Πατερικές αναφορές στο ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ 13:10

Τα μεσάνυχτα όμως έγινε σεισμός και λύθηκαν τα δεσμά τους. Από το σώμα του Παύλου έπαιρναν σουδάρια και τα έθεταν στους ασθενείς και τους δαιμονιζομένους, και θεραπεύονταν. Ο Παύλος στην Τρωάδα ανέστησε τον Εύτυχο, ο οποίος έπεσε από το παράθυρο και πέθανε, λέγοντας: «Η ψυχή του είναι μέσα του». Ο Παύλος επιτίμησε στην Κύπρο τον μάγο Ελύμα, και εκείνος έγινε τυφλός. Ο Παύλος, πλέοντας προς τη Ρώμη, βρέθηκε σε σφοδρή τρικυμία, τόσο ο ίδιος όσο και όλοι όσοι επέβαιναν στο πλοίο, επί δεκατέσσερα ημερόνυχτα. Και ενώ όλοι περίμεναν να πεθάνουν, παρουσιάστηκε ο Κύριος και του είπε: «Για χάρη σου χάρισα σε αυτούς τη ζωή», και σώθηκαν. Όταν ο Παύλος βγήκε από το πλοίο, τον δάγκωσε μια έχιδνα, και όλοι βέβαια νόμιζαν ότι θα πέσει νεκρός· καθώς όμως παρέμεινε αβλαβής, νόμισαν ότι είναι θεός. Τον πατέρα του Ποπλίου στο νησί, ο οποίος έπασχε από δυσεντερία, ο Παύλος τον γιάτρεψε επιθέτοντας τα χέρια του, και θεράπευσε πολλούς άλλους ασθενείς στο νησί.

Περί της υπεροχής του μοναχικού βίου έναντι του κοσμικού Παραίνεση πεντηκοστή. Αγαπητέ αδελφέ, εάν, αφού εγκαταλείψεις τον κοσμικό βίο, γίνεις μοναχός, να νήφεις, διότι είναι πολλές οι μεθοδείες του Εχθρού. Μήπως, βρίσκοντας έδαφος, σου υποβάλει τα εξής: Ιδού, λέει, αποτάχθηκες τον κόσμο και τους δικούς σου. Όμως, δεν βλέπεις ότι και τα θηρία ησυχάζουν στις φωλιές τους; Εσύ, λοιπόν, να τον επιτιμήσεις λέγοντας: Ο Κύριος θα σε καταργήσει, Διάβολε, διότι τον άνθρωπο, τον οποίο έπλασε κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσή Του, τον παρομοίασες με άλογο θηρίο. Δεν θα πάψεις να διαστρέφεις τις ευθείες οδούς; Όσο για τη διαφορά, άκου: πρώτον, εκείνος που θέλει να γίνει μοναχός αποτάσσεται τον κόσμο, απαρνείται τα δικά του θελήματα, σηκώνει τον σταυρό του και ακολουθεί τον Σωτήρα μας Χριστό. Δεν φιλονικεί, δεν καταριέται, δεν ορκίζεται, δεν κακολογεί, δεν επινοεί ψευδείς λόγους μέσω της εύγλωττης και φλύαρης φιλοσοφίας. Εγκρατεύεται, δεν ζει με σπατάλη.

Και ο Οφνί και ο Φινεές ερμηνεύουν αυτές τις περιπτώσεις, επειδή, καθώς ζούσαν προηγουμένως μέσα στην καταφρόνηση, υποβλήθηκαν στην ίδια ακριβώς κρίση. Στο δε Ευαγγέλιο, ο Σίμων, ο οποίος ασέβησε, εφόσον απέκτησε επίγνωση της πλάνης του, αξιώνεται αναμφίβολα τη συγγνώμη. Από την άλλη, ο Ελύμας, επειδή αντιστάθηκε στο κήρυγμα, αφού τυφλώθηκε για ένα χρονικό διάστημα, απαλλάσσεται.

