Πατερικές αναφορές στο Β΄ ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ 4:8

Και από πού είναι φανερό, λέει, ότι τα αναφέρει αυτά περί της πίστεως, της γνώσεως και των δογμάτων, και όχι περί του βίου και της πολιτείας; Ότι, δηλαδή, θεωρώ τον εαυτό μου ατελή ως προς τον βίο και την πολιτεία; Μάλιστα, λοιπόν, αυτό το κατέστησε σαφές λέγοντας: «Τον αγώνα τον καλό έχω αγωνιστεί, τον δρόμο έχω τελειώσει, την πίστη έχω τηρήσει· στο εξής φυλάσσεται για εμένα ο στέφανος της δικαιοσύνης». Εκείνος όμως που πρόκειται να λάβει τον στέφανο και έχει τελειώσει τον δρόμο, δεν θα έλεγε: «Δεν θεωρώ τον εαυτό μου ότι τα έχει κατακτήσει». Εξάλλου, τα όσα πρέπει να πράττονται και τα όσα δεν πρέπει δεν είναι άγνωστα σε κανέναν από τους ανθρώπους, αλλά είναι σε όλους φανερά και γνώριμα, και στους βαρβάρους και στους Πέρσες και σε ολόκληρο το ανθρώπινο γένος.

Ύψωσε όσια χέρια προς τον Βασιλέα, λαμβάνοντας ως βραβείο τους φοίνικες όπως τα παιδιά, και σείοντάς τους προσκύνησέ Τον, διότι έπεσε ο Βηλ, συνετρίβη ο Δαγών. Χάρις δε στον Θεό, ο οποίος μας δίνει τη νίκη διά του Κυρίου μας Ιησού Χριστού. Με αυτήν τη νίκη θα μπορέσεις να ανοίξεις και τον παράδεισο σαν ένα πάνδημο λουτρό, όπου υπάρχουν τέσσερις ποταμοί, άφθονο νερό, όπως σε ένα λουτρό, σε τόπο χλόης, ώστε και εσύ ευκαίρως να λες: Σε τόπο χλόης εκεί με εγκατέστησε, δίπλα σε νερό αναπαύσεως με ανέθρεψε· και καυχώμενος για όλα αυτά να λες: Τον καλό αγώνα αγωνίστηκα, τον δρόμο τελείωσα, την πίστη τήρησα· τώρα πια απομένει για μένα ο στέφανος της δικαιοσύνης, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα στους αιώνες των αιώνων, Αμήν.

Ίσως δε επιτρέπει ο Θεός να υποστώ αυτά που μηχανεύονται εναντίον μου, για να δοκιμάσει την κατάστασή μου μέσα από τις συμφορές· διότι στους πόνους βρίσκεται οπωσδήποτε η νίκη, και στους αγώνες έχει ετοιμαστεί ο στέφανος. Διότι και ο θεσπέσιος Παύλος έλεγε: Τον δρόμο ολοκλήρωσα, την πίστη τήρησα· του λοιπού με περιμένει ο στέφανος της δικαιοσύνης. Αυτού του στεφάνου να σας αξιώσει ο Δεσπότης των όλων στους αιώνες. Αμήν.

Εκτός από αυτό, πρέπει να αναλογιστεί κανείς και εκείνο: ότι ο καιρός των επάθλων και των στεφάνων είναι ο μέλλων αιώνας, ενώ ο καιρός των αγώνων και των ιδρώτων είναι ο παρών. Και θέλοντας να μας το καταστήσει αυτό σαφές, ο μακάριος Παύλος έλεγε: «Έτσι τρέχω, όχι χωρίς σκοπό· έτσι πυγμαχώ, όχι χτυπώντας τον αέρα, αλλά καταπονώ το σώμα μου και το δουλαγωγώ, μήπως, αφού κηρύξω σε άλλους, ο ίδιος αποδειχθώ αδόκιμος». Όταν όμως έφτασε προς το τέλος, τότε άρθρωσε εκείνη τη μακάρια φωνή: «Τον αγώνα τον καλόν έχω αγωνιστεί, τον δρόμο τον έχω τελειώσει, την πίστη την έχω τηρήσει· στο εξής φυλάσσεται για εμένα ο στέφανος της δικαιοσύνης», δείχνοντας ότι όλος μας ο βίος πρέπει να είναι αγωνιστικός και επίπονος, εάν πρόκειται να απολαύσουμε την αιώνια ανάπαυση και τα αμέτρητα αγαθά. Εάν πάλι κάποιος επιθυμεί μέσα στη ραθυμία να απολαμβάνει και τις εδώ ηδονές, αλλά και τις αμοιβές που φυλάσσονται εκεί για όσους κοπιάζουν, αυτός πλανά και εξαπατά τον εαυτό του.

Εσύ όμως να είσαι νηφάλιος σε όλα, να κακοπαθήσεις, να επιτελέσεις έργο ευαγγελιστή, να εκπληρώσεις στο ακέραιο τη διακονία σου. Διότι εγώ ήδη προσφέρομαι ως σπονδή, και ο καιρός της αναχωρήσεώς μου έχει φθάσει.» Δηλαδή, αναζητώντας τέρψη στην ακοή. «Τον καλό αγώνα τον έχω αγωνιστεί, τον δρόμο τον έχω ολοκληρώσει, την πίστη την έχω τηρήσει. Από εδώ και πέρα φυλάσσεται για εμένα ο στέφανος της δικαιοσύνης, τον οποίο θα μου αποδώσει ο Κύριος κατά την ημέρα εκείνη, ο δίκαιος κριτής. Και όχι μόνο σε εμένα, αλλά και σε όλους όσοι έχουν αγαπήσει την επιφάνειά του. Φρόντισε να έλθεις γρήγορα σε εμένα.

Γι' αυτόν τον λόγο, λοιπόν, σε περιμένει ο στέφανος της δικαιοσύνης, τον οποίο, αφού φόρεσες επάξια, στεφανώθηκες στα επουράνια. Αλλά ούτε και εδώ σε άφησε ο Χριστός χωρίς ανταμοιβή. Διότι λέει: «Ζω εγώ, και θα δοξάσω εκείνους που με δοξάζουν». Επειδή, όπως ακριβώς έχει υποσχεθεί, στη δεξαμενή σου, εκεί όπου και τα τίμιά σου λείψανα είναι προσιτά στους πιστούς, αναβλύζουν πιο άφθονα και από πηγαία ύδατα οι ιάσεις για κάθε είδους ασθένειες· και τα σώματα εκείνων που υποφέρουν από λοιμώδη έλκη ή από άλλη νόσο, και καταπονούνται από άλλες πληγές, μόλις αγγίξουν τα σωτήρια ύδατα, καθαρίζονται ταχύτατα από κάθε θανατηφόρα ασθένεια. Και ο τόπος αυτός είναι ξακουστός και φημισμένος τόσο στους περιοίκους όσο και σε αυτούς που κατοικούν πολύ μακριά, και είναι περιζήτητος από όσους έχουν ανάγκη θεραπείας.

