Πατερικές αναφορές στο ΒΑΣΙΛΕΙΩΝ Β΄ 12:1

Εάν ο αμπελώνας του Κυρίου είναι ο οίκος του Ισραήλ, και ο άνθρωπος του Ιούδα το αγαπημένο του νεόφυτο, πώς δικάζεται για τον αμπελώνα εναντίον του αμπελώνα; Ή μήπως, εξαιτίας του αναντίρρητου των ελέγχων, ο λόγος θέλει να τους χρησιμοποιήσει ως δικαστές εναντίον του ίδιου τους του εαυτού; Αυτό ακριβώς έπραξε και ο Νάθαν στην περίπτωση του Δαβίδ, ορίζοντάς τον δικαστή του δικού του αδικήματος.

Αφού εξετάσεις προηγουμένως μέσα σου αυτό που πρόκειται να λεχθεί, έτσι να εκφέρεις τον λόγο σου. Να είσαι προσηνής στις συναναστροφές, γλυκύς στις ομιλίες· μη επιδιώκοντας το ευχάριστο μέσω της αστειότητας, αλλά διατηρώντας την πραότητα μέσω της ευμενούς προτροπής. Να αποβάλλεις παντού την τραχύτητα, ακόμη και αν χρειαστεί να επιπλήξεις. Διότι, αφού ταπεινώσεις πρώτα τον εαυτό σου μέσω της ταπεινοφροσύνης, έτσι θα γίνεις ευπρόσδεκτος σε αυτόν που έχει ανάγκη θεραπείας. Πολλές φορές, εξάλλου, μας είναι χρήσιμος και ο τρόπος της επίπληξης του προφήτη, ο οποίος, όταν ο Δαβίδ αμάρτησε, δεν του επέβαλε από μόνος του την απόφαση της καταδίκης, αλλά, χρησιμοποιώντας ένα υποθετικό πρόσωπο, κατέστησε τον ίδιο τον Δαβίδ κριτή του δικού του αμαρτήματος, ώστε, εφόσον ο ίδιος εξέφερε προηγουμένως την κρίση εναντίον του εαυτού του, να μην μπορεί πλέον να μεμφθεί σε τίποτα εκείνον που τον έλεγξε.

Πολλές φορές, εξάλλου, μάς είναι χρήσιμος και ο τρόπος επιπλήξεως του προφήτη, ο οποίος στον Δαβίδ, όταν εκείνος αμάρτησε, δεν επέβαλε την καταδικαστική απόφαση από μόνος του, αλλά, παρουσιάζοντας ένα υποθετικό πρόσωπο, κατέστησε τον ίδιο κριτή του δικού του αμαρτήματος· έτσι ώστε, αφού εξέφερε ο ίδιος προηγουμένως την κρίση εναντίον του εαυτού του, να μην μπορεί πλέον να μεμφθεί σε τίποτα εκείνον που τον έλεγξε.

Πρέπει να είναι κανείς ευπροσήγορος στις συναναστροφές, γλυκύς στις συνομιλίες· να μην επιδιώκει το ευχάριστο κλίμα μέσω της ευτραπελίας, αλλά να διατηρεί την προσήνεια μέσω της ευμενούς παράκλησης· αποβάλλοντας παντού την τραχύτητα, ακόμη και αν παραστεί ανάγκη να επιτιμήσει. Διότι, έχοντας προηγουμένως ταπεινώσει τον εαυτό του μέσω της ταπεινοφροσύνης, με αυτόν τον τρόπο θα γίνει ευπρόσδεκτος σε εκείνον που έχει ανάγκη θεραπείας. Πολλές φορές, άλλωστε, μας είναι χρήσιμος και ο τρόπος επίπληξης του προφήτη, ο οποίος, όταν ο Δαβίδ αμάρτησε, δεν επέβαλε από μόνος του την καταδίκη, αλλά, χρησιμοποιώντας την προβολή ενός υποθετικού προσώπου, κατέστησε τον ίδιο δικαστή του δικού του αμαρτήματος· έτσι ώστε, αφού ο ίδιος εξέφερε την κρίση εναντίον του εαυτού του, να μην μπορέσει να μεμφθεί σε τίποτα εκείνον που τον ήλεγξε.

