Πατερικές αναφορές στο Β΄ ΠΕΤΡΟΥ 1:4

ΘΕΟΤ. Αυτό ακριβώς φρονούν και λένε ξεκάθαρα. ΘΕΟΦ. Όμως οι ρήσεις, τις οποίες προβάλλουν οι αντίπαλοί μας δήθεν ως συνηγόρους τους, δεν υποστηρίζουν απλώς ότι όλα τα άλλα, αλλά ούτε καν όλοι οι άνθρωποι καθίστανται κοινωνοί της θείας φύσεως, και ότι αυτοί γίνονται κάποτε αργότερα, και δεν είναι εξ αρχής κοινωνοί της. Διότι ο Πέτρος, ο κορυφαίος του κορυφαίου χορού των αποστόλων, γράφοντας προς εκείνους που έλαβαν ισότιμη πίστη, τους προτρέπει στην ευσέβεια και την αρετή: «δια των οποίων», λέει, «σας έχουν δωρηθεί οι πολύτιμες υποσχέσεις, ώστε μέσω αυτών να γίνετε κοινωνοί της θείας φύσεως». Βλέπεις ότι πρόκειται για δωρεά που εναπόκειται σε υποσχέσεις προς όσους ζουν κατά Χριστόν; Ποιος λοιπόν υπόσχεται σε κάποιον εκείνα που κατέχουν όλοι εκ γενετής; Ο δε θείος Μάξιμος λέει: «για αυτό τον σκοπό μας έπλασε ο Θεός, για να γίνουμε κοινωνοί της θείας φύσεως». Επομένως δεν ήμασταν από πριν, ούτε κατασταθήκαμε κοινωνοί της ταυτόχρονα με τη γέννησή μας. Και ο θείος Παύλος δεν αναδείχθηκε οίκος της απερίληπτης φύσεως, όχι απλώς όταν έγινε πιστός, αλλά όταν έγινε και μιμητής του Χριστού;

ΘΕΟΦ. Εξήγησε, λοιπόν, τι ακριβώς έχεις στον νου σου. ΘΕΟΤ. Επειδή μόνο στους αγίους έχει δοθεί το να καθίστανται κοινωνοί της θείας φύσεως, θα πούμε ότι για τους υπόλοιπους ανθρώπους η ουσία και η φύση του Θεού είναι αμέθεκτη, ενώ για εκείνους που Τον έχουν ευαρεστήσει είναι μεθεκτή, και μάλιστα κατά τη μελλοντική εκείνη κατάσταση. Και προς αυτό ακριβώς συντείνει και εκείνο που έχει λεχθεί από τον Γρηγόριο τον Θεολόγο: «Θα είναι δε ο Θεός τα πάντα εν πάσι στον καιρό της αποκαταστάσεως, όταν δεν θα είμαστε πλέον διασπασμένοι σε πολλά, όπως συμβαίνει τώρα με τις ροπές και τα πάθη, φέροντας μέσα μας ελάχιστο ή απολύτως τίποτα από τον Θεό, αλλά θα είμαστε όλοι θεοειδείς, ικανοί να χωρέσουμε ολόκληρο τον Θεό και μόνο Αυτόν· διότι αυτή είναι η τελείωση προς την οποία σπεύδουμε». Σωστά λοιπόν νομίζω ότι τα κατανοώ, Θεόφανη, και έτσι έχουν αυτά τα πράγματα, και συμφωνείς και εσύ, και θα μπορούσες να επιβεβαιώσεις συγκατατιθέμενος ότι δεν έχουν διαφορετικά;

Όταν πάλι τυχαίνει να ακούς τους θεολόγους να λένε ότι «λέμε πως γνωρίζουμε την αγαθότητα του Θεού μας και τη σοφία Του, αλλά όχι την ουσία Του», και ότι «γινόμαστε μεν θεοί, αλλά δεν μπορούμε να γίνουμε της ίδιας ουσίας», και όσα είναι παρόμοια με αυτά, τότε μην θεωρείς ως θεότητα και αγαθότητα εκείνη την εντελώς ακατάληπτη και απρόσιτη ουσία —διότι και οι ίδιοι σαφώς το αποκλείουν αυτό—, αλλά τη θεία ενέργειά της, την οποία κατανοούμε και στην οποία μετέχουμε ανάλογα με τον βαθμό κάθαρσης του καθενός, μέσω της οποίας αυτή με πολλούς τρόπους, με τη σωτήρια δικαιοσύνη Εκείνου που τη μεταδίδει, μερίζεται και ποικίλλει. Γι' αυτόν τον λόγο και ο θείος Μάξιμος, αφού είπε, «για τούτο μας δημιούργησε ο Θεός, για να γίνουμε κοινωνοί της θείας φύσεως και μέτοχοι της δικής Του αϊδιότητας», πρόσθεσε, «κατά την εκ χάριτος θέωση», επειδή η κοινωνία με τον Θεό συντελείται εκ της θεώσεως. Γι' αυτό και αλλού την μεν κατ' ουσίαν ταυτότητα με τον Θεό την απέκλεισε εντελώς, ενώ την κατ' ενέργειαν και χάριν την διακήρυξε. Επομένως, η απλούστατη και αμέριστη και υπεράνω κάθε ονομασίας και μεθέξεως και νοήσεως και κάθε είδους επαφής αγαθότητα και θεότητα, πώς δεν θα βρισκόταν υπεράνω εκείνης της αγαθότητας και θεότητας η οποία ποικίλλει, μερίζεται, μετέχεται, κατανοείται έστω και αμυδρά, και η οποία κυρίως ονομάζεται έτσι;