ΙΘ΄. Διότι έτσι πάλι μετακινείτο, μεταβαίνοντας από πόλη σε πόλη και από χώρα σε χώρα, και επιδιώκοντας Εκείνον που ποθούσε, Τον έφτασε· αφού θεώρησε τη ζωή αγαθή και τον θάνατο κέρδος, αφού αγωνίστηκε τον καλόν αγώνα, αφού τήρησε την πίστη και αφού ολοκλήρωσε τον δρόμο, και αφού έλαβε τα έπαθλα των αγώνων, τον στέφανο της δικαιοσύνης. Αλλά δεν εγκατέλειψε, ούτε και όταν πέθανε, τη νύμφη του αυτός που αγαπήθηκε, που αγαπούσε τη σύζυγο και τα παιδιά του, ούτε βέβαια άφησε τα δικά του παιδιά στερημένα από τη δική του χάρη, αλλά με τη θεία Πρόνοια και κρίση μεταφέρεται καταλλήλως στα βασίλεια, το μεν σώμα του προς τα ορατά, το δε πνεύμα του προς τα αόρατα· και παραμένει κήρυκας των θείων λογίων, μέχρις ότου ο Χριστός έλθει και πάλι, μαζί με τον Οποίο θα δοξαστεί, απολαμβάνοντας τη χαρά και την ωραιότητά Του.

Αμήν. Και ήλθε σε αυτόν φωνή από τον ουρανό που έλεγε: Αρτέμιε, εισακούστηκε η δέησή σου, και σου έχει δωρηθεί η χάρη των ιαμάτων· σπεύσε λοιπόν τον δρόμο σου και τελείωσε τον αγώνα· είσελθε μαζί με τους αγίους, και απόλαυσε το βραβείο που είναι ετοιμασμένο για τους αγίους και για όλους όσοι έχουν αγαπήσει την επιφάνεια του Χριστού. Ο δε παράνομος βασιλιάς θα πέσει στην Περσία, γινόμενος σφάγιο στους ακάθαρτους δαίμονες τους οποίους υπηρετούσε και τιμούσε, λαμβάνοντας τέτοια ανταμοιβή από αυτούς, και θα βασιλεύσει άλλος αντί αυτού, βαθύτατα χριστιανός και θεοφιλέστατος, ο οποίος θα συντρίψει και θα κατεδαφίσει όλα τα σεβάσματα των ειδώλων. Ο δε λαός του Θεού θα ευφρανθεί, και όλες οι Εκκλησίες θα ελευθερωθούν από την ειδωλομανία, και βαθιά ειρήνη θα καταλάβει ολόκληρη την οικουμένη, και το όνομα του Χριστού θα υψωθεί και θα μεγαλυνθεί από τα πέρατα έως τα πέρατα της οικουμένης. Διότι δεν θα σηκώσει πλέον κεφάλι η ειδωλολατρία, ούτε πρόκειται να βρει χώρο ο Σατανάς για να κλονίσει το θεμέλιο της Εκκλησίας· διότι πύλες άδου δεν θα υπερισχύσουν εναντίον της.

Ιδού, αυτά και τα παρόμοια με αυτά έδωσε εντολή ο Σωτήρας στους αποστόλους να διδάσκουν στους πιστούς· και όλα αυτά οφείλουμε να τα τηρούμε, εφόσον ποθούμε να επιτύχουμε την τελειότητα και να αξιωθούμε τους άφθαρτους στεφάνους της δικαιοσύνης, τους οποίους θα αποδώσει ο Κύριος κατά την ημέρα εκείνη, ο δίκαιος κριτής, σε όλους όσους έχουν αγαπήσει την επιφάνειά του.

Ασφαλώς θεωρώ ότι δεν χωρεί καμία απολύτως αμφιβολία ότι δικαίως αποταμιεύεται για εσένα το στεφάνι της δικαιοσύνης, το οποίο ο Δίκαιος Κριτής θα σου αποδώσει κατά την ημέρα εκείνη, αφού έχεις ήδη ολοκληρώσει τον αγώνα σύμφωνα με τον μέγα Παύλο, και την πίστη όχι μόνο την έχεις τηρήσει αλλά και την έχεις ενισχύσει, και ενώ κλονιζόταν εν μέρει και κινδύνευε να πέσει, την στήριξες με τα στερεά οχυρώματα των λόγων σου. Σε μακαρίζω, λοιπόν, για τον πλούτο των λόγων σου, για τον ζήλο και τη θέρμη σου υπέρ της ευσέβειας, για τους αγώνες σου υπέρ αυτής και για τη γενναία σου αντίσταση. Σε μακαρίζω για τη νίκη και τα τρόπαια που έστησες εναντίον των αντιπάλων, για τα στεφάνια των αγώνων εκείνων και για τις επουράνιες αμοιβές που έχουν ετοιμαστεί για εσένα λαμπρές και περίδοξες. Τις οποίες γνωρίζω καλά ότι θα αξιωθείς κατά τη φοβερή εκείνη ημέρα, κατά την οποία εύχομαι, με τις δικές σου προσευχές, να μην στερηθώ και εγώ εντελώς τους δεσποτικούς οικτιρμούς.

στο εξής με περιμένει ο στέφανος της δικαιοσύνης»· ένας ενώ ήταν, έγινε τα πάντα, μιμούμενος τον ίδιο του τον Δεσπότη, πράγμα που ήδη ανέφερα προηγουμένως· αυτόν πρέπει κι εμείς να μιμούμαστε, γινόμενοι τα πάντα σε όλους ως προς τα αγαθά, ώστε, έχοντας τέτοια διάθεση και πολιτεία, και ζώντας εδώ, να είμαστε αγαπητοί και μακάριοι, και όταν αναχωρήσουμε από εδώ να επιτύχουμε την αιώνια ζωή· την οποία είθε να αξιωθούμε όλοι μας να επιτύχουμε εν Χριστώ· στον οποίο ανήκει η δόξα, μαζί με τον Πατέρα και το Πνεύμα. Αμήν.

Ωδή εβδόμη. Ο διασώσας εν πυρί. Έχοντάς σε ως υπόδειγμα των ασκητών και κανόνα της θεολογίας και αρχηγό και θεμέλιο των ιερών υμνολόγων, σε ευφημούμε, όσιε, εκπληρώνοντας το χρέος που σου αρμόζει. Στολισμένος ευπρεπώς με το στεφάνι της δικαιοσύνης, αφού ολοκλήρωσες τον καλό αγώνα, παρίστασαι ενώπιον του Κυρίου, μακάριε Ιωάννη, απολαμβάνοντας την άυλη θεαυγία.