Ο όσιος Δαβίδ, ο οποίος παρέμεινε όσιος και μετά την αμαρτία, σε μία μόνο υπόθεση παρέβη τρεις από τις δέκα εντολές. Επειδή απευθυνόμαστε σε εσάς, ας μιλήσουμε πιο σαφώς. Διαπράχθηκε μοιχεία, και φόνος, και επιθυμία ξένης γυναίκας. Αμάρτησε ο δίκαιος άνθρωπος, και ο Θεός τον κατέστησε κριτή της δικής του αμαρτίας. Διότι, επειδή δεν βλέπουμε το δοκάρι στο δικό μας μάτι, αλλά το σκουπιδάκι στο ξένο, (ο προφήτης Νάθαν) του παρουσιάζει την κρίση για αυτόν σαν να επρόκειτο για άλλον, και λέει ότι: «Δύο άνδρες ήταν σε μια πόλη, ο ένας πλούσιος και ο άλλος φτωχός. Ο πλούσιος είχε πολλά· ο φτωχός όμως είχε μόνο μία αμνάδα, η οποία κοιμόταν στην αγκαλιά του (αυτό συμβολίζει το μυστήριο της γυναίκας), έτρωγε μαζί του και έπινε από το ποτήρι του. Ήλθε, λέει, ένας ξένος στον πλούσιο»· και εύστοχα λέει «ξένος»· διότι σε τέτοια πράγματα δεν είχε συνήθεια ο Δαβίδ. «Ήρθε, λοιπόν, σε αυτόν ένας ξένος. Και αφού άφησε, λέει, τα δικά του από τα οποία θα μπορούσε να σφάξει για τον ξένο, άρπαξε τη μία αμνάδα του φτωχού και τη σφάζει.» Όσο βαριά και αν πέσει ο ισχυρός, έχει γρήγορη την ανόρθωση. Αγανακτεί ο Δαβίδ· διότι Δαβίδ παρέμενε ακόμη και όταν είχε πέσει. «Ζει Κύριος, άξιος θανάτου είναι αυτός που το έπραξε αυτό.» Καταδίκασε ο ίδιος τον εαυτό του. Και μόλις εξέδωσε την απόφαση, του φανέρωσε ο προφήτης ποιος είναι αυτός ο άνθρωπος.

Αυτό ακριβώς δίδαξε ο Νάθαν μέσω της παραβολής: Λέει ότι υπήρχαν δύο άνδρες, ο ένας πλούσιος, δηλαδή ο Δαβίδ, και ο άλλος φτωχός, ο Ουρίας. Έπειτα εισάγει έναν περαστικό ξένο που επισκέφθηκε τον πλούσιο, υπονοώντας ότι ένα ξένο πνεύμα εισήλθε στην ψυχή του Δαβίδ. Διότι, χωρίς δαιμονική ενέργεια, ένας τέτοιος άνδρας δεν θα είχε φτάσει σε τόση αφροσύνη, αυτός που ακόμη και στην ακμή της ηλικίας του υπήρξε εγκρατής. Γι' αυτόν τον λόγο, όταν διέφευγε από τον Σαούλ, είχε μεν μαζί του στην έρημο την Αχινοάμ, είχε δε και την Αβιγαία μετά τον θάνατο του συζύγου της· πουθενά όμως δεν φαίνεται, κατά τη διάρκεια της φυγής, να ήρθε σε επαφή μαζί τους. Διότι δεν απέκτησε παιδιά, παρά μόνο μετά τον θάνατο του Σαούλ. Ο καιρός της φυγής ήταν καιρός ικεσίας και προσευχών. Μετά όμως την ανάρρησή του στη βασιλεία, λέει η Γραφή, γεννήθηκαν σε αυτόν παιδιά στη Χεβρών.

