Πατερικές αναφορές στο ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ 9:15

Αυτός λοιπόν ο Λόγος και Θεός, ο οποίος είναι η πατρική σοφία και δύναμη, όντας ασώματος, όπως ακριβώς ο Θεός και Πατέρας του, για τη δική μας σωτηρία οικοδόμησε το σώμα του στην κοιλιά της Μαρίας της Θεοτόκου, χωρίς τη συμμετοχή άνδρα, και έγινε, όπως είπα, άνθρωπος, και κατέστησε τον εαυτό του υπόδειγμα κάθε αρετής· ώστε όσοι επιθυμούν να τον ακολουθήσουν να έχουν ως οδό το θείο πρότυπο, με το οποίο εξομοιούμενοι, γίνονται κοινωνοί της θείας φύσεως, όπως λέει το Σκεύος της εκλογής: «Να γίνεστε μιμητές μου, όπως ακριβώς και εγώ του Ιησού Χριστού». Μετά λοιπόν το πάθος και την ανάστασή του, η σοφία, η δύναμη, ο Λόγος και Θεός, απέστειλε τους αποστόλους προς όλους τους άφρονες, τους ασύνετους εθνικούς, οι οποίοι δεν γνώριζαν τον Θεό, αφού πρώτα παρέθεσε τράπεζα, δηλαδή το άγιο θυσιαστήριο, και πάνω σε αυτήν άρτο ουράνιο και άφθαρτο, ο οποίος χαρίζει ζωή σε όλους όσοι μεταλαμβάνουν από αυτόν, δηλαδή το άγιο και πανάγιο σώμα του, και οίνο που ευφραίνει την καρδιά, και δημιουργεί νήψη στην ψυχή καθενός από εκείνους που τον γεύονται, έχοντας αναμείξει, σαν σε κρατήρα, το ίδιο του το αίμα, και έχοντας καλέσει τους κλητούς και εκλεκτούς μέσω των αποστόλων του, ώστε εκείνοι που υπακούουν στη φωνή του να εγκαταλείπουν κάθε αφροσύνη και να αναδεικνύονται πολίτες της βασιλείας των ουρανών. Ο Άρ. είπε: Επειδή συνέδεσες με το σώμα το χωρίο «Ο Κύριος με έκτισε», καλώς, και εγώ συμφωνώ μαζί σου διά της έγγραφης μαρτυρίας.

Από τον ίδιο λόγο Έχεις, λοιπόν, από την ίδια την απόδειξη των Γραφών, ότι ο άνθρωπος του Σωτήρα, τον οποίο διδασκόμαστε να κατανοούμε, είναι δημιούργημα· διότι δεν είναι η αόρατη θεότητα του Λόγου, η οποία είναι κρυμμένη στους πατρικούς κόλπους και την οποία κανείς μέχρι σήμερα δεν έχει δει. Και αυτό ο Παύλος το γνωρίζει καλύτερα από εμάς, λέγοντας: «με περιέστραψε δυνατό φως και έπεσα στο έδαφος και άκουσα μια φωνή να μου λέει: Σαούλ, Σαούλ, γιατί με καταδιώκεις; είναι σκληρό για σένα να λακτίζεις προς τα κέντρα». Και εγώ είπα: «Ποιος είσαι, Κύριε;». Και ο Κύριος μου είπε: «Εγώ είμαι ο Ιησούς, τον οποίο εσύ καταδιώκεις». Ομολογεί, δε, ότι τυφλώθηκε από τη δόξα του φωτός του Κυρίου και ότι μετά από τρεις ημέρες ανέβλεψε, κατόπιν αποκαλύψεως και προσταγής Του. Εάν, όμως, ο Παύλος, το σκεύος της εκλογής, τυφλώθηκε μη μπορώντας να αντικρίσει τη δόξα του Κυρίου, πώς διδάσκει εμάς να κατανοήσουμε τη θεότητα του ίδιου του Λόγου; Αλλά αυτό που πολλές φορές είπα, θα το πω και τώρα: μας είπε να κατανοήσουμε τον Ιησού, τον άνθρωπο του Σωτήρα, «ο οποίος είναι πιστός σε Εκείνον που τον εποίησε».