6. Και βέβαια, ο θείος απόστολος στη δεύτερη επιστολή προς τους Κορινθίους λέει τα εξής: Πρέπει όλοι μας να φανερωθούμε μπροστά στο βήμα του Χριστού, ώστε να λάβει ο καθένας την αμοιβή για όσα έπραξε μέσω του σώματος, ανάλογα με το τι έκανε, είτε αγαθό είτε κακό. Βλέπεις ότι, πριν από εκείνο το βήμα και πριν φανερωθούμε όλοι μας συγκεντρωμένοι μαζί, κανείς χωρίς το σώμα δεν λαμβάνει την ανταπόδοση για όσα έπραξε μέσω του σώματος; Αλλά και πάλι στη δεύτερη επιστολή προς τον Τιμόθεο, λέει ότι ο καιρός της δικής του αναχωρήσεως έχει φτάσει, ενώ ο στέφανος της δικαιοσύνης απομένει πλέον φυλαγμένος, δεν έχει φτάσει ακόμη, τον οποίο θα μου αποδώσει, λέει, ο Κύριος εκείνη την ημέρα, ο δίκαιος κριτής, και όχι μόνο σε εμένα, αλλά και σε όλους όσοι έχουν αγαπήσει την επιφάνειά του. Και στη δεύτερη επιστολή προς τους Θεσσαλονικείς: Εφόσον είναι δίκαιο ενώπιον του Θεού να ανταποδώσει θλίψη σε εκείνους που σας θλίβουν, και σε εσάς που θλίβεστε να δώσει άνεση μαζί με εμάς, κατά την αποκάλυψη του Κυρίου Ιησού από τον ουρανό με τους αγγέλους της δυνάμεώς του, μέσα σε πύρινη φλόγα, για να αποδώσει δικαιοσύνη σε εκείνους που δεν γνωρίζουν τον Θεό και σε εκείνους που δεν υπακούουν στο ευαγγέλιο του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, οι οποίοι θα υποστούν ως ποινή τον αιώνιο όλεθρο μακριά από το πρόσωπο του Κυρίου και από τη δόξα της ισχύος του, όταν έρθει για να δοξαστεί ανάμεσα στους αγίους του και να θαυμαστεί ανάμεσα σε όλους όσοι πίστεψαν, διότι έγινε πιστευτή η μαρτυρία μας κατά την ημέρα εκείνη.

Διότι η μεν πίστη είναι έργο του παρόντος αιώνα· επειδή με την πίστη πορευόμαστε εδώ και όλοι οι άγιοι μέσω της πίστης ευαρέστησαν τον Θεό. Η δε ελπίδα έπεται της αναχώρησης από εδώ· διότι εδώ ο φόβος είναι συνυφασμένος με αυτήν, και ο ίδιος ο Παύλος φοβάται, μήπως, αφού κήρυξε σε άλλους, ο ίδιος αποδειχθεί αδόκιμος· όταν όμως τελειώσει το θέατρο και παρέλθει ο καιρός των αγώνων, τα βραβεία είναι έτοιμα και βρίσκονται σχεδόν στα χέρια, και πλέον αποταμιεύεται ο στέφανος της δικαιοσύνης. Το ότι δε την ελπίδα την ακολουθεί η χαρά, και αυτό ο ίδιος ο μέγας απόστολος Παύλος το υποδηλώνει· «Να χαίρεστε», λέει, «με την ελπίδα». Απομένει δε η αγάπη, η οποία είναι η τελειότατη των αρετών και μεγαλύτερη από όλες αυτές και η κορυφή των καρπών του πνεύματος· γι' αυτό και μόνο αυτή είναι το έργο του μέλλοντος αιώνα, και μέσω αυτής οι άγιοι ενώνονται και συνυπάρχουν με τον Θεό, αφού πλέον η ελπίδα και η πίστη θα έχουν παρέλθει.

Έτσι, λοιπόν, οι μακάριοι, αφού αγωνίστηκαν τον καλόν αγώνα, ολοκλήρωσαν τον δρόμο και διατήρησαν την πίστη, είχαν την επιθυμία «να αναχωρήσουν και να είναι μαζί με τον Χριστό» και να λάβουν από αυτόν το στεφάνι της δικαιοσύνης, επειδή υπέμειναν πολλές θλίψεις για χάρη του και δέχθηκαν από αυτόν ακόμη περισσότερες παρηγοριές· διότι τον είχαν μαζί τους όλες τις ημέρες, μέχρι το τέλος της ζωής τους, όπως ακριβώς τους είχε υποσχεθεί εκ των προτέρων.

Χαίρε, Μάμα, θεράποντα του Χριστού, διότι την πίστη ετήρησες, τον δρόμο ετελείωσες και, αφού αγωνίστηκες τον καλόν αγώνα κατά τον Παύλο, έλαβες τον στέφανο της δικαιοσύνης. Χαίρε, μακάριε Μάμα, διότι έγινες θυσία ζωντανή, δεκτή και ευάρεστη στον Θεό. Γι' αυτό και, αφού έλαβες στα δυο σου χέρια μετά τη σφαγή σου τα εσωτερικά σου σπλάχνα, αναχώρησες προς τον ποθούμενο Δεσπότη και Κύριο, ώστε να τα προσφέρεις στον Θεό όχι μόνο βαμμένος με το αίμα του μαρτυρίου, αλλά βαστάζοντάς τα και ως ευπρόσδεκτα δώρα. Ενώπιόν Του, ω τρισευδαίμον Μάμα, να μνημονεύεις όλους εμάς με την παρρησία που έχεις στον Θεό, τους συγγραφείς, τους αναγνώστες, τους υμνωδούς, τους τελούντες τη μνήμη σου, τους διακονούντες και όλους μαζί όσους συνήλθαν στην ένδοξη πανήγυρή σου και στον θείο ναό σου, ώστε να τύχουμε ιάσεως ψυχών και σωμάτων, να αξιωθούμε του ελέους με τις θερμές ικεσίες σου και να βρούμε την απόλαυση των αιωνίων αγαθών με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, μαζί με τον Οποίο στον Πατέρα ανήκει δόξα, τιμή και προσκύνηση, ομού με το Άγιο και ζωοποιό Πνεύμα, πάντοτε, νυν και αεί και στους αιώνες των αιώνων· αμήν.