Υπήρχε κάποιος πλούσιος και κάποιος φτωχός· και ο πλούσιος είχε πολλά κοπάδια βοδιών και αγέλες. Ο φτωχός, από την άλλη, είχε μόνο μία αμνάδα, η οποία έπινε από το ποτήρι του, έτρωγε από το τραπέζι του και κοιμόταν στον κόρφο του· στο σημείο αυτό καταδεικνύεται η γνήσια αγάπη του άνδρα προς τη γυναίκα του. Όταν όμως ήλθε κάποιος ξένος, ο πλούσιος λυπήθηκε να προσφέρει από τα δικά του και, αφού πήρε την αμνάδα του φτωχού, την έσφαξε. Είδες πώς εδώ υφαίνει το δράμα, έχοντας το νυστέρι κρυμμένο μέσα στο σφουγγάρι; Τι κάνει λοιπόν ο βασιλιάς; Νομίζοντας ότι εκδίδει απόφαση εναντίον κάποιου άλλου, επέβαλε μια οξύτατη απόφαση. Διότι τέτοιοι είναι οι άνθρωποι: εναντίον των άλλων λαμβάνουν και εκδίδουν τις αποφάσεις τους με ευχαρίστηση και απότομα. Και τι λέει ο Δαβίδ; «Ζει Κύριος, άξιος θανάτου είναι ένας τέτοιος άνθρωπος, και θα ανταποδώσει την αμνάδα στο τετραπλάσιο». Τι κάνει λοιπόν ο Νάθαν; Δεν μαλάκωσε την πληγή επί πολλή ώρα, αλλά αμέσως την αποκαλύπτει, και επέφερε οξύτατη την τομή, για να μην αφαιρέσει την αίσθηση του πόνου: «Εσύ είσαι αυτός, βασιλιά». Τι λέει τότε ο βασιλιάς; «Αμάρτησα στον Κύριο». Δεν είπε: «Ποιος είσαι εσύ που με ελέγχεις; Ποιος σε απέστειλε να ομιλείς με τόση παρρησία; Και με ποια τόλμη το έπραξες αυτό;». Τίποτα τέτοιο δεν είπε, αλλά αναγνώρισε την αμαρτία του. Και τι λέει; «Έχω αμαρτήσει στον Κύριο».

Πες την υπόθεση. Και εκείνος λέει: Υπήρχε κάποιος πλούσιος άνθρωπος· αυτός είχε πολλά ποίμνια και κοπάδια. Υπήρχε όμως και κάποιος φτωχός άνθρωπος. Δύο άνθρωποι, ο Ουρίας και ο Δαβίδ. Αναγνώρισε τα πρόσωπα στην πραγματική τους διάσταση. Ο μεν φτωχός δεν είχε τίποτε άλλο παρά μόνο μία αμνάδα (εννοεί τη μοιχευθείσα γυναίκα), η οποία έτρωγε από το τραπέζι του, έπινε από το ποτήριό του και κοιμόταν στον κόρφο του. Βλέπεις ότι η φτώχεια αποτελεί αφορμή φιλοστοργίας; Διότι στους πλουσίους υπάρχει πολλή αλαζονεία· ενώ στους φτωχούς η γυναίκα γίνεται υπηρέτρια και διάκονος, γεννά παιδί και γίνεται η ίδια και μητέρα και τροφός. Στους πλουσίους όμως δεν συμβαίνει έτσι, αλλά γεννά παιδί και το παραδίδει σε άλλους, και η αλαζονεία αποκόπτει τη φιλοστοργία.

