Πατερικές αναφορές στο ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ 13:46

Θα προσκαλέσει τον ουρανό από πάνω. (Κορδέριος.) Παλαιότερα μεν οι επί της γης αποτελούσαν μερίδες αλεπούδων, όπως λέει κάπου στους Ψαλμούς, λατρεύοντας τα ακάθαρτα πνεύματα, και θεωρώντας σε κάθε τόπο ως Θεό ό,τι τους φαινόταν σωστό. Αλλ’ όταν επιφάνηκε ο Σωτήρας, άστραψε σε εμάς το φως της αληθινής θεογνωσίας, επανέφερε το πλανημένο, περιέδεσε το άρρωστο, ως καλός ποιμένας, απομάκρυνε τα θηρία από την αυλή των προβάτων· τα αγίασε με το Πνεύμα, τα διασφάλισε με αγγελικές δυνάμεις, εγκατέστησε σε όλη τη γη αγίους μυσταγωγούς. «Θα προσκαλέσει» λοιπόν, λέει, τους αγγέλους στους ουρανούς και τους εκλεκτούς στη γη για αποστολή, ώστε να κρίνει τον λαό του. Διότι οι απόστολοι εκείνους μεν που πείθονταν τους προσέφεραν στον Θεό, αυτούς δε που απιστούσαν τους παρέδωσαν στον Σατανά, λέγοντας σχεδόν τα εξής: Πορευθείτε λοιπόν, λέει, στο φως της φωτιάς σας και στη φλόγα που ανάψατε. Στους Ιουδαίους λοιπόν που απιστούσαν, λένε: Σε εσάς ήταν αναγκαίο να κηρυχθεί πρώτα ο λόγος του Θεού· επειδή όμως τον απορρίπτετε, και κρίνετε τους εαυτούς σας ανάξιους της αιώνιας ζωής, ιδού, στρεφόμαστε προς τα έθνη. Και ότι οι άγγελοι συμπράττουν με τους μυσταγωγούς και με τους μαθητές τους, το φανερώνει ο Παύλος λέγοντας: Δεν είναι άραγε όλοι λειτουργικά πνεύματα, τα οποία αποστέλλονται για να υπηρετήσουν εκείνους που πρόκειται να κληρονομήσουν τη σωτηρία;

Σε εσάς ήταν αναγκαίο να λαληθεί ο λόγος του Θεού· επειδή όμως τον απορρίπτετε, και δεν κρίνετε τους εαυτούς σας άξιους της αιώνιας ζωής, ιδού, στρεφόμαστε προς τα έθνη. Διότι έτσι μας έχει δώσει εντολή ο Κύριος: Σε έχω θέσει ως φως των εθνών, για να είσαι προς σωτηρίαν έως τα πέρατα της γης.

Διότι σφραγίστηκε η όραση και η προφητεία μετά τον σταυρό του Σωτήρος. Και δεν υπάρχει πλέον σε αυτούς ο νόμος και ο λόγος του Θεού. Γι' αυτό άλλωστε και ο θεσπέσιος Παύλος, σχεδόν έχοντας απηυδήσει, και βλέποντας το πλήθος των Ιουδαίων να μην επιδέχεται νουθεσία, λέει: «Σε εσάς ήταν αναγκαίο να κηρυχθεί πρώτα ο λόγος του Κυρίου· επειδή όμως τον απορρίπτετε και δεν κρίνετε τους εαυτούς σας άξιους της αιώνιας ζωής, ιδού, στρεφόμαστε προς τα έθνη· διότι έτσι μας έχει δώσει εντολή ο Κύριος.» Κατάλαβε λοιπόν πώς καυχώνται τα έθνη για τη χάρη του Χριστού. Διότι λένε ότι ο νόμος και ο λόγος του Κυρίου έχουν εξέλθει από τη Σιών και από την Ιερουσαλήμ, και έχουν μεταβεί οπωσδήποτε σε αυτά. Διότι η χάρη έχει μεταβεί από εκείνους που επέλεξαν να απειθούν σε εκείνους που έχουν κληθεί μέσω της πίστεως. Και θα κρίνει ανάμεσα στα έθνη, και θα ελέγξει πολύ λαό· και θα κατακόψουν τα μαχαίρια τους σε άροτρα, και τις λόγχες τους σε δρέπανα.

Γι' αυτό λοιπόν αναζητούσαν για τον εαυτό τους εκείνους που κατοικούν την αγία πόλη εν Κυρίω τω παντοκράτορι Θεώ αυτών, δηλαδή εν Χριστώ, και μάλιστα στράφηκαν προς τα έθνη, διακηρύσσοντας προς τα πλήθη των Ιουδαίων: «Σε εσάς ήταν αναγκαίο να κηρυχθεί πρώτα ο λόγος του Θεού· επειδή όμως τον απορρίπτετε και δεν θεωρείτε τους εαυτούς σας άξιους της αιώνιας ζωής, ιδού, στρεφόμαστε προς τα έθνη, διότι έτσι μας έχει δώσει εντολή ο Θεός». Από εκεί αναζήτησαν τους πολίτες της Εκκλησίας, την οποία μνημονεύει και ο θεσπέσιος Δαβίδ λέγοντας: «Δεδοξασμένα ελαλήθησαν περί σου, η πόλις του Θεού». Και αφού τους αναζήτησαν, πλούτισαν και συγκέντρωσαν πλήθος που ξεπερνά κάθε αριθμό, και μάλιστα λένε στην αγία πόλη: «Πλάτυνε τον τόπο της σκηνής σου και των αυλαιών σου, στερέωσε, μη λυπηθείς, μάκρυνε τα σχοινιά σου και στερέωσε δυνατά τους πασσάλους σου, άπλωσε ακόμη προς τα δεξιά και προς τα αριστερά».

