Πατερικές αναφορές στο ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ 4:32

Διότι, μολονότι είναι πολλοί και σχεδόν άπειροι σε αριθμό, άνδρες και γυναίκες και παιδιά, που είναι χωρισμένοι μεταξύ τους και διαφέρουν πάρα πολύ κατά το γένος και το είδος, τα έθνη και τις γλώσσες, τους τρόπους ζωής και τις ηλικίες, τις αντιλήψεις και τις τέχνες, τους τρόπους, τα ήθη και τα επιτηδεύματα, καθώς επίσης και κατά τις επιστήμες, τα αξιώματα, τις τύχες, τους χαρακτήρες και τις έξεις, σε όσους εισέρχονται σε αυτήν και αναγεννώνται και αναδημιουργούνται από αυτήν με το Πνεύμα, σε όλους εξίσου δίνει και χαρίζει μία θεία μορφή και ονομασία, δηλαδή το να έλκουν το είναι και το όνομά τους από τον Χριστό, και μία απλή, αμερή και αδιαίρετη σχέση σύμφωνα με την πίστη. Αυτή η σχέση δεν επιτρέπει ούτε καν να γίνονται γνωστές οι πολλές και αμέτρητες διαφορές που χαρακτηρίζουν τον καθένα, εξαιτίας της καθολικής αναφοράς και συνάθροισης των πάντων σε αυτήν, σύμφωνα με την οποία απολύτως κανένας δεν είναι καθόλου χωρισμένος από το κοινό σύνολο, αφού όλοι είναι οργανικά συνδεδεμένοι και ενωμένοι μεταξύ τους χάρη στη μία, απλή και αδιαίρετη χάρη και δύναμη της πίστεως. Διότι «η καρδιά», λέει, «και η ψυχή όλων ήταν μία», έτσι ώστε από διάφορα μέλη να υφίσταται και να φαίνεται ένα σώμα, όντως άξιο του ίδιου του Χριστού, της αληθινής μας κεφαλής. Σε Αυτόν, όπως λέει ο θείος απόστολος, δεν υπάρχει άρρεν ούτε θήλυ, ούτε Ιουδαίος ούτε Έλληνας, ούτε περιτομή ούτε ακροβυστία, ούτε βάρβαρος ούτε Σκύθης, ούτε δούλος ούτε ελεύθερος, αλλά τα πάντα και σε όλους είναι Αυτός, ο Οποίος περικλείει τα πάντα στον Εαυτό Του σύμφωνα με τη μία, απλή και απειρόσοφη δύναμη της αγαθότητάς Του. Όπως ακριβώς ένα κέντρο από το οποίο εξαρτώνται κάποιες ευθείες, δεν επιτρέπει, σύμφωνα με μία απλή και ενιαία αιτία και δύναμη, οι αρχές των όντων να αποχωρίζονται από τα πέρατά τους, περιγράφοντας κυκλικά τις εκτάσεις τους και ελκύοντας προς τον Εαυτό Του τους διαχωρισμούς των όντων που δημιουργήθηκαν από Αυτόν, ώστε να μην είναι εντελώς ξένα και εχθρικά μεταξύ τους τα κτίσματα και τα δημιουργήματα του ενός Θεού, μη έχοντας γύρω από ποιο κέντρο και πού να δείξουν τη φιλία, την ειρήνη και την ταύτισή τους το ένα προς το άλλο, με αποτέλεσμα να κινδυνεύσει ακόμη και το ίδιο τους το είναι να μεταπέσει στο μη όν, εάν χωριστεί από τον Θεό.

