Πατερικές αναφορές στο Β΄ ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ 4:7

Στη δεύτερη παρουσία μου, όταν έλθω να κρίνω ζώντες και νεκρούς, εγώ, κατά την επάνοδό μου, θα σου ανταποδώσω όσα δαπάνησες επιπλέον· καθώς και ο ίδιος ο Παύλος λέει: Τον καλό αγώνα αγωνίστηκα, τον δρόμο τελείωσα, την πίστη διατήρησα· στο εξής, φυλάσσεται για μένα το στεφάνι της δικαιοσύνης, το οποίο θα μου ανταποδώσει ο Κύριος κατά την ημέρα εκείνη, ο δίκαιος κριτής· και όχι μόνο σε μένα, αλλά και σε όλους όσοι έχουν αγαπήσει την επιφάνειά του.

Και σας παρακαλώ να μην θαυμάζετε μόνο, αλλά και να μιμείστε αυτό το αρχέτυπο της αρετής· διότι έτσι θα μπορέσουμε να γίνουμε κοινωνοί των ίδιων στεφάνων με εκείνον. Εάν όμως εκπλήσσεσαι ακούγοντας ότι, εφόσον κατορθώσεις τα ίδια, θα επιτύχεις τα ίδια, άκουσέ τον να λέει τα εξής: Τον αγώνα τον καλό αγωνίστηκα, τον δρόμο ολοκλήρωσα, την πίστη τήρησα· στο εξής φυλάσσεται για εμένα ο στέφανος της δικαιοσύνης, τον οποίο θα μου αποδώσει ο Κύριος, ο δίκαιος κριτής, κατά την ημέρα εκείνη· και όχι μόνο σε εμένα, αλλά και σε όλους όσοι έχουν αγαπήσει την επιφάνειά του. Βλέπεις πώς καλεί τους πάντες στην ίδια κοινωνία;

Και για να μάθετε ότι αυτό είναι αληθές, και πως οι στέφανοι δεν τους δίνονται εδώ, αλλά ότι εκεί τους αναμένουν όλες οι δωρεές, ακούστε τον Παύλο που λέει: «Τον αγώνα τον καλό αγωνίστηκα, τον δρόμο τελείωσα, την πίστη τήρησα· στο εξής μού επιφυλάσσεται ο στέφανος της δικαιοσύνης». Πού και πότε; «Τον οποίο θα μου αποδώσει ο Κύριος την ημέρα εκείνη, ο δίκαιος κριτής». Εδώ έτρεξε, εκεί στεφανώνεται· εδώ νίκησε, και εκεί ανακηρύσσεται.

Ο ίδιος έχει πει το εξής: «Δεν έχω να καταλογίσω τίποτα στον εαυτό μου», και έχοντας γίνει άμεμπτος, για να μας δείξει ότι είναι σπουδαίο το να μην έχει κανείς να καταμαρτυρήσει τίποτα στον εαυτό του, και δεύτερον ως προς το ζητούμενο λέγοντας: «Αλλά δεν έχω δικαιωθεί εξαιτίας αυτού»· και πάλι: «Τον καλόν αγώνα έχω αγωνιστεί, τον δρόμο έχω τελειώσει, την πίστη έχω τηρήσει· στο εξής με περιμένει ο στέφανος της δικαιοσύνης, τον οποίο θα μου αποδώσει ο Κύριος»· δεν είπε: «θα μου δώσει»· διότι το να δώσει γίνεται κατά χάριν, αλλά: «τον οποίο θα μου αποδώσει»· διότι το να αποδώσει αποτελεί οφειλή· διότι για ό,τι δίδεται κατά χάριν (εκφράζεται) λέγοντας έτσι: «Μην αμελείς το χάρισμα που υπάρχει μέσα σου, το οποίο σου δόθηκε», όχι «το οποίο σου αποδόθηκε». Ο στέφανος όμως δεν δίδεται κατά χάριν, αλλά ως οφειλή σε εκείνους που αγωνίστηκαν νομίμως. «Διότι, εάν κάποιος αγωνίζεται, δεν στεφανώνεται, εάν δεν αγωνιστεί νομίμως». Ποιος από αυτούς που έφυγαν από τη ζωή είπε, ποιος από αυτούς που πρόκειται να έρθουν θα πει αυτά: «Τον δρόμο έχω τελειώσει», και το: «θα μου αποδώσει» τον στέφανο σαν κάποιο χρέος, και το: «αναπληρώνω τα υστερήματα», και το: «κοπίασα περισσότερο από όλους», και το: «είναι διάκονοι; εγώ είμαι περισσότερο». Όχι αδίκως, λοιπόν, (αποκαλείται) σκεύος εκλογής, και όχι θεράπων όπως ο Μωυσής. Δεν τον ονόμασε πιστό όπως τον Αβραάμ, ούτε άκακο όπως τον Δαβίδ, ούτε άμεμπτο ή θεοσεβή όπως τον Ιώβ, αλλά τον προσονόμασε σκεύος εκλογής· η δε εκλογή φανερώνει το ανώτερο· διότι κανείς, όταν κάνει μια επιλογή, δεν διαλέγει το χειρότερο· «Διότι μας εξέλεξε», λέει, «προ καταβολής κόσμου, για να είμαστε άμωμοι και άγιοι ενώπιόν του».

Και αφού τον έβγαλαν έξω από την πόλη, τον λιθοβολούσαν. Αλλά και μετά τις βολές των λίθων ο αγωνιστής δέχθηκε τα στεφάνια της νίκης, και με τέτοια φωνή απευθύνθηκε προς τον Κτίστη: Κύριε Ιησού, δέξου το πνεύμα μου. Κύριε Ιησού, εσύ που με τη γνώμη του Πατρός καταδέχθηκες το πάθος, εσύ που με τη βουλή του Γεννήτορος υπέμεινες τον θάνατο, δέξου το πνεύμα μου. Χώρισε λοιπόν την ψυχή από το σώμα, μετάθεσε την ασώματη, δέξου το πνεύμα μου που είναι στεφανωμένο με κάθε λογής αρετές, δέξου το πνεύμα μου. Διότι τον δρόμο τον τελείωσα, την πίστη την τήρησα· γι' αυτό παρακαλώ, δέξου το πνεύμα μου. Διότι, όσο καιρό περιβάλλομαι το φθαρτό σώμα, δειλιάζω· όσο φορώ τη γήινη σάρκα, φοβούμαι μήπως μετά από τους κόπους χάσω τους κόπους μου· ιλιγγιώ, μήπως μετά την πάλη μείνω αστεφάνωτος, μήπως μετά τους αγώνες χάσω τα βραβεία. Δέξου, λοιπόν, το πνεύμα μου. Ας πενθήσει, λοιπόν, ο διάβολος, επειδή έχασε τη νίκη· ας θρηνήσει ο αρχέκακος, επειδή δεν μπόρεσε να υπερισχύσει απέναντι σε έναν θνητό· ας οδυνηθούν οι ασώματοι, διότι αυτοί που έχουν σώμα περιγελούν τα πάθη. Δέξου το πνεύμα μου. Και αφού γονάτισε, φώναξε με δυνατή φωνή: Κύριε, μην τους καταλογίσεις αυτήν την αμαρτία. Και για να μάθεις ότι προσεύχεται με θέρμη, δεν προσεύχεται απλώς όρθιος και κάνοντας νεύματα, αλλά, αφού γονάτισε, είπε με κατάνυξη και με πολλή συμπόνια: Κύριε, μην τους καταλογίσεις αυτήν την αμαρτία. Και αφού είπε αυτά, κοιμήθηκε. Διότι για τους δικαίους ο θάνατος είναι ύπνος, και για τους σοφούς η νέκρωση είναι ανάπαυση.