Πρόσεχε με σύνεση, παρακαλώ. Διότι, όπως ακριβώς τα ονόματα των βοτάνων, των πτηνών, των τετραπόδων και των ανθρώπων έχουν δοθεί σύμφωνα με τη διαφορά της μορφής και της δύναμής τους, έτσι και κάθε κεραία των θείων λογίων κατέχει τη δική της δύναμη και θεωρία. Ας ερευνήσουμε λοιπόν, για ποιο λόγο τη νυν πιστή Ιερουσαλήμ την ονομάζει πρώτα ο προφήτης «θυγατέρα Σιών» και έπειτα «θυγατέρα Ιερουσαλήμ». Διότι λέγει: «Χαίρε σφόδρα, θύγατερ Σιών· κήρυττε, θύγατερ Ιερουσαλήμ». Σιών ερμηνεύεται «διψώσα»· και αυτή είναι η σύναξη των δικαίων και των προφητών, εκείνων που από αιώνων μέχρι την παρουσία του Χριστού δίψασαν να ενωθούν και να ευαρεστήσουν τη θεία και προσκυνητή ουσία της θεότητας, όπως λέγει ο κορυφαίος των αποστόλων Πέτρος: «Για να γίνουν κοινωνοί της θείας φύσεως». Αυτοί, αναζητώντας τον Κύριο και διψώντας, ονομάστηκαν Σιών, όπως ένας από αυτούς έλεγε: «Εδίψησε η ψυχή μου για τον Θεό, τον ισχυρό, τον ζωντανό». Όταν όμως το πέτυχαν και τον πλησίασαν, ή μάλλον παρουσιάστηκαν και αντίκρισαν το πρόσωπό του (διότι έτσι λέγει μια άλλη έκδοση), έγιναν Ιερουσαλήμ, «βλέποντες τον Θεό και σκοπευτήριο κάθε γνώσης».

Του ιδίου, από τον λόγο που εκφωνήθηκε όταν βρισκόταν στην Αντιόχεια για τον Μυστικό Δείπνο, του οποίου η αρχή είναι: «Απαρχή απόρρητης θυσίας σήμερα εορτάζουμε». Περί θεϊκής και ανθρώπινης ενέργειας. Ο ίδιος, λοιπόν, ως άνθρωπος ενήργησε υπέρ ημών την υπακοή και κατήργησε την παρακοή του προπάτορα, υποβαλλόμενος θεληματικά στην καταδίκη του θανάτου που είχε οριστεί εναντίον μας εξαιτίας της, για να ζήσουμε· ως Θεός όμως ενήργησε την ανάσταση με παντοδύναμη θέληση, νεκρώνοντας τον θάνατο και δημιουργώντας την αφθαρσία, ώστε, μέσω της απαρχής που προήλθε από εμάς, να γίνουμε κοινωνοί της ίδιας της θείας φύσης κατά χάριν. Έχοντας ο ίδιος δύο φυσικές ενέργειες, αποδεικνύοντας θεία και ανθρώπινη ως Θεός και άνθρωπος· διότι το να λέγεται ότι υπάρχει μία και η αυτή ενέργεια και για τα δύο, είναι εντελώς αδύνατον, για να μην καταστήσουμε τον ίδιο εκ φύσεως παθητό ή απαθή και ως προς τα δύο, ή αντιθέτως να επιφέρουμε σύγκρουση μεταξύ τους. Του ιδίου, από τον λόγο στο πάθος του Κυρίου, του οποίου η αρχή είναι: «Ουδείς περιγράφει με λόγο το υπέρ φύσιν και λόγον μυστήριο». Περί φυσικής ενέργειας.

Δεν μετείχαν οι άγγελοι ούτε έγιναν κοινωνοί της θείας φύσεως, αλλά της ενέργειας και της χάριτος. Αντιθέτως, οι άνθρωποι μετέχουν και γίνονται κοινωνοί της θείας φύσεως, όσοι μεταλαμβάνουν το άγιο σώμα του Χριστού και πίνουν το τίμιο αίμα Του· διότι έχει ενωθεί με τη θεότητα καθ' υπόστασιν, και δύο φύσεις, στο σώμα του Χριστού που εμείς μεταλαμβάνουμε, είναι ενωμένες καθ' υπόστασιν και αδιάσπαστα. Έτσι, μετέχουμε και στις δύο φύσεις, στο μεν σώμα σωματικώς, στη δε θεότητα πνευματικώς, ή μάλλον και στις δύο φύσεις και με τους δύο τρόπους, χωρίς να ταυτιζόμαστε καθ' υπόστασιν (διότι εμείς υφιστάμεθα πρώτα και έπειτα ενωνόμαστε), αλλά μέσω της συνανάκρασης του σώματος και του αίματος. Και πώς δεν είναι ανώτεροι από τους αγγέλους όσοι διαφυλάσσουν ειλικρινή αυτή την ένωση μέσω της τηρήσεως των εντολών;

Ο τρίτος τρόπος είναι αυτός της ευχαριστίας για τα αγαθά που μας έχουν δοθεί· διότι όλα τα όντα οφείλουν να ευχαριστούν τον Θεό και να προσφέρουν αέναη προσκύνηση, επειδή από αυτόν αντλούν τα πάντα το είναι τους και μέσα σε αυτόν συγκροτούνται, και σε όλους μεταδίδει άφθονα τις δωρεές του ακόμη και χωρίς να του ζητηθεί, και θέλει όλοι να σωθούν και να μετέχουν στην αγαθότητά του, και μακροθυμεί απέναντί μας όταν αμαρτάνουμε, και ανατέλλει τον ήλιο σε δικαίους και αδίκους και βρέχει σε πονηρούς και αγαθούς, και επειδή ο Υιός του Θεού για χάρη μας έγινε όμοιος με εμάς και μας έκανε κοινωνούς της θείας φύσεως, επειδή «όμοιοι με αυτόν θα είμαστε», όπως αναφέρει ο Ιωάννης ο Θεολόγος στην καθολική επιστολή.

