Πατερικές αναφορές στο ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ 4:32

Μακ. Αν υπάρχει μία θεότητα, και η θεότητα του Πατρός είναι αγέννητη, ενώ του Υιού είναι γεννητή, τότε η θεότητα είναι γεννητοαγέννητη. Ορθ. Γελοίο φρόνημα προέβαλες. Μήπως δηλαδή, επειδή ο άνδρας και η γυναίκα δεν είναι δύο αλλά μία σάρκα, σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου, η σάρκα είναι ανδρόγυνη; Μακ. Αλλά η σάρκα του άνδρα και της γυναίκας προέρχονται από μία υποκείμενη ύλη, τη γη. Ορθ. Εάν λοιπόν λέει η Γραφή για αυτούς που πίστεψαν, «Είχαν μία καρδιά και μία ψυχή», και το πλήθος των πιστών αποτελούνταν από άνδρες και γυναίκες, μήπως η ψυχή ήταν ανδρόγυνη;

ΕΡΩΤΗΣΗ ΠΕ΄. Αν πρέπει να έχει κανείς κάτι δικό του μέσα στην αδελφότητα. ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Αυτό είναι αντίθετο προς τη μαρτυρία που υπάρχει στις Πράξεις των Αποστόλων σχετικά με εκείνους που πίστεψαν, στις οποίες είναι γραμμένο: «Και κανένας δεν έλεγε ότι κάτι από τα υπάρχοντά του ήταν δικό του». Εκείνος, λοιπόν, που λέει ότι κάτι είναι δικό του, κατέστησε τον εαυτό του ξένο προς την Εκκλησία του Θεού και προς την αγάπη του Κυρίου, ο Οποίος δίδαξε και με τον λόγο και με το έργο να θυσιάζει κανείς τη ζωή του για τους φίλους του, πόσο μάλλον τα υλικά αγαθά.

Ούτε βεβαίως θεωρώ σωστό να αποξενωνόμαστε εντελώς από εκείνους που δεν αποδέχονται την πίστη, αλλά να επιδεικνύουμε κάποια μέριμνα για τους άνδρες αυτούς σύμφωνα με τους παλαιούς θεσμούς της αγάπης, και να τους αποστείλουμε επιστολή με κοινή γνώμη, απευθύνοντάς τους κάθε παράκληση με ευσπλαχνία, και, προβάλλοντας την πίστη των Πατέρων, να τους προσκαλέσουμε σε ενότητα. Και εάν μεν τους πείσουμε, να ενωθούμε από κοινού μαζί τους· εάν όμως αποτύχουμε, να αρκεστούμε αναμεταξύ μας, και να εξορίσουμε από το ήθος μας αυτή την αμφιταλάντευση, αναλαμβάνοντας την ευαγγελική και άδολη πολιτεία με την οποία συμβίωναν όσοι προσήλθαν εξαρχής στον Λόγο. «Διότι», λέει, «όσοι πίστεψαν είχαν μία καρδιά και μία ψυχή». Εάν λοιπόν πεισθούν σε εσένα, αυτό είναι το άριστο. Ειδάλλως, αναγνωρίστε τους πολεμοποιούς και πάψτε στο εξής να μας στέλνετε επιστολές περί συμφιλιώσεων.

Δεν παρακαλώ μόνο για τούτους, αλλά και για εκείνους που πιστεύουν σε εμένα μέσω του λόγου τους· ώστε να είναι όλοι ένα, όπως εσύ, Πατέρα, είσαι σε εμένα και εγώ σε εσένα· ώστε και αυτοί να είναι ένα σε εμάς. ΠΡΑΞΕΙΣ. Στο πλήθος δε εκείνων που πίστεψαν η καρδιά και η ψυχή ήταν μία, και κανένας δεν έλεγε ότι κάτι από τα υπάρχοντά του ήταν δικό του, αλλά τα είχαν όλα κοινά. ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ. Διότι, διά της χάριτος που μου δόθηκε, λέγω προς καθέναν που βρίσκεται ανάμεσά σας, να μην έχει υψηλότερο φρόνημα από ό,τι πρέπει να έχει, αλλά να φρονεί με σωφροσύνη· ανάλογα με το μέτρο της πίστης που ο Θεός μοίρασε στον καθένα. Διότι, όπως ακριβώς σε ένα σώμα έχουμε πολλά μέλη, αλλά όλα τα μέλη δεν έχουν την ίδια λειτουργία· έτσι και εμείς οι πολλοί είμαστε ένα σώμα εν Χριστώ, και ο καθένας μας είναι μέλος των άλλων· έχοντας δε διαφορετικά χαρίσματα σύμφωνα με τη χάρη που μας δόθηκε, και τα εξής. ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ Α΄. Σας παρακαλώ δε, διά του ονόματος του Κυρίου Ιησού Χριστού, να λέτε όλοι το ίδιο, και να μην υπάρχουν ανάμεσά σας σχίσματα· να είστε δε καταρτισμένοι με τον ίδιο νου και με την ίδια γνώμη.

Ποιον, λοιπόν, θα νίψεις; Ποιον θα διακονήσεις; Ποιου θα γίνεις ο έσχατος, εάν ζεις ολομόναχος; Και το καλό και τερπνό, δηλαδή η κοινή συμβίωση των αδελφών, την οποία το Άγιο Πνεύμα παρομοιάζει με το μύρο που ευωδιάζει από την κεφαλή του αρχιερέα, πώς θα εκπληρωθεί στην απομονωμένη ζωή; Επομένως, στάδιο πνευματικού αγώνα, και ασφαλής οδός προκοπής, και διαρκής γυμνασία, και εφαρμογή των εντολών του Κυρίου είναι η κοινή κατοίκηση των αδελφών. Αυτή, αφενός έχει ως σκοπό τη δόξα του Θεού, σύμφωνα με την εντολή του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, ο οποίος είπε: «Έτσι ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, για να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς». Αφετέρου, διασώζει τα γνωρίσματα των αγίων που περιγράφονται στις Πράξεις των Αποστόλων, για τους οποίους έχει γραφτεί: «Όλοι δε οι πιστοί ήταν συγκεντρωμένοι στο ίδιο μέρος και τα είχαν όλα κοινά»· και πάλι: «Στο πλήθος των πιστών υπήρχε μία καρδιά και μία ψυχή· και κανένας δεν έλεγε ότι κάτι από τα υπάρχοντά του ήταν αποκλειστικά δικό του, αλλά τα είχαν όλα κοινά».

ΕΡΩΤΗΣΗ ΛΒʹ. Πώς πρέπει να διακείμεθα απέναντι στους κατά σάρκα συγγενείς. ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Πρέπει βεβαίως εκείνοι που έγιναν άπαξ δεκτοί στην αδελφότητα, να μην τους επιτρέπεται από τον προεστώτα να περισπώνται σε τίποτε απολύτως· ούτε με την πρόφαση της επισκέψεως στους συγγενείς να αναχωρούν από τους αδελφούς και να διάγουν ζωή χωρίς μάρτυρες, ούτε να τους συγχωρείται να αναλαμβάνουν φροντίδες για την προστασία των κατά σάρκα συγγενών τους. Διότι, σε γενικές γραμμές, ο λόγος (του Θεού) αποδοκιμάζει να λέγεται μέσα στην αδελφότητα το «δικό μου» και το «δικό σου»· διότι, λέγει, «όλων εκείνων που πίστεψαν, η καρδιά και η ψυχή ήταν μία· και κανένας δεν έλεγε ότι κάτι από τα υπάρχοντά του ήταν δικό του». Οι κατά σάρκα γονείς ή αδελφοί κάποιου λοιπόν, εάν μεν ζουν κατά Θεόν, ας φροντίζονται από όλους μέσα στην αδελφότητα, ως κοινοί πατέρες ή συγγενείς.