Από τον φιλόμουσο και φιλοψάλτη Δαβίδ το να κατοικούν οι αδελφοί μαζί θεωρείται το πλέον μακάριο και παρομοιάζεται με τη δρόσο του Αερμών, και συγκρίνεται με το μύρο που ραίνει τα γένια του Ααρών και κατεβαίνει μέχρι την παρυφή του ενδύματός του. Εσείς όμως, ξεπερνώντας το να είστε ομοτράπεζοι και ομόστεγοι σαν να μην ήταν αυτό σπουδαίο, ασκήσατε κάτι πιο αξιοθαύμαστο και μεγαλύτερο, και νομίζω πως είστε οι πρώτοι και οι μόνοι που φτάσατε στην πλήρη ομοιότητα, μη ξεχωρίζοντας τίποτα ως δικό σας και παραμερίζοντας το «δικό μου» και το «δικό σου» ως μη αρμόζον σε αδελφούς, αλλά εκείνο που σημείωσε το βιβλίο των Πράξεων για όσους πίστεψαν στον Κύριο: «ήταν δε όλοι μία ψυχή και μία καρδιά», αυτό κρίνατε και εσείς ως άξιο ζήλου και, ενστερνιζόμενοί το περισσότερο από οτιδήποτε άλλο, σε τίποτα απολύτως δεν διαφωνήσατε ούτε διασπάσατε την ομόνοια. Επομένως, ούτε το τραπέζι ιδιοποιήθηκε ο ένας από τους δύο, ούτε έρραψε υποδήματα για τα πόδια του, ούτε ονόμασε δικά του κάποια από τα πλατύσημα ενδύματα, αλλά χρησιμοποιώντας και οι δύο τα υπάρχοντα χωρίς ονομασία ιδιοκτησίας και χωρίς διακριτικά γνωρίσματα, οικειοποιούσασταν τα σκεπάσματα του σώματος που φορούσατε μόνο μέχρις ότου επιστρέφατε και τα βγάζατε. Από εκεί και πέρα τα ενδύματα ήταν πάλι κοινά, και γίνονταν δικά του καθενός που προλάβαινε να τα χρησιμοποιήσει.

οζʹ. Η από κοινού κατοίκηση σε συνοδείες είναι ασφαλέστερη από τη μόνωση. Διότι, ως προς το αναγκαίο της από κοινού κατοικίας, μάρτυρας είναι ο ιερός λόγος του Ιησού και Θεού: «Διότι όπου υπάρχουν δύο ή τρεις συγκεντρωμένοι στο όνομά μου», λέγει, «εκεί είμαι ανάμεσά τους»· ενώ για το επισφαλές της μονώσεως ο Σολομών λέγει: «Αλίμονο στον έναν, διότι όταν πέσει, δεν υπάρχει αυτός που θα τον σηκώσει.» Αλλά και εκείνους που υμνούν τον Θεό με αγάπη και ομόνοια τους μακαρίζει ο Δαβίδ αναφωνώντας: «Μακάριος ο λαός που γνωρίζει τον αλαλαγμό.» Και την από κοινού κατοικία επαινεί λέγοντας: «Ιδού λοιπόν τι καλό ή τι τερπνό υπάρχει, παρά το να κατοικούν οι αδελφοί μαζί;» Και αναφορικά με τους μαθητές του Κυρίου αναφέρεται: «Ήταν σε αυτούς μία η ψυχή και η καρδιά.» Αλλά και η προς εμάς κάθοδος του Θεού δεν συντελέστηκε σε έρημο, αλλά σε κατοικημένους τόπους, και ανάμεσα σε αμαρτωλούς ανθρώπους.