Και προσθέτει: πώς λοιπόν ο Αστέριος έχει γράψει ότι ο Λόγος του Θεού είναι «εικόνα του αόρατου Θεού»; Διότι οι εικόνες υποδεικνύουν εκείνους των οποίων αποτελούν εικόνες, ακόμη και όταν εκείνοι απουσιάζουν, ώστε μέσω αυτών να δίνεται η εντύπωση ότι εμφανίζεται και ο απών. Εάν όμως, εφόσον ο Θεός είναι αόρατος, συμβαίνει να είναι αόρατος και ο Λόγος, πώς δύναται ο Λόγος από μόνος του να είναι «εικόνα του αόρατου Θεού», όντας και ο ίδιος αόρατος; Και προχωρώντας πάλι λοιδορεί, λέγοντας τα εξής: πώς λοιπόν αυτοί που είναι «πλήρεις δόλου και ραδιουργίας», για να χρησιμοποιήσω αποστολική έκφραση, μεταφέρουν το ρητό στην «πρώτη του κτίση», όπως νομίζουν, και μάλιστα ενώ ο Δαβίδ έχει μιλήσει σαφώς για την κατά σάρκα γέννησή του; Και ανάμεσα σε αυτά, αφού ανέπτυξε μακρύ λόγο, επιφέρει: τι θα πει λοιπόν προς αυτά; Διότι δεν νομίζω ότι έχει να πει κάτι περί αυτού. Ούτε νομίζω ότι θα ομολογούσε με σαφήνεια και απροκάλυπτα και προς άλλους αυτό που ο ίδιος κρύβει στη διάνοιά του, όπως μπορεί κανείς να κατανοήσει σαφώς από όσα έχει γράψει. «Διότι άλλος μεν», λέει, «είναι ο Πατέρας που γέννησε από τον εαυτό του τον μονογενή Λόγο και πρωτότοκο πάσης κτίσεως, μόνος Αυτός τον μόνο, τέλειος τέλειον, βασιλιάς βασιλιά, Κύριος Κύριον, Θεός Θεόν, απαράλλακτη εικόνα της ουσίας, της βουλής, της δόξας και της δύναμης.» Αυτά τα λόγια ελέγχουν σαφώς τη φαύλη δοξασία του περί της θεότητας.

Το ότι, όταν οι δίκαιοι ζητούν, ο Θεός δεν παραδίδει ούτε ένα από τα ερίφια, δηλαδή από τους αμαρτωλούς, μας έχει γίνει σαφές και από πολλά άλλα, αλλά κυρίως από το όραμα του ιερού και μακαρίου Κάρπου. Διότι αυτός, όχι μόνο δεν εισακούστηκε όταν καταριόταν κάποιους πονηρούς άνδρες και έλεγε ότι δεν είναι δίκαιο να ζουν άνθρωποι άθεοι που διαστρέφουν τις ευθείες οδούς του Κυρίου, αλλά αντιθέτως δοκίμασε τη θεία αγανάκτηση και άκουσε ορισμένα φρικωδέστατα λόγια, τα οποία τον οδηγούσαν στην επίγνωση της άρρητης και υπερβαίνουσας τον νου θείας ανοχής, και τον έπειθαν όχι μόνο να μην καταριέται, αλλά και να προσεύχεται υπέρ εκείνων που ζουν στην πονηρία, εφόσον ο Θεός τούς παρέχει ακόμη καιρό για μετάνοια.

Παντού η κενοδοξία και η φιλαρχία είναι οι αιτίες των κακών. Ο δε Σαύλος, που είναι και ο Παύλος, γεμάτος από Άγιο Πνεύμα, αφού τον ατένισε του είπε: Ω, εσύ που είσαι γεμάτος από κάθε δόλο και κάθε ραδιουργία, υιέ του διαβόλου, εχθρέ κάθε δικαιοσύνης, δεν θα σταματήσεις να διαστρέφεις τις ευθείες οδούς του Κυρίου; Και τώρα, ιδού, το χέρι του Κυρίου πέφτει επάνω σου, και θα γίνεις τυφλός, χωρίς να βλέπεις τον ήλιο για ορισμένο καιρό. Εδώ το όνομά του αλλάζει μετά τη χειροτονία, πράγμα το οποίο συνέβη και στην περίπτωση του Πέτρου.