Και εφόσον για τους αγίους στις Πράξεις πολλές φορές μαρτυρείται, για τους οποίους έχει γραφτεί, άλλοτε μεν ότι «το πλήθος εκείνων που πίστεψαν είχε μία καρδιά και μία ψυχή», άλλοτε δε ότι «όλοι όσοι πίστεψαν βρίσκονταν στο ίδιο μέρος και τα είχαν όλα κοινά», είναι προφανές ότι δεν υπήρχε καμία διάσταση μεταξύ τους, ούτε ζούσε ο καθένας εξαρτώμενος από τη δική του εξουσία, αλλά όλοι καθοδηγούνταν από μία και την αυτή φροντίδα. Και αυτά συνέβαιναν σε ένα σύνολο πέντε χιλιάδων τον αριθμό, μεταξύ των οποίων ίσως δεν ήταν λίγα εκείνα που, κατά τον ανθρώπινο λογισμό, φαίνονταν να εμποδίζουν τη μεταξύ τους συνάφεια. Όπου, όμως, ο αριθμός αυτών που βρίσκονται σε κάθε κώμη είναι τόσο μειωμένος, ποιος λόγος επιτρέπει να παραμένουν χωρισμένοι ο ένας από τον άλλον;

Έπειτα, εφόσον ο ίδιος ο μονογενής Υιός του Θεού, ο Κύριος και Θεός μας Ιησούς Χριστός, μέσω του οποίου έγιναν τα πάντα, διακηρύσσει: «Κατέβηκα από τον ουρανό, όχι για να κάνω το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα του Πατέρα που με έστειλε»· και ότι «Από τον εαυτό μου δεν κάνω τίποτα»· και, «Έλαβα εντολή για το τι να πω και τι να λαλήσω»· και εφόσον το Άγιο Πνεύμα, το οποίο διανέμει μεν τα μεγάλα και θαυμαστά χαρίσματα και ενεργεί τα πάντα σε όλους, δεν λαλεί τίποτα από τον εαυτό του, αλλά λαλεί όσα ακούσει από τον Κύριο· πώς δεν είναι κατά πολύ περισσότερο αναγκαίο ολόκληρη η Εκκλησία του Θεού, αγωνιζόμενη να τηρεί την ενότητα του πνεύματος διά του συνδέσμου της ειρήνης, να εκπληρώνει εκείνο που αναφέρεται στις Πράξεις, ότι «Το πλήθος εκείνων που πίστεψαν είχε μία καρδιά και μία ψυχή»; Χωρίς δηλαδή κανένας να προβάλλει το δικό του θέλημα, αλλά όλοι μαζί να αναζητούν εντός του ενός Αγίου Πνεύματος το θέλημα του ενός Κυρίου, του Ιησού Χριστού, ο οποίος είπε: «Κατέβηκα από τον ουρανό, όχι για να κάνω το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα του Πατέρα που με έστειλε»· προς τον Οποίο λέει: «Δεν παρακαλώ μόνο για τούτους, αλλά και για εκείνους που θα πιστέψουν σε εμένα μέσω του λόγου τους, ώστε να είναι όλοι ένα».

«Και εγώ την δόξα που μου έδωσες την έδωσα σε αυτούς, για να είναι ένα, καθώς εμείς είμαστε ένα· εγώ μέσα σε αυτούς και εσύ μέσα σε εμένα, για να είναι σε απόλυτη ενότητα τέλειοι.» Β. Αν λοιπόν ισχυρίζονταν ότι η ενότητα του Υιού προς τον Πατέρα είναι ίσως τέτοια, όπως ακριβώς θα μπορούσε να νοηθεί και στην δική μας περίπτωση, τι άραγε θα συμπεράνουμε; Διότι είναι γεγραμμένο ότι «Το πλήθος όσων πίστεψαν είχε μία καρδιά και μία ψυχή.» Διότι, ενώ υπήρχαν πάρα πολλές ψυχές συνολικά, είπε ότι όλων έγιναν μία, μη ορίζοντας το όνομα και το πράγμα της ενώσεως με βάση την ίδια την φύση, αλλά αποδίδοντάς το μάλλον στις αδιάσπαστες ροπές των θελημάτων και στο να έχουν μία και την αυτή σκέψη και βούληση. Και επειδή ο Υιός συμφωνεί και είναι ομόφρων σε όλα με τον Πατέρα, για αυτόν τον λόγο είναι και ένα με αυτόν. Διότι αυτά φλυαρούν συνεχώς εκείνοι οι άθλιοι. Α. Αλλά, αφού γέμισαν αμέσως τον δικό τους νου με ηλιθιότητα που έχει φτάσει ήδη στο άκρο και στο ανώτατο σημείο, θα συλληφθούν και σε αυτό πάλι. Διότι κανένα από τα άτοπα νοήματα, όπως φαίνεται, δεν είναι τόσο ανίσχυρο και καταρριμμένο, το οποίο να μην κυριεύει τον νου των ασύνετων, και μάλιστα χωρίς κόπο. «Διότι ο μωρός θα πει μωρίες, και η καρδιά του θα σκεφτεί μάταια πράγματα, για να πει πλάνες εναντίον του Κυρίου,» σύμφωνα με τα γεγραμμένα.

Από τον δεύτερο τόμο του Κυρίλλου στην Προς Εβραίους επιστολή. «Ισχυριζόμενοι ότι είναι σοφοί, έγιναν μωροί» σύμφωνα με τα γεγραμμένα. Διότι, διαχωρίζοντας τις δύο φύσεις μεταξύ τους, και παρουσιάζοντάς μας την καθεμία ξεχωριστά και ασύνδετη με την άλλη, ισχυρίζονται ότι η ένωση έγινε μόνο στα πρόσωπα. Και μάλιστα σαν να πρόκειται για απλή συναίνεση, ταύτιση βουλήσεων και κλίσεις των θελημάτων. Σύμφωνα ίσως με εκείνο που έχει γραφτεί στις Πράξεις των Αγίων Αποστόλων: «Και το πλήθος εκείνων που πίστεψαν είχε μία καρδιά και μία ψυχή». Διότι, ενώ ο καθένας από εκείνους που πίστεψαν είναι αποχωρισμένος από τους άλλους ως προς τον λόγο της δικής του υπόστασης, λέγεται ότι η ψυχή και η καρδιά όλων είναι μία σε ό,τι αφορά την ταύτιση της βούλησης και την ενότητα της πίστεως. Άραγε λοιπόν, έχουν αποφασίσει και αυτοί να ομολογούν την ένωση των προσώπων με αυτόν τον τρόπο; Και μετά από λίγα: Και δεν λέμε βέβαια ότι η φύση του Θεού Λόγου έχει περιοριστεί μέσα στο ανθρώπινο σώμα, διότι το θείο είναι απεριόριστο. Έπειτα προσθέτει: Θα δει κανείς στον Χριστό το ανθρώπινο στοιχείο να είναι τέλειο, σύμφωνα με τον λόγο της δικής του φύσης, και ομοίως τέλειος είναι και ο Λόγος που γεννήθηκε από τον Θεό. Εντούτοις, θα ομολογήσει έναν Χριστό και Υιό και από τα δύο, χωρίς να συνθέτει την οικονομία μόνο με την ένωση των προσώπων, αλλά μάλλον ενώνοντας τις φύσεις σε μία, με τρόπο άρρητο και υπέρλογο, όπως ο ίδιος ο Θεός γνωρίζει.

Θέλει βεβαίως οι μαθητές να διατηρούνται στην ένωση της ομόνοιας και της κοινής θέλησης, ενοποιούμενοι μεταξύ τους με την ψυχή και το πνεύμα και με τον κανόνα της ειρήνης και της φιλαλληλίας, ώστε να συσφίγγονται σε έναν αδιάρρηκτο δεσμό αγάπης, και η ένωσή τους να προχωρήσει σε τέτοιο βαθμό, ώστε η κατά προαίρεση συνάφειά τους να γίνει εικόνα της φυσικής ενότητας που νοείται μεταξύ Πατρός και Υιού. Να είναι δηλαδή αδιάσπαστη και σταθερή, χωρίς να παρασύρεται σε διαφωνία θελημάτων από κανένα απολύτως από τα πράγματα του κόσμου, δηλαδή από τις φιληδονίες, αλλά μάλλον να διατηρεί ακέραιη τη δύναμη της αγάπης, μέσα στην ενότητα της ευσέβειας και του αγιασμού· πράγμα το οποίο και συνέβη. Διότι, όπως διαβάζουμε στις Πράξεις των Αποστόλων: «Το πλήθος των πιστών είχε μία καρδιά και μία ψυχή», προφανώς μέσα στην ένωση του Πνεύματος. Διότι αυτό ακριβώς είναι και εκείνο που πάλι ειπώθηκε από τον Παύλο: «Ένα σώμα και ένα πνεύμα»· «διότι οι πολλοί είμαστε ένα σώμα εν Χριστώ, αφού όλοι μετέχουμε από τον έναν άρτο», και όλοι έχουμε χρισθεί με το ένα Πνεύμα, αυτό του Χριστού. Εφόσον λοιπόν επρόκειτο να γίνουν σύσσωμοι, και να συμμετάσχουν στο ένα και το αυτό Πνεύμα, θέλει τους μαθητές του να διατηρούνται σε μια ενότητα πνεύματος που σε καμία περίπτωση δεν διασπάται και σε μια αδιάρρηκτη ομόνοια.