Λοιπόν και εμείς, για να ανασκοπήσω συνοπτικά το νόημα όσων ειπώθηκαν, πηγαίνοντας λίγο πίσω, εάν πράγματι δεν θέλουμε να εισέλθουμε σε πειρασμό και επιθυμούμε να λυτρωθούμε από τον πονηρό, ας πιστέψουμε στον Θεό και ας συγχωρήσουμε τα οφειλήματα στους οφειλέτες μας —διότι λέγει: «Εάν δεν συγχωρήσετε στους ανθρώπους τα αμαρτήματά τους, ούτε ο ουράνιος Πατέρας σας θα συγχωρήσει εσάς»—, ώστε να λάβουμε όχι μόνο την άφεση των σφαλμάτων μας, αλλά και να νικήσουμε τον νόμο της αμαρτίας, μη εγκαταλειπόμενοι ώστε να εισέλθουμε στη δοκιμασία του, και να καταπατήσουμε τον γεννήτορά του, τον πονηρό όφι, από τον οποίο παρακαλούμε να λυτρωθούμε, έχοντας στρατηγό μας τον Χριστό που νίκησε τον κόσμο, ο οποίος μας καθοπλίζει με τους νόμους των εντολών και συνδέει νομίμως τη φύση με τον εαυτό της μέσω της αγάπης με την αποβολή των παθών, και που κινεί αχόρταγα την επιθυμία μας προς τον εαυτό Του, ο οποίος είναι άρτος ζωής, σοφίας, γνώσεως και δικαιοσύνης, και με την εκπλήρωση του πατρικού θελήματος μας καθιστά ομόλατρους με τους αγγέλους, φανερώνοντας στον τρόπο της ζωής μας μιμητικά την επουράνια ευαρέσκεια, και από εκεί πάλι μας ανάγει προς την ύψιστη ανάβαση των θείων, προς τον Πατέρα των φώτων, και μας καθιστά κοινωνούς της θείας φύσεως με την κατά χάριν μέθεξη του Πνεύματος, μέσω της οποίας θα ονομαστούμε τέκνα Θεού, φέροντας αμόλυντα, ολόκληροι μέσα μας ολόκληρο και χωρίς περιορισμό, τον ίδιο τον αυτουργό αυτής της χάριτος και κατά φύσιν Υιό του Πατρός, από τον Οποίο, διά του Οποίου και μέσα στον Οποίο έχουμε και θα έχουμε το είναι, την κίνηση και τη ζωή.

Αυτοί, ακολουθώντας εκείνους που έγιναν από την αρχή αυτόπτες μάρτυρες και υπηρέτες του Λόγου, διακήρυξαν ότι ο ένας της αγίας και ομοουσίου, άχραντης και μακαρίας Τριάδος, ο Υιός του Θεού, ο Θεός Λόγος, το απαύγασμα της δόξας και ο χαρακτήρας της πατρικής υποστάσεως, ο δημιουργός κάθε ορατής και αόρατης κτίσεως, ο άπειρος, ο αόριστος, ο αόρατος, ο ακατάληπτος, ο απερινόητος, αυτός που με μόνο το νεύμα του θελήματός του και δημιούργησε και συγκρατεί τα πάντα· ο άμετρος σε αγαθότητα, ενανθρώπησε για εμάς και σαρκώθηκε από την αγία πάνενδοξη αειπάρθενο Μαρία, την κυρίως και αληθινά Θεοτόκο· ενώνοντας στον εαυτό του καθ' υπόστασιν σάρκα από αυτήν ομοούσια με εμάς, εμψυχωμένη με ψυχή λογική και νοερή, η οποία δεν προϋπήρξε ούτε για μια ριπή οφθαλμού, αλλά έλαβε το είναι και την υπόσταση μέσα στον ίδιο τον Θεό και Λόγο. Και ότι, όντας τέλειος Θεός, έγινε τέλειος άνθρωπος· χωρίς ούτε να αποβάλει τη θεότητά του επειδή έγινε άνθρωπος, πράγμα που δεν ήταν προηγουμένως· ούτε να εμποδιστεί να γίνει αυτό που δεν ήταν, δηλαδή άνθρωπος, επειδή παρέμεινε αυτό που ήταν και είναι, δηλαδή Θεός· αλλά, όντας το ένα, έγινε και το άλλο, επαληθεύοντας το καθένα από τα δύο, βεβαιώνοντας ταυτόχρονα το θείο και το ανθρώπινο με θεία θαύματα και ανθρώπινα πάθη. Και κατά μεν τη φύση και την ουσία του προς τον Πατέρα, είναι άκτιστος, αόρατος, απερίγραπτος, αναλλοίωτος, άτρεπτος, απαθής, άφθαρτος, αθάνατος, δημιουργός των πάντων· κατά δε τη φύση της σάρκας του και τη δική μας, ο ίδιος είναι κτιστός, παθητός, περιγραπτός, χωρητός, θνητός· ο ίδιος μεν, αλλά όχι κατά το ίδιο δε, εξαιτίας εκείνων από τα οποία και στα οποία έχει το είναι· ο ίδιος είναι ομοούσιος με τον Θεό και Πατέρα κατά τη θεότητα, και ο ίδιος ομοούσιος με εμάς κατά την ανθρωπότητα· διπλός κατά τη φύση, δηλαδή κατά την ουσία· διότι, όντας μεσίτης Θεού και ανθρώπων, έπρεπε κυρίως να διασώζει τη φυσική οικειότητα προς εκείνους για τους οποίους μεσιτεύει, με το να είναι και τα δύο· ώστε εν τη αληθεία μέσα στον εαυτό του και δι' εαυτού, έχοντας ενώσει τα επίγεια με τα επουράνια, να προσαγάγει στον Θεό και Πατέρα την υλική φύση των ανθρώπων, η οποία πολεμήθηκε από την αμαρτία, σωσμένη, συμφιλιωμένη και θεωμένη· όχι με ταύτιση της ουσίας, αλλά με την άρρητη δύναμη της ενανθρωπήσεως· για να καταστήσει και εμάς κοινωνούς της θείας φύσεως, μέσω της αγίας σάρκας του που προέρχεται από εμάς, ως απαρχής.