Εδώ αποκαλύπτει τα όσα υπήρχαν στη διάνοιά του, καθώς με το πρόσχημα της σωτηρίας οδηγούσε στην απώλεια τον ανθύπατο. «Δεν θα πάψεις», λέει, «να διαστρέφεις τις οδούς του Κυρίου;» Και με πειστικότητα λέει: «Δεν πολεμάς εμάς, ούτε μάχεσαι εναντίον μας, αλλά διαστρέφεις τις ευθείες οδούς του Κυρίου», διατυπώνοντας ταυτόχρονα και εγκώμιο γι' αυτές. «Και τώρα, ιδού, η χείρα του Κυρίου πέφτει επάνω σου, και θα μείνεις τυφλός»· με το ίδιο σημείο, λοιπόν, μέσω του οποίου και ο ίδιος οδηγήθηκε στην πίστη, με το ίδιο ακριβώς θέλησε να οδηγήσει και τούτον. Και η φράση «για ορισμένο καιρό», δεν ήταν λόγος κάποιου που τιμωρεί, αλλά κάποιου που επιδιώκει την επιστροφή και τη μετάνοια.

Και για ποιο λόγο δεν έκανε άλλο σημείο; Διότι δεν υπήρχε κανένα ίσο με αυτό, με το να καταβάλει δηλαδή τον εχθρό. βʹ. Και πρόσεξε, πρώτα εγκαλεί και έπειτα τιμωρεί. Αποδεικνύει δε ότι δίκαια τα υπέστη αυτά με το να λέει: «Ω, εσύ που είσαι γεμάτος από κάθε δόλο». Δηλαδή, σε τίποτε δεν υστερείς, λέει. Και ορθώς είπε: «Από κάθε δόλο»· διότι υποκρινόταν. «Υιέ του διαβόλου»· διότι έπραττε το έργο εκείνου.

Εχθρέ κάθε δικαιοσύνης· διότι όντως αυτή ήταν όλη η δικαιοσύνη. Μου φαίνεται ότι, λέγοντας αυτά, ελέγχει και τον βίο του. Και για να δείξει ότι τα λόγια του δεν προέρχονταν από θυμό, για τον λόγο αυτόν προέλαβε και είπε: «Πληρωθείς Αγίου Πνεύματος»· δηλαδή, της θείας ενέργειας. Και τώρα, ιδού, το χέρι του Κυρίου είναι επάνω σου. Δεν ήταν επομένως τιμωρία, αλλά ίαση.

Αλλά για μεν τους οικείους ήταν εύλογο· για τους ξένους όμως όχι, για να μη θεωρηθεί πλέον ότι το γεγονός ήταν αποτέλεσμα ανάγκης και φόβου. Απόδειξη δε της τύφλωσης είναι το ότι αναζητούσε χειραγωγούς. Έπειτα βλέπει την τύφλωση ο ανθύπατος και αμέσως πιστεύει· και όχι απλώς, αλλά γεμάτος έκπληξη· διότι είδε ότι αυτά δεν είναι λόγια ούτε απάτη. Δες πόσο μεγάλο έρωτα είχε για τη διδασκαλία, παρότι βρισκόταν σε μια τέτοια αρχή. Δεν του είπε: «Δεν θα πάψεις να διαστρέφεις τον ανθύπατο;», αλλά: «Τις οδούς του Κυρίου», το οποίο ήταν σπουδαιότερο· για να μη φανεί ότι τον κολακεύει. Για ποιον λόγο άραγε ο Ιωάννης αναχωρεί από αυτούς; «Διότι ο Ιωάννης», λέει, «αφού αναχώρησε από αυτούς, επέστρεψε στα Ιεροσόλυμα»· καθώς πλέον εκείνοι ξεκινούσαν για πιο μακρινή πορεία· αν και εκείνος ήταν απλώς υπηρέτης, ενώ αυτοί διέτρεχαν τον κίνδυνο. Πάλι, όταν ήλθαν στην Πέργη, προσπερνούν τις άλλες πόλεις· διότι βιάζονταν να φθάσουν στη μητρόπολη, την Αντιόχεια.