Κατέστρεψαν στ' αλήθεια τη Σιών με αίματα. Διότι σκότωσαν τους προφήτες, και σε αυτούς πρόσθεσαν και τον Δεσπότη των όλων, εννοώ δηλαδή τον Χριστό. Διότι, ενώ ήταν οικοδόμοι της Σιών, τον αποδοκίμασαν, μολονότι ο Θεός έλεγε ξεκάθαρα: «Ιδού, θέτω στα θεμέλια της Σιών λίθο εκλεκτό, ακρογωνιαίο, έντιμο, και όποιος πιστεύει σε αυτόν δεν θα καταισχυνθεί». Αλλά, όπως είπα, οι οικοδόμοι της Σιών αποδοκίμασαν τον εκλεκτό και έντιμο λίθο. Εντούτοις, αυτός τέθηκε ως κεφαλή γωνίας. Διότι ο Χριστός βασίλευσε σε εμάς και σε όσους προέρχονται από την περιτομή, τους οποίους και έχτισε «σε έναν νέο άνθρωπο, φέρνοντας ειρήνη διά του σταυρού» και συνδέοντάς τους σαν μια γωνία σε ομοψυχία εν Πνεύματι. Διότι είναι γραμμένο ότι «το πλήθος των πιστών είχε μία καρδιά και μία ψυχή». Επειδή λοιπόν έγιναν σύμμορφοι μέσω του αγιασμού και της πίστης με τον ακρογωνιαίο και εντιμότατο λίθο, σωστά και σοφά τους γράφει ο θεσπέσιος Πέτρος: «και εσείς ως ζωντανοί λίθοι οικοδομείστε ως πνευματικός οίκος» «σε άγιο ναό, σε κατοικητήριο του Θεού εν Πνεύματι»· διότι ο Χριστός κατοίκησε στις καρδιές των πιστών.

Διότι, επειδή αφενός κάποιοι παρασύρθηκαν από την πλεονεξία στη μέθη και αφετέρου άλλοι αγνόησαν τον Θεό που ενανθρώπησε για τη σωτηρία των πάντων, ο Δημιουργός των πάντων προσφέρει πλουσιοπάροχα το έλεός Του και στους δύο, και για χάρη μας επιτέλεσε θαύματα ανάμεσά μας. Διότι διασώθηκε αφενός η καταπιεσμένη, δηλαδή το άλλοτε τεθλιμμένο πλήθος των πεπλανημένων, το οποίο είχε πλέον περιέλθει σε τέτοιο βαθμό ταλαιπωρίας από τον σατανά που το καταπίεζε, ώστε να αποβάλει κάθε ζωτική ικμάδα· διότι ο πλανώμενος νους είναι νεκρός. Θα γίνει αφετέρου δεκτή και η απωθημένη Συναγωγή των Ιουδαίων. Διότι αυτή μεν φέρθηκε με ασέβεια απέναντι στον Χριστό· γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο είχε δικαίως αποπεμφθεί, απομακρύνθηκε από την ελπίδα και στερήθηκε την οικειότητα με τον Χριστό· όμως ελεήθηκε και αυτή· διότι θα κληθεί σε μετάνοια και στην μέσω της πίστεως κάθαρση στους έσχατους καιρούς. Θα γίνουν λοιπόν καύχημα και ονομαστοί και θα βρίσκονται πάρα πολύ μακριά από την αισχύνη. Και ποιοι είναι λοιπόν αυτοί, παρά βεβαίως οι δύο λαοί, οι οποίοι δεν είναι πλέον διαιρεμένοι και δεν έχουν ασυμβίβαστη γνώμη μεταξύ τους, ούτε είναι χωρισμένοι ως προς τις αντιλήψεις περί Θεού, όπως άλλοτε, αλλά είναι στέρεα ενωμένοι μέσω του Πνεύματος προς την ομοψυχία και συγχρόνως την ομοπιστία. Διότι είναι γραμμένο: «Και το πλήθος των πιστών είχε μία καρδιά και μία ψυχή».

ΑΛΛΟ. Συνήθεια του Σωτήρα Χριστού είναι να προβάλλει πάντοτε τα αγαθά που του ανήκουν εκ φύσεως και να προστάζει να εξομοιωνόμαστε με αυτά, αναπλάθοντάς μας έτσι σύμφωνα με τη θεία εικόνα, κατά την οποία έχουμε και δημιουργηθεί. Όταν λοιπόν θέλει να διδάξει και εμάς να είμαστε πράοι, λέει: «Μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά». Και όταν μαθαίνοντας από αυτόν γίνουμε πράοι, δεν εξομοιωνόμαστε καθόλου μαζί του ως προς τη φύση, αλλά μόνο ως προς το σχήμα της πραότητας. Επομένως, όταν λέει για εμάς: «Για να είναι ένα, όπως εμείς είμαστε ένα», λαμβάνοντας το παράδειγμα από τον εαυτό του, δεν το λέει αυτό για να γίνουμε ένα ως προς τη φύση σε σχέση με τον Θεό, αλλά για να γίνουμε και εμείς ένα αναμεταξύ μας μέσω της ομοψυχίας και του κοινού φρονήματος, όπως ακριβώς εκείνος είναι ένα κατά φύση με τον Πατέρα, λαμβάνοντας τη φυσική ταυτότητα του Πατέρα προς τον Υιό ως εικόνα της αδιάσπαστης ομόνοιας, η οποία μπορεί να μας κάνει ένα σώμα και μία ψυχή. Διότι έτσι έχει γραφτεί για εκείνους που πίστεψαν, ότι «το πλήθος αυτών που πίστεψαν είχε μία καρδιά και μία ψυχή».

Προσφέρουμε δε και εμείς τον αίνο ως πλήθος μέσα στις εκκλησίες, με ενότητα πνεύματος, και όντας συνενωμένοι σαν ένα σώμα και μία ψυχή μέσω της πίστεως· διότι είναι γεγραμμένο ότι «Το δε πλήθος των πιστών είχε μία καρδιά και μία ψυχή.» Αναπέμπουμε όμως τις δοξολογίες και ο καθένας ξεχωριστά, πολλές φορές ενώ ησυχάζουμε στο σπίτι, και την ημέρα και τη νύχτα· και αυτή η πράξη αποτελεί διαρκή συνήθεια για τους ευσεβείς.

Επομένως και εμείς, αδελφοί, οφείλουμε να κρατήσουμε μέχρι τέλους την ίδια οδό, στην οποία και στρατευθήκαμε. Είσαι ησυχαστής; Αναλογίσου αυτούς που είναι κλεισμένοι στις φυλακές, ότι δεν είναι μόνο κλεισμένοι, αλλά φέρουν και σίδερα γύρω από τον λαιμό τους, ενώ άλλοι είναι δεμένοι στο ξύλο. Είσαι ερημίτης; Αναλογίσου τους βοσκούς των προβάτων, τι κινδύνους υπομένουν στις ερήμους και στα βουνά, πώς τον μεν χειμώνα ταλαιπωρούνται από το ψύχος, το δε καλοκαίρι κατακαίγονται από τις ακτίνες του ηλίου. Είσαι σε κοινόβιο; Σκέψου το γεγραμμένο: «του δε πλήθους όσων πίστεψαν η ψυχή και η καρδιά ήταν μία, και κανείς δεν έλεγε ότι κάτι από τα υπάρχοντά του ήταν δικό του, αλλά όλα τους ήταν κοινά». Πλέκεις σχοινιά; Αναλογίσου αυτούς που πλέουν στη θάλασσα· διότι αυτοί, παλεύοντας με τα κύματα, μεταχειρίζονται την ίδια τέχνη. Κατασκευάζεις μικρά καλαθάκια, τα λεγόμενα μαλάκια;

Διότι, εάν όλων των πιστών η ψυχή και η καρδιά ήταν μία, και κανένας δεν έλεγε ότι κάτι είναι δικό του, αλλά όλα τους ήταν κοινά, και όσοι ήταν ιδιοκτήτες κτημάτων τα πουλούσαν και τα απέθεταν στα πόδια των αποστόλων, και γινόταν διαμοιρασμός στον καθένα, ανάλογα με την ανάγκη που είχε· είναι φανερό πώς αυτοί όλη την ημέρα ελεούσαν και δάνειζαν: «Απομακρύνσου από το κακό, και πράξε το αγαθό».