Αλλά, αφού ο Ιούδας αυτός έγινε προδότης και απωλέσθη, ορίστηκε στη θέση του από τους αποστόλους ο Ματθίας, και συγκαταλέχθηκε στους έντεκα ως δωδέκατος. Μετά δε από αυτά κλήθηκε και ο Παύλος, το σκεύος της εκλογής, και απεστάλη και αυτός μαζί με τον Βαρνάβα για να ευαγγελιστούν τον Κύριο στα έθνη παντού.

Τι έχουμε να πούμε για τον άγιο Παύλο, ο οποίος αξιώθηκε τη θεωρία του ίδιου του Υιού του Θεού και άκουσε τη θεϊκή του φωνή; Για τον οποίο μαρτύρησε ο Θεός ότι θα είναι «σκεύος εκλογής»; Και ο οποίος αρπάχτηκε στους ουρανούς και άκουσε άρρητα ρήματα, τα οποία κανείς δεν άκουσε; Και όμως, ένας τέτοιος άνθρωπος καταβιβάστηκε για δεύτερη φορά με κοφίνι και πλεκτό καλάθι· άραγε δεν αποτελούσε αυτό για τους άπιστους και τους αδιάκριτους αιτία σκανδάλου; Μολονότι ήταν ο ίδιος ο Παύλος που είχε αξιωθεί τη θεία χάρη. Αυτό όμως συνέβη για τη δοκιμασία πολλών, προκειμένου να φανεί αν διατηρούν την ίδια πίστη στον Απόστολο. Έτσι συμβαίνει και με τους υπόλοιπους αγίους προς ωφέλεια όσων προσέρχονται σε αυτούς.

ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΚΑΙΣΑΡΕΙΣ ΑΠΟΛΟΓΙΑ ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΑΝΑΧΩΡΗΣΕΩΣ Πολλές φορές απόρησα τι άραγε νιώθετε για εμάς και από πού έχετε τόσο πολύ ελκυστεί από τη δική μας μικρότητα, την ασήμαντη και ταπεινή, που ίσως δεν έχει τίποτα το αξιαγάπητο, και μας παρακινείτε με τα λόγια σας, υπενθυμίζοντάς μας τη φιλία και την πατρίδα, προσπαθώντας, σαν να είμαστε κάποιοι φυγάδες, να μας επαναφέρετε πάλι κοντά σας με πατρική ευσπλαχνία. Εγώ, βεβαίως, ομολογώ ότι έχω γίνει φυγάς και δεν θα το αρνιόμουν, αλλά την αιτία θα τη μάθετε τώρα που το επιθυμείτε. Κυρίως επειδή, συγκλονισμένος τότε από το απροσδόκητο γεγονός, όπως εκείνοι που κατατρομάζουν ξαφνικά από τους αιφνίδιους θορύβους, δεν μπόρεσα να συγκρατήσω τους λογισμούς μου, αλλά απομακρύνθηκα ως φυγάς και διέμεινα αρκετό χρόνο μακριά σας. Έπειτα όμως εισήλθε μέσα μου και ένας πόθος για τα θεία δόγματα και για τη φιλοσοφία γύρω από αυτά. «Διότι, πώς θα μπορούσα», έλεγα εγώ, «να επικρατήσω της κακίας που συνοικεί μέσα μας; Και ποιος θα μπορούσε να γίνει για εμένα ένας Λάβαν, ο οποίος θα με απάλλασσε από τον Ησαύ και θα με παιδαγωγούσε προς την ανώτατη φιλοσοφία;». Αλλά επειδή, συν Θεώ, έχουμε επιτύχει τον σκοπό μας κατά το δυνατόν, έχοντας βρει ένα σκεύος εκλογής και ένα βαθύ φρέαρ, εννοώ το στόμα του Χριστού, τον Γρηγόριο, παραχωρήστε μας λίγο, σας παρακαλώ, σας το ζητούμε, λίγο ακόμη χρόνο· όχι επειδή αγαπούμε τη διαμονή στις πόλεις —διότι δεν μας διαφεύγει ότι ο πονηρός μέσω τέτοιων καταστάσεων μηχανεύεται την απάτη για τους ανθρώπους—, αλλά επειδή κρίνουμε ότι η συναναστροφή με τους αγίους είναι εξαιρετικά ωφέλιμη.