γ΄. Πρόσεξε πώς δεν λένε τίποτε το βαρύ και προσβλητικό εναντίον εκείνων, αλλά αποβλέπουν μόνο σε ένα πράγμα, στο να ανατρέψουν αυτό που είχε γίνει· διότι αυτό έκανε και όσους στασίαζαν εκεί να συμφωνήσουν. Δεν είπαν: «Οι απατεώνες, οι διαφθορείς» και όλα τα παρόμοια· μολονότι όπου χρειαζόταν το κάνει αυτό ο Παύλος, όπως όταν λέει: «Ω, εσύ που είσαι γεμάτος από κάθε δόλο»· εδώ όμως, εφόσον το ζήτημα διευθετήθηκε, δεν υπήρχε πλέον τέτοια ανάγκη. Και πρόσεξε, δεν αναφέρουν ότι «κάποιοι από εμάς σας έδωσαν εντολή να τηρείτε τον νόμο», αλλά: «Σας τάραξαν με λόγια αναστατώνοντας». Τίποτε δεν είναι πιο εύστοχο από αυτή τη λέξη· κανείς δεν μίλησε έτσι. Αναστατώνοντας, λέει, τις ήδη στερεωμένες ψυχές, σαν να γκρεμίζουν σε μια οικοδομή όσα είχαν κατασκευαστεί από εκείνους. «Στους οποίους», λέει, «δεν δώσαμε εμείς καμία τέτοια εντολή». «Μας φάνηκε, λοιπόν, καλό, αφού καταλήξαμε σε ομοφωνία μαζί με τους αγαπητούς». Εφόσον είναι αγαπητοί, δεν πρόκειται να τους περιφρονήσουν· εφόσον παρέδωσαν τις ψυχές τους, είναι και οι ίδιοι αξιόπιστοι. «Αποστείλαμε λοιπόν», λέει, «τον Ιούδα και τον Σίλα, για να σας αναγγείλουν και οι ίδιοι τα ίδια προφορικώς». Διότι έπρεπε να μην υπάρχει μόνο η επιστολή, για να μην πουν ότι την απέσπασαν με δόλο, ή ότι είπαν άλλα αντ' άλλων. Το εγκώμιο για τον Παύλο τούς έκλεισε τα στόματα. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο, ούτε ο Παύλος έρχεται μόνος του ούτε ο Βαρνάβας, αλλά έρχονται και άλλοι από την Εκκλησία –ώστε να μην θεωρηθεί ύποπτος, επειδή ο ίδιος υπερασπιζόταν το δόγμα– ούτε πάλι προσέρχονται μόνο εκείνοι από τα Ιεροσόλυμα. Δείχνει πόσο αξιόπιστοι είναι· όχι εξισώνοντας τους εαυτούς τους, λέει· δεν έχουν τόση παραφροσύνη.

Συγκρίνοντας, λοιπόν, παράλληλα όλα αυτά, μάθε με ακρίβεια ότι ο Παύλος δεν προσήλθε από ανάγκη, αλλά από ευγνώμονα ψυχή και αδέκαστη συνείδηση. ΣΤ΄. Εάν δε καρτερείτε και υπομένετε, αναφέρω πάλι ένα άλλο στοιχείο, πιο κοντινό σε αυτό, το οποίο παρέχει αδιαμφισβήτητη απόδειξη ότι ο Παύλος δεν προσήλθε στον Κύριο από ανάγκη. Ήλθε μετά από αυτά ο Παύλος στη Σαλαμίνα της Κύπρου και βρήκε εκεί κάποιον μάγο να εναντιώνεται στον ύπατο Σέργιο. Ο δε Παύλος, πλήρης Αγίου Πνεύματος, του είπε: «Ω εσύ, που είσαι γεμάτος από κάθε δόλο και από κάθε ραδιουργία, υιέ του διαβόλου, δεν θα παύσεις να διαστρέφεις τις ευθείες οδούς του Κυρίου;»

«Δεν θα παύσεις», λέγει, «να διαστρέφεις τις ευθείες οδούς του Κυρίου; Και τώρα ιδού, το χέρι του Κυρίου είναι επάνω σου, και θα είσαι τυφλός, χωρίς να βλέπεις για ορισμένο καιρό». Το φάρμακο που έκανε τον ίδιο να αναβλέψει, αυτό επέβαλε και στον μάγο, αλλά εκείνος παρέμεινε στην τύφλωσή του· για να μάθεις ότι δεν προσέλκυσε τον Παύλο μόνο η κλήση, αλλά και η δική του προαίρεση.