Ακούς πώς φαινομενικά το γράμμα δηλώνει ασυμφωνία, επειδή ο μεν θέλει, 〈ο δε δεν θέλει〉. Διότι το ότι μεν ο Πατέρας ήθελε, είναι φανερό από το γεγονός ότι αυτό που ήθελε έγινε· το ότι δε ο Υιός δεν ήθελε, είναι φανερό από όσα ζητά να αποφύγει. Και πάλι λέει: «δεν ζητώ το δικό μου θέλημα αλλά το θέλημα του Πατέρα που με έστειλε». Πώς λοιπόν λέει 〈ότι ο Σωτήρας λόγω της απόλυτης συμφωνίας σε όλα είπε〉 〈«εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα»〉; Και μετά από λίγο προσθέτει: πώς μπορεί ο Υιός να έχει 〈συμφωνία〉 με τον Πατέρα, ή ο Πατέρας με τον Υιό, όταν ο Υιός λέει «όλα όσα έχει ο Πατέρας είναι δικά μου»; Διότι το να λέει «όλα όσα έχει ο Πατέρας είναι δικά μου» ήταν ξεκάθαρο γνώρισμα ότι ο Υιός ενεργούσε πλεονεκτικά προς τον Πατέρα. Γι' αυτόν τον λόγο, παραλείποντας να πει ότι όλα όσα έχει ο Πατέρας είναι κοινά, είπε «όλα όσα έχει ο Πατέρας είναι δικά μου». Αν και δεν ήταν χαρακτηριστικό εκείνου που βρίσκεται σε συμφωνία να μιλά έτσι, αλλά να λέει: όλα όσα έχει ο Πατέρας είναι κοινά. Διότι, εάν οι Πράξεις των Αποστόλων, επαινώντας τη συμφωνία εκείνων που προσέρχονταν τότε στην πίστη, ανέφεραν «όλα ήταν σε αυτούς κοινά», και εφόσον για τους ανθρώπους που μπορούν να συμφωνούν οφείλει κανείς να θεωρεί ότι όλα είναι κοινά, πόσο μάλλον έπρεπε ο Πατέρας και ο Υιός να μετέχουν σε τέτοια κοινωνία, διαχωρισμένοι όντες σε δύο υποστάσεις;

Και πρόσεξε· δεν είπαν: «Σύντριψέ τους, κατάβαλέ τους», αλλά τι; «Και δώσε στους δούλους σου να κηρύττουν τον λόγο σου με κάθε παρρησία». Έτσι ας μάθουμε να προσευχόμαστε και εμείς. Και όμως, από πόσον θυμό δεν θα γέμιζε κανείς, εάν έπεφτε σε ανθρώπους που επιχειρούσαν να τον θανατώσουν και εκτόξευαν τέτοιες απειλές; Από πόση απέχθεια δεν θα πλημμύριζε; Αλλά δεν έπραξαν έτσι αυτοί οι άγιοι. «Ενώ απλώνεις το χέρι σου για θεραπεία, και γίνονται σημεία και τέρατα διά του ονόματος του αγίου Παιδός σου Ιησού». Εάν διά του ονόματος εκείνου γίνονται αυτές οι ενέργειες, μεγάλη θα είναι η παρρησία, λέγει. «Και αφού προσευχήθηκαν, σείστηκε ο τόπος στον οποίο ήταν συγκεντρωμένοι». Αυτό υπήρξε το τεκμήριο ότι εισακούσθηκαν και ότι τους επισκέφθηκε ο Θεός. «Και γέμισαν άπαντες από Πνεύμα Άγιο». Τι σημαίνει «γέμισαν»; Σημαίνει ότι «αναζωπυρώθηκαν από το Πνεύμα». Διότι αναζωπυρωνόταν μέσα τους το χάρισμα. «Και κήρυτταν τον λόγο του Θεού με παρρησία». «Στο δε πλήθος των πιστών, η καρδιά και η ψυχή ήταν μία». Βλέπεις ότι μαζί με τη χάρη του Θεού συνεισέφεραν και όσα εξαρτώνταν από τους ίδιους; Διότι παντού πρέπει να το παρατηρεί κανείς αυτό, ότι δηλαδή μαζί με τη χάρη του Θεού επιδεικνύουν και τα δικά τους έργα· όπως ακριβώς έλεγε ο Πέτρος: «Αργύριο και χρυσίο δεν έχω». Εκείνο, λοιπόν, που είπε πρωτύτερα, ότι δηλαδή «ήσαν όλοι επί το αυτό», το ίδιο δηλώνει και πάλι εδώ λέγοντας, ότι «στο πλήθος των πιστών η καρδιά και η ψυχή ήταν μία».

Διότι πρόκειται να προχωρήσει στη διήγηση για τη Σαπφείρα και τον Ανανία. Γι' αυτό, θέλοντας να καταδείξει τη μιαρότητα εκείνων, αναφέρεται πρώτα στην αρετή των υπολοίπων. Πες μου, λοιπόν, η αγάπη γέννησε την ακτημοσύνη ή η ακτημοσύνη την αγάπη; Σε εμένα φαίνεται ότι η αγάπη γέννησε την ακτημοσύνη, η οποία μάλιστα και τη σύσφιγγε ακόμη περισσότερο. Άκουσε δε και τι λέει: Όλων η καρδιά και η ψυχή ήταν μία. Ιδού, καρδιά και ψυχή είναι το ίδιο. Και κανένας δεν έλεγε ότι κάποιο από τα υπάρχοντά του ήταν δικό του, αλλά τα πάντα ήταν κοινά μεταξύ τους.

Εξάλλου, αυτό οφειλόταν και στην οργή εναντίον εκείνων· διότι αυτούς τους γέμισε με Πνεύμα. Πρόσεξε, και οι απόστολοι μετά την προσευχή πληρούνται από Πνεύμα. Και μεγάλη χάρη, λέει, υπήρχε σε όλους αυτούς· διότι δεν υπήρχε κανένας ενδεής ανάμεσά τους. Βλέπεις ότι είναι μεγάλη η δύναμη του πράγματος, εφόσον βέβαια και εκεί υπήρχε ανάγκη από αυτήν; Διότι αυτή είναι η προϋπόθεση των αγαθών, την οποία μνημονεύει για δεύτερη φορά, προτρέποντας τους πάντες στην περιφρόνηση των χρημάτων· λέγοντας προηγουμένως μεν ότι «Κανένας δεν έλεγε πως κάτι από τα υπάρχοντά του ήταν δικό του», εδώ δε ότι «Δεν υπήρχε κανένας ενδεής ανάμεσά τους».

Δ'. Δες πόσα μέσα δημιουργίας φιλικών δεσμών επινόησαν οι έξωθεν: τη συντεκνία, τη γειτονία, τις συγγένειες. Αλλά τα δικά μας είναι ανώτερα από όλα αυτά· η τράπεζα αυτή είναι περισσότερο σεβαστή. Πολλοί όμως από όσους προσερχόμαστε σε αυτήν ούτε καν γνωριζόμαστε μεταξύ μας. «Το μεγάλο πλήθος το προκαλεί αυτό», λέει κάποιος. Καθόλου, η δική μας νωθρότητα φταίει. Τρεις χιλιάδες και πέντε χιλιάδες ήταν τότε οι πιστοί, και όλοι είχαν μία ψυχή· τώρα όμως ο καθένας αγνοεί τον αδελφό του, και δεν ντρέπεται να ρίχνει την ευθύνη στο μεγάλο πλήθος. Εκείνος βέβαια που έχει πολλούς φίλους, είναι ακατανίκητος από όλους, είναι πιο ισχυρός και από κάθε τύραννο. Δεν προστατεύουν τόσο πολύ εκείνον οι σωματοφύλακες, όσο προστατεύουν αυτόν οι φίλοι του· και αυτός είναι ενδοξότερος από εκείνον. Διότι ο μεν φυλάσσεται από τους δούλους του, ενώ ο δε από τους ομοτίμους του· και ο μεν από ανθρώπους που ενεργούν ακούσια και τον φοβούνται, ενώ ο άλλος από ανθρώπους που ενεργούν εκούσια και δεν φοβούνται· και μπορεί να δει κανείς ένα πράγμα θαυμαστό: ο ένας να βρίσκεται μέσα στους πολλούς, και οι πολλοί μέσα στον έναν. Και όπως ακριβώς στην κιθάρα οι φθόγγοι είναι μεν διαφορετικοί, αλλά η μουσική συμφωνία είναι μία, και ένας είναι ο μουσικός που χειρίζεται την κιθάρα· έτσι και εδώ, κιθάρα είναι η ίδια η αγάπη, και φθόγγοι που ηχούν είναι τα φιλικά λόγια που προφέρονται μέσω της αγάπης, καθώς όλοι εκπέμπουν μία και την αυτή αρμονία και συμφωνία· και ο μουσικός είναι η δύναμη της αγάπης· αυτή κρούει τη γλυκιά μελωδία.