Διότι, τι ήταν πιο άσχημο από την ψυχή του Παύλου, όταν ήταν βλάσφημος και υβριστής; Και τι πιο όμορφο από αυτόν, όταν έλεγε: «Τον αγώνα τον καλό αγωνίστηκα, τον δρόμο τελείωσα, την πίστη διατήρησα»; Τι πιο άσχημο από την ψυχή του ληστή; Και τι πιο όμορφο από αυτήν έγινε, όταν υπάκουσε στο: «Αλήθεια σου λέω, σήμερα θα είσαι μαζί μου στον παράδεισο»; Τι πιο άσχημο από τον τελώνη, όταν άρπαζε; Και τι πιο όμορφο, όταν προσέφερε την αγαθή του προαίρεση; Βλέπεις ότι την ομορφιά του σώματος δεν μπορείς να την αλλάξεις· διότι δεν είναι ζήτημα προαιρέσεως, αλλά φύσεως. Ενώ η ομορφιά της ψυχής αποκτάται από εμάς μέσω της προαιρέσεως. Έμαθες τους όρους. Ποιους; Ότι η ομορφιά της ψυχής προέρχεται από την υπακοή στον Θεό. Διότι, εάν η άσχημη ψυχή υπακούσει στον Θεό, αποβάλλει την ασχήμια και γίνεται όμορφη. «Σαούλ, Σαούλ, γιατί με καταδιώκεις;». Και εκείνος ρώτησε: «Και ποιος είσαι, Κύριε;». «Εγώ είμαι ο Ιησούς». Και υπάκουσε, και η υπακοή έκανε την άσχημη ψυχή όμορφη. Πάλι λέει στον τελώνη: «Έλα, ακολούθησέ με». Και σηκώθηκε ο τελώνης και έγινε απόστολος· η άσχημη ψυχή έγινε όμορφη.

Αράχνες που αποστέλλονται από αράχνη. Αδελφοί όλοι, να γνωρίζετε ότι και στους κόπους επιφυλάσσεται νίκη, και στους αγώνες επιφυλάσσεται στέφανος, όπως έλεγε προ ολίγου ο θεσπέσιος Παύλος: «Τον καλό αγώνα αγωνίστηκα, τον δρόμο ολοκλήρωσα, την πίστη τήρησα, και στο εξής μου επιφυλάσσεται ο στέφανος της δικαιοσύνης, τον οποίο θα μου αποδώσει ο Κύριος κατά την ημέρα εκείνη, ο δίκαιος κριτής»· διότι σε Αυτόν ανήκει η δόξα και το κράτος εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Και από πού είναι φανερό, λέει, ότι τα αναφέρει αυτά περί της πίστεως, της γνώσεως και των δογμάτων, και όχι περί του βίου και της πολιτείας; Ότι, δηλαδή, θεωρώ τον εαυτό μου ατελή ως προς τον βίο και την πολιτεία; Μάλιστα, λοιπόν, αυτό το κατέστησε σαφές λέγοντας: «Τον αγώνα τον καλό έχω αγωνιστεί, τον δρόμο έχω τελειώσει, την πίστη έχω τηρήσει· στο εξής φυλάσσεται για εμένα ο στέφανος της δικαιοσύνης». Εκείνος όμως που πρόκειται να λάβει τον στέφανο και έχει τελειώσει τον δρόμο, δεν θα έλεγε: «Δεν θεωρώ τον εαυτό μου ότι τα έχει κατακτήσει». Εξάλλου, τα όσα πρέπει να πράττονται και τα όσα δεν πρέπει δεν είναι άγνωστα σε κανέναν από τους ανθρώπους, αλλά είναι σε όλους φανερά και γνώριμα, και στους βαρβάρους και στους Πέρσες και σε ολόκληρο το ανθρώπινο γένος.

Ύψωσε όσια χέρια προς τον Βασιλέα, λαμβάνοντας ως βραβείο τους φοίνικες όπως τα παιδιά, και σείοντάς τους προσκύνησέ Τον, διότι έπεσε ο Βηλ, συνετρίβη ο Δαγών. Χάρις δε στον Θεό, ο οποίος μας δίνει τη νίκη διά του Κυρίου μας Ιησού Χριστού. Με αυτήν τη νίκη θα μπορέσεις να ανοίξεις και τον παράδεισο σαν ένα πάνδημο λουτρό, όπου υπάρχουν τέσσερις ποταμοί, άφθονο νερό, όπως σε ένα λουτρό, σε τόπο χλόης, ώστε και εσύ ευκαίρως να λες: Σε τόπο χλόης εκεί με εγκατέστησε, δίπλα σε νερό αναπαύσεως με ανέθρεψε· και καυχώμενος για όλα αυτά να λες: Τον καλό αγώνα αγωνίστηκα, τον δρόμο τελείωσα, την πίστη τήρησα· τώρα πια απομένει για μένα ο στέφανος της δικαιοσύνης, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα στους αιώνες των αιώνων, Αμήν.

Ίσως δε επιτρέπει ο Θεός να υποστώ αυτά που μηχανεύονται εναντίον μου, για να δοκιμάσει την κατάστασή μου μέσα από τις συμφορές· διότι στους πόνους βρίσκεται οπωσδήποτε η νίκη, και στους αγώνες έχει ετοιμαστεί ο στέφανος. Διότι και ο θεσπέσιος Παύλος έλεγε: Τον δρόμο ολοκλήρωσα, την πίστη τήρησα· του λοιπού με περιμένει ο στέφανος της δικαιοσύνης. Αυτού του στεφάνου να σας αξιώσει ο Δεσπότης των όλων στους αιώνες. Αμήν.