<Εξέλεξε για εμάς την κληρονομιά του, την καλλονή του Ιακώβ που αγάπησε.> (B f. 179, E f. 85, I f. 252, L. f. 124 b) Σε άλλους πάλι φαίνεται ότι το «Υπέταξε λαούς σε εμάς, και έθνη κάτω από τα πόδια μας» πρέπει να κατανοηθεί και με διαφορετικό τρόπο· διότι ως λαούς και έθνη κάτω από τα πόδια των αγίων λένε ότι εννοείται ο ίδιος ο Σατανάς και οι πονηρές δυνάμεις που είναι μαζί του. Για αυτές τις οποίες είπε ο Χριστός: «Ιδού, σας έχω δώσει την εξουσία να πατάτε πάνω σε φίδια και σκορπιούς και πάνω σε όλη τη δύναμη του εχθρού.» Θαυμάζουν επίσης και τη γενναιοδωρία του Σωτήρα, διότι με δίκαιη απόφαση του Θεού όλα τα βραβεία αυτών που προέρχονται από τον Ισραήλ, και όσα τους είχαν υποσχεθεί από τον Θεό, δίνονται μάλλον σε αυτούς που προέρχονται από τα έθνη, εφόσον αυτοί αποδέχθηκαν την πίστη και αναγνώρισαν τον ευεργέτη. Και μάλιστα, σχετικά με αυτό το θείο κήρυγμα, έχει ειπωθεί κάπου προς εκείνους που κατάγονται εξ αίματος από τον Ισραήλ, από τους αγίους μυσταγωγούς: «Σε εσάς ήταν αναγκαίο να κηρυχθεί πρώτα ο λόγος του Θεού· επειδή όμως τον απορρίπτετε, και κρίνετε τους εαυτούς σας ανάξιους της αιώνιας ζωής, ιδού στρεφόμαστε προς τα έθνη· διότι έτσι μας έχει δώσει εντολή ο Κύριος.» Χαίρονται λοιπόν επειδή έλαβαν από τον Χριστό το να είναι δικός του κλήρος, και το να συγκαταλεχθούν σαν να βρίσκονται στην καλλονή του Ιακώβ.

Διότι παλαιότερα οι άνθρωποι επί της γης διήγαν βίο όμοιο με των κτηνών και αποτελούσαν «μερίδες αλεπούδων», σύμφωνα με τη φωνή του Ψαλμωδού. Επειδή λάτρευσαν τα ακάθαρτα πνεύματα, αποδίδοντας σεβασμό κατά χώρες και πόλεις, και νομίζοντας ότι είναι θεός αυτό που φαινόταν στον καθένα. Επειδή όμως ο Κύριος και Θεός εμφανίστηκε σε εμάς, έκανε να αστράψει στις καρδιές όλων το φως της αληθινής θεογνωσίας, επανέφερε το πλανημένο, έδεσε το άρρωστο. Και όντας αγαθός ποιμένας, απομάκρυνε τα θηρία από την αυλή των προβάτων, αγίασε με το Πνεύμα, εξασφάλισε προστασία με τις αγγελικές δυνάμεις, και τοποθέτησε σε όλη τη γη αγίους μυσταγωγούς. (I f. 276 b.) Θα προσκαλέσει λοιπόν, λέει, τον ουρανό άνω, δηλαδή τους αγίους αγγέλους που βρίσκονται ψηλά και στους ουρανούς, και τη γη, δηλαδή εκείνους που έχουν επιλεγεί σε αυτήν και έχουν οριστεί για αποστολική διακονία, ώστε να διακρίνει τον λαό του. Διότι εκείνοι που ιερουργούσαν το θείο κήρυγμα, προσέφεραν στον Θεό όσους ήταν υπάκουοι, ενώ εκείνους που δεν ήταν τέτοιοι τους εγκατέλειπαν στον Σατανά, λέγοντας σχεδόν: Πορευθείτε στο φως της φωτιάς σας, και στη φλόγα που ανάψατε. Έτσι λοιπόν μιλούσαν και στους Ιουδαίους· επειδή όμως διαπίστωσαν ότι ήταν σκληροί και έρεπαν πολύ προς την ανυποταξία, έλεγαν ρητά: «Σε εσάς ήταν αναγκαίο πρώτα να κηρυχθεί ο λόγος του Θεού· επειδή όμως τον απορρίπτετε και κρίνετε τους εαυτούς σας ανάξιους της αιώνιας ζωής, ιδού, στρεφόμαστε προς τα έθνη.»