Γ΄. Διότι, δες και τον Παύλο, όταν έφτασε στην Αθήνα, πώς τους μιλούσε. Δεν είπε: «Ω, μιαροί και παμμίαροι», αλλά τι; «Άνδρες Αθηναίοι, κατά πάντα παρατηρώ ότι είστε εξαιρετικά θρήσκοι». Πάλι, όταν έπρεπε να επιπλήξει σκληρά, δεν το απέφυγε, αλλά με πολλή σφοδρότητα έλεγε στον Ελύμα: «Ω, γεμάτε από κάθε δόλο και από κάθε ραδιουργία, υιέ του διαβόλου, εχθρέ κάθε δικαιοσύνης». Διότι, όπως ακριβώς το να προσβάλει εκείνους θα ήταν ανοησία, έτσι και το να μην επιτιμήσει τούτον θα ήταν δειλία και αδυναμία. Πάλι, οδηγήθηκες μπροστά σε άρχοντα για κάποια υπόθεση; Απόδωσε τις πρέπουσες τιμές. «Όλα όσα συμβαίνουν εδώ», λέει, «θα σας τα γνωρίσουν». Γιατί δεν ήλθαν μαζί; λέει. Τι σημαίνει δε το «Όλα όσα συμβαίνουν εδώ θα σας τα γνωρίσουν»; Δηλαδή, τα δεσμά, και όλα τα άλλα που με κρατούν. Δεν θα απουσίαζα, λοιπόν, εγώ που προσευχόμουν να τους δω, εγώ που έστειλα και άλλους, αν δεν με κρατούσε κάποια μεγάλη ανάγκη. Και όμως, αυτό δεν ήταν γνώρισμα ανθρώπων που παραπονούνται. Και βέβαια ήταν γνώρισμα ανθρώπων που παραπονούνται σφόδρα. Διότι το να μάθουν ότι περιέπεσε σε πειρασμούς και τους υπέμεινε γενναία, αυτό επιβεβαίωνε την αλήθεια των πραγμάτων και ανόρθωνε τις ψυχές τους.

Διπλός ήταν ο κρημνός: αφενός η έπαρση της εξουσίας, και αφετέρου η διδασκαλία του μάγου. Και επειδή έβλεπε εκείνο το μιαρό και αναίσχυντο θηρίο να θέτει εμπόδια στον ανθυπάτο και να διακόπτει τη διδασκαλία του, άκουσε τι λέει όντας γεμάτος από το Άγιο Πνεύμα: «Ω, εσύ που είσαι γεμάτος από κάθε δόλο και κάθε ραδιουργία, υιέ του διαβόλου». Διότι το να υβρίζει κανείς δεν είναι πάντοτε κακό, αλλά το να υβρίζει χωρίς λόγο· επειδή για το τελευταίο ο Χριστός όρισε και τιμωρία. Ενώ εκείνος που το πράττει αυτό την κατάλληλη στιγμή, μιμείται τον ιατρό που τέμνει τον κατάλληλο καιρό, και με την τομή αφαιρεί τη σήψη. Αυτό ακριβώς κάνει και ο Παύλος: «Δεν θα πάψεις να διαστρέφεις τις ευθείες οδούς του Κυρίου;». Αλλά δεν ανέχεται τα λόγια σου, Παύλε· πρόβαλε κάποιον αποστολικό συλλογισμό, δάμασε τη γλώσσα του, φράξε του το στόμα, αναχαίτισε τα πονηρά ρεύματα. Τι κάνει, λοιπόν; Δείχνοντας ότι ο πόλεμός του δεν στρέφεται προς τους ανθρώπους, λέει: «Και τώρα, ιδού, το χέρι του Κυρίου είναι επάνω σου». Διότι Αυτός που είπε, «Είμαι μαζί σας όλες τις ημέρες», ήταν παρών και στον Παύλο τότε, και έχοντας αυτός τη συγκεκριμένη υπόσχεση, Τον επικαλείται και αξιώνει από Αυτόν να γίνει τιμωρός, να συνδράμει στο προκείμενο έργο και να ξεριζώσει τα εμπόδια. «Και τώρα, ιδού, το χέρι του Κυρίου είναι επάνω σου». Πόση είναι η συγκατάβαση του Χριστού· πόση η παρρησία του Παύλου· πώς με μια καταδικαστική απόφαση επιφέρει την πληγή, και ο Χριστός αμέσως συγκατανεύει στα λεγόμενά του. Τι σημαίνει «Χέρι Κυρίου»;