Εκτός από αυτό, πρέπει να αναλογιστεί κανείς και εκείνο: ότι ο καιρός των επάθλων και των στεφάνων είναι ο μέλλων αιώνας, ενώ ο καιρός των αγώνων και των ιδρώτων είναι ο παρών. Και θέλοντας να μας το καταστήσει αυτό σαφές, ο μακάριος Παύλος έλεγε: «Έτσι τρέχω, όχι χωρίς σκοπό· έτσι πυγμαχώ, όχι χτυπώντας τον αέρα, αλλά καταπονώ το σώμα μου και το δουλαγωγώ, μήπως, αφού κηρύξω σε άλλους, ο ίδιος αποδειχθώ αδόκιμος». Όταν όμως έφτασε προς το τέλος, τότε άρθρωσε εκείνη τη μακάρια φωνή: «Τον αγώνα τον καλόν έχω αγωνιστεί, τον δρόμο τον έχω τελειώσει, την πίστη την έχω τηρήσει· στο εξής φυλάσσεται για εμένα ο στέφανος της δικαιοσύνης», δείχνοντας ότι όλος μας ο βίος πρέπει να είναι αγωνιστικός και επίπονος, εάν πρόκειται να απολαύσουμε την αιώνια ανάπαυση και τα αμέτρητα αγαθά. Εάν πάλι κάποιος επιθυμεί μέσα στη ραθυμία να απολαμβάνει και τις εδώ ηδονές, αλλά και τις αμοιβές που φυλάσσονται εκεί για όσους κοπιάζουν, αυτός πλανά και εξαπατά τον εαυτό του.

Πότε θα έρθω και θα εμφανιστώ ενώπιον του προσώπου του Θεού; Διότι δεν αντέχω πλέον την ενέργεια αυτού του πόθου· αλλά αναζητώ εκείνο το αθάνατο κάλλος, το οποίο μου έδωσες πριν από την πλάση μου από τον πηλό. Για τον απαθή, τι χρειάζεται να λέμε πολλά; Δεν ζει πλέον αυτός, αλλά ζει μέσα του ο Χριστός, όπως ακριβώς λέει εκείνος που αγωνίστηκε τον καλόν αγώνα, τερμάτισε τον δρόμο και διατήρησε την πίστη ορθόδοξη.

Εσύ όμως να είσαι νηφάλιος σε όλα, να κακοπαθήσεις, να επιτελέσεις έργο ευαγγελιστή, να εκπληρώσεις στο ακέραιο τη διακονία σου. Διότι εγώ ήδη προσφέρομαι ως σπονδή, και ο καιρός της αναχωρήσεώς μου έχει φθάσει.» Δηλαδή, αναζητώντας τέρψη στην ακοή. «Τον καλό αγώνα τον έχω αγωνιστεί, τον δρόμο τον έχω ολοκληρώσει, την πίστη την έχω τηρήσει. Από εδώ και πέρα φυλάσσεται για εμένα ο στέφανος της δικαιοσύνης, τον οποίο θα μου αποδώσει ο Κύριος κατά την ημέρα εκείνη, ο δίκαιος κριτής. Και όχι μόνο σε εμένα, αλλά και σε όλους όσοι έχουν αγαπήσει την επιφάνειά του. Φρόντισε να έλθεις γρήγορα σε εμένα.

Πορεύου εκεί όπου η πολύμορφη απάτη και η αστάθεια των αισθητών πραγμάτων και των αισθήσεων έχει παύσει και έχει καταργηθεί. Λάβε τα νικητήρια βραβεία σου, και τα υπέρλαμπρα γέρα και έπαθλα. Λάβε την πρέπουσα ανάπαυση και αναψυχή για τους ιδρώτες και τους πόνους σου στα σκάμματα των αγώνων. Λάβε τα νικηφόρα στέμματα και τα μαρτυρικά διαδήματα που οφείλονται σε αυτούς που άθλησαν και αθλούνται για τον Χριστό. Απόλαυσε την ανέκφραστη και ακατάληπτη λαμπρότητα και ωραιότητα του Νυμφίου. Απόλαυσε την άρρητη και μυστική αναστροφή και συνάφεια στον υπερουράνιο νυμφώνα, από την οποία πραγματικά τίποτα δεν είναι πιο ευτυχισμένο και πιο μακάριο. Τίποτα δεν σου λείπει, ω νύμφη του Χριστού, προς δόξαν από τα εξαιρετικά δοξασμένα ανδραγαθήματα των λαμπαδηφόρων παρθένων, καθώς αγάπησες υπερβολικά τον Νυμφίο Χριστό και σαγηνεύτηκες από τον έρωτά Του. Για χάρη Του όχι μόνο θεώρησες τα πάντα σκύβαλα, αλλά και προτίμησες τον Ποθούμενο από την ίδια σου τη ζωή και την ψυχή. Πόσο νομίμως αγωνίστηκες τον καλό αγώνα και διατήρησες την πίστη άτρεπτη, σε καιρούς ευμετάβολους και γεμάτους κινδύνους! Πόσο απρόσκοπτα και ανεμπόδιστα ολοκλήρωσες τον δρόμο της ευσέβειας! Πόσο ολόψυχα και με τόση προθυμία υπέμεινες τα εξαιρετικά αλγεινά και οδυνηρά βασανιστήρια, τα οποία υπερβαίνουν την ανθρώπινη δύναμη και σου επιβλήθηκαν για την αγάπη προς τον Χριστό.

ΙΘ΄. Διότι έτσι πάλι μετακινείτο, μεταβαίνοντας από πόλη σε πόλη και από χώρα σε χώρα, και επιδιώκοντας Εκείνον που ποθούσε, Τον έφτασε· αφού θεώρησε τη ζωή αγαθή και τον θάνατο κέρδος, αφού αγωνίστηκε τον καλόν αγώνα, αφού τήρησε την πίστη και αφού ολοκλήρωσε τον δρόμο, και αφού έλαβε τα έπαθλα των αγώνων, τον στέφανο της δικαιοσύνης. Αλλά δεν εγκατέλειψε, ούτε και όταν πέθανε, τη νύμφη του αυτός που αγαπήθηκε, που αγαπούσε τη σύζυγο και τα παιδιά του, ούτε βέβαια άφησε τα δικά του παιδιά στερημένα από τη δική του χάρη, αλλά με τη θεία Πρόνοια και κρίση μεταφέρεται καταλλήλως στα βασίλεια, το μεν σώμα του προς τα ορατά, το δε πνεύμα του προς τα αόρατα· και παραμένει κήρυκας των θείων λογίων, μέχρις ότου ο Χριστός έλθει και πάλι, μαζί με τον Οποίο θα δοξαστεί, απολαμβάνοντας τη χαρά και την ωραιότητά Του.