Χαίρε, πατέρα των Πατέρων Ιλαρίων, θεοφόρε, τρισόλβιε, ως θεράποντας του Θεού και «στύλος ακλόνητος» της Εκκλησίας Του και ιερότατο κατοικητήριο του Αγίου Πνεύματος. Χαίρε, θεοχαρίτωτε πατέρα, ως ακόλουθος και ακριβής μιμητής του Χριστού, εσύ που ολοκλήρωσες τον δρόμο, τήρησες την πίστη και έλαβες επάξια από Αυτόν τον στέφανο.

Χαίρε, ακαταγώνιστε στρατιώτη του Χριστού, παμμακάριστε Δημήτριε, διότι αφού αγωνίστηκες τον καλόν αγώνα, κατά τον Παύλο, αφού τελείωσες τον δρόμο και διατήρησες την πίστη, στολίστηκες επάξια από τον Θεό με το στεφάνι της δικαιοσύνης.

Αυτά όμως εξαρτώνται από εμάς να τα λάβουμε ή να τα αποφύγουμε· επομένως, σε όσους το επιθυμούν είναι δυνατό, σε όσους όμως δεν το επιθυμούν, πώς θα μπορούσε να συμβεί να τα απολαύσουν; Διότι δεν είναι δυνατόν να θέλουν παρά τη θέλησή τους, ούτε να εξαναγκάζονται όσοι θέλουν. Ακόμη δε και για τον εξής λόγο: επειδή μόνος ο Κύριος απάλλαξε αφενός τη φύση από τη φθορά, αφετέρου τη θέληση από την αμαρτία, το μεν πρώτο με το να γίνει «πρωτότοκος των νεκρών», το δε δεύτερο με το να εισέλθει υπέρ ημών ως «πρόδρομος στα Άγια των Αγίων», εφόσον νίκησε την αμαρτία, μας συμφιλίωσε με τον Θεό, «κατέλυσε το μεσότοιχο» και αγίασε ο ίδιος τον εαυτό του υπέρ ημών, ώστε να είμαστε και εμείς «αγιασμένοι εν αληθεία»· είναι φανερό ότι δικαιολογημένα θα απαλλάσσονταν από τη φθορά και την αμαρτία μόνο εκείνοι που συμμετέχουν και στη θέληση και στη φύση του· το ένα ως άνθρωποι, το άλλο ως εκείνοι που «αγάπησαν την επιφάνειά του» και το πάθος, που υπάκουσαν στα προστάγματά του και θέλησαν όσα ακριβώς και εκείνος.

«Τον αγώνα τον καλό έχω αγωνιστεί, τον δρόμο έχω τελειώσει, την πίστη έχω τηρήσει· στο εξής με περιμένει ο στέφανος της δικαιοσύνης»· «έτσι τρέχω, όχι χωρίς ξεκάθαρο σκοπό· έτσι πυγμαχώ, όχι σαν να χτυπώ τον αέρα»· και «ο οποίος, ενώ υπήρχε σε μορφή Θεού, δεν θεώρησε αρπαγή το να είναι ίσος με τον Θεό, αλλά κένωσε τον εαυτό του παίρνοντας μορφή δούλου· γι' αυτό και ο Θεός τον υπερύψωσε και του χάρισε το όνομα που είναι πάνω από κάθε όνομα, ώστε στο όνομα του Ιησού να καμφθεί κάθε γόνατο των επουρανίων και των επιγείων και των καταχθονίων, και κάθε γλώσσα να ομολογήσει ότι Κύριος είναι ο Ιησούς Χριστός, εις δόξαν του Θεού Πατρός»· και «διότι το δικό μας πολίτευμα υπάρχει στους ουρανούς, από όπου και απεκδεχόμαστε ως Σωτήρα τον Κύριο Ιησού Χριστό, ο οποίος θα μετασχηματίσει το σώμα της ταπεινώσεώς μας, ώστε να γίνει σύμμορφο με το σώμα της δόξας του». Διότι είναι πάρα πολύ θαυμαστά και αυτά (και πώς να μην είναι;), μεταξύ άλλων και για την υπέρτατη συνύπαρξη λαμπρότητας και καθαρότητας. Αλλά πόσο σπουδαίος είναι στην έκφραση γνωμικών, στην κρίση και στη σταθερή διατύπωση αποφάνσεων, στον έλεγχο όπου πρέπει και όπως πρέπει, στην επιτίμηση, στη διαμαρτυρία; «Διότι σε ό,τι κάποιος έχει νικηθεί, σε αυτό και έχει υποδουλωθεί»· «φθείρουν τα καλά ήθη οι κακές συναναστροφές»· και «αυτό σας λέω, ότι σάρκα και αίμα δεν μπορούν να κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού, ούτε η φθορά κληρονομεί την αφθαρσία»· «τρέχατε καλά· ποιος σας βάσκανε ώστε να μην πείθεστε στην αλήθεια;»

Από την εξορία, προς τους συνδιωκόμενους επισκόπους. Ο διωγμός είναι βαρύς, αλλά ο μακαρισμός του Δεσπότου είναι γλυκύς. η εξορία είναι σκληρή, αλλά η βασιλεία των ουρανών είναι τερπνή. «Μακάριοι οι δεδιωγμένοι ένεκεν δικαιοσύνης, διότι δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών». Πολλές είναι οι θλίψεις και ξεπερνούν κάθε δυσκολία. αλλά η προερχόμενη από εκεί χαρά και αγαλλίαση όχι μόνο γνωρίζει πώς να ελαφρύνει τη δριμύτητά τους, αλλά για όσους ζουν έχοντας τις ελπίδες τους στραμμένες στα άνω, τα μετατρέπει και σε αφορμή ευθυμίας. Ας παραμείνουμε σταθεροί, λοιπόν, στους αγώνες, για να επιτύχουμε τα έπαθλα. ώστε να αξιωθούμε και εμείς να φωνάζουμε μαζί με τον Παύλο: «Τον αγώνα τον καλό αγωνίστηκα, τον δρόμο τελείωσα, την πίστη διατήρησα. Στο εξής με περιμένει ο στέφανος της δικαιοσύνης». Τι είναι πιο γλυκύ ή πιο χαριτωμένο από αυτή την επινίκια φωνή; Και τι είναι πιο ικανό να καταισχύνει τον κοινό εχθρό του γένους μας; «Τον δρόμο τελείωσα. την πίστη διατήρησα. Στο εξής με περιμένει ο στέφανος της δικαιοσύνης». Ω, φωνή που καταπραΰνει τη ζάλη κάθε λύπης, ή μάλλον που χορηγεί τη χάρη κάθε πνευματικής ευφροσύνης, που φέρνει τους διώκτες σε κατάπληξη, που στεφανώνει τους διωκόμενους, που ενδυναμώνει τους ασθενείς, που ανορθώνει τους καταρρακωμένους.