Προέτρεπε δε και ο ίδιος ο θεσπέσιος Ισαάκ, ο πατέρας του Ιακώβ, να αποφύγει μεν τον γάμο από τη Χαναάν, αλλά να επιθυμήσει μάλλον να πάρει σύζυγο από τις κόρες του Λάβαν. Διότι, καθώς ο νέος λαός κινδύνευε και διωκόταν, η Εκκλησία τον συμβούλευσε να αποφεύγει με σωφροσύνη τις οργές των φονιάδων· τύπος της οποίας θα μπορούσε να είναι η Ρεβέκκα. Συγκατανεύει δε σε αυτό και ο ίδιος ο νυμφίος της Ρεβέκκας, δηλαδή ο Χριστός, να απορρίπτεται η πνευματική οικειότητα όσων φλέγονται από ανόσιες οργές και έχουν μελετήσει να φονεύουν άγρια. Σημείο δε οικειότητας είναι ο γάμος. Αλλά να προτιμώνται μάλλον εκείνες από τον οίκο του Λάβαν, δηλαδή αυτές από τα έθνη. Θα δούμε δε τους αγίους αποστόλους, οι οποίοι έγιναν η απαρχή των νέων λαών στην πίστη, να σπουδάζουν να εκπληρώσουν τα όσα παραγγέλθηκαν στον Ιακώβ. Διότι αποχωρίζονταν από την αγέλη των Ιουδαίων, επειδή αυτή επιζητούσε να τους φονεύσει. Αλλάζοντας δε χώρες και πόλεις, φρόντιζαν με σύνεση να αποφεύγουν τις οργές των διωκτών τους. Διότι θυμούνταν τον Χριστό που τους παρήγγειλε και έλεγε: «Όταν μας διώκουν από αυτή την πόλη, να φεύγετε στην άλλη». Απευθύνονταν δε και προς τους ίδιους τους κατά σάρκα Ισραηλίτες που είχαν επιλέξει να απειθούν και να υβρίζουν αλύπητα λέγοντας: «Σε εσάς ήταν αναγκαίο να κηρυχθεί πρώτα ο λόγος του Θεού· επειδή όμως τον απορρίπτετε και δεν θεωρείτε τους εαυτούς σας άξιους της αιώνιας ζωής, ιδού, στρεφόμαστε στα έθνη.»

Αντήχησε δε και η σάλπιγγα, φανερώνοντας την εύηχη φωνή των ευαγγελικών θεσπισμάτων. Και λοιπόν είπε κάπου ο Θεός μέσω της φωνής των προφητών προς τα πλήθη των Ιουδαίων: «Κατέστησα πάνω σας σκοπούς. Ακούστε τη φωνή της σάλπιγγας. Και είπαν: Δεν θα ακούσουμε. Γι' αυτό άκουσαν τα έθνη και εκείνοι που ποιμαίνουν τα ποίμνια ανάμεσά τους. Άκου, γη: Ιδού, εγώ επιφέρω σε αυτόν τον λαό κακά, τον καρπό της αποστασίας τους, διότι δεν πρόσεξαν τον λόγο μου και απέρριψαν τον νόμο μου.» Διότι ήχησε σε αυτούς η σάλπιγγα μέσω των σκοπών του Θεού, δηλαδή των αγίων αποστόλων. Επειδή έχουν χειροτονηθεί ως σκοποί για εμάς. «Αλλά είπαν: Δεν θα ακούσουμε. Γι' αυτό άκουσαν τα έθνη.» Και θα βρούμε ότι οι ίδιοι οι άγιοι μαθητές είναι αυτοί που είπαν ανοιχτά στους λαούς των Ιουδαίων: «Σε εσάς ήταν αναγκαίο να λαληθεί πρώτα ο λόγος του Θεού. Επειδή όμως τον απορρίπτετε και κρίνετε τους εαυτούς σας ανάξιους της αιώνιας ζωής, ιδού, στρεφόμαστε προς τα έθνη. Διότι έτσι μας έχει δώσει εντολή ο Κύριος.» Με σάλπιγγα παρομοιάζει την ευφωνία των κηρυγμάτων του Χριστού και ο μακάριος Ησαΐας, λέγοντας για τον καιρό της παρουσίας Του: «Και θα συμβεί, εκείνη την ημέρα, θα σαλπίσουν με τη μεγάλη σάλπιγγα.» Διότι σάλπιγγα ήταν και ο νόμος, αλλά είχε αδύναμη φωνή και ήταν βραδύγλωσσος. Γι' αυτό και ο Μωυσής, επειδή μόλις και μετά βίας ηχούσε μόνο στην Ιουδαία, όπου και έγινε γνωστός ο Θεός.