Αυτά, λοιπόν, έχοντας κατανοήσει οι θείοι και θεοφόροι Πατέρες μας, και ακούγοντας τον Απόστολο να λέει ότι μέσα από πολλές θλίψεις πρέπει να εισέλθουμε στη βασιλεία των ουρανών, έσπευσαν μετά το άγιο βάπτισμα να διατηρήσουν άμωμο και ακηλίδωτο το ένδυμα της αφθαρσίας. Γι' αυτό μερικοί από αυτούς φρόντισαν να λάβουν και ένα δεύτερο βάπτισμα, εννοώ αυτό διά του αίματος και του μαρτυρίου. Διότι και αυτό έχει ονομαστεί βάπτισμα, και μάλιστα εξαιρετικά τίμιο και σεβαστό, καθώς δεν μολύνεται πλέον από μεταγενέστερους μολυσμούς της αμαρτίας. Αυτό ακριβώς και ο Κύριός μας, όταν το καταδέχθηκε για χάρη μας, εύλογα το ονόμασε βάπτισμα. Έκτοτε, γινόμενοι μιμητές και ζηλωτές Του, πρώτα οι αυτόπτες μάρτυρες και μαθητές και απόστολοί Του, και έπειτα ολόκληρος ο χορός των αγίων μαρτύρων, παραδίδοντας τους εαυτούς τους για το όνομα του Χριστού στους βασιλείς και τους τυράννους που λάτρευαν τα είδωλα, υπέμειναν κάθε είδος βασανιστηρίων, ερχόμενοι αντιμέτωποι με θηρία και με φωτιά και με ξίφη. Και, αφού ομολόγησαν την καλή ομολογία, ολοκλήρωσαν τον δρόμο τους και διατήρησαν την πίστη, επέτυχαν τα βραβεία της δικαιοσύνης, γινόμενοι ομοδίαιτοι των Αγγέλων και συγκληρονόμοι του Χριστού. Η αρετή τους έλαμψε τόσο πολύ, ώστε ο φθόγγος τους έφτασε σε όλη τη γη, και η λαμπρότητα των κατορθωμάτων τους άστραψε έως τα πέρατα της οικουμένης.

Ασφαλώς θεωρώ ότι δεν χωρεί καμία απολύτως αμφιβολία ότι δικαίως αποταμιεύεται για εσένα το στεφάνι της δικαιοσύνης, το οποίο ο Δίκαιος Κριτής θα σου αποδώσει κατά την ημέρα εκείνη, αφού έχεις ήδη ολοκληρώσει τον αγώνα σύμφωνα με τον μέγα Παύλο, και την πίστη όχι μόνο την έχεις τηρήσει αλλά και την έχεις ενισχύσει, και ενώ κλονιζόταν εν μέρει και κινδύνευε να πέσει, την στήριξες με τα στερεά οχυρώματα των λόγων σου. Σε μακαρίζω, λοιπόν, για τον πλούτο των λόγων σου, για τον ζήλο και τη θέρμη σου υπέρ της ευσέβειας, για τους αγώνες σου υπέρ αυτής και για τη γενναία σου αντίσταση. Σε μακαρίζω για τη νίκη και τα τρόπαια που έστησες εναντίον των αντιπάλων, για τα στεφάνια των αγώνων εκείνων και για τις επουράνιες αμοιβές που έχουν ετοιμαστεί για εσένα λαμπρές και περίδοξες. Τις οποίες γνωρίζω καλά ότι θα αξιωθείς κατά τη φοβερή εκείνη ημέρα, κατά την οποία εύχομαι, με τις δικές σου προσευχές, να μην στερηθώ και εγώ εντελώς τους δεσποτικούς οικτιρμούς.

Σε τρεις στίχους, δέκα φορές μνημόνευσε τον Ιησού Χριστό. Πώς όμως τον μιμούνταν; Επειδή, όπως ακριβώς ο Χριστός, εάν κάποιος από εσάς θελήσει να πορευτεί προς το αγαθό, του γίνεται οδός· γι' αυτό λέει: «εγώ είμαι η οδός»· και αν θελήσει να εισέλθει στη ζωή, γίνεται θύρα· γι' αυτό λέει: «εγώ είμαι η θύρα»· και αν θελήσει να τραφεί, γίνεται άρτος· γι' αυτό λέει: «εγώ είμαι ο άρτος που κατέβηκε από τον ουρανό»· και τα υπόλοιπα, για να μην τα αναφέρω ένα προς ένα. Έτσι και ο Παύλος, μιμούμενος εκείνον, έγινε τα πάντα για όλους για το καλό. Για παράδειγμα, αν θέλεις να τον δεις καλλιεργητή, άκουσέ τον να λέει: «εγώ φύτεψα, ο Απολλώς πότισε». Θέλεις να τον δεις οικοδόμο; «Ως σοφός αρχιτέκτονας έθεσα θεμέλιο». Θέλεις να τον δεις παγκρατιαστή; «Έτσι πυγμαχώ, όχι σαν να χτυπώ τον αέρα». Θέλεις να τον δεις δρομέα; «Από την Ιερουσαλήμ και στα περίχωρα μέχρι το Ιλλυρικό έχω διαδώσει πλήρως το Ευαγγέλιο». Θέλεις να τον δεις αθλητή; «Η πάλη μας δεν είναι προς αίμα και σάρκα». Θέλεις να τον δεις αγωνιστή; «Τον αγώνα τον καλό έχω αγωνιστεί». Θέλεις να τον δεις στεφανωμένο;

Ο Παύλος, θεωρώντας ότι θα σταματήσει τον αγώνα για τη χάρη που του δόθηκε από τον Χριστό μόνο με τον θάνατο, είπε τα εξής: «Τρέχω μήπως και καταλάβω αυτό για το οποίο και καταλήφθηκα από τον Χριστό», ονομάζοντας «κατάληψη» την επιμονή μέχρι την έξοδο από τη ζωή. Όπως ακριβώς έγραψε και στον πιστό Τιμόθεο, καθιστώντας του φανερή την εγγύτητα της εξόδου του, λέγοντας: «Τον αγώνα τον καλό έχω αγωνιστεί, τον δρόμο έχω τελειώσει, την πίστη έχω τηρήσει». Δεν όρισε για τον εαυτό του κάποια παύση και χρονικό όριο, σαν να είχε σταματήσει τον δρόμο του λόγω τελειότητας και σαν να μην είχε πλέον ανάγκη από αγώνες υπέρ του σώματος του Χριστού, οι οποίοι ποτέ δεν σταματούν πάνω στη γη, σώμα το οποίο είναι η Εκκλησία, αλλά ονόμασε την έξοδό του τέλος του δρόμου και του αγώνα. Διότι λέει: «Εγώ ήδη προσφέρομαι ως σπονδή, και ο καιρός της αναχωρήσεώς μου έφτασε». Βλέπεις ότι δεν είπε «Αναπαύομαι», αλλά «Ήδη προσφέρομαι ως σπονδή», δείχνοντας σε όλους μέσα από τέτοια λόγια και πράγματα ότι το χρέος της μετάνοιας οφείλεται μέχρι θυσίας και θανάτου στον επουράνιο Βασιλέα Χριστό, στον οποίο ανήκει η δόξα εις τους αιώνας. Αμήν.