Και η θάλασσα δέχθηκε τον τύπο του παναγίου βαπτίσματος, η δε πέτρα αποδείχθηκε σκιά των αθανάτων κρουνών, και το μάννα εικόνα της επουράνιας τρυφής, αλλά και τα υπόλοιπα, για να μην τα εξετάζω ένα προς ένα, έτσι μπορεί κανείς να τα βρει σκιαγραφημένα σε εκείνους. Επομένως, οι έννοιες οδοί και θελήματα υποδηλώνουν και οι δύο τις αρετές, σύμφωνα με το χωρίο: «Κύριε, γνώρισέ μου τις οδούς σου»· και με όσα είπε ο Παύλος προς τον Ελύμα: «Δεν θα πάψεις να διαστρέφεις τις ευθείες οδούς του Κυρίου;» Τέτοιο είναι και το: «Βρήκα τον Δαβίδ τον γιο του Ιεσσαί, άνδρα σύμφωνα με την καρδιά μου, ο οποίος θα πράξει όλα τα θελήματά μου». Λέει, λοιπόν, ότι τις μεταβάσεις από τους τύπους του νόμου και της σκιάς προς τα μέλλοντα αγαθά, τα οποία είναι πνευματικά και πρωτότυπα, τις δίδαξε στον Μωυσή δίνοντάς του τον νόμο, όπως για παράδειγμα τι σημαίνει η περιτομή, τι τα σάββατα, τι οι θυσίες· και αφού δίδαξε αυτά, του δίδαξε και ποιος είναι ο πραγματικός υιός Ισραήλ, για τον οποίο έχει ειπωθεί: «Ο Ισραήλ ο εκλεκτός μου». Διότι αυτά φανερώνει ο Θεός σε όσους έχουν πνευματική διόραση, δηλαδή τον εν κρυπτώ Ιουδαίο, την περιτομή της καρδιάς, τη θυσία αινέσεως και δικαιοσύνης.

Διότι, όταν έβγαλε εκείνο το πονηρό δαιμόνιο, πενήντα χιλιάδες άνδρες μάγοι, αφού συγκεντρώθηκαν, έκαιγαν τα βιβλία της μαγείας και μεταστρέφονταν προς την αλήθεια. Και όπως ακριβώς σε καιρό πολέμου, όταν πέσει ένας πύργος ή όταν κατακρημνιστεί ένας τύραννος, όλοι όσοι ήταν μαζί του πετούν τα όπλα τους και προστρέχουν στον στρατηγό, έτσι ακριβώς συνέβη και τότε· διότι, αφού εκδιώχθηκε το δαιμόνιο, όλοι, νιώθοντας πολιορκημένοι, πέταξαν τα βιβλία τους, ή μάλλον τα κατέστρεψαν, και έτρεχαν στα πόδια του Παύλου. Αυτός δε, παρατασσόμενος απέναντι στην οικουμένη ωσάν σε ένα ενιαίο στρατόπεδο, δεν στεκόταν πουθενά, αλλά σαν να ήταν φτερωτός τα έκανε όλα· και τη μια φορά θεράπευε κάποιον χωλό, την άλλη ανέστηνε κάποιον νεκρό, και την άλλη τύφλωνε κάποιον άλλον, τον μάγο εννοώ· και ούτε όταν κλεινόταν στη φυλακή ησύχαζε, αλλά και εκεί μετέστρεφε τον δεσμοφύλακα προς το μέρος του, επιτελώντας αυτή την ωραία αιχμαλωσία. Θαυμάζεται ο Δαβίδ επειδή κατέρριψε τον Γολιάθ με έναν μόνο λίθο· αν όμως εξετάσει κανείς τα κατορθώματα του Παύλου, εκείνο φαντάζει έργο μικρού παιδιού· και όση είναι η διαφορά ανάμεσα σε έναν βοσκό και σε έναν στρατηγό, τόση είναι και η διαφορά ανάμεσα σε αυτόν και σε εκείνον. Διότι αυτός δεν κατέρριψε τον νοητό Γολιάθ ρίχνοντας λίθο, αλλά μόνο με τον λόγο του διέλυσε ολόκληρη τη φάλαγγα του διαβόλου.

Ο θείος Παύλος, όμως, πολλές φορές φαίνεται να οργίζεται κινούμενος από θείο ζήλο, και λέει: «Ω, εσύ που είσαι γεμάτος από κάθε δόλο και κάθε ραδιουργία, γιε του διαβόλου, εχθρέ κάθε δικαιοσύνης, δεν θα σταματήσεις να διαστρέφεις τους ευθείς δρόμους του Κυρίου; Και θα είσαι τυφλός, μη βλέποντας τον ήλιο για κάποιο χρονικό διάστημα». Και τυφλώθηκε αμέσως «και περιφερόμενος αναζητούσε» εκείνος ο μάγος «ανθρώπους να τον οδηγούν από το χέρι», και, έχοντας εκπλαγεί από αυτό το σημείο, ο ανθύπατος Σέργιος πίστεψε στον Κύριο.