Βεβαίως, το 〈σπέρμα〉 του δεν αναφέρεται πλέον ότι 〈αγαπήθηκε〉 με τον ίδιο τρόπο όπως ο Αβραάμ· εντούτοις καλεί και το 〈σπέρμα〉 του 〈Αβραάμ〉 διά των εκλεκτών του, λέγοντάς τους: «να πορεύεστε προς τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ».⌝ Και επειδή αυτό το 〈σπέρμα〉 του 〈Αβραάμ〉 ήταν διεσπαρμένο σε όλη τη γη, για τον λόγο αυτό προσθέτει στη συνέχεια: 〈εσένα που σε κράτησα από την άκρη της γης και από τις σκοπιές της σε κάλεσα〉, ή κατά τον Σύμμαχο: 〈και από τις γωνίες της σε κάλεσα〉. ⌜Μέσω αυτών υποδηλώνει τον ιουδαϊκό λαό της διασποράς, τους οποίους πρώτους αξίωσε της κλήσεώς του·⌝ όπως ακριβώς και ο απόστολος Παύλος παρουσίαζε στους Ιουδαίους λέγοντας: «Σε εσάς έπρεπε πρώτα να κηρυχθεί ο λόγος· επειδή όμως τον αποστρέφεστε, πορευόμαστε προς τα έθνη». Προς εκείνους λοιπόν από αυτούς που υπάκουσαν στην κλήση και αποδέχθηκαν τον ευαγγελικό λόγο λέγει το εξής: 〈εσένα που κράτησα από τα άκρα της γης και από τις σκοπιές της σε κάλεσα〉· ⌜διότι πολλοί ήταν κατά τους αποστολικούς χρόνους οι προερχόμενοι από τους Ιουδαίους που είχαν αποδεχθεί τον λόγο του Χριστού, όχι μόνο στην ιουδαϊκή γη αλλά και στα υπόλοιπα έθνη.⌝ Έχοντας, λοιπόν, μνημονεύσει το 〈σπέρμα〉 του 〈Αβραάμ〉 μέχρι αυτού του σημείου, ανατρέχει στην εκλογή του αποστολικού χορού και λέγει προς αυτούς: 〈Παῖς μου είσαι εσύ〉, ή κατά τους υπόλοιπους ερμηνευτές: 〈Δούλος μου είσαι εσύ, σε εξέλεξα και δεν σε εγκατέλειψα〉.

Στα έθνη, γιατί; Επειδή τα παιδιά των Ιουδαίων δεν ανέχονται να ακούσουν. Γι' αυτό προς αυτούς έλεγαν ο Παύλος και ο Βαρνάβας: Σε εσάς ήταν αναγκαίο να κηρυχθεί πρώτα ο λόγος του Θεού. Επειδή όμως τον απορρίπτετε και δεν κρίνετε τους εαυτούς σας άξιους της αιώνιας ζωής, ιδού, στρεφόμαστε προς τα έθνη. Ποιο είναι, λοιπόν, το γνώρισμα της βασιλείας του Κυρίου; Διότι στερέωσε την οικουμένη, η οποία δεν θα σαλευθεί. Επομένως, ως βασιλεία του Θεού εννοεί τη δική μας υποταγή· διότι μέσω αυτής στερέωσε την οικουμένη, υποτάσσοντας στη θεογνωσία τον ανυπάκουο και ανυπότακτο άνθρωπο.

Αυτό διακηρύσσει και ο Παύλος λέγοντας: «Σε εσάς ήταν αναγκαίο να κηρυχθεί πρώτα ο λόγος του Θεού· επειδή όμως τον απορρίπτετε και δεν κρίνετε τους εαυτούς σας άξιους, ιδού, στρεφόμαστε προς τα έθνη». Περιέρχονταν λοιπόν και απευθύνονταν στα έθνη. Ήταν δε κάποιοι από αυτούς άνδρες Κύπριοι και Κυρηναίοι, οι οποίοι, όταν ήλθαν στην Αντιόχεια, μιλούσαν προς τους Ελληνιστές, κηρύττοντας το Ευαγγέλιο του Κυρίου Ιησού. Και το χέρι του Κυρίου ήταν μαζί τους, και μεγάλος αριθμός, αφού πίστεψε, στράφηκε προς τον Κύριο Ιησού. Πρόσεξε, ευαγγελίζονται στους Έλληνες.

Αρχικά, λοιπόν, παρακάλεσαν από μόνοι τους. «Αντιλέγοντας», λέει, «και βλασφημώντας». Ω της αναίδειας! Ενώ για αυτά έπρεπε να τους αποδεχθούν, εκείνοι αντιλέγουν. Μιλώντας δε με παρρησία ο Παύλος και ο Βαρνάβας είπαν: «Σε εσάς ήταν αναγκαίο να κηρυχθεί πρώτα ο λόγος του Θεού· επειδή όμως τον απωθείτε και δεν κρίνετε τους εαυτούς σας άξιους της αιώνιας ζωής, ιδού, στρεφόμαστε προς τα έθνη». Βλέπεις πώς, με το να έρθουν σε αντιπαράθεση, επεξέτειναν περισσότερο το κήρυγμα και δόθηκαν περισσότερο στα έθνη, έχοντας απολογηθεί και καταστήσει τους εαυτούς τους απαλλαγμένους από ευθύνες και κατηγορίες απέναντι στους ομοεθνείς τους; Και δεν είπε: «Είστε ανάξιοι»· αλλά: «Κρίνατε τους εαυτούς σας ανάξιους», κάνοντας τον λόγο λιγότερο επαχθή. «Ιδού στρεφόμαστε προς τα έθνη. Διότι έτσι μας έχει δώσει εντολή ο Κύριος: Σε έχω θέσει ως φως των εθνών, για να φέρεις τη σωτηρία έως το πέρατο της γης». Διότι, για να μη λυπούνται τα έθνη όταν τα ακούν αυτά, με τη σκέψη ότι δεν θα απολάμβαναν τα αγαθά παρά μόνο εξαιτίας της απροθυμίας εκείνων, παραθέτει την προφητεία λέγοντας: «Σε έχω θέσει ως φως των εθνών, για να φέρεις τη σωτηρία έως το πέρατο της γης». Και όταν το άκουσαν τα έθνη. Αυτό έκανε και τους ίδιους προθυμότερους, επειδή αυτά που εκείνοι όφειλαν να απολαύσουν ακούγοντάς τα, τα απολαμβάνουν πλέον οι ίδιοι, και αυτό πλήγωνε εκείνους ακόμη περισσότερο. «Ακούγοντας δε τα έθνη», αναφέρει, «χαίρονταν και δόξαζαν τον λόγο του Κυρίου· και πίστεψαν όσοι ήταν ταγμένοι για την αιώνια ζωή»· δηλαδή, όσοι ήταν ξεχωρισμένοι για τον Θεό.