Ωδή εβδόμη. Ο διασώσας εν πυρί. Έχοντάς σε ως υπόδειγμα των ασκητών και κανόνα της θεολογίας και αρχηγό και θεμέλιο των ιερών υμνολόγων, σε ευφημούμε, όσιε, εκπληρώνοντας το χρέος που σου αρμόζει. Στολισμένος ευπρεπώς με το στεφάνι της δικαιοσύνης, αφού ολοκλήρωσες τον καλό αγώνα, παρίστασαι ενώπιον του Κυρίου, μακάριε Ιωάννη, απολαμβάνοντας την άυλη θεαυγία.

Κατέκτησες, όσιε, εκείνα που πάντοτε επιδίωκες, και αφού αγωνίστηκες τον καλόν αγώνα και ολοκλήρωσες τον δρόμο σου, απολαμβάνεις με χαρά το ποθούμενο, έχοντας επιτύχει επαξίως τη θέωση, πανσεβάσμιε. Εσύ που είσαι ο μόνος φιλάνθρωπος, ο μόνος αμνησίκακος, ο Θεός του ελέους και της χρηστότητας, με τις πρεσβείες του οσίου σου, λύτρωσε την ταπεινή μου ψυχή από την κακία των δαιμόνων, οι οποίοι αναιδώς μου επιτίθενται.

Έτσι, λοιπόν, οι μακάριοι, αφού αγωνίστηκαν τον καλόν αγώνα, ολοκλήρωσαν τον δρόμο και διατήρησαν την πίστη, είχαν την επιθυμία «να αναχωρήσουν και να είναι μαζί με τον Χριστό» και να λάβουν από αυτόν το στεφάνι της δικαιοσύνης, επειδή υπέμειναν πολλές θλίψεις για χάρη του και δέχθηκαν από αυτόν ακόμη περισσότερες παρηγοριές· διότι τον είχαν μαζί τους όλες τις ημέρες, μέχρι το τέλος της ζωής τους, όπως ακριβώς τους είχε υποσχεθεί εκ των προτέρων.

Χαίρε, Μάμα, θεράποντα του Χριστού, διότι την πίστη ετήρησες, τον δρόμο ετελείωσες και, αφού αγωνίστηκες τον καλόν αγώνα κατά τον Παύλο, έλαβες τον στέφανο της δικαιοσύνης. Χαίρε, μακάριε Μάμα, διότι έγινες θυσία ζωντανή, δεκτή και ευάρεστη στον Θεό. Γι' αυτό και, αφού έλαβες στα δυο σου χέρια μετά τη σφαγή σου τα εσωτερικά σου σπλάχνα, αναχώρησες προς τον ποθούμενο Δεσπότη και Κύριο, ώστε να τα προσφέρεις στον Θεό όχι μόνο βαμμένος με το αίμα του μαρτυρίου, αλλά βαστάζοντάς τα και ως ευπρόσδεκτα δώρα. Ενώπιόν Του, ω τρισευδαίμον Μάμα, να μνημονεύεις όλους εμάς με την παρρησία που έχεις στον Θεό, τους συγγραφείς, τους αναγνώστες, τους υμνωδούς, τους τελούντες τη μνήμη σου, τους διακονούντες και όλους μαζί όσους συνήλθαν στην ένδοξη πανήγυρή σου και στον θείο ναό σου, ώστε να τύχουμε ιάσεως ψυχών και σωμάτων, να αξιωθούμε του ελέους με τις θερμές ικεσίες σου και να βρούμε την απόλαυση των αιωνίων αγαθών με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, μαζί με τον Οποίο στον Πατέρα ανήκει δόξα, τιμή και προσκύνηση, ομού με το Άγιο και ζωοποιό Πνεύμα, πάντοτε, νυν και αεί και στους αιώνες των αιώνων· αμήν.

Χαίρε, πατέρα των Πατέρων Ιλαρίων, θεοφόρε, τρισόλβιε, ως θεράποντας του Θεού και «στύλος ακλόνητος» της Εκκλησίας Του και ιερότατο κατοικητήριο του Αγίου Πνεύματος. Χαίρε, θεοχαρίτωτε πατέρα, ως ακόλουθος και ακριβής μιμητής του Χριστού, εσύ που ολοκλήρωσες τον δρόμο, τήρησες την πίστη και έλαβες επάξια από Αυτόν τον στέφανο.

Αλλά ελάτε να επαναφέρουμε πάλι τον λόγο στον θείο Αρκάδιο, αν και επεκτείναμε για λίγο τον λόγο στους συμποιμένες του, ώστε στην πανήγυρή του να συγχορεύσουν και οι συνεργάτες του. Αυτός, λοιπόν, όπως έχει προαναφερθεί, αφού ποίμανε το ποίμνιο του Χριστού «με οσιότητα και δικαιοσύνη» και αφού αγωνίστηκε τον καλό αγώνα, τερμάτισε τον δρόμο και διατήρησε την πίστη, ήταν ολοφάνερο ότι τον περίμενε και το στεφάνι της δικαιοσύνης· και βέβαια είχε φτάσει πλέον για αυτόν η δύση του βίου, το τέλος του δρόμου και η ανάπαυση. Φτάνει ο καιρός της αναχώρησης, έρχεται η απαλλαγή από την αιχμαλωσία· γι' αυτό και δεν υπήρχε πάνω του κανένα ίχνος λύπης ή δυσφορίας· διότι όταν κάποιος λυτρώνεται από την αιχμαλωσία, ελευθερώνεται από «δεσμά και φυλακή» και επιστρέφει στην ίδια του την πατρίδα, το πόση χαρά και αγαλλίαση νιώθει από αυτό, το γνωρίζουν μόνο εκείνοι που έχουν μάθει από προσωπική πείρα την ανέκφραστη αυτή χαρά.

Χαίρε, ακαταγώνιστε στρατιώτη του Χριστού, παμμακάριστε Δημήτριε, διότι αφού αγωνίστηκες τον καλόν αγώνα, κατά τον Παύλο, αφού τελείωσες τον δρόμο και διατήρησες την πίστη, στολίστηκες επάξια από τον Θεό με το στεφάνι της δικαιοσύνης.

Ναι, σε ικετεύω, ώστε και ειδικώς υπέρ εμού, όπως προείπα, του δικού σου προβάτου, να μην απαξιώσεις να δεηθείς στον Ποιμενάρχη μας και Σωτήρα Ιησού Χριστό, να επιβλέπει με «ίλεω όμμα» την ταπεινότητά μου και να με καθοδηγεί προς την αλάνθαστη οδό και ευαρέστησή Του. Βλέπεις βεβαίως, βλέπεις, παμμακάριστε πάτερ, ότι έχω ανάγκη από πολλή και μεγάλη βοήθεια για να αγωνιστώ τον καλόν αγώνα, να τελειώσω τον δρόμο και να διατηρήσω την πίστη αλώβητη. Και έχω την πεποίθηση ότι αυτό θα μου συμβεί, εάν αποκτήσω εσένα ως προστάτη προς τον Δεσπότη υπέρ εμού.