Αλλά γιατί πρέπει να παραθέτω έναν μακρύ κατάλογο και να μη σου παρουσιάσω το αποκορύφωμα όσων πρέπει να πράξουμε τόσο εγώ όσο και εσύ; Λέω, λοιπόν, ότι αν σου είναι δυνατόν, αφού παραμερίσεις προφανώς τον Προμηθέα, να φέρεις τουλάχιστον στη θέση του τον Επιμηθέα, ο οποίος δεν διέθετε μεν προνοητικότητα αλλά διέθετε μεταμέλεια, έλα λοιπόν άλλαξε πορεία και ύμνησε άλλον κόσμο, και, αφού παραδώσεις στον αφανισμό όσα έχεις γράψει ή αφού τα δεχθείς πάλι στην κοιλιά σου όπως οι φώκιες τα μικρά ακόμη νεογνά τους όταν τρομάξουν από κάποια αιτία, έλα στάσου μαζί με εμάς τους ανθρώπους, σαν να έχεις κατέβει από την ψηλή κορυφή της υπεροψίας σου, και με τη βοήθεια του Θεού ας εξετάσουμε από κοινού τα του Θεού. Και τότε, εκείνος που διαστρέφει τις οδούς του Κυρίου ως άλλος Ελύμας, ως υιός του διαβόλου ας παραδοθεί στον Σατανά.

Δεν αγνοώ ότι μερικοί υποστηρίζουν πως τα λόγια του θεσπέσιου Παύλου για τον χαλκέα δεν αποτελούν κατάρα, αλλά μάλλον προφητεία για τα δεινά που επρόκειτο να τον βρουν στο τέλος, επειδή ασεβούσε και διεξήγαγε πόλεμο εναντίον της ευσέβειας. Λένε ότι ο κήρυκας προαναγγέλλει και περιγράφει αυτά τα γεγονότα με τα λόγια του, αφενός για να αποτρέψει τον αποστάτη από την τόση μανία του, και αφετέρου για να προσφέρει παρηγοριά στους συναθλητές του, δείχνοντας ότι ο υβριστής οπωσδήποτε θα τιμωρηθεί και ότι οι πράξεις του δεν θα ξεφύγουν από το αλάθητο της θείας πρόνοιας. Μέσα από αυτά, μπορεί κανείς να διαπιστώσει ότι στηρίζει όσους από το πλήθος λυγίζουν και τους επαναφέρει στο να έχουν θάρρος. Εγώ, όμως, αν δεν έβλεπα πουθενά από την πλευρά των αγίων καμία αγανάκτηση ή επιτίμηση εναντίον εκείνων που επιβουλεύονται το δόγμα, ούτε κι εγώ θα χρησιμοποιούσα άλλη διέξοδο από τη θεωρούμενη τώρα αντιπαράθεση, παρά μόνο την ερμηνεία της προφητείας. Όμως, ο μάγος Ελύμας, που ήταν γεμάτος από κάθε δόλο και ραδιουργία, που καταγγέλλεται ως γιος του διαβόλου και εχθρός κάθε δικαιοσύνης, και που μάλιστα έχασε με οδυνηρό τρόπο την ίδια του την όραση, καθώς και ο «ασβεστωμένος τοίχος», είτε έφερε το αξίωμα της αρχιεροσύνης απέναντι στον αθλητή που χτυπιόταν είτε όχι, και όσα άλλα ειπώθηκαν λίγο πριν, αλλά και όσα περισσότερα από αυτά συναντώνται παντού στην Ιερή Γραφή — όλα αυτά τα παραδείγματα μου δείχνουν ξεκάθαρα ότι η καταφυγή στην ερμηνεία της προφητείας δεν είναι ούτε γενικά αποδεκτή ούτε ασφαλής.