Διότι για τον σκοπό αυτό μας δημιούργησε, για να γίνουμε κοινωνοί της θείας φύσεως και μέτοχοι της δικής του αϊδιότητας· και για να αναδειχθούμε όμοιοι με αυτόν σύμφωνα με την κατά χάριν θέωση· για την οποία υφίσταται ολόκληρη η σύσταση και η διατήρηση των όντων, καθώς και η παραγωγή και γένεση των μη όντων.

Διότι για τον σκοπό αυτόν μάς δημιούργησε, για να γίνουμε κοινωνοί της θείας φύσεως και μέτοχοι της ίδιας αϊδιότητας· και να αναδειχθούμε όμοιοι με αυτόν μέσω της εκ χάριτος θεώσεως, για χάρη της οποίας υφίσταται ολόκληρη η σύσταση και η διατήρηση όλων των όντων, καθώς και η παραγωγή και η γένεση των μη όντων.

Συνέχεια της Διαλέξεως. Συνέχεια του Αντιδιαλόγου: Διότι τι σημαίνει ο επιούσιος, εάν όχι αυτός που είναι ομοούσιος με εμάς; Και κανένας άλλος άρτος δεν είναι ομοούσιος με εμάς, παρά μόνο το σώμα του Χριστού, εφόσον έγινε ομοούσιο με εμάς ως προς τη σάρκα της δικής του ανθρωπότητας. Εάν όμως η ουσία του δικού μας φυράματος, την οποία ενδύθηκε ο Λόγος, είναι έμψυχη, άρα δεν τρώτε τον επιούσιο και ομοούσιο με εμάς άρτον, όταν μετέχετε στα άζυμα. Διότι τα άζυμα είναι ολοφάνερα και άψυχα, όπως και η ίδια η φύση των πραγμάτων διδάσκει με τον πιο ξεκάθαρο τρόπο. Επειδή η μικρή ζύμη, όταν τοποθετηθεί από πριν μέσα στο φύραμα του αλευριού και ζυμωθεί μαζί του και το όλον αποτελέσει μία ζύμη, με κάποια ζωτική δύναμη το θερμαίνει και το κάνει να κινείται σαν να είναι ζωντανό· πράγμα το οποίο στην άζυμη «ζύμη των Φαρισαίων», την οποία ο Λόγος μάς προστάζει να αποφεύγουμε, ούτε συνέβη ποτέ ούτε πρόκειται ποτέ να συμβεί. Γίναμε κοινωνοί της θείας φύσεως, στην οποία και μετέχουμε καθημερινά όσοι έχουμε αποκτήσει κοινωνία με τον Χριστό· όπως λέει και ο κορυφαίος Πέτρος: «χάρη και ειρήνη να πληθυνθεί σε εσάς» μέσω της επιγνώσεως του Θεού και του Ιησού του Κυρίου μας· και λίγο μετά: «ώστε μέσω αυτών να γίνετε κοινωνοί της θείας φύσεως», και όχι της άζυμης ζύμης των θεοκτόνων. Και ποιος, έχοντας τον πλήρη έλεγχο της λογικής του, θα αποκαλούσε ποτέ θεία φύση την άζυμη και νεκρή ζύμη των Ιουδαίων, την οποία εσείς προσφέρετε ως θυσία στον Θεό, και την οποία τρώτε ως αντίτυπο της ζωντανής σάρκας του Κυρίου;

Αυτό, λοιπόν, είναι η ενότητα της πίστεως: το ακλόνητο, το απαλλαγμένο από κάθε αμφιβολία. «Η δε κοινωνία του Αγίου Πνεύματος» σημαίνει τη χάρη Εκείνου. Ονομάζεται δε κοινωνία επειδή, αφού ο Κύριος δια του σταυρού κατέρριψε «το μεσότοιχο του φραγμού» που υπήρχε μεταξύ του Θεού και ημών, έπρεπε πλέον εκείνοι που μέχρι πρότινος ήσαν χωρισμένοι και δεν είχαν τίποτε κοινό να συνέλθουν και να κοινωνήσουν, και η έλευση του Αγίου Πνεύματος στους αποστόλους επιτελεί ακριβώς αυτό. Διότι από εκεί άνοιξε για τους ανθρώπους το άγιο βάπτισμα και ολόκληρη η πηγή των θείων χαρίτων και, κατά τον μακάριο Πέτρο, «γίναμε κοινωνοί της θείας φύσεως».