Αυτοί, λοιπόν, αφού αγωνίστηκαν καλά τον καλόν αγώνα, αφού τήρησαν την πίστη, αφού τελείωσαν τον δρόμο, αφού νίκησαν και καταπάτησαν τον κόσμο και τον κοσμοκράτορα, και αφού πραγματοποίησαν την καλή εμπορία και αντάλλαξαν τα ασταθή και φθαρτά με τα αιώνια παραμένοντα, με τόσα ανδραγαθήματα και με τόσο μεγάλα παλαίσματα, οι άξιοι νικητές, οι μάρτυρες της αλήθειας, αξιώθηκαν τους αμάραντους στεφάνους από τον αθλοθέτη Θεό, και συμβασιλεύουν αιώνια με τον Χριστό· είναι συγκληρονόμοι με τον Χριστό, και λαμβάνοντας τον κλήρο της αθανασίας, ζουν μέσα σε Αυτόν ζωή ακατάλυτη και ατελεύτητη, αστράφτοντας με αιώνιο φως, λαμπρυνόμενοι με το θείο κάλλος, συγχορεύοντας με τις άνω δυνάμεις· διότι τι περισσότερο υπάρχει από το να είναι μαζί με τον Θεό και να απολαμβάνουν την από εκεί μακαριότητα, έχοντας αξιωθεί την άνω δόξα και λαμπρότητα; Διότι, αν και φαίνεται πως η ζωή τους τώρα είναι κρυμμένη, Όταν ο Χριστός, λέει, που είναι η ζωή μας, φανερωθεί, τότε και αυτοί μαζί Του θα φανερωθούν με δόξα. Διότι ο Θεός των μαρτύρων, ο Θεός του Αβραάμ και του Ισαάκ και του Ιακώβ, δεν είναι Θεός νεκρών, αλλά ζώντων, όπως είναι γραμμένο.

Διότι, εάν ο ένας της Τριάδος, ο ίδιος ο μονογενής και ομοούσιος Υιός και Λόγος του Πατρός, χωρίς να εγκαταλείψει τον πατρικό κόλπο, με την ευδοκία του Γεννήτορος κατήλθε στη γη και, λαμβάνοντας σάρκα από τα αγνά αίματα της Παρθένου, ενανθρώπησε και συναναστράφηκε με εμάς τους ανθρώπους, και αφού ανέλαβε τη δική μας φύση την εκάθισε στα δεξιά του Πατρός, όπως έχει γραφεί, θεωρώ αναγκαίο να ενωθούμε και εμείς, αναχωρώντας από τα εγκόσμια, με το δικό μας φύραμα, έχοντας διατηρήσει αθόλωτη την πίστη στο «κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσιν» και έχοντας ολοκληρώσει τον δρόμο των εντολών.

«Τον αγώνα τον καλό έχω αγωνιστεί, τον δρόμο έχω τελειώσει, την πίστη έχω τηρήσει· στο εξής με περιμένει ο στέφανος της δικαιοσύνης»· «έτσι τρέχω, όχι χωρίς ξεκάθαρο σκοπό· έτσι πυγμαχώ, όχι σαν να χτυπώ τον αέρα»· και «ο οποίος, ενώ υπήρχε σε μορφή Θεού, δεν θεώρησε αρπαγή το να είναι ίσος με τον Θεό, αλλά κένωσε τον εαυτό του παίρνοντας μορφή δούλου· γι' αυτό και ο Θεός τον υπερύψωσε και του χάρισε το όνομα που είναι πάνω από κάθε όνομα, ώστε στο όνομα του Ιησού να καμφθεί κάθε γόνατο των επουρανίων και των επιγείων και των καταχθονίων, και κάθε γλώσσα να ομολογήσει ότι Κύριος είναι ο Ιησούς Χριστός, εις δόξαν του Θεού Πατρός»· και «διότι το δικό μας πολίτευμα υπάρχει στους ουρανούς, από όπου και απεκδεχόμαστε ως Σωτήρα τον Κύριο Ιησού Χριστό, ο οποίος θα μετασχηματίσει το σώμα της ταπεινώσεώς μας, ώστε να γίνει σύμμορφο με το σώμα της δόξας του». Διότι είναι πάρα πολύ θαυμαστά και αυτά (και πώς να μην είναι;), μεταξύ άλλων και για την υπέρτατη συνύπαρξη λαμπρότητας και καθαρότητας. Αλλά πόσο σπουδαίος είναι στην έκφραση γνωμικών, στην κρίση και στη σταθερή διατύπωση αποφάνσεων, στον έλεγχο όπου πρέπει και όπως πρέπει, στην επιτίμηση, στη διαμαρτυρία; «Διότι σε ό,τι κάποιος έχει νικηθεί, σε αυτό και έχει υποδουλωθεί»· «φθείρουν τα καλά ήθη οι κακές συναναστροφές»· και «αυτό σας λέω, ότι σάρκα και αίμα δεν μπορούν να κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού, ούτε η φθορά κληρονομεί την αφθαρσία»· «τρέχατε καλά· ποιος σας βάσκανε ώστε να μην πείθεστε στην αλήθεια;»

Από την εξορία, προς τους συνδιωκόμενους επισκόπους. Ο διωγμός είναι βαρύς, αλλά ο μακαρισμός του Δεσπότου είναι γλυκύς. η εξορία είναι σκληρή, αλλά η βασιλεία των ουρανών είναι τερπνή. «Μακάριοι οι δεδιωγμένοι ένεκεν δικαιοσύνης, διότι δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών». Πολλές είναι οι θλίψεις και ξεπερνούν κάθε δυσκολία. αλλά η προερχόμενη από εκεί χαρά και αγαλλίαση όχι μόνο γνωρίζει πώς να ελαφρύνει τη δριμύτητά τους, αλλά για όσους ζουν έχοντας τις ελπίδες τους στραμμένες στα άνω, τα μετατρέπει και σε αφορμή ευθυμίας. Ας παραμείνουμε σταθεροί, λοιπόν, στους αγώνες, για να επιτύχουμε τα έπαθλα. ώστε να αξιωθούμε και εμείς να φωνάζουμε μαζί με τον Παύλο: «Τον αγώνα τον καλό αγωνίστηκα, τον δρόμο τελείωσα, την πίστη διατήρησα. Στο εξής με περιμένει ο στέφανος της δικαιοσύνης». Τι είναι πιο γλυκύ ή πιο χαριτωμένο από αυτή την επινίκια φωνή; Και τι είναι πιο ικανό να καταισχύνει τον κοινό εχθρό του γένους μας; «Τον δρόμο τελείωσα. την πίστη διατήρησα. Στο εξής με περιμένει ο στέφανος της δικαιοσύνης». Ω, φωνή που καταπραΰνει τη ζάλη κάθε λύπης, ή μάλλον που χορηγεί τη χάρη κάθε πνευματικής ευφροσύνης, που φέρνει τους διώκτες σε κατάπληξη, που στεφανώνει τους διωκόμενους, που ενδυναμώνει τους ασθενείς, που ανορθώνει τους καταρρακωμένους.