Διότι, όπου υπάρχει το «δικό μου» και το «δικό σου», εκεί υπάρχει κάθε μορφή σύγκρουσης και αφορμή φιλονικίας· όπου όμως αυτό δεν υπάρχει, εκεί πρυτανεύουν με απόλυτη τελειότητα τα της ομόνοιας και τα της ειρήνης. Και για να το κατανοήσεις, άκουσε τι λέει ο μακάριος Λουκάς για εκείνους που από την αρχή προσήλθαν στην πίστη. Ήταν, λέει, η καρδιά και η ψυχή όλων μία· όχι επειδή είχαν όλοι μία ψυχή (διότι πώς θα γινόταν αυτό, εφόσον βρίσκονταν σε διαφορετικά σώματα;), αλλά για να μας υποδείξει την ισχυρή ομόνοιά τους. Και αν ο δίκαιος δεν ήταν υπερβολικά μακρόθυμος και δεν γνώριζε να σκέφτεται με πνευματική σύνεση, θα είχε οργιστεί και θα του είχε πει: Προς τι αυτή η τόσο μεγάλη αυθάδεια; Δηλαδή τόλμησαν οι δικοί σου άνθρωποι να ανοίξουν το στόμα τους εναντίον των δικών μου; Και δεν αναλογίστηκαν πόσο μεγάλη είναι η διαφορά αναμεσά μας; Διότι από πού απέκτησες εσύ όλη αυτήν την περιουσία;

Όπως ακριβώς η κεφαλή, έτσι και το σώμα· το μεν σώμα προσφέρει σε αυτήν για διακονία τα χέρια, τα πόδια και όλα τα υπόλοιπα μέλη, εκείνη δε προνοεί γι' αυτό, έχοντας μέσα της κάθε αίσθηση. Δεν υπάρχει τίποτα καλύτερο από αυτήν τη συζυγία. Και πώς θα μπορούσε να υπάρξει αγάπη, λέει, όταν υπάρχει φόβος; Μάλιστα, ακριβώς τότε μπορεί να υπάρξει. Διότι εκείνη που φοβάται, αγαπά κιόλας· εκείνη που αγαπά, φοβάται ως κεφαλή και αγαπά ως μέλος, επειδή και η κεφαλή είναι μέλος ολόκληρου του σώματος. Γι' αυτόν τον λόγο, τη μεν υπέταξε, τον δε τοποθέτησε επικεφαλής, ώστε να υπάρχει ειρήνη. Διότι όπου υπάρχει ισοτιμία, δεν θα μπορούσε ποτέ να υπάρξει ειρήνη, ούτε εάν η οικία κυβερνάται δημοκρατικά ούτε εάν είναι όλοι άρχοντες, αλλά είναι ανάγκη να υπάρχει μία αρχή. Και αυτά ισχύουν παντού στα σωματικά πράγματα· διότι εάν οι άνθρωποι είναι πνευματικοί, θα υπάρξει ειρήνη. Πεντακισχίλιες ήταν οι ψυχές, και κανένας δεν έλεγε ότι κάτι από τα υπάρχοντά του ήταν δικό του, αλλά υποτάσσονταν ο ένας στον άλλον. Αυτό είναι δείγμα συνέσεως και φόβου Θεού. Τον τρόπο λοιπόν της αγάπης τον έδειξε, τον τρόπο όμως του φόβου όχι πλέον.

Τι σημαίνει το «να μην εγκαταλείπουμε τη σύναξή μας»; Γνωρίζει ότι είναι μεγάλη η δύναμη που προέρχεται από τη συναναστροφή και τη σύναξη. Διότι λέει: «Όπου είναι δύο ή τρεις συγκεντρωμένοι στο όνομά μου, εκεί είμαι κι εγώ ανάμεσά τους»· και πάλι: «Για να είναι ένα, όπως κι εμείς είμαστε ένα»· και πάλι: «Όλων η καρδιά και η ψυχή ήταν μία». Και όχι μόνο γι' αυτό, αλλά επειδή και η αγάπη αυξάνεται μέσω της σύναξης· και όταν η αγάπη αυξάνεται, είναι ανάγκη να ακολουθούν και τα έργα του Θεού. «Και γινόταν», λέει, «θερμή προσευχή από τον λαό». «Όπως συνηθίζουν μερικοί». Εδώ όχι μόνο συμβούλευσε, αλλά και έψεξε. «Και ας φροντίζουμε», λέει, «ώστε να παρακινούμε ο ένας τον άλλον σε αγάπη και καλά έργα». Γνωρίζει ότι και αυτό προέρχεται από τη σύναξή τους. Διότι, όπως ακριβώς ο σίδηρος ακονίζει τον σίδηρο, έτσι και η συναναστροφή αυξάνει την αγάπη. Αν δηλαδή η πέτρα που τρίβεται με πέτρα βγάζει φωτιά, πόσο μάλλον η ψυχή όταν σμίγει με άλλη ψυχή; Πρόσεξε: δεν λέει «για να προκαλέσει ζήλο», αλλά «για παρακίνηση σε αγάπη». Τι σημαίνει «για παρακίνηση σε αγάπη»; Το να αγαπά και να αγαπιέται κανείς περισσότερο. Και προσθέτει: «και σε καλά έργα», ώστε να αποκτήσουν ζήλο· και δικαιολογημένα. Διότι, αν η πράξη, λέει, έχει μεγαλύτερη δύναμη για διδασκαλία από τα λόγια, τότε έχετε κι εσείς ανάμεσά σας πολλούς δασκάλους που διδάσκουν με τα έργα τους. Τι σημαίνει το «ας προσερχόμαστε με αληθινή καρδιά»;

Ιδού, η λέξη «μία» έχει ειπωθεί αναφορικά με την ομόνοια· ιδού, οι πολλές λέγονται μία. Έτσι συνέβαινε και παλαιά: «Η καρδιά όλων», λέγει, «και η ψυχή ήταν μία». «Συναθλούντες για την πίστη του Ευαγγελίου». Άραγε λέγει «συναθλούντες» μεταξύ τους, σαν να είναι η πίστη που αθλείται; Πώς θα μπορούσε να έχει λογική αυτό; Διότι, μήπως πάλευαν ο ένας εναντίον του άλλου;

Τότε λοιπόν η καρδιά και η ψυχή όλων ήταν μία, και κανένας δεν έλεγε ότι κάτι από τα υπάρχοντά του ήταν δικό του, αλλά τα είχαν όλα κοινά, και μοιράζονταν στον καθένα, ανάλογα με την ανάγκη που είχε ο καθένας, και ζούσαν βίο αγγελικό. Και αν αυτό γίνει τώρα, θα μεταστρέψουμε ολόκληρη την οικουμένη ακόμη και χωρίς θαύματα. Προς το παρόν όμως, όσοι επιθυμούν να σωθούν, ας προσέξουν τις Γραφές· διότι εκεί θα βρουν και αυτά, και κατορθώματα μεγαλύτερα από αυτά. Διότι και οι ίδιοι οι διδάσκαλοι τα ξεπερνούσαν, ζώντας μέσα σε πείνα και δίψα και γυμνότητα. Εμείς αντίθετα θέλουμε να απολαμβάνουμε πολλή πολυτέλεια, ανάπαυση και άνεση. Όχι όμως εκείνοι, αλλά διακήρυτταν: «Μέχρι αυτήν την ώρα και πεινάμε και διψάμε και στερούμαστε ενδυμάτων και ραπιζόμαστε και δεν έχουμε μόνιμη κατοικία». Και ο μεν ένας έτρεχε από την Ιερουσαλήμ μέχρι το Ιλλυρικό, ο άλλος στη χώρα των Ινδών, ο άλλος στη χώρα των Μαυριτανών, και άλλος σε άλλα μέρη της οικουμένης· εμείς όμως δεν τολμάμε ούτε από την πατρίδα μας να βγούμε, αλλά αναζητούμε την πολυτέλεια, τα λαμπρά σπίτια και κάθε άλλη αφθονία. Ποιος άραγε από εμάς πείνασε ποτέ για τον λόγο του Θεού; Ποιος βρέθηκε στην έρημο; Ποιος πραγματοποίησε μακρινή αποδημία; Ποιος από τους διδασκάλους βοήθησε άλλους, ζώντας από την εργασία των χεριών του; Ποιος υπέμεινε καθημερινό θάνατο; Εξαιτίας όλων αυτών, ακόμη και εκείνοι που βρίσκονται μαζί μας γίνονται περισσότερο ράθυμοι.