Πρόσεξε πώς καταδεικνύει την ταχύτητα της ωφέλειας. «Διαδιδόταν δε ο λόγος του Κυρίου σε όλη τη χώρα»· δηλαδή, μεταφερόταν παντού. Σαν να έλεγε: Δεν περιορίστηκαν μόνο στον ζήλο, αλλά πρόσθεσαν και έργα. Πρόσεξε πάλι πώς, ενώ διώκονται, κατορθώνουν άλλα μεγάλα έργα εξαιτίας του ζήλου τους· διότι προετοίμασαν την παρρησία τους και την προσέλευσή τους στα έθνη· και άκουσε πώς. «Αφού μίλησαν με παρρησία ο Παύλος και ο Βαρνάβας, είπαν: Σε εσάς», λέει, «ήταν αναγκαίο να κηρυχθεί πρώτα ο λόγος· επειδή όμως τον απορρίπτετε, ιδού, στρεφόμαστε προς τα έθνη». Επομένως, επρόκειτο πλέον να εξέλθουν προς τα έθνη. Αλλά πρόσεξε ότι και η παρρησία εκδηλώνεται με μέτρο· και δικαιολογημένα. Διότι, εάν ο Πέτρος απολογούνταν, πολύ περισσότερο είχαν ανάγκη απολογίας αυτοί, αφού κανείς δεν τους είχε καλέσει εκεί. Λέγοντας δε «πρώτα», έδειξε ότι έπρεπε να κηρυχθεί και σε εκείνους· και λέγοντας «αναγκαίο», έδειξε ότι και για εκείνους ήταν αναγκαίο. «Επειδή όμως τον αποστρέφεστε»· δεν είπε: «Αλίμονό σας» και ότι «Θα τιμωρηθείτε», αλλά ότι «Στρεφόμαστε προς τα έθνη». Είδες πώς η παρρησία είναι γεμάτη από πολλή επιείκεια; «Οι δε Ιουδαίοι υποκίνησαν τις θεοσεβείς και εύσχημες γυναίκες, καθώς και τους εξέχοντες της πόλεως, και προκάλεσαν διωγμό εναντίον του Παύλου και του Βαρνάβα, και τους έδιωξαν από τα όριά τους». Βλέπεις τι κατάφεραν αυτοί που εναντιώνονταν στο κήρυγμα; Σε πόση απρέπεια τις οδήγησαν;

«Σε εσάς», λέει, «ήταν αναγκαίο να λαληθεί πρώτα ο λόγος· επειδή όμως τον απορρίπτετε». Δεν υπάρχει τίποτα το υβριστικό. Αυτό ακριβώς έκαναν άλλωστε και στην περίπτωση των προφητών: «Μη μας μιλάτε», λέει, «με τέτοια λόγια». «Επειδή όμως τον απορρίπτετε», λέει, «όχι εμάς»· διότι η ύβρις από μέρους σας δεν απευθύνεται σε εμάς.

Διότι, για να μη νομίσει κανείς ότι η φράση «δεν κρίνετε τους εαυτούς σας άξιους» είναι έκφραση ευλάβειας, γι' αυτόν τον λόγο είπε πρώτα: «τον απορρίπτετε»· και έπειτα: «στρεφόμαστε στα έθνη». Ο λόγος αυτός είναι γεμάτος από πολλή επιείκεια. Δεν είπε, «σας εγκαταλείπουμε», δείχνοντας ότι είναι δυνατόν να στραφούν και πάλι σε αυτούς· και αυτό δεν συνέβη εξαιτίας της δικής σας ύβρεως· διότι αυτή την εντολή έχουμε λάβει. Έπρεπε βέβαια να ακούσουν τα έθνη· όμως το ότι προηγήθηκαν από εσάς, ενώ όφειλαν να ακολουθήσουν, δεν προήλθε από εμάς, αλλά από εσάς. Διότι έτσι μας έχει δώσει εντολή ο Κύριος: «Σε έθεσα ως φως των εθνών, για να είσαι προς σωτηρία»· δηλαδή, προς τη γνώση που οδηγεί στη σωτηρία· και όχι απλώς των εθνών, αλλά όλων των ανθρώπων. Διότι αυτό ακριβώς φανερώνει με το να πει: «Όσοι ήταν ταγμένοι για την αιώνια ζωή». Και αυτό αποτελεί τεκμήριο ότι έγιναν δεκτοί σύμφωνα με το θέλημα του Θεού.

