμάτων εφάπτεται δηλαδή και στα δύο με τα δικά του άκρα, συγκρατώντας σε ενότητα τα διαχωρισμένα, και ο Χριστός είναι μεσίτης Θεού και ανθρώπων, είναι προφανές ότι εφάπτεται εκ φύσεως με τον Θεό ως Θεός, και με τους ανθρώπους ως άνθρωπος. Διότι αυτός είναι η ειρήνη μας, ο οποίος συνδέει την ανθρώπινη φύση σε ενότητα και κοινωνία με τη θεία ουσία μέσω της εξομοίωσής του προς εμάς. Επειδή, πώς αλλιώς θα μπορούσαμε να βρεθούμε κοινωνοί της θείας φύσεως; Επομένως, εάν είναι εκ φύσεως Θεός, συμφυής και ομοούσιος με τον κατά φύσιν Θεό και Πατέρα, πώς θα μπορούσε να είναι κτίσμα ή δημιούργημα, αφού ένας τέτοιος ισχυρισμός ενέχει μεγάλο παραλογισμό;

Άρα λοιπόν, το Άγιο Πνεύμα είναι Θεός, μέσω του οποίου ενωνόμαστε με τον Θεό και γινόμαστε ένα μαζί του, και γινόμαστε κοινωνοί της θείας του φύσεως, μέσω της συνάφειας και της ενότητας προς το Πνεύμα. Εάν όμως το Πνεύμα είναι Θεός, πώς θα είναι και δημιούργημα;

Διότι εκείνοι που άπαξ οδηγήθηκαν στη μέθεξη της ουράνιας και θείας χάριτος μέσω του αγίου βαπτίσματος, και αποδέχθηκαν τον αληθινό και ζωοποιό λόγο περί της αναστάσεως και της βασιλείας του Χριστού, εάν επιλέξουν να παλινδρομήσουν στην αρχική τους κατάσταση και να υποπέσουν στην πρότερη νόσο, δεν πρόκειται να ανακαινιστούν προς καθαρισμό μέσω ενός δεύτερου βαπτίσματος. «Διότι η απιστία τους δεν θα καταργήσει την αξιοπιστία του Θεού», όπως λέει ο θεσπέσιος Παύλος. Ούτε, επειδή κάποιοι καταφρόνησαν τη θεία χάρη στρεφόμενοι προς τα πίσω, θα την καταλογίσουμε ως αβέβαιη· αντίθετα, ο Κριτής των όλων θα υποβάλει σε τιμωρίες εκείνους που δεν διστάζουν να διολισθήσουν σε τέτοιου είδους ασέβεια, ώστε να καταπατήσουν τον Υιό του Θεού και να θεωρήσουν κοινό το αίμα της διαθήκης, και να καθυβρίσουν το Πνεύμα της χάριτος με το οποίο αγιάστηκαν και έγιναν κοινωνοί της θείας φύσεως.

Επομένως, με απόλυτη βεβαιότητα μεταλαμβάνουμε το Σώμα και το Αίμα του Χριστού. Διότι με τη μορφή του άρτου σου δίνεται το Σώμα, και με τη μορφή του οίνου σου δίνεται το Αίμα, ώστε, μεταλαμβάνοντας το Σώμα και το Αίμα του Χριστού, να γίνεις σύσσωμος και σύναιμος του Χριστού. Διότι έτσι γινόμαστε και χριστοφόροι, καθώς το σώμα Του και το αίμα Του μεταδίδονται στα δικά μας μέλη. Έτσι, σύμφωνα με τον μακάριο Πέτρο, γινόμαστε «κοινωνοί θείας φύσεως».

ΘΕΟΤ. Βεβαιότατα, λοιπόν, και με ακρίβεια, ασφάλεια και ευσέβεια. ΘΕΟΦ. Φτάνοντας όμως σε αυτό το σημείο της συζήτησης, είναι αναγκαίο να διευκρινίσουμε το εξής. ΘΕΟΤ. Ποιο είναι άραγε αυτό; ΘΕΟΦ. Πώς λέει ο κορυφαίος των αποστόλων στη δεύτερη επιστολή του, «για να γίνετε κοινωνοί της θείας φύσεως»;

Αλλά και ο σοφός στα θεία Μάξιμος αναφέρει: «για τον σκοπό αυτό μας έπλασε ο Θεός, για να γίνουμε κοινωνοί της θείας φύσεως και μέτοχοι της δικής Του αιωνιότητας». Ο δε θείος επίσκοπος Νύσσης Γρηγόριος λέει: «εφόσον ο θείος Παύλος έγινε άπαξ σκεύος εκλογής, κατέστη οίκος περιληπτικός της απερίληπτης φύσεως».

Διότι με τον όρο «Πνεύμα» εδώ εννοεί την ενέργεια· διότι αυτή είναι που διαμοιράζεται· ενώ αυτός, δηλαδή ο Χριστός, κατέχει όλη την ενέργεια αμέτρητη και ολόκληρη. Εάν δε η ενέργειά του είναι αμέτρητη, πολύ περισσότερο είναι η ουσία». Βλέπεις ότι και τα δύο μάς έχουν παραδοθεί από τους σεπτούς θεολόγους, και το ότι η ουσία του Θεού είναι αμέθεκτη αλλά και κατά κάποιον τρόπο μεθεκτή, και το ότι κοινωνούμε της θείας φύσεως και ταυτόχρονα δεν την κοινωνούμε καθόλου;

ΘΕΟΤ. Πώς λοιπόν, ω σοφέ Θεοφάνη, στο όνομα της αλήθειας είναι και τα δύο εκείνα αληθινά; ΘΕΟΦ. Για χάρη σου θα κάνω και αυτό σαφές. Προηγουμένως όμως θα αποδείξουμε πόσο εντελώς ανόητα προβάλλουν διαρκώς εκείνοι την αποστολική και τις πατερικές ρήσεις, οι οποίες λέγουν ότι εμείς γινόμαστε κοινωνοί της φύσεως του Θεού, όχι μόνο επειδή τις χρησιμοποιούν για να ανατρέψουν το ότι η θεία φύση και ουσία είναι ακοινώνητη και αμέθεκτη σε όλα τα κτίσματα, πράγμα που κηρύττεται μέσα από όλη τη θεόπνευστη Γραφή, αλλά και επειδή, με τον τρόπο που αυτοί τις χρησιμοποιούν, ανασκευάζουν την ίδια τη δική τους δοξασία. Διότι εσύ, ό,τι κι αν πρεσβεύουν, το γνωρίζεις με μεγαλύτερη ακρίβεια από τους άλλους. Πες λοιπόν, στο όνομα της αλήθειας: δεν ισχυρίζονται ότι τα πάντα μετέχουν στον Θεό, και ότι όλα όσα μετέχουν στον Θεό μετέχουν στην ουσία του Θεού, υποστηρίζοντας ότι ο Θεός δεν είναι τίποτε άλλο εκτός από ουσία και μόνο, για να μην είναι κατά τη γνώμη τους σύνθετος, ούτε να υπάρχουν πολλά άκτιστα;