Δεν έχουμε ενδυθεί ακόμη «τα όπλα του φωτός», επειδή δεν έχουμε απεκδυθεί ακόμη τα όπλα και τα βέλη και τα έργα του σκότους. Δεν έχουμε μεταμορφωθεί ακόμη με την «ανακαίνιση του νου», διότι ακόμη συσχηματιζόμαστε με αυτόν τον αιώνα μέσα στη «ματαιότητα του νου». Δεν συνδοξαστήκαμε ακόμη με τον Χριστό, επειδή δεν συμπάσχουμε με αυτόν. Δεν φέρουμε ακόμη «τα στίγματά» του στο σώμα μας έχοντας μετέχει στο μυστήριο του σταυρού του Χριστού, διότι βρισκόμαστε ακόμη στα σαρκικά πάθη και στις επιθυμίες. Δεν γίναμε ακόμη «κληρονόμοι Θεού και συγκληρονόμοι Χριστού», διότι μέσα μας ενυπάρχει ακόμη «πνεύμα δουλείας» και όχι «υιοθεσίας». Δεν γίναμε ακόμη ναός Θεού και κατοικητήριο του Αγίου Πνεύματος, διότι είμαστε ακόμη ναός ειδώλων και δοχείο πονηρών πνευμάτων εξαιτίας της ορμής μας προς τα πάθη. Διότι, πράγματι, δεν αποκτήσαμε ακόμη την ακεραιότητα του ήθους και τη λαμπρότητα της διανοίας. Δεν αξιωθήκαμε ακόμη το άδολο και λογικό γάλα και τη νοητή αύξηση. Δεν έφεξε ακόμη για εμάς «η ημέρα ούτε ανέτειλε ο εωσφόρος στις καρδιές μας». Δεν ενωθήκαμε ακόμη με τον ήλιο της δικαιοσύνης ούτε συναστράψαμε με τις ακτίνες του. Δεν έχουμε λάβει ακόμη την ομοίωση του Κυρίου ούτε γίναμε «κοινωνοί της θείας φύσεως». Δεν γίναμε ακόμη άδολη βασιλική πορφύρα ούτε ανόθευτη θεϊκή εικόνα. Δεν τρωθήκαμε ακόμη από τον θείο έρωτα ούτε πληγήκαμε από την πνευματική αγάπη του νυμφίου.

ΟΜΙΛΙΑ ΛΘ'. Όπως ακριβώς ένας βασιλιάς, αφού γράψει επιστολές σε αυτούς στους οποίους θέλει να χαρίσει αξιώματα και δικές του δωρεές, ειδοποιεί τους πάντες λέγοντας «σπεύσατε γρήγορα να έρθετε σε εμένα, για να λάβετε από εμένα βασιλικές δωρεές». Και αν δεν πάνε και δεν τις λάβουν, σε τίποτα δεν ωφελήθηκαν που διάβασαν τις επιστολές, αλλά μάλλον είναι και ένοχοι θανάτου, επειδή δεν θέλησαν να πάνε και να αξιωθούν τιμής από το χέρι του βασιλιά. Έτσι και τις θείες Γραφές σαν επιστολές απέστειλε ο Βασιλιάς Θεός στους ανθρώπους, φανερώνοντας δι' αυτών ότι, αφού παρακαλέσουν τον Θεό και πιστέψουν, πρέπει να ζητήσουν και να λάβουν ουράνια δωρεά από την υπόσταση της θεότητάς Του. Διότι είναι γραμμένο: «για να γίνουμε κοινωνοί της θείας φύσεως». Εάν όμως ο άνθρωπος δεν προσέλθει και δεν ζητήσει και δεν λάβει, σε τίποτα δεν ωφελήθηκε διαβάζοντας τις Γραφές, αλλά μάλλον είναι και ένοχος θανάτου, διότι δεν θέλησε να λάβει από τον ουράνιο Βασιλιά τη δωρεά της ζωής, χωρίς την οποία είναι αδύνατον να επιτύχει την αθάνατη ζωή, η οποία είναι ο Χριστός, στον οποίο ανήκει η δόξα στους αιώνες. Αμήν.

Γι' αυτό ήλθε ο Κύριος, για να αλλάξει και να ανακτίσει τις ψυχές μας και να τις κάνει, όπως έχει γραφεί, «κοινωνούς θείας φύσεως», και να δώσει στην ψυχή μας επουράνια ψυχή, δηλαδή πνεύμα θεότητος που θα μας οδηγεί σε κάθε αρετή, ώστε να δυνηθούμε να ζήσουμε αιώνια ζωή.

Είθε λοιπόν να πιστέψουμε με όλη μας την καρδιά στις ανεκδιήγητες υποσχέσεις του, διότι είναι αληθινός εκείνος που τις υποσχέθηκε. Πρέπει λοιπόν να αγαπήσουμε τον Κύριο και να αγωνιστούμε με κάθε τρόπο σε όλες τις αρετές και να ζητήσουμε επίμονα και αδιάκοπα, ώστε να δεχθούμε την επαγγελία του Πνεύματός του ολοκληρωτικά και τέλεια, για να ζωοποιηθούν οι ψυχές μας, όσο είμαστε ακόμη εν σαρκί. Διότι, εάν η ψυχή δεν δεχθεί σε αυτόν τον κόσμο τον αγιασμό του Πνεύματος μέσω πολλής πίστεως και προσευχής, και δεν γίνει κοινωνός της θείας φύσεως, ενωνόμενη με τη χάρη, μέσω της οποίας θα μπορέσει να εκπληρώνει κάθε εντολή άμεμπτα και καθαρά, είναι ακατάλληλη για τη βασιλεία των ουρανών. Διότι, όποιο αγαθό απέκτησε κανείς από εδώ, αυτό ακριβώς θα αποτελέσει γι' αυτόν ζωή κατά την ημέρα εκείνη, δια του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος στους αιώνες. Αμήν.