«Ναι», λέγει, «αλλά ο Παύλος διαλαλεί: 'φοβούμαι μήπως, αφού κήρυξα σε άλλους, γίνω εγώ ο ίδιος αδόκιμος'.» Και τι σημαίνει αυτό; Υπάρχει σαφής διαχωρισμός, όπως λέει η παροιμία για τα σύνορα των Μυσών και των Φρυγών· διότι ο Παύλος (άπαγε της βλασφημίας) δεν φοβόταν δειλιάζοντας, όπως ο δικός μας, ούτε για τις δεσποτικές υποσχέσεις, ούτε αγωνιούσε για τη φιλία του Θεού, ούτε προφυλασσόταν μήπως κάποιος, με πειρατική πρακτική και επιτήδευση, του αρπάξει το πολύτιμο μαργαριτάρι και τον αφήσει στερημένο από όλα, προβάλλοντας αυτές τις σοφές και σεμνοφανείς προφάσεις της δειλίας. Σε τίποτα από αυτά δεν φοβόταν εκείνος, αλλά απεναντίας είχε πεποίθηση και θάρρος, όσο κανείς άλλος, για εκείνες τις θαυμαστές υποσχέσεις. Ήταν απόλυτα βέβαιος και ακλόνητος στη δεσποτική φιλία, και επιθυμούσε το αγαθό να προσφέρεται κοινό σε όλους. Συγκαλούσε τους Ιουδαίους στη μετοχή αυτού του θησαυρού, καλούσε τους Έλληνες, όλους τους βαρβάρους, τους άρχοντες και τους αρχομένους, και, αν θέλεις, ακόμη και τους ληστές και τους πειρατές, και γενικά παρακινούσε όλη την ανθρώπινη φύση για την απόλαυση του μαργαριταριού· και όχι απλώς έτσι, αλλά με σπουδή, τρέχοντας και υπομένοντας τα πάντα, για να αξιώσει οπωσδήποτε κάποιους από το θεϊκό κάλλος και τη θέαση του Θεού. Γι' αυτό, με μεγάλο θάρρος, έλεγε: «Τον αγώνα τον καλό αγωνίστηκα, τον δρόμο τελείωσα, την πίστη τήρησα· τώρα πια με περιμένει ο στέφανος της δικαιοσύνης». Ενώ, λοιπόν, σε αυτά τα ζητήματα ήταν τέτοιος, ατρόμητος και σταθερός, τι ήταν εκείνο που φοβόταν;

Πίπτει, λοιπόν, ολοκληρωτικά ο εχθρός και πολέμιος του γένους, και χορείες παρθένων πανηγυρίζουν τη νίκη, ομάδες ανδρών χειροκροτούν, και το θέατρο και από τα δύο φύλα, γεμάτο έκπληξη, αγαπά τους άθλους, σκιρτά για τη νίκη και αναπτερώνεται προς τη μίμησή της. Και ο Παύλος, ο κοινός παιδαγωγός της οικουμένης, ως παιδοτρίβης και μυσταγωγός της παρθένου για τους άθλους, χαίροντας στο πνεύμα και αγαλλιώντας μαζί για το κατόρθωμα, αφού έλαβε τη σάλπιγγα του Πνεύματος που δεν σιγά ποτέ, σαλπίζει ταυτόχρονα και τους αγώνες και τα έπαθλα της νίκης: Την πίστη τήρησες, τον δρόμο τελείωσες, στο εξής φυλάσσεται για εσένα ο στέφανος της δικαιοσύνης· και ο στεφοδότης απλώνει το χέρι του, περιθέτοντας τον στέφανο στην τροπαιοφόρο κεφαλή. Άραγε, λοιπόν, ο λόγος δεν προβάλλει συνετά τον δισταγμό αντί της ομιλίας και δεν αναβάλλει διπλά τη λεπτομερή εξιστόρηση; Αλλά πώς θα ήταν δυνατόν τόσο μεγάλα κατορθώματα, που διασώζονται στον χρόνο, να καταγραφούν χωρίς να διακηρύσσονται και να στηλογραφούνται από τον λόγο της αλήθειας;

Εάν λοιπόν ομολογούμε ότι αυτή η ενέργεια δεν είναι φυσική, αλλά προέρχεται από τις αντίπαλες δυνάμεις, θα μπορέσουμε, αναλαμβάνοντας εναντίον τους την πανοπλία του Χριστού, να αντισταθούμε στις μεθοδείες τους, εφόσον ο Σωτήρας μάς δωρίζει δύναμη για να πατάμε επάνω σε φίδια και σκορπιούς και επάνω σε όλη τη δύναμη του εχθρού, ώστε να έχουμε το θάρρος να λέμε, ενώ βρισκόμαστε στη σάρκα: «Εάν έβλεπα αδικία στην καρδιά μου, ας μην με εισακούσει ο Κύριος», και: «Χωρίς ανομία έτρεξα και κατεύθυνα την πορεία μου», δηλαδή χωρίς κανένα σαρκικό πάθος (βαδίζω εύκολα προς την ουράνια πολιτεία, επιδιώκοντας τον σκοπό για το βραβείο της άνω κλήσεως). Διότι, αφού απαλλαγούμε από κάθε πάθος, ας τολμήσουμε να πούμε: «Όχι μόνο τηρήσαμε την πίστη, αλλά και τελειώσαμε τον δρόμο». Επειδή δεν πρέπει μόνο να πιστεύουμε στον Χριστό, αλλά και να συμπάσχουμε μαζί Του, σύμφωνα με αυτό που έχει ειπωθεί: «Διότι σε εσάς χαρίστηκε όχι μόνο το να πιστεύετε στον Χριστό, αλλά και το να πάσχετε για Εκείνον». Διότι το να πιστεύει κανείς απλώς στον Θεό είναι ίδιον εκείνων που φρονούν τα επίγεια, για να μην πω ότι είναι γνώρισμα και των ακάθαρτων πνευμάτων που λένε: «Γνωρίζουμε ποιος είσαι, Υιέ του Θεού». Διότι και οι δύο αυτές καταστάσεις είναι εχθρικές προς τον Θεό, ή μάλλον προς τον σταυρό, όπως λέει ο απόστολος: «Οι εχθροί του σταυρού του Χριστού, των οποίων το τέλος είναι η απώλεια, και η δόξα τους βρίσκεται στην αισχύνη τους, οι οποίοι φρονούν τα επίγεια».