«Ναι», λέγει, «αλλά ο Παύλος διαλαλεί: 'φοβούμαι μήπως, αφού κήρυξα σε άλλους, γίνω εγώ ο ίδιος αδόκιμος'.» Και τι σημαίνει αυτό; Υπάρχει σαφής διαχωρισμός, όπως λέει η παροιμία για τα σύνορα των Μυσών και των Φρυγών· διότι ο Παύλος (άπαγε της βλασφημίας) δεν φοβόταν δειλιάζοντας, όπως ο δικός μας, ούτε για τις δεσποτικές υποσχέσεις, ούτε αγωνιούσε για τη φιλία του Θεού, ούτε προφυλασσόταν μήπως κάποιος, με πειρατική πρακτική και επιτήδευση, του αρπάξει το πολύτιμο μαργαριτάρι και τον αφήσει στερημένο από όλα, προβάλλοντας αυτές τις σοφές και σεμνοφανείς προφάσεις της δειλίας. Σε τίποτα από αυτά δεν φοβόταν εκείνος, αλλά απεναντίας είχε πεποίθηση και θάρρος, όσο κανείς άλλος, για εκείνες τις θαυμαστές υποσχέσεις. Ήταν απόλυτα βέβαιος και ακλόνητος στη δεσποτική φιλία, και επιθυμούσε το αγαθό να προσφέρεται κοινό σε όλους. Συγκαλούσε τους Ιουδαίους στη μετοχή αυτού του θησαυρού, καλούσε τους Έλληνες, όλους τους βαρβάρους, τους άρχοντες και τους αρχομένους, και, αν θέλεις, ακόμη και τους ληστές και τους πειρατές, και γενικά παρακινούσε όλη την ανθρώπινη φύση για την απόλαυση του μαργαριταριού· και όχι απλώς έτσι, αλλά με σπουδή, τρέχοντας και υπομένοντας τα πάντα, για να αξιώσει οπωσδήποτε κάποιους από το θεϊκό κάλλος και τη θέαση του Θεού. Γι' αυτό, με μεγάλο θάρρος, έλεγε: «Τον αγώνα τον καλό αγωνίστηκα, τον δρόμο τελείωσα, την πίστη τήρησα· τώρα πια με περιμένει ο στέφανος της δικαιοσύνης». Ενώ, λοιπόν, σε αυτά τα ζητήματα ήταν τέτοιος, ατρόμητος και σταθερός, τι ήταν εκείνο που φοβόταν;

Πίπτει, λοιπόν, ολοκληρωτικά ο εχθρός και πολέμιος του γένους, και χορείες παρθένων πανηγυρίζουν τη νίκη, ομάδες ανδρών χειροκροτούν, και το θέατρο και από τα δύο φύλα, γεμάτο έκπληξη, αγαπά τους άθλους, σκιρτά για τη νίκη και αναπτερώνεται προς τη μίμησή της. Και ο Παύλος, ο κοινός παιδαγωγός της οικουμένης, ως παιδοτρίβης και μυσταγωγός της παρθένου για τους άθλους, χαίροντας στο πνεύμα και αγαλλιώντας μαζί για το κατόρθωμα, αφού έλαβε τη σάλπιγγα του Πνεύματος που δεν σιγά ποτέ, σαλπίζει ταυτόχρονα και τους αγώνες και τα έπαθλα της νίκης: Την πίστη τήρησες, τον δρόμο τελείωσες, στο εξής φυλάσσεται για εσένα ο στέφανος της δικαιοσύνης· και ο στεφοδότης απλώνει το χέρι του, περιθέτοντας τον στέφανο στην τροπαιοφόρο κεφαλή. Άραγε, λοιπόν, ο λόγος δεν προβάλλει συνετά τον δισταγμό αντί της ομιλίας και δεν αναβάλλει διπλά τη λεπτομερή εξιστόρηση; Αλλά πώς θα ήταν δυνατόν τόσο μεγάλα κατορθώματα, που διασώζονται στον χρόνο, να καταγραφούν χωρίς να διακηρύσσονται και να στηλογραφούνται από τον λόγο της αλήθειας;

Αυτή λοιπόν, πράγματι, κατέστη «η αλλοίωσις της δεξιάς του Υψίστου», η οποία και τον Κύρο και τον Ιωάννη οδήγησε σε ομόνοια, και τους εγκατέστησε σε μία εστία, και με έναν άθλο τους στόλισε πριν από το τέλος, και με μία δόξα τους δόξασε μετά το τέλος, και με ένα στεφάνι τίμησε τους νικηφόρους· διότι, επειδή ολοκλήρωσαν τον δρόμο και τήρησαν την πίστη με αποστολικό τρόπο, τους αξίωσε των στεφάνων που επιφυλάσσονται για τέτοιους ανθρώπους.

Εάν όμως έως τώρα δεν έπραξες αυτά που σε καθιστούν πιστό και Χριστιανό, ώστε να αναγνωρίζεσαι πρώτα από όλα, αλλά ανάμεσα στους απίστους θεωρείσαι πιστός και ανάμεσα στους πιστούς είσαι καταδικασμένος από τη συνείδησή σου ως άπιστος, και δεν έχεις πλέον απόλυτη ελπίδα και βεβαιότητα ότι θα σωθείς, ούτε μπορείς και εσύ να πεις όπως ο άγιος Παύλος: «Τον αγώνα τον καλό αγωνίστηκα, τον δρόμο τελείωσα, την πίστη διατήρησα· στο εξής με περιμένει το στεφάνι της δικαιοσύνης, το οποίο θα μου αποδώσει ο Κύριος, ο δίκαιος κριτής», τότε γιατί πολυπραγμονείς και ρωτάς να μάθεις αν άραγε θα αναγνωρίζουν οι άγιοι ο ένας τον άλλον στη βασιλεία των ουρανών, όταν θα βρίσκονται στη θεωρία του Θεού των πάντων και θα Τον βλέπουν; Τι όφελος θα έχεις από αυτό; Πες μου.