Το ότι δε, όχι μόνο στην εποχή της χάριτος, αλλά και πριν από τη χάρη, ο Θεός επιτελούσε τη σωτηρία των ανθρώπων μέσω ανθρώπου (για τον λόγο αυτόν ενανθρώπησε ο Δεσπότης μας, ο μεσίτης Θεού και ανθρώπων)· γνωρίζετε με ακρίβεια την ιστορία για τον μακάριο Δαβίδ, ο οποίος μόλις προηγουμένως είπε: «Θα εξομολογηθώ σε σένα, Κύριε, με όλη μου την καρδιά», πώς αυτός, αν και περιέπεσε σε φόνο και μοιχεία, στα χείριστα κακά, παρέμενε ανεξομολόγητος. Τι κάνει λοιπόν ο Θεός, ώστε και αυτόν να ωθήσει σε μετάνοια, αλλά και τους μεταγενέστερους να κάνει να ασπαστούν τη μετάνοια; Στέλνει σε αυτόν τον προφήτη Νάθαν, για να του εξαγγείλει τα όσα διέπραξε χρησιμοποιώντας το πρόσωπο κάποιου άλλου. Διότι, αφού πήγε, λέει, ο αναφερθείς προφήτης στον Δαβίδ, του είπε: «Βασιλιά, έχω κάτι να σου πω». Και ο Δαβίδ απάντησε: «Λέγε». Και ο προφήτης Νάθαν είπε: «Υπήρχε κάποιος πλούσιος άνθρωπος, που είχε πολλά ποίμνια και κοπάδια βοοειδών· υπήρχε όμως και κάποιος φτωχός άνθρωπος που είχε μόνο μία αμνάδα, η οποία έτρωγε από το τραπέζι του, έπινε από το ποτήριό του και κοιμόταν στον κόρφο του»· ονομάζοντας πλούσιο τον Δαβίδ και φτωχό τον Ουρία. Τι έγινε λοιπόν; Ήλθε, λέει, ένας ξένος στον πλούσιο. Ποιος είναι αυτός ο ξένος;

Εισήλθε λοιπόν ο προφήτης, βλέποντάς τον να κάθεται με πολλή λαμπρότητα και με τη βασιλική αλαζονεία. Και τι λέει; «Έχω μια δικαστική υπόθεση, άκουσέ με». Ω, σοφία του ιατρού! Εισήλθε κρατώντας νυστέρι για να κόψει το έλκος, αλλά δεν το δείχνει στον ασθενή, για να μη στερηθεί τη θεραπεία, και το κρύβει μέσα, όχι κάτω από το ένδυμά του, αλλά στο δράμα της διήγησης. Διότι, αμέσως μόλις εισήλθε, δεν είπε: «Ω παράνομε! Ω βέβηλε! Ω μοιχέ! Ω φονιά!» Δεν άσκησε τον έλεγχο απροκάλυπτα, ούτε χρησιμοποίησε την παρρησία χωρίς προσωπείο, αλλά είχε το νυστέρι συγκαλυμμένο. Και λέει: «Έχω μια υπόθεση, βασιλιά». Και εκείνος του απάντησε: «Πες την υπόθεση». «Υπήρχε κάποιος πλούσιος άνθρωπος, και είχε πολλά ποίμνια και κοπάδια βοδιών· υπήρχε όμως και κάποιος φτωχός άνθρωπος, ο οποίος δεν είχε τίποτε άλλο παρά μόνο μία αμνάδα, η οποία έτρωγε από το τραπέζι του, και έπινε από το ποτήρι του, και κοιμόταν στον κόρφο του». Βλέπεις την πενία να αποτελεί αφορμή φιλοστοργίας; Διότι στους πλούσιους υπάρχει πολλή αλαζονεία, ενώ στους φτωχούς η γυναίκα γίνεται υπηρέτρια και βοηθός, και γεννά παιδί, και γίνεται για αυτό μητέρα και τροφός. Στους πλούσιους όμως δεν συμβαίνει έτσι· αλλά γεννά το παιδί και το δίνει έξω, και η αλαζονεία αποκόπτει τη φιλοστοργία. Γεννά η μητέρα, και δεν γίνεται τροφός. Ντρέπεται να γίνει τροφός αυτή που έγινε μητέρα· ο Κύριος όμως δεν ενήργησε έτσι. Διότι και μας γέννησε, και ο Ίδιος έγινε τροφός μας.