α΄. Πάλι, τις μεν μικρές πόλεις τις προσπερνούν, στις δε μεγαλύτερες σπεύδουν, ώστε από εκεί, σαν από κάποια πηγή, να διαρρεύσει ο λόγος στις πλησιέστερες. Σύμφωνα δε με τη συνήθεια του Παύλου, εισήλθε στη συναγωγή των Ιουδαίων. Αν και είχε πει ότι «Στρεφόμαστε προς τα έθνη», δεν τους εγκατέλειπε· διότι έτρεφε μεγάλο πόθο για αυτούς. Άκουσέ τον, άλλωστε, να λέει: «Αδελφοί, η μεν επιθυμία της καρδιάς μου και η δέησή μου προς τον Θεό υπέρ του Ισραήλ είναι για τη σωτηρία του»· και, «Θα ευχόμουν να είμαι εγώ ανάθεμα από τον Χριστό, υπέρ των αδελφών μου». Το έκανε δε αυτό εξαιτίας της επαγγελίας του Θεού και της δόξας, και για να μην αποτελέσει τούτο σκάνδαλο για τους Έλληνες. Και επί τρία σάββατα συζητούσε μαζί τους με βάση τις Γραφές, ερμηνεύοντας και αποδεικνύοντας ότι ο Χριστός έπρεπε να πάθει και να αναστηθεί εκ νεκρών, και ότι «Αυτός είναι ο Ιησούς ο Χριστός, τον οποίο εγώ σας κηρύττω». Βλέπεις ότι προ παντός κηρύττει το πάθος· διότι δεν αισθύνονταν ντροπή, αλλά γνώριζαν ότι αυτό ήταν σωτήριο. Και μερικοί από αυτούς πείστηκαν και ενώθηκαν με τον Παύλο και τον Σίλα, καθώς και μεγάλο πλήθος από τους θεοσεβείς Έλληνες, και όχι λίγες από τις επιφανείς γυναίκες. Ανέφερε το κύριο θέμα της συζήτησης· τόσο λιτός είναι ο συγγραφέας, μη παραθέτοντας παντού τις δημόσιες ομιλίες του.

Σαν να έλεγε: Μας εξέλεξε διά κλήρου. Ουσιαστικά, αφού προοριστήκαμε σύμφωνα με την προαίρεσή Του, δηλαδή, επιλέγοντάς μας, μας ξεχώρισε για τον Εαυτό Του· όπως δηλαδή μας έβλεπε προτού καν υπάρξουμε ως αποδέκτες της κληρονομιάς Του. Διότι είναι θαυμαστή η πρόγνωση του Θεού, και γνωρίζει τα πάντα πριν από τη δημιουργία τους. Εσύ δε, πρόσεξε πώς παντού καταβάλλει προσπάθεια να δείξει ότι τα πράγματα δεν είχαν καθοριστεί έτσι από αλλαγή γνώμης, αλλά εξ αρχής, ώστε να μην υστερείτε σε τίποτα έναντι των Ιουδαίων ως προς αυτό, και γι' αυτό κάνει τα πάντα για τον σκοπό αυτό. Πώς λοιπόν λέει ο ίδιος ο Χριστός: «Δεν απεστάλην, παρά μόνο για τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ»; Και πάλι έλεγε στους μαθητές: «Μην πάτε σε δρόμο εθνικών, και σε πόλη Σαμαρειτών μην εισέλθετε»; Και πάλι ο ίδιος ο Παύλος έλεγε: «Σε εσάς ήταν αναγκαίο να κηρυχθεί πρώτα ο λόγος του Θεού· επειδή όμως τον απορρίπτετε και δεν κρίνετε τους εαυτούς σας άξιους της αιώνιας ζωής, ιδού στρεφόμαστε προς τα έθνη»; Διότι γι' αυτό λέγονται αυτά, για να μη νομίσει κανείς ότι αυτό έγινε παρεμπιπτόντως. «Κατά την πρόθεση», λέει, «Εκείνου που ενεργεί τα πάντα κατά τη βουλή του θελήματός Του». Δηλαδή, τίποτα δεν ενήργησε μεταγενέστερα, αφού είχε διατυπώσει και καθορίσει τα πάντα εξ αρχής. Έτσι ο Ίδιος επιφέρει το τελικό αποτέλεσμα κατά τη βουλή του θελήματός Του. Επομένως, δεν κάλεσε τα έθνη επειδή οι Ιουδαίοι δεν έδωσαν προσοχή, ούτε επειδή αναγκάστηκε, ούτε παρακινούμενος από εκείνους.