Άραγε λοιπόν, όταν δίνουν με αυτόν τον τρόπο ένορκο διαβεβαίωση για το ζήτημα, και διακηρύσσουν ότι είναι αληθώς Υιός του Θεού, δεν θα κατηγορηθούν δικαίως ως ψευδολόγοι και, έχοντας αποκλίνει από την αλήθεια, δεν θα πιαστούν και δεν θα ελεγχθούν; Διότι, εάν δεν είναι Υιός, ο οποίος βλάστησε από την ουσία του γεννήτορα, αλλά είναι μάλλον δημιούργημα, που έχει επικαλυφθεί με τη δόξα της υιότητας και έχει λάβει την ονομασία αυτή απλώς με ψιλά λόγια επαίνου, με ποια λογική τον προσκυνούσαν; Και γιατί τον ονόμαζαν Υιό οι μυσταγωγοί και κήρυκες της αλήθειας; Β. Ο συλλογισμός μας στέκει άριστα. Α. Και ο θείος και ιερότατος Παύλος, μολονότι ονομάστηκε «σκεύος εκλογής» από τον Θεό, και έχει ταχθεί ως ιερουργός στα έθνη και ακριβής ταμίας των μυστηρίων του Σωτήρα μας, τι άραγε θα ήθελε να δηλώσει όταν έρχεται να διακηρύξει φωναχτά και για τον ίδιο τον Υιό και για τους άγιους αγγέλους τα εξής: «Ο οποίος, όντας απαύγασμα της δόξας και αποτύπωμα της υποστάσεώς του, και συγκρατώντας τα πάντα με τον λόγο της δυνάμεώς του, αφού έκανε καθαρισμό των αμαρτιών, κάθισε στα δεξιά της μεγαλωσύνης στα ύψη, γινόμενος τόσο ανώτερος από τους αγγέλους όσο πιο εξαιρετικό από αυτούς είναι το όνομα που κληρονόμησε; Διότι σε ποιον από τους αγγέλους είπε ποτέ: Υιός μου είσαι εσύ, εγώ σήμερα σε γέννησα; Και πάλι: Κάθισε στα δεξιά μου, έως ότου θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου; Δεν είναι όλοι τους λειτουργικά πνεύματα, που αποστέλλονται για διακονία προς χάρη εκείνων που πρόκειται να κληρονομήσουν τη σωτηρία;»

Βλέπεις ότι, όταν ο Θεός λέει «Δεν είμαι μαζί σας», η κιβωτός δεν ανεβαίνει μαζί με τους απειθείς, αποδεικνύοντας έτσι σαφώς σε όσους έχουν διάθεση για μάθηση, ότι επέχει τη θέση του Θεού ως καθοδηγητή; Αλλά και γύρω από την Ιεριχώ περιφερόταν στα χέρια των ιερέων, και το ψηλό της τείχος κατέρρευσε, χωρίς να παρατάξει πολιορκητικές μηχανές και κριούς, αλλά μάλλον με σάλπιγγες και φωνές· πράγμα το οποίο ως αληθές θα το βρούμε και πάλι στον Χριστό. Διότι αυτός είναι που επιβαίνει στους ιερούς και αγίους άνδρες και καταστρέφει κάθε δύναμη του διαβόλου, όχι με όπλα, αλλά με κραυγή και σάλπιγγα, δηλαδή με τα αποστολικά και ευαγγελικά κηρύγματα και με την ομόφωνη συγκατάθεση όλου του λαού, ο οποίος με ορθότητα πίστεως ομολογεί τον δικό του Δεσπότη. Αυτό βλέπουμε να εκπληρώνεται και στις μυστικές δοξολογίες, όπου η ιερατική σάλπιγγα ηχεί πριν από τον λαό, η οποία νοείται και μέσα από τη φωνή του λειτουργού, και έτσι πέφτει και συντρίβεται η δύναμη των εχθρών· «Διότι τα όπλα μας δεν είναι σαρκικά, σύμφωνα με τον Παύλο, αλλά δυνατά ενώπιον του Θεού». Το ότι δε ο Χριστός επιβαίνει και επαναπαύεται κατά κάποιον τρόπο στους αγίους, το αποσαφηνίζει και ο προφήτης Αμβακούμ λέγοντας: «Επειδή θα επιβιβαστείς πάνω στα άλογά σου, και η ιππασία σου είναι σωτηρία»· αλλά θα το διδάξει εξίσου και ο ίδιος ο Σωτήρας στον Ανανία, λέγοντας για τον Παύλο: «Πήγαινε, διότι αυτός είναι δικό μου σκεύος εκλογής για να βαστάξει το όνομά μου ενώπιον όλων των εθνών».