Επομένως, επειδή ο πατέρας ήταν τόσο σταθερός, μοιάζοντας με αμόνι ή μάλλον με ακλόνητο βράχο απέναντι σε κάθε προσβολή απειλής, λαμβάνει απόφαση εξορίας· ο τόπος αυτός ήταν η Σαμοθράκη, και ο ίδιος παρέμενε ευγνώμων ομολογητής, και ο περιορισμός της εξορίας του μεγιστοποιούσε τις πνευματικές δωρεές. Εγκαταλείπει λοιπόν την Κωνσταντινούπολη ως πραγματική διώκτρια, διαπλέει την Προποντίδα, ως προπομπό της επιθυμίας του, και φτάνει στο νησί· εκεί ακριβώς ολοκληρώνει αποστολικά τον δρόμο της ζωής του, έχοντας διατηρήσει την πίστη και έχοντας αγωνιστεί τον καλό και μακάριο αγώνα, του οποίου ο στέφανος βρίσκεται στις αιώνιες επαγγελίες. Πώς όμως συνέβη η κοίμηση; Αφού έζησε μετά την εκεί εγκατάστασή του είκοσι δύο ημέρες και αφού προανήγγειλε στους συνοδούς του την τελευταία του ημέρα, για να φανεί και από αυτό ότι είναι δίκαιος, ενδημεί προς τον Κύριο σε καλό γήρας, μέσα σε θεία ευφροσύνη, την οποία ο ίδιος δημιούργησε για τον εαυτό του διά της αρετής, έχοντας διανύσει στον μοναχικό βίο σαράντα χρόνια, και στο σύνολο όλης του της ζωής εξήντα χρόνια.

Στον ίδιο. Και άκουσα τα γεγονότα και θαύμασα, όχι τόσο για τον αποστάτη Νεκτάριο, όσο για τον ασεβή οικονόμο, τον οποίο ο Κύριος κατέστησε αξιοθαύμαστο, εάν βεβαίως αληθεύουν απολύτως όσα ακούγονται σε τούτες τις πονηρές ημέρες. Αγωνία όμως με διακατέχει για τους επτά, καθώς αναλογίζομαι πώς θα καταλήξει η υπόθεσή τους· διότι ο χωρισμός είναι έργο δοκιμασίας. Είθε να τους στηρίξει ο Κύριος, ώστε να αντιπαρέλθουν ακλόνητοι τις επιθέσεις που δέχονται, όχι μόνο αυτούς, αλλά και όλους όσοι έχουν αγαπήσει την επιφάνειά Του, η οποία οράται και προσκυνείται ολοκάθαρα στην ανθρωπόμορφη εικόνα Του.

Στον αδελφό και αρχιεπίσκοπο Ιωσήφ. Αξιώθηκα και τώρα να μάθω για την υγεία και την οσιότητά σου, όχι μόνο από την τίμια επιστολή σου, αλλά και από τη ζωντανή φωνή του καλού Διονυσίου, ο οποίος έθρεψε την ταπεινή μου ψυχή, εξηγώντας μου διεξοδικά όσα είδε με τα μάτια του από τα εκεί πράγματα: την ξενιτιά, την παροικία, την ησυχία, το βουνό, το νερό, ή μάλλον, για να αφήσω αυτά, θα πω εκείνο από το οποίο γίνεσαι περισσότερο γνωστός: τον Θεό, τον οποίο λατρεύεις και υπηρετείς, και για τον οποίο υπομένεις την ερημιά και την κακοπάθεια, αποχωρισμένος ως προς την παρουσία, όχι όμως και ως προς την καρδιά, τόσο από εμάς τους ταπεινούς, όσο και από τη μεγάλη Εκκλησία του Θεού που βρίσκεται υπό τη δικαιοδοσία σου. Αυτά βέβαια είναι αξιοθρήνητα (πώς γάρ όχι;), καθώς εσύ, που είσαι αγαπητός και από τους δύο, έχεις χωριστεί σαν από κόψη μαχαιριού. Όμως εσύ ο ίδιος, ποθεινότατε και αγιώτατε, τρέφεις μεγάλες ελπίδες στον Θεό, και η Εκκλησία σου, μαζί με εμάς, έχει πολλά να καυχηθεί για εσένα, ο οποίος για χάρη της αλήθειας και στο παρελθόν υπέστης τέτοια δεινά και τώρα πάσχεις μαζί με τον Χριστό. Μακάρι μέσα από αυτά η θεία χάρις να ολοκληρώσει τον καλό σου αγώνα, προς ανταμοιβή του στεφάνου της δικαιοσύνης κατά την ημέρα της δίκαιης ανταπόδοσης του Κυρίου.

Αυτός ο σύντομος λόγος μας είναι υπομνηματικός και όχι διδακτικός, ενώ τα δικά σας είναι οπωσδήποτε τελειότερα, σε βαθμό ανάλογο με την υπεροχή του χρίσματός σας. Είθε να ολοκληρώσετε τον προκείμενο δρόμο, οσιώτατοι, με μεγάλη ανδρεία, ώστε να λάβετε τον στέφανο της δικαιοσύνης.

Πλην όμως πολλοί ξεπέρασαν την τρικυμία, πηδαλιουχούμενοι από το Άγιο Πνεύμα, και πολλά είναι τα μαρτύρια και τα συγγράμματα της ευσέβειας, που ελέγχουν κάθε πλάνη και φανερώνουν την ωραιότητα της αλήθειας σε όλες τις πιστές διάνοιες. Μαζί με αυτούς είθε να διαφυλαχθεί και η δική σου μακαριότητα, αγωνιζόμενη τον καλόν αγώνα, τερματίζοντας τον δρόμο και τηρώντας την πίστη προς απολαβήν του στεφάνου της δικαιοσύνης. Γένοιτο.

Ας τρέξουμε λοιπόν, αδελφοί, πραγματικά ας τρέξουμε μέσα σε αυτόν τον μεγάλο δίαυλο του δρόμου που οδηγεί από τη γη στον ουρανό· ας νικήσουμε τον αντίπαλο, ας τον πλήξουμε καθώς επιχειρεί να συμπλακεί μαζί μας· ας τον αποδιώξουμε μακριά με την ανδρεία μας εγρήγορση. Είναι δειλός, ασθενής, ευκαταφρόνητος. Γι' αυτό φωνάζει ο Αδελφόθεος Ιάκωβος: Αντισταθείτε στον διάβολο, και θα φύγει μακριά από εσάς. Πλησιάστε τον Θεό, και θα σας πλησιάσει. Ας μην στραφούμε καθόλου προς τα πίσω· διότι αυτό δεν είναι ίδιον εκείνων που τρέχουν με σφοδρότητα· ας μην βαδίσουμε με χλιαρότητα. Διότι αυτό δεν είναι γνώρισμα εκείνων που σπεύδουν να νικήσουν· αλλά απογυμνωμένοι και από τα πράγματα και από τα θελήματα, και βλέποντας κάπως προς τα πάνω, προς τον ουρανό, ας ολοκληρώσουμε τον δρόμο μας· ώστε να μπορούμε και εμείς να πούμε μαζί με τον Παύλο: Τον αγώνα τον καλό αγωνίστηκα, τον δρόμο τελείωσα, την πίστη διατήρησα, πλέον φυλάσσεται για εμένα ο στέφανος της δικαιοσύνης. Άλλοι με τον ένα τρόπο, και άλλοι με τον άλλο θα λάμψουν ως ήλιος ενώπιον του Θεού· εμείς όμως, που έχουμε το αποστολικό σχήμα, θα βρεθούμε κοντά στις σκηνές των αποστόλων, όπως νομίζω.