ΚΑΝΟΝΑΣ ΣΤ'. Οι Μοναχοί δεν πρέπει να έχουν τίποτα το ιδιόκτητο. Αντιθέτως, όλα τα υπάρχοντά τους πρέπει να περιέρχονται στο Μοναστήρι· διότι λέει ο μακάριος Λουκάς για εκείνους που πίστεψαν στον Χριστό και καθόρισαν τον τρόπο ζωής των Μοναχών, «ότι κανείς δεν έλεγε πως κάτι από τα υπάρχοντά του ήταν δικό του, αλλά τα πάντα ήταν κοινά μεταξύ τους». Γι' αυτό, σε όσους επιθυμούν να γίνουν μοναχοί, δίνεται η άδεια να διαθέσουν προηγουμένως τα υπάρχοντά τους και να παραχωρήσουν τα αγαθά τους σε όποια πρόσωπα θέλουν, τα οποία φυσικά δεν αποκλείονται από τον νόμο. Διότι, μετά την είσοδό τους στον μοναχικό βίο, το Μοναστήρι έχει την κυριότητα όλων των περιουσιακών τους στοιχείων και δεν τους επιτρέπεται πλέον να φροντίζουν για τα δικά τους πράγματα ή να τα διαθέτουν. Εάν όμως κάποιος συλληφθεί να ιδιοποιείται κάποιο περιουσιακό στοιχείο, το οποίο δεν παραχωρήθηκε στο Μοναστήρι, υποδουλωνόμενος στο πάθος της φιλοκτησίας, αυτό το στοιχείο πρέπει να αναλαμβάνεται από τον Ηγούμενο ή τον Επίσκοπο και, αφού πωληθεί παρουσία πολλών, να διανέμεται σε πτωχούς και απόρους. Αυτόν δε που επιχείρησε να υπεξαιρέσει μια τέτοια ιδιοκτησία, όπως παλαιότερα ο Ανανίας, η αγία Σύνοδος όρισε να συνετίζεται με το προσήκον επιτίμιο.

Διότι αυτά εισάγουν τη διπλή ειρήνη, τόσο αυτήν μέσα στον εαυτό μας όσο και αυτήν προς τους άλλους ανθρώπους, όπως ακριβώς παρήγγειλε ο Σωτήρας: «να ειρηνεύετε μεταξύ σας και να έχετε αγάπη ο ένας για τον άλλον». Και με το να πει «να επιδιώκετε την ειρήνη» διδάσκει την ειρήνη προς αλλήλους, ενώ με το «και τον αγιασμό», την ειρήνη μέσα μας. Διότι ο μεν αγιασμός θέλει να υποδείξει τον καθαρό, σώφρονα και άγιο βίο, ενώ η ειρήνη της ψυχής έγκειται στο να μην επαναστατούν τα κατώτερα ενάντια στα ανώτερα. Τρίτον, ότι «η καρδιά και η ψυχή» των αποστόλων «ήταν μία», όπως άλλωστε και όλων των πιστών, καθώς είναι γραμμένο στις Πράξεις. Τέταρτον, ότι το κήρυγμα είναι ένα και απλό, κατά το μέτρο που αφορά τον Θεό. «Και δεν γυρνούσαν πίσω καθώς βάδιζαν», διότι δεν έστρεφαν τα νώτα στους εχθρούς, ούτε ίσχυσε εναντίον τους η κακία ώστε να τους αναγκάσει να στραφούν προς τα πίσω, αλλά «το καθένα πορευόταν ευθεία μπροστά από το πρόσωπό του». «Και η ομοιότητα των προσώπων τους: και τα τέσσερα είχαν πρόσωπο ανθρώπου και πρόσωπο λέοντα από τα δεξιά, και τα τέσσερα είχαν πρόσωπο μόσχου από τα αριστερά, και τα τέσσερα πρόσωπο αετού. Τα πρόσωπά τους και οι πτέρυγές τους ήταν εκτεταμένες προς τα πάνω και στα τέσσερα, στο καθένα δύο ενώνονταν η μία με την άλλη και δύο κάλυπταν το σώμα τους από πάνω. Και το καθένα πορευόταν ευθεία μπροστά από το πρόσωπό του· όπου επρόκειτο να πορευθεί το πνεύμα, πορεύονταν, και δεν γυρνούσαν πίσω».

Διότι είναι αδύνατον να αναδύονται από μία καρδιά αντίθετες επιθυμίες· «διότι ο πονηρός άνθρωπος από τον πονηρό θησαυρό της καρδιάς του τίποτε άλλο δεν γνωρίζει να βγάζει, λέει, παρά το πονηρό, και ο αγαθός το αγαθό.» Και όπως ακριβώς συνέβαινε με τους πιστούς στην Παλαιστίνη, επειδή επιθυμούσαν τα ίδια, «ήταν, λέει, η καρδιά και η ψυχή τους μία», με τον ίδιο τρόπο, εάν κάποιος δεν έχει κοινό φρόνημα με τον Χριστό, αλλά οδηγείται στην αθέτηση εκείνων που Εκείνος προστάζει, αυτός δεν εναρμονίζει τη ζωή του με την ίδια καρδιά με Εκείνον, αλλά είναι φανερό ότι εξαρτάται από μια άλλη καρδιά· διότι αντιθέτως, ο Θεός βρήκε τον Δαβίδ σύμφωνο με την καρδιά Του, επειδή «τις εντολές σου, λέει, δεν τις λησμόνησα».