Όντως υπέμειναν με υπομονή και αγωνίστηκαν νομίμως· τον αγώνα τον καλό αγωνίστηκαν και τον δρόμο μέχρι τέλους ολοκλήρωσαν· την πίστη τήρησαν άμωμη, και ως ανταμοιβή για όλα αυτά τα οδυνηρά αναμένουν από εσένα τους στεφάνους· με τις προσευχές τους γίνε ίλεως σε εμάς, πολυέλεε. ⟦Πλουσιοπάροχα εκχέεται η χάρη σου σε όσους ζητούν με πίστη τα δέοντα· γι' αυτό και εγώ ο ανάξιος σε ικετεύω, εύσπλαχνε Κύριε· μικρή σταγόνα από το Πνεύμα σαν βροχή κατάπεμψε, δέομαι, για να ψάλλω λοιπόν και τα δικά σου να μελετώ και να πλουτίσω πολλούς από τις δωρεές σου, πολυέλεε.⟧

Αυτή λοιπόν, πράγματι, κατέστη «η αλλοίωσις της δεξιάς του Υψίστου», η οποία και τον Κύρο και τον Ιωάννη οδήγησε σε ομόνοια, και τους εγκατέστησε σε μία εστία, και με έναν άθλο τους στόλισε πριν από το τέλος, και με μία δόξα τους δόξασε μετά το τέλος, και με ένα στεφάνι τίμησε τους νικηφόρους· διότι, επειδή ολοκλήρωσαν τον δρόμο και τήρησαν την πίστη με αποστολικό τρόπο, τους αξίωσε των στεφάνων που επιφυλάσσονται για τέτοιους ανθρώπους.

Εάν όμως έως τώρα δεν έπραξες αυτά που σε καθιστούν πιστό και Χριστιανό, ώστε να αναγνωρίζεσαι πρώτα από όλα, αλλά ανάμεσα στους απίστους θεωρείσαι πιστός και ανάμεσα στους πιστούς είσαι καταδικασμένος από τη συνείδησή σου ως άπιστος, και δεν έχεις πλέον απόλυτη ελπίδα και βεβαιότητα ότι θα σωθείς, ούτε μπορείς και εσύ να πεις όπως ο άγιος Παύλος: «Τον αγώνα τον καλό αγωνίστηκα, τον δρόμο τελείωσα, την πίστη διατήρησα· στο εξής με περιμένει το στεφάνι της δικαιοσύνης, το οποίο θα μου αποδώσει ο Κύριος, ο δίκαιος κριτής», τότε γιατί πολυπραγμονείς και ρωτάς να μάθεις αν άραγε θα αναγνωρίζουν οι άγιοι ο ένας τον άλλον στη βασιλεία των ουρανών, όταν θα βρίσκονται στη θεωρία του Θεού των πάντων και θα Τον βλέπουν; Τι όφελος θα έχεις από αυτό; Πες μου.

Γνώρισαν δε αυτήν τη χάρη απόστολοι, μάρτυρες, προφήτες, ιεράρχες, όσιοι και δίκαιοι· και για την ομολογία της αγωνίστηκαν τον καλό αγώνα και τελείωσαν τον δρόμο τους. Γιατί η πίστη που διατήρησαν είναι αυτή: πίστεψαν ότι η χάρη του Θεού που ήταν μαζί τους, μέσα σε τόση αδυναμία της φύσης, έφερε σε πέρας τις μεγάλες, ποικίλες και πολύτροπες δοκιμασίες. Και αφού πίστεψαν, γνώρισαν, και αφού γνώρισαν, ευχαρίστησαν, και αφού ευχαρίστησαν, ομολόγησαν, και αφού ομολόγησαν, στεφανώθηκαν, και αφού στεφανώθηκαν, δοξάστηκαν, φέροντας ο καθένας μέσα του τα γνωρίσματα της θεώσεως ως κοινωνοί της θείας φύσεως, και για τον λόγο αυτόν είναι θεοί· στον μέλλοντα δε αιώνα θα ζήσουν μαζί Του, ως κοινωνοί και συμμέτοχοί Του.

Επομένως, επειδή ο πατέρας ήταν τόσο σταθερός, μοιάζοντας με αμόνι ή μάλλον με ακλόνητο βράχο απέναντι σε κάθε προσβολή απειλής, λαμβάνει απόφαση εξορίας· ο τόπος αυτός ήταν η Σαμοθράκη, και ο ίδιος παρέμενε ευγνώμων ομολογητής, και ο περιορισμός της εξορίας του μεγιστοποιούσε τις πνευματικές δωρεές. Εγκαταλείπει λοιπόν την Κωνσταντινούπολη ως πραγματική διώκτρια, διαπλέει την Προποντίδα, ως προπομπό της επιθυμίας του, και φτάνει στο νησί· εκεί ακριβώς ολοκληρώνει αποστολικά τον δρόμο της ζωής του, έχοντας διατηρήσει την πίστη και έχοντας αγωνιστεί τον καλό και μακάριο αγώνα, του οποίου ο στέφανος βρίσκεται στις αιώνιες επαγγελίες. Πώς όμως συνέβη η κοίμηση; Αφού έζησε μετά την εκεί εγκατάστασή του είκοσι δύο ημέρες και αφού προανήγγειλε στους συνοδούς του την τελευταία του ημέρα, για να φανεί και από αυτό ότι είναι δίκαιος, ενδημεί προς τον Κύριο σε καλό γήρας, μέσα σε θεία ευφροσύνη, την οποία ο ίδιος δημιούργησε για τον εαυτό του διά της αρετής, έχοντας διανύσει στον μοναχικό βίο σαράντα χρόνια, και στο σύνολο όλης του της ζωής εξήντα χρόνια.

Δείξε λοιπόν κι εσύ ανδρεία, αδελφέ κύριε Ευθύμιε. Αγωνίστηκες τον καλόν αγώνα. Ας μην αποχωριστούμε ο ένας τον άλλον, φως μου και σπλάχνο μου, ας μην χάσουμε τη μακάρια ζωή για λίγη και πρόσκαιρη καλοπέραση. Μην παρασυρθείς από τις τωρινές απολαύσεις και λυγίσεις μπροστά στις θλίψεις, ω αδελφέ, μην στρέψεις τα νώτα. Ευφράνθηκε λοιπόν ο Χριστός, βλέποντάς σε να χτυπιέσαι για χάρη Του. Μην Τον λυπήσεις, αγαπητέ μου, ούτε τους αγγέλους που χάρηκαν, ούτε τον κύριο και πατέρα, ούτε τη σεβάσμια μητέρα που μας γέννησε εν Αγίω Πνεύματι, ούτε όλους τους αδελφούς σου, και εξαιρετικά εμένα, τον οποίο λες ότι αγαπάς ως δώρο. Είμαστε τρεις αδελφοί κατά σάρκα, ας είμαστε και κατά πνεύμα. Ας μην ατιμάσουμε τον τίμιο και θεαρχικό αριθμό, ας παραδώσουμε τους εαυτούς μας στο να πάσχουμε για την εντολή του Θεού, ώστε να ζήσουμε αιώνια.