Βλέπετε, λοιπόν, αδελφοί, τις ανταμοιβές που βρίσκονται ενώπιόν μας· κατανοήστε τις απολαύσεις που ετοιμάζονται για εμάς, καθώς βέβαια και τα αντίθετα, τα κολαστήρια και τις τιμωρίες για όσους ζουν αμελώς. Αναλογιζόμενοι, επίσης, τι έπαθε εκείνος ο ανυπάκουος λαός, και σε τι εισέρχονται αντίθετα οι υπάκουοι, ας τρέξουμε και ας επιδιώξουμε με πολλή προθυμία, κρατώντας ιερουργικά τα διακονήματά μας με ακαταγώνιστη υπομονή, όπως ακριβώς οι υιοί του Καάθ και του Μεραρή εκείνα τα άγια σκεύη· και ας σηκώσουμε τη σκηνή της διαθήκης του Κυρίου, τον ευαγγελικό του νόμο, χωρίς ολιγωρία. Κανείς, λοιπόν, ας μην είναι ανυπάκουος, κανείς γογγυστής, κανείς ψιθυριστής, κανείς κατάλαλος, κανείς θρασύς, κανείς ψεύτης· κανείς γελωτοποιός, κανείς ζηλόφθονος, κανείς φθονερός, κανείς αργόσχολος, κανείς συκοφάντης, κανείς να μην ψέγει σε τίποτα την άγια πολιτεία. Αντιθέτως, όλοι με όλη μας τη δύναμη ας πράττουμε όλα όσα είναι αρεστά στον Θεό, ώστε, έχοντας επιτελέσει με αυτόν τον τρόπο τον καλό αγώνα, να στεφανωθούμε με το στεφάνι της δικαιοσύνης εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα και η δύναμη μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, νυν και αεί, και εις τους αιώνας των αιώνων.

Τον αγώνα τον καλό αγωνιστήκαμε, τον δρόμο τελειώσαμε, την πίστη τηρήσαμε· στο εξής μας περιμένει το στεφάνι της δικαιοσύνης, το οποίο θα μας αποδώσει ο Κύριος, ο δίκαιος κριτής, κατά την ημέρα εκείνη. Ανεβαίνουν έως τους ουρανούς, όπως λέει ο ψαλμωδός, και κατεβαίνουν έως τις αβύσσους.

Οχυρώσου, λοιπόν, από παντού, τέκνο μου. Γίνε πόλη οχυρή και περιτειχισμένη· γίνε τείχος χάλκινο και πέτρα ακίνητη, ώστε όσες φορές κι αν ξεσπάσουν πάνω σου οι καταιγίδες, να παραμένεις ασάλευτος. Ας ενεργούμε μάλλον αποκρούοντας τους δαίμονες ή τα πάθη, παρά εξαιτίας της χαύνωσης της ψυχής σου· και έτσι αναδείχθηκες στρατιώτης του Κυρίου, αθλοφόρος του Χριστού, μάρτυρας της χάριτος· και θα αναφωνήσεις μαζί με τον Παύλο: Τον αγώνα τον καλό αγωνίστηκα, τον δρόμο τον τελείωσα, την πίστη την διατήρησα· τώρα πια με περιμένει το στεφάνι της δικαιοσύνης εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος, τώρα και στους αιώνας. Αμήν.

Ας υπομείνουμε και εμείς τον καιρό της πείνας και της δίψας και του ονειδισμού και της ύβρεως και της σύγκρουσης, και του νυγμού, και της επιδρομής και της διαταγής· και μάλιστα κατά τις νυχτερινές ψαλμωδίες και προσευχές τα λίγα λόγια και τις δυσθυμίες που αοράτως και ορατώς μας συμβαίνουν και μας συντρίβουν καθημερινά μέσα από τα εργόχειρα και τις διακονίες μας· ώστε κατ' αυτόν τον τρόπο, αφού αγωνιστούμε τον καλό αγώνα και ολοκληρώσουμε τον δρόμο, να λάβουμε το στεφάνι της δικαιοσύνης κατά την ημέρα εκείνη εν Χριστώ Ιησού· στον οποίο ανήκει η τιμή και το κράτος μαζί με τον Πατέρα και το άγιο Πνεύμα, νυν και αεί και εις τους αιώνας. Αμήν.

ΚΑΤΗΧΗΣΗ ΚΔ΄. Περί του να μην ολιγωρούμε στους πνευματικούς αγώνες, αλλά να συναμιλλώμαστε την καλή άμιλλα μεταξύ μας, για να νικούμε τον αντίπαλο. Πατέρες μου και αδελφοί και τέκνα, επειδή η νύχτα είναι συντομότατη και η ώρα απαιτεί ανάπαυση μετά την ψαλμωδία, η κατήχηση ίσως φαίνεται κουραστική. Αλλά όμως, μαζί με τα άλλα, σας παρακαλώ να δεχθείτε και αυτήν, καθώς σας υπενθυμίζω με λίγα λόγια την άσκησή σας, στην οποία κληθήκαμε και μέσω της οποίας συγχωρεθήκαμε από τα προηγούμενα αμαρτήματα, και για την οποία αγωνιζόμαστε και κακοπαθούμε καθημερινά. Διότι αληθινά, σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου, η οδός είναι στενή και τεθλιμμένη, σε αντίθεση με την πλατιά και ευρύχωρη που οδηγεί τους πολλούς στην απώλεια. Επειδή όμως έχει την υπόσχεση της αιώνιας ζωής, ας χαιρόμαστε, λοιπόν, τέκνα μου, και ας έχουμε προθυμία και ας συναγωνιζόμαστε τον καλό αγώνα μεταξύ μας, σαν να τρέχουμε σε στάδιο και να νικούμε τον αντίπαλο, για να λάβουμε το στεφάνι της δικαιοσύνης κατά την ημέρα της ανταποδόσεως.