Έτσι και εάν κάποιος δεν γεννηθεί από το βασιλικό και θεϊκό Πνεύμα και δεν γίνει γένος επουράνιο και βασιλικό και τέκνο Θεού (σύμφωνα με το γεγραμμένο: «όσοι δε τον έλαβαν, έδωσε σε αυτούς την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού»), δεν δύναται να φορέσει τον επουράνιο και πολύτιμο μαργαρίτη, την εικόνα του αληθινού φωτός, η οποία είναι ο Κύριος, εάν δεν έχει γεννηθεί υιός της βασιλείας. Διότι εκείνοι που έχουν και φορούν τον μαργαρίτη θα συζήσουν και θα συμβασιλεύσουν με τον Χριστό στους αιώνες· διότι έτσι είπε ο απόστολος: «καθώς φορέσαμε την εικόνα του χοϊκού, ας φορέσουμε και την εικόνα του επουρανίου», γινόμενος γνωστός και ορατός με τους οφθαλμούς της ψυχής μόνο σε όσους τον φορούν αληθινά· σε όποιον όμως είναι αμύητος, είναι αδύνατον να γνωρίσει «τα του Πνεύματος», παρά μόνο μπορεί να δεχθεί την πίστη, μέχρις ότου δημιουργηθεί και μέσα του η επουράνια εικόνα του Χριστού, και τότε μέσω της πείρας γνωρίζει αληθινά την αγαθότητα του Κυρίου. Δόξα σε Εκείνον που αγάπησε τόσο πολύ το γένος των ανθρώπων και το αξίωσε να γίνει μέτοχο της ουσίας Του. Διότι λέει ο Πέτρος: «ώστε να γίνετε κοινωνοί της θείας φύσεως». Εφόσον λοιπόν έχουν υποσχεθεί τέτοια αγαθά και θεία χαρίσματα, ας αγωνιστούμε με ζήλο και εμείς και ας παρακαλέσουμε, για να γίνουμε μέτοχοι, καθώς είπε και ο απόστολος: «παιδιά μου, για τα οποία πάλι δοκιμάζω ωδίνες τοκετού μέχρις ότου μορφωθεί μέσα σας ο Χριστός».

Ας φροντίσουμε, λοιπόν, να είμαστε σε όλα ευάρεστοι στον Κύριο και, έχοντας την προσδοκία της χάριτος με αδιάλειπτη πίστη και δείχνοντας αγαθή διαγωγή, να πιστέψουμε με όλη μας την καρδιά στις ανείπωτες υποσχέσεις του (διότι είναι αληθινός «εκείνος που έδωσε την υπόσχεση»). Και ας τον αγαπήσουμε και ας προσπαθήσουμε με κάθε τρόπο, με κάθε αρετή και επίμονη και αδιάκοπη δέηση, να δεχθούμε την επαγγελία του Πνεύματός του, ολοκληρωτικά και τέλεια, ώστε να ζωοποιηθούν οι ψυχές μας όσο είμαστε ακόμη εν σαρκί. Διότι, εάν σε αυτόν τον κόσμο η ψυχή δεν δεχθεί τον αγιασμό του Πνεύματος μέσω μεγάλης πίστης και προσευχής και δεν γίνει κοινωνός της θείας φύσης, ενωνόμενη με τη χάρη μέσω της οποίας θα μπορέσει να εκτελέσει κάθε εντολή, τότε είναι ακατάλληλη για τη βασιλεία των ουρανών. Επειδή, όποιο αγαθό απέκτησε κανείς από αυτή τη ζωή, αυτό «εκείνη την ημέρα» θα γίνει γι' αυτόν ζωή. Ας αγωνιστούμε, λοιπόν, παρακαλώντας τον Κύριο με αδίστακτη πίστη να αξιωθούμε την επαγγελία «του Πνεύματος», το οποίο είναι η ζωοποίηση της ψυχής.

Διότι άλλος είναι αυτός που ακούει τον λόγο και χαροποιείται, και άλλος αυτός που αισθάνεται μέσα του την ενέργεια της θείας δυνάμεως, μέσω της οποίας θανατώνεται η αμαρτία. Διαφορετικός είναι ο ένας και διαφορετικός ο άλλος. Και το πρώτο βέβαια είναι καλό, αλλά εκείνος που αισθάνεται την ενέργεια της θείας δυνάμεως, αυτός προσεγγίζει και κοινωνεί τη θεία φύση, σύμφωνα με το γεγραμμένο: ώστε «να γίνετε κοινωνοί της θείας φύσεως», και έχοντας μέσα του «σπέρμα» Θεού, καθίσταται μέτοχος «του Αγίου Πνεύματος», όντας πλέον υιός «της αληθείας».