Έτσι τα είχαν όλα, και δεν είχαν τίποτα. Διότι δεν θεωρούσαν τίποτα από τα υπάρχοντά τους ως αποκλειστικά δικό τους· γι' αυτό όλα ήταν δικά τους. Επειδή εκείνος που θεωρεί τα αγαθά κοινά, δεν θα χρησιμοποιήσει μόνο τα δικά του, αλλά και των άλλων ως δικά του· ενώ εκείνος που τα διαχωρίζει και καθιστά τον εαυτό του κύριο μόνο των δικών του αγαθών, δεν θα είναι κύριος ούτε αυτών. Και αυτό γίνεται φανερό από ένα παράδειγμα. Εκείνος που δεν κατέχει απολύτως τίποτα, ούτε οικία ούτε τράπεζα ούτε περιττό ένδυμα, αλλά για χάρη του Θεού τα έχει στερηθεί όλα, χρησιμοποιεί τα κοινά ως δικά του, και θα λάβει από όλους ό,τι ακριβώς θελήσει· και με αυτόν τον τρόπο εκείνος που δεν έχει τίποτα, κατέχει τα αγαθά όλων. Εκείνος όμως που έχει κάποια πράγματα, δεν θα είναι κύριος ούτε αυτών· διότι κανείς δεν πρόκειται να δώσει σε αυτόν που ήδη κατέχει, και τα υπάρχοντά του θα ανήκουν μάλλον στους ληστές, στους κλέφτες, στους συκοφάντες, στις μεταβολές των περιστάσεων και σε όλους τους άλλους, παρά στον ίδιο.

Ζ΄. Δεν τα λέω λοιπόν αυτά για να σας εκβιάσω να φέρετε εδώ τα χρήματά σας, ούτε επειδή αγανακτώ για τους ιερείς που κακολογούνται. Διότι, αν πρέπει κανείς να αγανακτεί και να θλίβεται, πρέπει να θλίβεται για εσάς που κακολογείτε. Διότι για εκείνους μεν που κακολογούνται άδικα και μάταια, η ανταμοιβή είναι μεγαλύτερη, για εκείνους δε που τους κακολογούν, η καταδίκη και η τιμωρία είναι βαρύτερη. Επομένως, δεν τα λέω αυτά για χάρη τους, αλλά επειδή νοιάζομαι και φροντίζω για εσάς. Διότι, τι το αξιοθαύμαστο υπάρχει, αν στη δική μας γενεά κάποιοι γίνονται αντικείμενο υποψίας, όταν ακόμη και στην εποχή εκείνων των αγίων που μιμήθηκαν τους αγγέλους, που δεν κατείχαν τίποτε δικό τους, αναφέρομαι στους Αποστόλους, υπήρξε γογγυσμός κατά τη διακονία των χηρών, ότι δηλαδή παραμελούνταν οι φτωχοί, τότε που κανένας δεν έλεγε ότι από τα υπάρχοντά του κάτι είναι δικό του, αλλά τα είχαν όλα κοινά; Ας μην προβάλλουμε λοιπόν αυτές τις προφάσεις, ούτε να νομίζουμε ότι αποτελεί δικαιολογία το γεγονός ότι η Εκκλησία κατέχει πολλά. Διότι, όταν βλέπεις το μέγεθος της περιουσίας της, αναλογίσου και τα πλήθη των καταγεγραμμένων φτωχών, τις στρατιές των ασθενών, τις υποθέσεις των αναρίθμητων χορηγιών· ερεύνησε, εξέτασε λεπτομερώς, κανείς δεν πρόκειται να σε εμποδίσει, αλλά αντίθετα είναι έτοιμοι να σας δώσουν λογαριασμό. Εντούτοις, θέλω να προχωρήσω σε μια υπερβολή.

Διότι πράγματι ο φίλος είναι πιο ποθεινός και από το ίδιο το φως· τον γνήσιο φίλο εννοώ. Και μην απορήσεις· διότι είναι προτιμότερο για εμάς να σβήσει ο ήλιος παρά να στερηθούμε τους φίλους μας. Είναι προτιμότερο να ζούμε στο σκοτάδι παρά να είμαστε χωρίς φίλους. Και πώς γίνεται αυτό, θα σας το πω εγώ. Διότι πολλοί, αν και βλέπουν τον ήλιο, βρίσκονται στο σκοτάδι, ενώ όσοι έχουν αφθονία φίλων δεν θα βρίσκονταν ποτέ σε θλίψη· μιλώ βέβαια για τους πνευματικούς φίλους, αυτούς που δεν προτιμούν τίποτα περισσότερο από τη φιλία. Τέτοιος ήταν ο Παύλος, ο οποίος με χαρά έδινε την ίδια του την ψυχή, χωρίς καν να του ζητηθεί, και με χαρά θα έπεφτε ακόμη και στη γέεννα. Έτσι πρέπει να αγαπά κανείς, με φλογερή διάθεση. Θέλω να σας δώσω ένα παράδειγμα φιλίας· οι φίλοι, οι κατά Χριστόν φίλοι, ξεπερνούν τους πατέρες και τους υιούς. Μη μου αναφέρεις, βέβαια, τους σημερινούς ανθρώπους, λέγοντας ότι μαζί με τα άλλα χάθηκε και αυτό το καλό· αλλά συλλογίσου ότι στην εποχή των Αποστόλων, δεν λέω για τους κορυφαίους, αλλά για τους ίδιους τους πιστούς: Όλων, λέει η Γραφή, η ψυχή και η καρδιά ήταν μία, και κανένας δεν έλεγε ότι κάτι από τα υπάρχοντά του ήταν δικό του, αλλά μοιράζονταν στον καθένα, ανάλογα με την ανάγκη που είχε ο καθένας. Δεν υπήρχε τότε το «δικό μου» και το «δικό σου». Αυτό είναι η φιλία, το να μη θεωρεί κάποιος τα δικά του ως δικά του, αλλά του πλησίον, και τα δικά του να τα θεωρεί ξένα· ώστε να φροντίζει την ψυχή εκείνου σαν να είναι δική του, και εκείνος ομοίως να επιδεικνύει την ίδια ακριβώς διάθεση. Και πού είναι δυνατόν, θα πει κανείς, να βρεθεί κάτι τέτοιο; Ναι, δεν είναι δυνατόν, επειδή δεν το θέλουμε· διότι, εάν το θέλαμε, θα ήταν πάρα πολύ δυνατόν.

Γ'. Διότι αυτή είναι η μητέρα της αγάπης, της αγάπης που χαρακτηρίζει τον Χριστιανισμό, η οποία είναι ανώτερη από όλα τα σημεία και τα θαύματα, και μέσω της οποίας φανερώνονται οι μαθητές του Χριστού. Αυτή είναι το φάρμακο για τα αμαρτήματά μας, το καθαρτήριο του ρύπου της ψυχής μας, η κλίμακα που φθάνει και στηρίζεται στον ουρανό· αυτή συνδέει το σώμα του Χριστού. Θέλετε να μάθετε πόσο μεγάλο αγαθό είναι αυτή; Στην εποχή των αποστόλων όλοι πουλούσαν τα υπάρχοντά τους και τα έφερναν σε αυτούς, τα οποία και διανέμονταν. «Διότι μοιράζονταν στον καθένα», λέει η Γραφή, «ανάλογα με την ανάγκη που είχε ο καθένας». Πες μου, λοιπόν, έστω και χωρίς να υπολογίσουμε τα μέλλοντα (διότι ας μην ανοίξουμε τώρα συζήτηση για τη Βασιλεία των Ουρανών, αλλά ας εξετάσουμε το παρόν), ποιοι βγαίνουν κερδισμένοι: αυτοί που λαμβάνουν ή αυτοί που δίνουν; Διότι οι πρώτοι γόγγυζαν και φιλονικούσαν μεταξύ τους, ενώ οι δεύτεροι είχαν μία ψυχή. «Διότι», λέει η Γραφή, «όλοι είχαν μία καρδιά και μία ψυχή, και υπήρχε χάρη σε όλους αυτούς», και ζούσαν με πολλή πνευματική ωφέλεια. Βλέπεις ότι και από αυτή την άποψη εκείνοι (που έδιναν) έβγαιναν κερδισμένοι; Πες μου, λοιπόν, με ποιους θα ήθελες να ανήκεις: με εκείνους που εγκαταλείπουν τα υπάρχοντά τους και δεν έχουν τίποτα, ή με εκείνους που λαμβάνουν τα αγαθά των άλλων;

Δες τον καρπό της ελεημοσύνης: τα φράγματα και τα εμπόδια καταργήθηκαν, και αμέσως ενώθηκαν οι ψυχές τους. Όλων η καρδιά και η ψυχή ήταν μία. Επομένως, ακόμη και ανεξάρτητα από την ελεημοσύνη, το να απαλλάσσεται κανείς από τα χρήματα έχει πολύ μεγάλο κέρδος. Αυτά τα αναφέρω, ώστε όσοι δεν έλαβαν κληρονομιά από τους προγόνους τους να μη στενοχωριούνται ούτε να θλίβονται, νομίζοντας ότι υστερούν έναντι των πλουσίων· διότι κατέχουν περισσότερα, εάν το θελήσουν.