Προσέξτε λοιπόν (διότι σε εσάς πάλι στρέφομαι, ω απαίδευτοι) πόσες φορές ο Θεός μάς γλίτωσε από τις ανάγκες και πόσο μεγάλες ευεργεσίες μάς έδειξε ο ίδιος μέσω των προσευχών του πατέρα μου και πατέρα δικού σας. Δεν μας έδωσε και σιτάρι και κρασί σε καιρό στερήσεων; Δεν παρακίνησε ανθρώπους και δεν άνοιξε τις αποθήκες τους για τη δική μας διατροφή; Δεν στέλνονται σε εμάς μέχρι και τώρα, από χώρες και νησιά και από ξένες πόλεις, αν και δεν είμαστε άξιοι, κάποιες ευλογίες, μέλια, λάδια, τυρί, σκεπάσματα, ενδύματα, χρυσός, από επισκόπους, από άρχοντες, από τους ίδιους που φορούν τα διαδήματα; Γνωρίζετε πόσα και πόσο μεγάλα δόθηκαν κατά την προηγούμενη βασιλεία, γνωρίζετε και αυτά που δίνονται επί των τωρινών ευσεβών βασιλέων μας. Και όταν μεν υπάρχουν οι δωρεές, είστε ευγνώμονες, φιλέντολοι και πρόθυμοι μέχρι θανάτου· όταν όμως υπάρχουν ελλείψεις, γίνεστε βλάσφημοι, γογγυστές και μεμψίμοιροι. Και αυτά δεν τα είπα επειδή θέλω να σας διαπομπεύσω, αλλά, επειδή παρασυρθήκατε, για να γλιτώσετε μέσω ενός μικρού ονειδισμού από τα αιώνια βασανιστήρια. Είθε λοιπόν να σας συγχωρήσει ο Κύριος και στο εξής να σας κάνει πιο σταθερούς, ώστε, αντέχοντας τα πάντα και υπομένοντας τα πάντα μαζί με τους υπόλοιπους αδελφούς σας, να λάβετε το στεφάνι της δικαιοσύνης εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα και η δύναμη μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Τέτοιο λοιπόν είναι και το δικό μας έργο, αλλά όχι με τον ίδιο τρόπο· διότι σε εκείνους δίνονται πρόσκαιρα, μηδαμινά, ευτελή και φθαρτά πράγματα, ενώ σε εμάς δίνονται αθάνατα, αιώνια και άφθαρτα από τον Θεό που βασιλεύει στα πάντα. Γι' αυτό, είναι αναγκαίο να επιμείνουμε, τέκνα μου. Ας επιμείνουμε, ας αγωνιστούμε και ας καταβάλουμε κάθε προσπάθεια ο καθένας, υπηρετώντας τον Κύριο σύμφωνα με τη διακονία του, με καθαρότητα και χωρίς αμέλεια. Εκείνος που δίνει εντολές, ας το κάνει με σύνεση και νηφαλιότητα, και εκείνος που διακονεί, ας διακονεί χωρίς γογγυσμό και με προθυμία. Ας υπομείνουμε και εμείς καιρό πείνας, δίψας, ονειδισμού, ύβρεως, σύγκρουσης και πόνου, δοκιμασίας και προστάγματος, και κυρίως κατά τις νυχτερινές ψαλμωδίες και προσευχές, τις αδυναμίες και τις δυσθυμίες, που αόρατα και ορατά μας συμβαίνουν και μας καταπονούν κάθε μέρα μέσα από τα εργόχειρα και τις διακονίες μας, ώστε έτσι, με τις ευχές του πατέρα μας, αφού αγωνιστούμε τον καλόν αγώνα και ολοκληρώσουμε τον δρόμο, να λάβουμε το στεφάνι της δικαιοσύνης κατά την ημέρα εκείνη εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

ΚΑΤΗΧΗΣΗ ΝΓ΄. Περί αρνήσεως του κόσμου, προς τους αδελφούς στα Τριπυλιανά. Αδελφοί και πατέρες. Αρκούντως ίσως, διά της προσήκουσας κατηχήσεως, σας υποδείξαμε τα δέοντα, πνευματικά και αγαπημένα μας τέκνα. Δεν είναι όμως άκαιρο και πάλι, με την επικείμενη αναχώρηση των αδελφών, να σας υπενθυμίσω τα ίδια, μη θεωρώντας τίποτα κοπιαστικό σε αυτό· διότι αν εσείς με τα έργα καταπονείστε και ταλαιπωρείτε το τίμιο σώμα σας, δεν οφείλω και εγώ τουλάχιστον με τα λόγια να κοπιάζω και να ανακουφίζω το νοερό μέρος της ψυχής σας; Ο Θεός, τιμιότατοι αδελφοί, ας σας ενδυναμώνει στα έργα των χειρών σας και στα ψυχικά σας αγωνίσματα, και σε όλα ας σας διαφυλάττει αβλαβείς και άτρωτους διά της χορηγούμενης δυνάμεως του Αγίου Πνεύματος, όντας έτοιμοι προς κάθε υπακοή των εντολών Του και προς κάθε υποτακτικό τρόπο ζωής, αποβλέποντας στα αγαθά που φυλάσσονται «για όσους έχουν αγαπήσει την επιφάνειά Του». Και ποιοι θα μπορούσαν να είναι αυτοί, παρά εκείνοι που δεν υπολογίζουν καθόλου τα εγκόσμια, εννοώ τη δόξα και την ηδονή, την τρυφή και την απόλαυση σαρκός και αίματος, αλλά έχουν σταυρώσει τους εαυτούς τους για τον κόσμο και ατενίζουν προς την ουράνια θεωρία; Έτσι και οι παλαιοί προπάτορές μας και καθεξής μέχρι σήμερα, όπως είστε και εσείς αγαπημένοι του Κυρίου, αφού αρνήθηκαν τον κόσμο και τα του κόσμου και δούλεψαν σε Αυτόν, έζησαν στο ιερό και αγγελικό τάγμα.

Κατήχηση 76η. Ότι πρέπει να είμαστε γεμάτοι αγωνιστικότητα και μέριμνα στο πνευματικό στάδιο μέχρι θανάτου, ώστε να στεφανωθούμε με τα στεφάνια της δικαιοσύνης από τον παμβασιλέα Θεό. Αδελφοί και πατέρες και τέκνα, όπως ακριβώς για όσους τρέχουν στο στάδιο είναι ωφέλιμο να ενθαρρύνονται και να προετοιμάζονται από τους προπονητές, έτσι είναι ωφέλιμο να συμμετέχω και εγώ ο αμαρτωλός στην προθυμία σας για τις αγαθές ελπίδες, αναφέρομαι σε εσάς, τους αληθινούς δρομείς του Κυρίου, που τρέχετε όχι σε μικρή απόσταση τόπου και για μία ώρα, αλλά στον μεγάλο δίαυλο της απόστασης που φθάνει από τη γη στον ουρανό, διατηρώντας την αγωνιστικότητα σε όλη μας τη ζωή μέχρι τέλους, εκεί όπου και ο Παύλος, ο μέγας κήρυκας της οικουμένης, αφού έτρεξε μαζί με όλους τους αγίους, έλαβε από τον Κύριο το στεφάνι της δικαιοσύνης, όπως λέει και ο ίδιος.