Το οποίο, όντας προφητικό, παραλαμβάνοντας ο Θεολόγος στον μεγάλο Απολογητικό του, το προσθέτει λέγοντας τα εξής: δεν έκαναν διάκριση μεταξύ βεβήλων και οσίων, αλλά όλα ήταν για αυτούς κοινά. Και πόσα άλλα υπάρχουν, εάν κάποιος θέλει να ακούσει;

Προς Έγκλειστη. Ανέγνωσα το γράμμα της ευλάβειάς σου. Αλλά προς τι ο έπαινος που μας απηύθυνες, σε εμάς που είμαστε ξένοι προς κάθε αγαθό; Και προς τι η αναζήτηση διδακτικού λόγου από εμάς που δεν τον έχουμε οικειοποιηθεί ούτε οι ίδιοι, πόσο μάλλον για να ποτίσουμε με νάματα άλλους; Όμως, επειδή είναι γραμμένο να δίνεις σε καθέναν που σου ζητά, δέξου λίγα σύντομα λόγια από την πενιχρότητά μας. Ο οφθαλμός της διανοίας εκείνων που ζουν τον κοσμικό βίο δεν θα μπορούσε να έχει καθαρθεί τόσο ώστε να ατενίζει ανεμπόδιστα το κάλλος της δόξας του Θεού, εφόσον βλέπει θαμπά σαν από κάποια βλάβη εξαιτίας της προσκόλλησης στη σάρκα. Σε εμάς όμως, που πρέπει να τα απαρνηθούμε όλα και που έχουμε λάβει την εντολή να σηκώνουμε μόνο τον σταυρό του Χριστού, είναι ευχερής η θεοπτία, δηλαδή το να μην κατέχουμε και να μη σκεφτόμαστε τίποτε άλλο, παρά το πώς θα ευαρεστήσουμε τον Κύριο, λατρεύοντάς Τον με καθαρή καρδιά, αποκόπτοντας κάθε σαρκική σχέση. Ας είναι λοιπόν ο χώρος του εγκλεισμού σας μια πόλη του Θεού στολισμένη με χρυσά κατορθώματα, ένας εγκλεισμός όχι μόνο ως προς το σώμα, αλλά και ως προς το πνεύμα. Αρμόζει λοιπόν να αποφεύγετε εσείς να αντικρίζετε τους άνδρες, τις σχέσεις με τους εξ αίματος συγγενείς, τις φιλίες με όλο τον κόσμο, και να συναναστρέφεστε μόνο μεταξύ σας, έχοντας μια ψυχή και καρδιά, κατά μίμηση εκείνων που πίστεψαν εξ αρχής επί των αποστόλων.

Εσύ, λοιπόν, ως φρόνιμη, ως συνετή, ως αναθρεμμένη από τη μητέρα σου πνευματικά, ζήσε βίο άριστο και σύμφωνο με τους κανόνες, προβάλλοντας τον εαυτό σου ως πρότυπο αγαθοεργίας στις αδελφές. Ας μην αποκοιμηθεί το μάτι της καρδιάς σου ως προς την τήρηση των εντολών του Θεού, μην κλείσεις το αυτί της ψυχής σου στο να υπακούει στη διδακτική φωνή, διδασκόμενη και διδάσκοντας, φωτιζόμενη και φωτίζοντας, καθοδηγούμενη και καθοδηγώντας, οδηγούμενη προς τον Θεό και οδηγώντας άλλες. Είθε να γίνει ξακουστό το όνομά σου για την αγαθή σου πολιτεία, ώστε να δοξάζεται ο Θεός σε εσένα και στη μονή σου, χωρίς να ξεπέφτεις σύμφωνα με τη χλιαρότητα των πολλών, αλλά τηρώντας με ακρίβεια τη διαταγή του Πνεύματος με ένα φρόνημα, με ένα θέλημα, με μία καρδιά και ψυχή, μιμούμενη τους αγίους που εξιστορούνται στις Πράξεις των Αποστόλων· διότι, λέει, όλοι είχαν μία ψυχή και καρδιά, και κανένας δεν έλεγε ότι κάτι από τα υπάρχοντά του ήταν αποκλειστικά δικό του.