Δεν είναι, λοιπόν, παράξενο αν και οι διάκονοί του μετασχηματίζονται σε αγγέλους δικαιοσύνης. Επομένως, εμείς κανέναν άλλον δεν γνωρίζουμε ούτε θα αποδεχτούμε, παρά μόνο εκείνους που έχουν ονομαστεί μέσα από τα ευαγγελικά κείμενα, και εκείνον που αναδείχθηκε μετά από αυτούς, τον σοφότατο Παύλο· για τον οποίο και ο ίδιος ο Σωτήρας μαρτύρησε λέγοντας: «Διότι αυτός είναι για μένα σκεύος εκλογής, για να βαστάξει το όνομά μου ενώπιον όλων των εθνών.» (A f. 94, H f. 293) Αυτούς, βέβαια, τους προτύπωνε ο νόμος, και τους προανήγγειλαν και οι προφήτες. Είναι γραμμένο, λοιπόν, στο Μωσαϊκό βιβλίο: «Και θα πάρετε σιμιγδάλι, και θα το κάνετε δώδεκα άρτους· και θα τους τοποθετήσετε σε δύο σειρές, πάνω στην καθαρή τράπεζα, ενώπιον του Κυρίου· και θα τοποθετήσετε πάνω στη σειρά λιβάνι και αλάτι· και θα είναι για άρτους, προκείμενα σε ανάμνηση για τον Κύριο.» Διότι, ο άρτος που κατέβηκε από τον ουρανό και δίνει ζωή στον κόσμο, ποιος άλλος θα μπορούσε να είναι παρά ο Σωτήρας των όλων Χριστός;

Οι μακάριοι μαθητές, οι Απόστολοι και οι Ευαγγελιστές, αυτοί που υποτάχθηκαν ολοκληρωτικά στο θείο θέλημά Του, οι πειθήνιοι και ευήνιοι, που ήταν έτοιμοι για οτιδήποτε Εκείνος έκρινε σωστό, αυτοί που είχαν τον Χριστό ως αναβάτη και ηνίοχο, ένας εκ των οποίων είναι και ο μακάριος Παύλος, για τον οποίο λέει ο Ίδιος: «Αυτός είναι για εμένα σκεύος εκλογής, για να βαστάξει το όνομά μου ενώπιον των εθνών». Και ήταν πράγματι εξαιρετικά ταχύτατοι αυτοί οι ίπποι, περιτρέχοντας τα πάντα κάτω από τον ουρανό. Έτσι και «Το άρμα του Θεού λέγεται ότι είναι μυριοπλάσιο, αποτελούμενο από χιλιάδες ακμαίους». Διότι πάρα πολλοί, κατά καιρούς και μετά από εκείνους, έγιναν ηγέτες λαών, υποτάσσοντας τον αυχένα της διανοίας τους στους ζυγούς του Σωτήρα, μεταφέροντας παντού τη δόξα Του, ορθοτομώντας τον λόγο της αληθείας και, τρόπον τινά, κάνοντας όλη τη γη να αντηχεί από τους καλπασμούς τους. Η πορεία αυτών των ίππων σήμαινε σωτηρία. Διότι δεν έτρεχαν μάταια, αλλά για να σώσουν πόλεις, και μαζί χώρες και έθνη, καθώς ο Χριστός κατέστρεφε τις εξουσίες των δαιμόνων, οι οποίοι, τρόπον τινά, είχαν διαμοιράσει μεταξύ τους ολόκληρη τη γη, υποτάσσοντας στα δικά τους θελήματα αυτούς που την κατοικούσαν. Και επειδή επρόκειτο να καταρρεύσουν οι παλαιές εξουσίες των δαιμόνων, για τον λόγο αυτόν λέει εύλογα: «Τεντώνοντας θα τεντώσεις το τόξο σου εναντίον των σκήπτρων».