Όπως ακριβώς ένας βασιλιάς γράφει επιστολές προς εκείνους στους οποίους θέλει να χαρίσει αξιώματα και δικές του δωρεές, γράφοντας ότι «σπεύσατε γρήγορα να έλθετε προς εμένα, για να λάβετε από εμένα βασιλικές δωρεές». Και αν δεν πάνε και δεν τις λάβουν, σε τίποτα δεν ωφελήθηκαν διαβάζοντας τις επιστολές, αλλά μάλλον καθίστανται και αίτιοι του θανάτου τους, επειδή δεν θέλησαν να πάνε και να αξιωθούν να λάβουν βασιλικές τιμές από το χέρι του βασιλιά. Έτσι και τις θείες Γραφές, σαν επιστολές, τις απέστειλε ο Βασιλεύς Θεός στους ανθρώπους, φανερώνοντας δι' αυτών ότι, αφού παρακαλέσουν τον Θεό και πιστέψουν, πρέπει να ζητήσουν και να λάβουν επουράνια δωρεά από την υπόσταση της θεότητας. Διότι ο ίδιος είπε: «για να γίνετε κοινωνοί της θείας φύσεως». Και αν δεν προσέλθει και δεν ζητήσει και δεν λάβει ο άνθρωπος, σε τίποτα δεν ωφελήθηκε διαβάζοντας τις θείες Γραφές, αλλά μάλλον είναι και ένοχος θανάτου, διότι δεν θέλησε να ζητήσει και να λάβει από τον επουράνιο Βασιλέα τη δωρεά της αιώνιας ζωής, χωρίς την οποία είναι αδύνατον να επιτύχει την αθάνατη ζωή.

Γι' αυτό, ευδόκησε ο αγαθός και φιλάνθρωπος Θεός, με την πολλή Του χρηστότητα, να χαρίσει στις ψυχές μας τον πνευματικό πλούτο, δηλαδή το πνεύμα του Χριστού, το οποίο δεν προέρχεται από τη δική μας φύση —διότι εμείς μεν είμαστε κτίσματα, αυτό δε είναι άκτιστο—, ώστε αυτό, αφού εργαστεί και καλλιεργήσει με τη δική του επιστήμη και τέχνη τις καρδιές των πιστών, να προετοιμάσει εκείνες που με όλη τους τη θέληση παραδόθηκαν στον πνευματικό γεωργό, προκειμένου, αφού δεχθούν την εξ ουρανού βροχή της χάριτος, να μπορέσουν να καρποφορήσουν τους καρπούς του πνεύματος και να αποδώσουν τέλεια τα γεννήματα της δικαιοσύνης στον επουράνιο Δεσπότη, και τότε να κληρονομήσουν την εξ ουρανού ευλογία. Διότι Αυτός ευδόκησε να ανατείλει και ο ήλιος της δικαιοσύνης, ο οποίος δεν προέρχεται από τη δική μας φύση, μέσα στο σκοτεινιασμένο από τα πάθη σπίτι της ψυχής, ώστε με αυτόν τον τρόπο και το φοβερό σκοτάδι της αμαρτίας να μπορέσει να αποδιωχθεί από την ανθρώπινη υπόσταση και να φανερωθεί το κάλλος του σπιτιού της ψυχής μέσω της έλλαμψης του πνευματικού και επουράνιου φωτός, και έτσι να μπορέσει να αποκτήσει την ωραιότητα, την ευπρέπεια και όλο τον στολισμό των αρετών μέσω του θείου πνεύματος, όταν ο ήλιος της δικαιοσύνης, που δεν προέρχεται από τη φύση μας, λάμψει μέσα μας, σύμφωνα με το ρητό: «για να γίνετε κοινωνοί της θείας φύσεως».

Διότι, όπως ακριβώς εάν υπάρχει μία ευπρεπής γυναίκα και την λάβει κάποιος πλούσιος άνδρας για δική του συμβίωση και κοινωνία, και εκείνη προσφέρει σε αυτόν όλα τα δικά της, παρομοίως και εκείνος θα δώσει σε αυτήν όλα τα δικά του, και αποκτούν έναν οίκο, μία ουσία, μία υπόσταση. Και όχι μόνο αυτή κυριεύει τα υπάρχοντά του, αλλά αξιώνεται και του ίδιου του σώματός του. Διότι το σώμα του ανήκει σε αυτήν: «διότι ο άνδρας», λέει, «δεν εξουσιάζει το δικό του σώμα, αλλά η γυναίκα». Έτσι είναι και ενώπιον του Θεού η αληθινή και ανέκφραστη κοινωνία της ψυχής με τον Κύριο, ώστε, αφού ενωθεί με τον Χριστό, να γίνει ένα πνεύμα με αυτόν, και στο εξής καθίσταται αναγκαίως δέσποινα των ανέκφραστων θησαυρών του, επειδή είναι νύμφη του μεγάλου Βασιλέως Χριστού. Διότι «κοινωνούς θείας φύσεως», σύμφωνα με τη Γραφή, ευδόκησε ο Κύριος να γίνουν οι πιστοί του, καθώς λέει: «για να γίνετε εσείς κοινωνοί της θείας φύσεως».

Διότι θάνατος της ψυχής είναι ο χωρισμός από τον Θεό. Εξαιτίας αυτού του χωρισμού ολόκληρος ο τρόπος ζωής όλων ανεξαιρέτως των ανθρώπων είναι επισφαλής, γεμάτος προσκόμματα και πλανεμένος σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό, και είτε δεν είναι ευάρεστος στον Θεό είτε τον παροργίζει. Στον μέλλοντα αιώνα όμως, καθώς ο Θεός θα το μεταβάλει μαζί της προς την αφθαρσία, το σώμα θα συναχθεί και θα αναστηθεί με μόνη την προσταγή του Μόνου Θεού, διά του λόγου της άρρητης δύναμής Του, προς την αθανασία και την αιώνια ζωή, έχοντας υποστεί φθορά όχι κατά προαίρεση αλλά κατ' ουσίαν. Διότι θάνατος του σώματος είναι ο χωρισμός της ψυχής. Εξαιτίας αυτού του χωρισμού το σώμα διαλύεται και επιστρέφει στο χώμα, και εικονίζει το νοητό πάθος της ψυχής. Αφθαρσία όμως και των δύο, της ψυχής και του σώματος, είναι μία: η εκ νέου οικείωση, ένωση και κοινωνία με τον Θεό, ώστε να γίνουμε κοινωνοί της άφθαρτης και αθάνατης θείας φύσης.