Αυτό δε για εσένα την ηγουμένη μπορεί να ειπωθεί κυριολεκτικά, ενώ για την αδελφότητα δεν έχει ισχύ, επειδή, σύμφωνα με τη διάταξη που έχεις δώσει, και το φαγητό και το ποτό και η υπόλοιπη διαγωγή ρυθμίζεται για την καθεμία, ώστε να έχεις ανάγκη από διακριτικό βλέμμα για να επιθεωρείς κατάλληλα τη συμπεριφορά τους. Γενικά δε σε όλες ισχύει να απέχουν από άκαιρη ματαιολογία, από άτοπο φθόνο, από περίεργη αργία, αλλά μάλλον να τηρούν την πρέπουσα ησυχία και να αρθρώνουν τον κατάλληλο λόγο, να αγαπούν και να περιθάλπουν η μία την άλλη κατά Κύριον, να έχουν τα πάντα κοινά και τίποτα αποκλειστικά δικό τους, ούτε βέβαια να πράττουν κάτι με ίδιον θέλημα, έστω κι αν φαίνεται ευάρεστο, αλλά μόνο όπως έχει διαταχθεί από εσένα, ούτε να έχουν την καρδιά τους μοιρασμένη στις σχέσεις τους με τους κατά σάρκα συγγενείς, πόσο μάλλον να αναλίσκονται σε αγάπες προς κάποιους άλλους, αλλά να είναι η ψυχή τους καθ' ολοκληρίαν ενωμένη με τον Θεό, με την ηγουμένη και με τις κατά πνεύμα αδελφές, ώστε να μαρτυρείται ότι ισχύει για εσάς εκείνο που ειπώθηκε και για τους αποστόλους, ότι όλων η καρδιά και η ψυχή ήταν μία, και κανείς δεν έλεγε ότι κάτι από τα υπάρχοντά του ήταν δικό του, αλλά τα πάντα ήταν κοινά.

Προς το τέκνο Στέφανο. Ήλθε και ο αββάς Άνθιμος, ω καλέ Στέφανε και αγαπημένε υιέ, και, όπως ακριβώς όταν σε είδα, ως όφειλα, σε ρώτησα πώς διαβιώνεις, επειδή ο λόγος της πνευματικής καθοδήγησης το απαιτεί αυτό, έτσι έπραξα και με τον αδελφό σου Άνθιμο. Και διέκρινα μεν ότι έχετε αγάπη μεταξύ σας, όχι όμως τέτοια που επιζητεί η αλήθεια για τους γνήσιους κατά Κύριον αδελφούς. Και τι είναι αυτό; Το ότι δεν τα έχετε όλα κοινά, αλλά και εσύ κρατάς προσωπικά χρήματα και αυτός κρατά δικά του, πράγμα που διαιρεί την αγάπη. Διότι πώς θα μπορούσε να υπάρχει μία ψυχή και μία καρδιά, όπου λέγεται το «δικό μου» και το «δικό σου»; Από εκεί προέρχονται οι υποψίες, από εκεί οι καταλαλιές· και το τρίτο, εξαιτίας αυτού δεν είναι ο Χριστός ανάμεσά σας, ο οποίος είπε «όπου είναι δύο ή τρεις συγκεντρωμένοι στο όνομά μου, εκεί είμαι ανάμεσά τους», αλλά ο εχθρός των ψυχών μας, αυτός που κατακερματίζει τα μέλη του Χριστού. Διότι είναι φανερό ότι, όπου υπάρχει ατομική ιδιοκτησία και όχι κοινοκτημοσύνη, από εκεί απουσιάζει ο Χριστός, επειδή είναι γραμμένο για τους αποστόλους ότι τα είχαν όλα κοινά και κανένας δεν έλεγε ότι κάτι από τα υπάρχοντά του ήταν αποκλειστικά δικό του.