Καταρχάς, πουθενά στην ιερή μας Γραφή δεν στάθηκε δυνατό να βρω, ούτε στα παλαιότερα κείμενα του Νόμου ούτε σε εκείνα όπου η χάρις άστραψε λαμπρότερα το φως της ευσέβειας, πουθενά απολύτως δεν βρήκα να αναφέρεται κάποιος ως πατέρας του διαβόλου. Καίτοι συχνά πολλές περικοπές χωρίων κάνουν μνεία εκείνης της πονηρής και αλιτήριας προαίρεσης· αλλά μας διδάσκουν ότι ο αρχέκακος εχθρός του γένους μας ονομάζεται σατανάς, διάβολος, αποστάτης, Ασσύριος νους, άρχοντας των παθών, εξουσιαστής των πνευμάτων της πονηρίας και με άλλα παρόμοια ονόματα, και κάποιες φορές αποκαλούν μάλλον υιό του διαβόλου εκείνον που συλλαμβάνει μέσα του τα μοχθηρά γεννήματά του και υιοθετείται μέσω της γέννησης της πλάνης, εξαιτίας του οποίου και ο θεσπέσιος Παύλος ονόμασε τον Ελύμα υιό του διαβόλου. Ότι όμως η ιερή μας Γραφή γνωρίζει ή ονομάζει κάποιον άλλον ως πατέρα του διαβόλου, μέχρι τώρα δεν μπορώ να το ισχυριστώ.

Εάν όμως αναφέρουν τον μέγα Βασίλειο, κατανοούν εσφαλμένα όσοι υποθέτουν κάτι τέτοιο· διότι παντού διδάσκει κατ' αυτόν τον τρόπο, ότι ο θάνατος προέρχεται από εμάς και όχι από τον Θεό. Εκείνο δε που προσθέτει στον ορισμό είναι το εξής: σκοπός του αγίου ήταν να δείξει ότι ο Θεός δεν είναι αίτιος των κακών, διότι αναλύοντας το θέμα λεπτομερώς, έδειξε ότι δικό μας έργο είναι το να ασθενούμε, ενώ του Θεού το να θεραπεύει, σύμφωνα με το «δεν υπάρχει συμφορά την οποία δεν επέτρεψε ο Κύριος». {Τι σημαίνει το «εσείς προέρχεστε από τον πατέρα σας τον διάβολο», και ποιος είναι ο πατέρας του διαβόλου;} Πρώτον μεν, αντιτίθεται το γεγονός ότι πουθενά στην ιερή μας Γραφή, ούτε στα παλαιότερα κείμενα της νομοθεσίας ούτε στην ίδια την περίοδο της χάριτος, η εν λόγω φράση δεν υποδηλώνει κάποιον πατέρα του διαβόλου, μολονότι πολλοί λόγοι έχουν συχνά διατυπωθεί για εκείνη την πονηρή δύναμη· αλλά τα ιερά λόγια ονομάζουν τον αρχέκακο εχθρό του γένους μας σατανά, διάβολο, αποστάτη και με παρόμοια ονόματα, και ενίοτε ονομάζουν «υιό του διαβόλου» εκείνον που επιδεικνύει μέσα του τα πονηρά του γεννήματα και διαμορφώνεται σύμφωνα με τον χαρακτήρα της πλάνης, όπως αυτό που ειπώθηκε προς τον Ελύμα από τον μακάριο Παύλο: «υιέ του διαβόλου».

Αλλά, επειδή δεν είχε βιώσει κάτι τέτοιο μέσα του προηγουμένως, δεν γνωρίζω πώς, αφού ενέσταξε τότε στην ψυχή του πολλή δυσμένεια και πικρία, αποκοιμήθηκε βρισκόμενος σε τόσο κακή κατάσταση· διότι ήταν βράδυ. Περί δε τα μεσάνυχτα —διότι συνήθιζε κατ' αυτήν την ώρα να αγρυπνεί μόνος του αναπέμποντας θείους ύμνους— σηκώνεται, χωρίς να έχει απολαύσει χωρίς ταραχή ούτε καν τον ίδιο τον ύπνο του, παρότι κοιμήθηκε κατά πολλά διαστήματα τα οποία διακόπτονταν συνεχώς. Ενώ όμως στεκόταν στη θεία προσευχή, χωρίς την πρέπουσα ευλάβεια, θλιβόταν και δυσφορούσε, λέγοντας πως δεν είναι δίκαιο να ζουν άνθρωποι άθεοι και να διαστρέφουν «τις ευθείες οδούς του Κυρίου». Και λέγοντας αυτά, παρακαλούσε τον Θεό να τερματίσει ανελέητα και μονομιάς τις ζωές και των δύο με κάποιον πύρινο κεραυνό.