Διότι το Πνεύμα από πήλινους τους έκανε σιδερένιους, και τους κατέστησε φτερωτούς, και δεν τους άφησε να καταπέσουν σε τίποτε από τα ανθρώπινα. Διότι τέτοια είναι εκείνη η χάρις· κι αν βρει αθυμία, τη διαλύει, κι αν βρει πονηρή επιθυμία, την αναλώνει, κι αν βρει δειλία, την αποβάλλει, και δεν αφήνει πλέον να είναι απλός άνθρωπος εκείνος που μετέχει σε αυτό, αλλά, σαν να έχει μεταστεί στον ίδιο τον ουρανό, τον προετοιμάζει να οραματίζεται όλα όσα βρίσκονται εκεί. Γι' αυτό κανείς δεν έλεγε ότι κάτι από τα υπάρχοντά του ήταν δικό του· αλλά προσκαρτερούσαν στις προσευχές με αγαλλίαση και απλότητα καρδιάς. Διότι αυτό προπαντός ζητά το Άγιο Πνεύμα· επειδή ο καρπός του Πνεύματος είναι χαρά, ειρήνη, πίστη, πραότητα. Και όμως, πολλές φορές θλίβονται και οι πνευματικοί άνθρωποι, θα πει κανείς· αλλά αυτή η λύπη είναι πιο γλυκιά από τη χαρά. Επειδή και ο Κάιν λυπήθηκε, αλλά με τη λύπη του κόσμου· και ο Παύλος λυπήθηκε, αλλά με τη λύπη την κατά Θεόν. Διότι καθετί που είναι πνευματικό, αποφέρει μέγιστο κέρδος· όπως ακριβώς και καθετί κοσμικό επιφέρει έσχατη ζημία. Ας ελκύσουμε, λοιπόν, την ακαταμάχητη βοήθεια του Πνεύματος τηρώντας τις εντολές, και σε τίποτε δεν θα είμαστε κατώτεροι από τους αγγέλους.

Διότι και αυτή η τράπεζα είναι πολύ πιο τίμια και ευχάριστη, και η λυχνία ανώτερη από την άλλη λυχνία. Το γνωρίζουν δε αυτό όσοι, επειδή χρίστηκαν με έλαιο με πίστη και στην κατάλληλη στιγμή, θεραπεύτηκαν από νοσήματα. Αλλά και το κιβώτιο αυτό είναι πολύ καλύτερο και πιο αναγκαίο από εκείνο το κιβώτιο· διότι δεν περιέχει κλεισμένα μέσα του ιμάτια, αλλά την ελεημοσύνη, έστω κι αν είναι λίγοι αυτοί που την έχουν αποκτήσει. Εδώ και η κλίνη είναι καλύτερη από εκείνη· διότι η ανάπαυση που προσφέρουν οι θείες Γραφές είναι πιο ευχάριστη από κάθε κλίνη. Και αν είχαμε κατορθώσει πλήρως τα της ομόνοιας, δεν θα είχαμε άλλη οικία παρά μόνον αυτήν. Και ότι ο λόγος αυτός δεν είναι υπερβολικός, το μαρτυρούν οι τρεις χιλιάδες και οι πέντε χιλιάδες πιστοί, οι οποίοι είχαν μία οικία, μία τράπεζα και μία ψυχή· «Διότι το πλήθος των πιστών», αναφέρει η Γραφή, «είχε μία καρδιά και μία ψυχή». Επειδή όμως εμείς υπολειπόμαστε πολύ από τη δική τους αρετή και κατοικούμε χωριστά στα σπίτια μας, τουλάχιστον, όταν συγκεντρωνόμαστε εδώ, ας το κάνουμε με προθυμία. Διότι, αν στα άλλα πράγματα είμαστε φτωχοί και πένητες, σε αυτά όμως είμαστε πλούσιοι. Γι' αυτό, τουλάχιστον εδώ, υποδεχθείτε μας με αγάπη, καθώς ερχόμαστε προς εσάς. Και όταν λέω «Ειρήνη σε όλους», και έπειτα εσείς απαντάτε «Και στο πνεύμα σου», να μην το λέτε μόνο με τη φωνή, αλλά και με την καρδιά σας· όχι μόνο με το στόμα, αλλά και με τη διάνοια. Αν όμως εδώ μέσα λες «Ειρήνη και στο πνεύμα σου», ενώ έξω με πολεμάς περιφρονώντας και κατηγορώντας με, και κρυφά με λούζεις με αμέτρητες ύβρεις, τι είδους ειρήνη είναι αυτή;

Το ότι δε ο λόγος του τώρα δεν αφορά δόγματα, αλλά φτωχούς και πλουσίους, το φαγητό και τη στέρηση της τροφής, την ασωτία και τη λαιμαργία των ευπόρων, την εγκατάλειψη των φτωχών εκ μέρους τους, κάντε λίγη υπομονή να σας τα διηγηθώ πιάνοντας τα πράγματα από την αρχή· διότι διαφορετικά δεν θα σας γινόταν σαφές αυτό που λέγεται. Επειδή, όταν οι απόστολοι άρχισαν να σπέρνουν τον λόγο της ευσέβειας, προσήλθαν αμέσως τρεις χιλιάδες, και έπειτα πέντε χιλιάδες, και όλων αυτών η καρδιά και η ψυχή ήταν μία. Και η αιτία της ομόνοιας, αυτό που συνέδεσε την αγάπη τους και συγκέντρωσε τόσες ψυχές σε μία, ήταν η περιφρόνηση των χρημάτων. Διότι κανείς, λέει, δεν έλεγε ότι κάτι από τα υπάρχοντά του ήταν δικό του, αλλά τα πάντα ήταν κοινά μεταξύ τους. Επειδή δηλαδή εξαλείφθηκε η ρίζα των κακών, εννοώ τη φιλαργυρία, εισήλθαν όλα τα αγαθά, και πλέον συνδέονταν στενά μεταξύ τους, αφού δεν υπήρχε τίποτα που να τους χωρίζει. Διότι το «δικό μου» και το «δικό σου», αυτή η ψυχρή φράση που έφερε αμέτρητους πολέμους στην οικουμένη, είχε εξοριστεί από εκείνη την αγία Εκκλησία, και κατοικούσαν στη γη όπως ακριβώς οι άγγελοι στον ουρανό, και ούτε οι φτωχοί φθονούσαν τους πλουσίους· διότι δεν υπήρχαν πλούσιοι· ούτε οι πλούσιοι περιφρονούσαν τους φτωχούς· διότι δεν υπήρχαν φτωχοί· αλλά τα πάντα ήταν κοινά. Και ούτε ένας δεν έλεγε ότι κάτι από τα υπάρχοντά του ήταν δικό του· διότι δεν συνέβαιναν τότε τα πράγματα έτσι όπως ακριβώς γίνονται σήμερα.