Ποιος θα ποιμάνει το ποίμνιό του με ισχύ; Ποιος θα πλησιάσει τον Θεό, ώστε να οδηγήσει σε Αυτόν και τους άλλους; Εγώ έχω απωθηθεί μακριά, ω τέκνα, σε απόσταση όση η διάμετρος του ουρανού και της γης. Χαίρομαι πάντως, έστω κι αν είμαι αμαρτωλός, βλέποντάς σας να προοδεύετε και να ζείτε σύμφωνα με τις εντολές του Θεού, και τον καθένα σας να υψώνεται πνευματικά και να συναγωνίζεται τον άλλον. Όντως, τέκνα, ανάμεσά σας βρίσκεται Εκείνος που ευλογείται και λατρεύεται καθαρά, και το Άγιο Πνεύμα αναπαύεται στη σύναξή σας, και η χοροστασία σας είναι αγγελική χορεία, και η ψαλμωδία σας είναι αίνεση των ασωμάτων, και όλη η συναναστροφή σας είναι αληθινά ουράνιος τρόπος ζωής, στον οποίο δεν υπάρχει γνώρισμα σάρκας και αίματος, ούτε ατομικό θέλημα, ούτε φθαρτή φροντίδα, ούτε προσπάθεια εκείνων που ματαιοπονούν, ούτε έκλυτη τρυφή, ούτε τίποτα από όσα πλανούν και πλανώνται, στα οποία μπορεί κανείς να δει όσους ζουν στον κόσμο να κοπιάζουν μάταια και ελεεινά. Αντίθετα, τα πάντα είναι γεμάτα από γαλήνη και ειρήνη: μία βούληση, μία ψυχή και καρδιά, σύμφωνα με τους Αποστόλους, ένας δρόμος, ένας πόθος, η επίτευξη του Θεού, μία ζωή, κοινά τα πάντα, η αληθινά θεόκλητη αδελφότητα, το μίμημα των αγγέλων, το μύρο που καταβαίνει στον πώγωνα, τον πώγωνα του Ααρών, εσείς που βρίσκεστε στη σάρκα αλλά υπέρκεισθε του σώματος, που είστε μέσα στον κόσμο και συγχρόνως εκτός του κόσμου μέσω της απαθείας.

Και πρώτον μεν πρέπει να ειπωθεί ότι ήλθατε εδώ απαρνούμενοι γονείς και αδελφούς και τους συγγενείς σας, τον ίδιο τον κόσμο ολόκληρο, και γεννηθήκατε σε εμένα πνευματικά ως τέκνα αναμορφωμένα προς μια θειότερη ζωή. Γι' αυτό και δεν ανέχεστε να ονομάζεστε από τον τάδε και τον τάδε που σας γέννησαν σωματικά, αλλά από τους πνευματικούς πατέρες και προπάτορές σας, δείχνοντας ότι απομακρυνθήκατε από τη σαρκική φύση και δεχθήκατε άλλη γέννηση, την προαιρετική. Έπειτα, ότι κανένας δεν έχει δικό του ατομικό θέλημα, αλλά όλοι από κοινού φρονούμε το ίδιο, και σπεύδουμε προς τον Θεό. Και εκπληρώνεται σήμερα και σε εμάς αυτό που ιστορείται στις Πράξεις, ότι το πλήθος των πιστών είχε μία καρδιά και μία ψυχή, και κανένας δεν έλεγε ότι κάτι από τα υπάρχοντά του ήταν δικό του, αλλά τα είχαν όλα κοινά.