Γνώρισαν δε αυτήν τη χάρη απόστολοι, μάρτυρες, προφήτες, ιεράρχες, όσιοι και δίκαιοι· και για την ομολογία της αγωνίστηκαν τον καλό αγώνα και τελείωσαν τον δρόμο τους. Γιατί η πίστη που διατήρησαν είναι αυτή: πίστεψαν ότι η χάρη του Θεού που ήταν μαζί τους, μέσα σε τόση αδυναμία της φύσης, έφερε σε πέρας τις μεγάλες, ποικίλες και πολύτροπες δοκιμασίες. Και αφού πίστεψαν, γνώρισαν, και αφού γνώρισαν, ευχαρίστησαν, και αφού ευχαρίστησαν, ομολόγησαν, και αφού ομολόγησαν, στεφανώθηκαν, και αφού στεφανώθηκαν, δοξάστηκαν, φέροντας ο καθένας μέσα του τα γνωρίσματα της θεώσεως ως κοινωνοί της θείας φύσεως, και για τον λόγο αυτόν είναι θεοί· στον μέλλοντα δε αιώνα θα ζήσουν μαζί Του, ως κοινωνοί και συμμέτοχοί Του.

Όποιος λοιπόν αξιώθηκε να δει έστω και λίγο τον Θεό στην απρόσιτη δόξα του άπειρου και θείου φωτός του, με τον τρόπο που προαναφέραμε, δεν θα έχει ανάγκη από διδασκαλία άλλου. Διότι τον έχει ολόκληρο μέσα του να κατοικεί και να κινείται και να μιλά και να τον μυσταγωγεί στα κρυμμένα μυστήριά του, σύμφωνα με το ιερότατο λόγιο που ειπώθηκε από τον ίδιο: «Το μυστήριό μου», λέει, «ανήκει σε εμένα και στους δικούς μου». Με άλλον τρόπο είναι αδύνατον να τον δει κανείς, παρά μόνο μέσα από την ακριβή τήρηση των εντολών του, η οποία δεν θα φθείρεται δηλαδή από την αμέλεια και την περιφρόνηση της εφαρμογής τους σε τίποτα και με κανέναν τρόπο, αλλά θα διατηρείται και θα εφαρμόζεται με επιμέλεια και ζήλο. Επομένως, «και όσοι ακολουθήσουν αυτόν τον κανόνα» «δεν θα βρεθούν μακριά από τη βασιλεία των ουρανών», αλλά σε αναλογία με τον ζήλο και την με προθυμία και χαρά εφαρμογή τους, είτε συντομότερα είτε αργότερα, περισσότερο ή λιγότερο, θα λάβουν τον μισθό της θεοπτίας και θα γίνουν κοινωνοί της θείας φύσης και θα ονομαστούν θεοί κατά χάριν και υιοί Θεού εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα και η εξουσία, μαζί με τον Πατέρα και το πανάγιο Πνεύμα, νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων αμήν.

Προς τη Θεοδοσία την αυγούστα και τον Βασίλειο τον υιό της. Έχοντας πληροφορηθεί τα σχετικά με εσάς από διάφορα αξιόπιστα πρόσωπα, και προπάντων από τον θεοφιλέστατο επίσκοπο Ησαΐα και τον τιμιώτατο καθηγούμενο του Μηδικίου, τους όσιους πατέρες μας, ότι με την ευδοκία του υπεράγαθου Θεού μας μεταστραφήκατε στον τρόπο και τον λόγο της ευσέβειας και της ορθοδοξίας, αποχαιρετώντας την παλαιά κακοδοξία ως μη προερχόμενη από τον Θεό, αλλά από την αντίθετη πλευρά, καθώς άλλωστε η θεοσέβειά σου προέρχεται πατρικά από ευσεβή ρίζα (διότι πρέπει να ομολογήσουμε ότι τέτοιος ήταν εκείνος ο άνδρας, αγαπητός στον Θεό και στολισμένος με κάθε καλοκαγαθία), ευχαριστήσαμε τον Κύριο. Εκείνος δεν σας άφησε να παραμείνετε στον ζόφο της αίρεσης, αλλά γέμισε τα μάτια της ψυχής σας με ευλογημένο φως, ώστε να επιγνώσετε ότι ο Ιησούς Χριστός, ο Υιός του Θεού, ο οποίος έλαβε τη δική μας μορφή από ευσπλαχνία για να διασώσει το δικό Του πλάσμα που είχε εκπέσει στη φθορά, εικονίζεται όμοια με εμάς, ώστε να μην του λείπει κανένα από τα ανθρώπινα ιδιώματα, ενώ παραμένει ως Θεός ο ίδιος απερίγραπτος. Και έχοντας όλα τα πατρικά ιδιώματα σε ένα πρόσωπο, αναδείχθηκε μεσίτης μεταξύ Θεού και ανθρώπων, επικοινωνώντας μέσω της μεσιτείας του με τα δύο άκρα και καθιστώντας εμάς μέσω του εαυτού Του κοινωνούς της θείας φύσεως.