Και ο Παύλος πάλι δεν είπε: «Σε εσάς είναι αναγκαίο να λαληθεί ο λόγος», αλλά: «Σε εσάς ήταν αναγκαίο να λαληθεί πρώτα», δείχνοντας ότι κατά δεύτερο λόγο έπρεπε να λαληθεί και σε εμάς. Αυτά δε και γίνονταν και λέγονταν, για να μην έχουν εκείνοι ούτε την αναίσχυντη δικαιολογία ότι παραθεωρήθηκαν, και εξαιτίας αυτού δεν πίστεψαν. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο, παρόλο που ο Χριστός τα προγνώριζε όλα, εντούτοις ήλθε πρώτα προς αυτούς. «Εάν δε το παράπτωμά τους είναι πλούτος του κόσμου, και το ήττημά τους πλούτος των εθνών, πόσο μάλλον το πλήρωμά τους;» Εδώ τους ομιλεί προς χάριν τους. Διότι, έστω και αν αυτοί έπεφταν σε παράπτωμα μύριες φορές, τα έθνη δεν θα σώζονταν εάν δεν επεδείκνυαν πίστη· όπως ακριβώς δεν θα χάνονταν και οι Ιουδαίοι, εάν δεν έδειχναν απιστία και δεν φιλονικούσαν. Αλλά, όπως είπα, τους παρηγορεί τώρα που είναι πεσμένοι, προετοιμάζοντάς τους εκ περισσού να έχουν θάρρος για τη σωτηρία τους, εάν μετανοήσουν. Διότι, λέγει, εάν όταν προσέκρουσαν, τόσοι πολλοί απόλαυσαν τη σωτηρία, και με την αποβολή εκείνων κλήθηκαν τόσοι πολλοί, αναλογίσου τι πρόκειται να συμβεί όταν επιστρέψουν. Διότι δεν είπε: «πόσο μάλλον η επιστροφή τους», ούτε «η μεταβολή τους», ούτε «το κατόρθωμά τους», αλλά: «Πόσο μάλλον το πλήρωμά τους», δηλαδή, όταν όλοι πρόκειται να εισέλθουν.

Διότι, όπως ακριβώς εκείνοι, όταν καταδιώκονταν από τους Ιουδαίους, τότε στρέφονταν προς τα έθνη· έτσι και ο Χριστός, όταν τον αποδίωξαν, τότε πλησίασε και εκείνους, όπως ακριβώς έπραξε και στην περίπτωση της Συροφοινίκισσας γυναίκας. Αυτό δε συνέβη, ώστε να αφαιρεθεί από τους Ιουδαίους κάθε δικαιολογία, και για να μην έχουν το δικαίωμα να λένε ότι, αφού μας εγκατέλειψε, αναχώρησε προς τους απερίτμητους. Γι' αυτόν τον λόγο και οι μαθητές, απολογούμενοι, έλεγαν: «Σε εσάς ήταν αναγκαίο να κηρυχθεί πρώτα ο λόγος του Θεού· επειδή όμως κρίνετε τους εαυτούς σας ανάξιους, ιδού στρεφόμαστε προς τα έθνη»· και ο ίδιος πάλι έλεγε: «Δεν ήλθα παρά μόνο για τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ»· και πάλι: «Δεν είναι καλό να πάρει κανείς τον άρτο των τέκνων και να τον δώσει στα σκυλιά». Επειδή όμως τον αποδίωξαν, άνοιξαν τη θύρα στα έθνη. Και ούτε καν έτσι πηγαίνει πρωτίστως προς αυτούς, αλλά ως περαστικός. Όντας περαστικός, λοιπόν, «ήλθε σε μία πόλη της Σαμάρειας που ονομάζεται Συχάρ, πλησίον του αγρού τον οποίο έδωσε ο Ιακώβ στον γιο του, τον Ιωσήφ· και βρισκόταν εκεί η πηγή του Ιακώβ».

Διότι τα όσα συνέβαιναν τότε ήταν τύπος των μελλόντων, και από τα ίδια τα προοίμια φανερωνόταν ότι τα έθνη θα προλάβουν τον λαό εκείνων. Και πώς, θα πει κάποιος, δεν έλεγε από την αρχή, αλλά μετά από αυτά: «Πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τα έθνη»; Διότι αυτό που συνέβαινε, όπως είπα, ήταν τύπος αυτού που επρόκειτο να γίνει και μια προαναγγελία. Το λογικό επακόλουθο βέβαια ήταν να προσέλθουν πρώτοι οι Ιουδαίοι· επειδή όμως με τη θέλησή τους απαρνήθηκαν τη δική τους ευεργεσία, τα πράγματα εξελίχθηκαν αντίστροφα. Αφού ούτε εδώ έπρεπε να έλθουν οι μάγοι πριν από τους Ιουδαίους, ούτε αυτοί που έρχονταν από τόσο μεγάλη απόσταση να προλάβουν εκείνους που κατοικούσαν δίπλα στην ίδια την πόλη, ούτε αυτοί που δεν είχαν ακούσει τίποτε να προλάβουν εκείνους που είχαν ανατραφεί με τόσες προφητείες. Επειδή όμως αγνόησαν σε υπερβολικό βαθμό τα δικά τους αγαθά, εκείνοι από την Περσία προλαβαίνουν αυτούς που βρίσκονταν στα Ιεροσόλυμα. Αυτό ακριβώς λέει και ο Παύλος: «Σε εσάς ήταν αναγκαίο να κηρυχθεί πρώτα ο λόγος του Κυρίου· επειδή όμως κρίνατε τους εαυτούς σας ανάξιους, ιδού, στρεφόμαστε προς τα έθνη». Διότι, ακόμη κι αν δεν πείθονταν πριν από αυτό, έπρεπε τουλάχιστον, όταν άκουσαν από τους μάγους, να προστρέξουν. Αλλά δεν το θέλησαν· γι' αυτόν τον λόγο, ενώ εκείνοι κοιμούνται, τούτοι τρέχουν μπροστά.