Δεν θα έκανε κανείς λάθος εάν αποκαλούσε σάλπιγγες τα στόματα των αποστόλων, όχι σάλπιγγες σφυρηλατημένες από χαλκό, αλλά πολυτιμότερες από τον χρυσό και πιο ακριβές από τους πολύτιμους λίθους. Γιατί λοιπόν δεν είπε, «με σάλπιγγα», αλλά «με φωνή σάλπιγγος»; Για να δηλώσει την ομοψυχία τους, όπως ακριβώς λέει και ο Παύλος: «Είτε λοιπόν εγώ είτε εκείνοι, έτσι κηρύττουμε». Και πάλι: «Στο πλήθος των πιστών, μία ήταν η καρδιά και η ψυχή»· και σάλπιζαν, όχι για να καλέσουν σε πόλεμο, αλλά για να εξαγγείλουν τα χαρμόσυνα μηνύματα της νίκης. Διότι όπως ακριβώς συμβαίνει στα στρατόπεδα, όταν πηγαίνουν σε πόλεμο, μαζί με τα λάβαρα προηγούνται οι σάλπιγγες, ξεσηκώνοντας τους παρόντες, όχι μόνο με την όραση, αλλά και με την ακοή, έτσι έγινε και τότε: όταν οι απόστολοι εισέρχονταν σε κάθε πόλη, ηχούσαν οι σάλπιγγες, και όλοι έτρεχαν για να ακούσουν. «Ψάλατε στον Θεό μας, ψάλατε· ψάλατε στον βασιλιά μας, ψάλατε. Διότι ο Θεός είναι βασιλιάς όλης της γης, ψάλατε με σύνεση. Βασίλευσε ο Θεός επάνω στα έθνη». Αφού λοιπόν διηγήθηκε το μέγεθος του κατορθώματος, καλεί την οικουμένη σε δοξολογία με πολλή προθυμία· γι' αυτό και χρησιμοποιεί την επανάληψη· και δεν καλεί απλώς να ψάλλουν, αλλά να το πράττουν με πολλή σύνεση. Τι σημαίνει, «Ψάλατε με σύνεση»; Αφού κατανοήσετε, λέει, τα όσα έχουν γίνει, αφού συλλάβετε με τον νου σας το μέγεθος των κατορθωμάτων.

Αλλά, επειδή αναφέρθηκα στο φίλημα, θέλω τώρα να σας μιλήσω και για αυτό. Όταν πρόκειται να εγγίσουμε την ιερή τράπεζα, λαμβάνουμε την εντολή να φιλήσουμε ο ένας τον άλλον και να ανταλλάξουμε άγιο ασπασμό. Για ποιον λόγο; Επειδή, αν και ως προς τα σώματα είμαστε χωρισμένοι, συμπλέκουμε τις ψυχές μεταξύ τους εκείνη την ώρα μέσω του φιλήματος, ώστε η σύναξή μας να γίνει τέτοια, όπως ήταν εκείνη η αποστολική, τότε που η καρδιά και η ψυχή όλων των πιστών ήταν μία. Διότι έτσι πρέπει να προσερχόμαστε στα ιερά μυστήρια, συνδεδεμένοι ο ένας με τον άλλον. Άκουσε τι λέει ο Χριστός: «Εάν προσφέρεις το δώρο σου στο θυσιαστήριο και εκεί θυμηθείς ότι ο αδελφός σου έχει κάτι εναντίον σου, πήγαινε πρώτα να συμφιλιωθείς με τον αδελφό σου και τότε πρόσφερε το δώρο σου». Δεν είπε «πρώτα πρόσφερε», αλλά «πρώτα συμφιλιώσου και τότε πρόσφερε». Γι' αυτό και εμείς, καθώς το δώρο είναι προκείμενο, πρώτα συμφιλιωνόμαστε μεταξύ μας και τότε προσερχόμαστε στη θυσία. Υπάρχει όμως και ένας άλλος, μυστικός λόγος για αυτό το φίλημα. Το Πνεύμα το Άγιο μας έκανε ναούς του Χριστού. Φιλώντας, λοιπόν, τα στόματα ο ένας του άλλου, καταφιλούμε τα πρόθυρα του ναού. Κανείς, επομένως, ας μην το πράττει αυτό με πονηρή συνείδηση και με ύπουλη διάνοια. Διότι το φίλημα είναι άγιο· «Ασπαστείτε», λέει, «ο ένας τον άλλον με άγιο φίλημα».

βʹ. Η αγάπη σου δείχνει τον πλησίον ως τον ίδιο σου τον εαυτό, και σε διδάσκει να χαίρεσαι με τα δικά του καλά, όπως ακριβώς με τα δικά σου, και να υπομένεις τα ελαττώματά του, όπως και τα δικά σου. Η αγάπη καθιστά τους πολλούς ένα σώμα, και μετατρέπει τις ψυχές τους σε δοχεία του Αγίου Πνεύματος· διότι το Πνεύμα της ειρήνης δεν πρόκειται να αναπαυθεί σε όσους είναι χωρισμένοι μεταξύ τους, αλλά σε εκείνους που είναι ενωμένοι κατά την ψυχή. Η αγάπη καθιστά τα υπάρχοντα του καθενός κοινά σε όλους, καθώς αναφέρει το βιβλίο των Πράξεων: Το δε πλήθος εκείνων που πίστεψαν είχε μία καρδιά και μία ψυχή· και κανείς δεν έλεγε ότι κάτι από τα υπάρχοντά του ήταν δικό του, αλλά όλα τους ήταν κοινά· και γινόταν διανομή στον καθένα, ανάλογα με την ανάγκη που τυχόν είχε. Ποιο άρρηκτο τείχος, οχυρωμένο με την αρμονική σύνδεση μεγάλων λίθων, γίνεται τόσο απόρθητο στις εφόδους των εχθρών, όσο το σύνολο εκείνων που αγαπούν ο ένας τον άλλον και είναι στενά συνδεδεμένοι με ομοφροσύνη; Αποκρούει ακόμη και αυτές τις προσβολές του διαβόλου· και μάλιστα πολύ δικαιολογημένα. Διότι όσοι παρατάσσονται από κοινού εναντίον του, και δεν συντάσσονται μαζί του ο ένας εναντίον του άλλου, καθίστανται αήττητοι απέναντι στις μηχανορραφίες του, εγείροντας τα λαμπρά τρόπαια της αγάπης. Και όπως ακριβώς οι χορδές της λύρας, οι οποίες αν και είναι πολλές, συγκλίνουν σε μία συμφωνία και ηχούν μια τερπνότατη μελωδία· έτσι και εκείνοι που έχουν εναρμονιστεί σε μία γνώμη, ανακρούουν τον εύηχο φθόγγο της αγάπης.

Όπως λοιπόν σε εκείνους δεν υπάρχει καμία ανισότητα, ούτε άλλοι βρίσκονται σε ευημερία και άλλοι σε έσχατα δεινά, αλλά όλοι μαζί ζουν σε μία ειρήνη, χαρά και δόξα, έτσι ακριβώς συμβαίνει και εδώ· κανείς δεν χλευάζει τη φτώχεια, κανείς δεν καυχάται για τον πλούτο. Το «δικό σου» και το «δικό μου», αυτό ακριβώς δηλαδή που τα ανατρέπει και τα ταράζει όλα, έχει εξοριστεί. Όλα είναι κοινά σε αυτούς, και το τραπέζι και η κατοικία και τα ενδύματα. Και τι το θαυμαστό, όταν βεβαίως και αυτή η ίδια η ψυχή είναι μία και η αυτή για όλους; Όλοι είναι ευγενείς με την ίδια ευγένεια, δούλοι με την ίδια δουλεία, ελεύθεροι με την ίδια ελευθερία. Ένας είναι εκεί ο πλούτος για όλους, ο πραγματικός πλούτος, μία η δόξα, η πραγματική δόξα· διότι τα αγαθά σε αυτούς δεν βρίσκονται στα λόγια, αλλά στα ίδια τα πράγματα. Μία είναι η απόλαυση, μία η επιθυμία, μία η ελπίδα για όλους, και σαν από κάποιον κανόνα και στάθμη όλα έχουν ρυθμιστεί με απόλυτη ακρίβεια· και δεν υπάρχει καμία ανισότητα, αλλά τάξη και ρυθμός και αρμονία και μεγάλη ακρίβεια στη μεταξύ τους συμφωνία, και αποτελούν συνεχή αφορμή ευθυμίας. Γι' αυτό όλοι τα πάντα πράττουν και υπομένουν, ώστε να ευθυμούν και να χαίρονται. Διότι μόνο εκεί μπορεί κανείς να δει να συμβαίνει αυτό καθαρά, και πουθενά αλλού, όχι μόνο επειδή περιφρονούν τα παρόντα, και έχει αποκοπεί κάθε αφορμή διχόνοιας και διαμάχης, και είναι λαμπρές οι ελπίδες τους για τα μέλλοντα, αλλά και επειδή θεωρούν πως τα λυπηρά και τα ευχάριστα που συμβαίνουν στον καθένα, είναι κοινά για όλους.

Το δε πλήθος εκείνων που πίστεψαν είχε μία καρδιά και μία ψυχή· και κανείς δεν έλεγε ότι κάτι από τα υπάρχοντά του ήταν δικό του, αλλά τα πάντα ήταν κοινά μεταξύ τους.» «Δεν επιθύμησα το ασήμι ή το χρυσό ή τον ιματισμό κανενός.»