βʹ. Εσύ, όμως, δες και από αυτό το σημείο τη μεγαλοδωρία. «Όσους βρείτε», λέει, «καλέστε τους στους γάμους». Διότι πριν από αυτό, όπως είπα, δίδασκαν και στους Ιουδαίους και στους Έλληνες, παραμένοντας για περισσότερο χρόνο στην Ιουδαία· επειδή όμως εκείνοι επέμεναν να τους επιβουλεύονται, άκουσε τον Παύλο να ερμηνεύει αυτήν την παραβολή και να λέει τα εξής: «Σε εσάς ήταν αναγκαίο να κηρυχθεί πρώτα ο λόγος του Θεού. Επειδή όμως κρίνατε τους εαυτούς σας ανάξιους, ιδού, στρεφόμαστε προς τα έθνη». Γι' αυτό λέει και ο ίδιος: «Ο μεν γάμος είναι έτοιμος, αλλά οι καλεσμένοι δεν ήταν άξιοι». Το γνώριζε, βέβαια, αυτό και πριν από τούτο· αλλά, για να μην τους αφήσει καμία πρόφαση για αναίσχυντη αντιλογία, αν και το γνώριζε, και ήρθε και έστειλε πρώτα σε αυτούς, αφενός αποστομώνοντάς τους, και αφετέρου διδάσκοντας εμάς να εκπληρώνουμε στο ακέραιο όλα όσα εξαρτώνται από εμάς, έστω και αν κανείς δεν πρόκειται να ωφεληθεί. Επειδή, λοιπόν, δεν ήταν άξιοι, «Πηγαίνετε», λέει, «στα σταυροδρόμια, και όσους βρείτε, καλέστε τους»· ακόμη και τους τυχαίους και τους περιφρονημένους. Διότι, επειδή επανειλημμένα έλεγε ότι «οι πόρνες και οι τελώνες θα κληρονομήσουν τον ουρανό», και «οι πρώτοι θα είναι έσχατοι, και οι έσχατοι πρώτοι», αποδεικνύει ότι αυτά γίνονται δικαίως. Αυτό, άλλωστε, πλήγωνε τους Ιουδαίους περισσότερο από όλα και τους ενοχλούσε πιο οδυνηρά και από την ίδια την καταστροφή (της πόλης τους), το να βλέπουν δηλαδή να εισάγονται εκείνοι που προέρχονταν από τα έθνη στα δικά τους αγαθά, και μάλιστα σε πολύ μεγαλύτερα από εκείνα.

Διότι, λαμβάνοντας κατ' αυτόν τον τρόπο κάποια μικρή παρηγοριά, οδηγούνταν στη μετάνοια, τουλάχιστον σε επίπεδο λόγων, έστω κι αν δεν εξελίχθηκε έτσι λόγω του δύσκολου χαρακτήρα τους. «Αλλά με το δικό τους παράπτωμα ήλθε η σωτηρία στα έθνη, για να τους παρακινήσει σε ζηλοτυπία». Ακόμη κι αν δεν είναι αυτή η φύση των πραγμάτων, ωστόσο ομιλεί έτσι παρηγορώντας, όπως είπα, τη μεγάλη τους έκπτωση. Διότι δεν έσφαλαν για τον λόγο αυτόν, δηλαδή για να σωθούν τα έθνη, αλλά επειδή οι ίδιοι απίστησαν, το ευαγγέλιο κηρύχθηκε στα έθνη. Και έπρεπε να εισέλθουν πρώτα αυτοί, και έπειτα τα έθνη. Και αυτό μπορεί κανείς να το διαπιστώσει τόσο από τις παραβολές που υπάρχουν στα Ευαγγέλια, όσο και από αυτά που έλεγε ο Κύριος προς τους αποστόλους, δηλαδή να πηγαίνουν μάλλον προς τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ· διότι η λέξη «μάλλον» φανερώνει ότι εκείνοι έπρεπε να προηγηθούν, και έπειτα οι άλλοι να ακολουθήσουν δεύτεροι. Αλλά και εκείνο που ειπώθηκε από τον Παύλο προς τους Ιουδαίους επιβεβαιώνει εξίσου αυτή τη γνώμη. Ποιο είναι δηλαδή αυτό; «Σε εσάς ήταν αναγκαίο να λαληθεί πρώτα ο λόγος του Θεού». «Εάν δε το παράπτωμά τους έγινε πλούτος του κόσμου, και η ήττα τους πλούτος των εθνών, πόσο μάλλον θα είναι το πλήρωμά τους; Απευθύνομαι δε σε εσάς τα έθνη. Εφόσον, λοιπόν, εγώ είμαι απόστολος των εθνών, δοξάζω τη διακονία μου, μήπως τυχόν παρακινήσω σε ζηλοτυπία τους ομοεθνείς μου και σώσω κάποιους από αυτούς. Διότι, αν η αποβολή τους έφερε την καταλλαγή του κόσμου, τι θα είναι η πρόσληψή τους, αν όχι ζωή εκ νεκρών;»