Διότι πώς θα μπορούσε να αμφιβάλλει κανείς ότι στις διασπορές των Ελλήνων οι θεσπέσιοι μαθητές έγιναν σαν άλογα, σχεδόν χλιμιντρίζοντας ενάντια στην αθυροστομία και τη θεομίσητη απάτη τους; Αφού ο Χριστός λέει για τον μακάριο Παύλο προς τον Ανανία: «Πήγαινε, διότι αυτός είναι για μένα σκεύος εκλογής για να βαστάξει το όνομά μου ενώπιον εθνών και βασιλέων και των υιών του Ισραήλ.» Και ο Αββακούμ είπε κάπου, απευθυνόμενος προς τον ίδιο τον Κύριό μας Ιησού Χριστό, ότι «Θα επιβιβαστείς στα άλογά σου και η ιππασία σου είναι σωτηρία.» Επομένως, λέει, θα τον παρατάξει «ως άλογο μεγαλόπρεπο στον πόλεμο, και από αυτόν επέβλεψε.» Είναι σαν να έλεγε ότι, ως Θεός, εξέτασε μεν τους κατάλληλους για τη διακονία των ευαγγελικών κηρυγμάτων, εξέλεξε δε εκείνους που προέρχονταν από τον Ιούδα, και από αυτόν τους παρέταξε. Διότι τους επέλεξε για να γίνουν υπηρέτες και λειτουργοί των δικών Του θελημάτων, και τρόπον τινά μεσίτες και διάκονοι της δικής Του χάριτος. Και λέει ότι από αυτόν, δηλαδή προφανώς από τον Ιούδα, προέρχεται το τόξο που τεντώνεται με οργή εναντίον των αντιπάλων. Και πάλι από αυτόν θα εξέλθει και εκείνος που εξορμά μέσω αυτού. Και λέγοντας εκείνον που εξορμά, νομίζω ότι εννοεί αυτόν που λεηλατεί και αιχμαλωτίζει.

Τέτοιοι είναι βέβαια αυτοί που έχουν επιλέξει τη θεοσέβεια, έχοντας σαν ζυγό πάνω τους τον Χριστό, όπως προτυπωνόταν στην αγία σκηνή. Σώμα δικό Του ονόμαζε την Εκκλησία και ο θείος Παύλος. Λεγόταν δε και προς τον Ανανία γι' αυτόν, δηλαδή για τον Παύλο: «Πήγαινε, διότι αυτός είναι για μένα σκεύος εκλογής, για να βαστάσει το όνομά μου ενώπιον των εθνών». Επιπλέον, κριός και βέβαια αμνός ήταν τα προσφερόμενα, υποδηλώνοντας την προσέλευση προς τον Θεό και την, τρόπον τινά, αφιέρωση -είναι προφανές ότι πρόκειται για την πνευματική- τόσο του παλαιού προσφερόμενου όσο και του νέου λαού. Διότι, όπως ακριβώς η καρτερία και η ανδρεία υποδηλώνονταν μέσω των μοσχαριών, με τον ίδιο, νομίζω, τρόπο και μέσω των προβάτων αποδεικνύεται σαφώς η καρποφορία εν πραότητι εκείνων που έχουν δικαιωθεί μέσω της πίστεως στον Χριστό.

Είναι ψεγάδι για τον άνθρωπο να μεθά με κρασί. Αν και είδα πολλούς, κανέναν δεν παρομοίασα με αυτόν. Ο μοναχός που καυχάται για τη δική του δύναμη είναι ο πρώτος των αφρόνων. Αποτελεί ντροπή και όνειδος για τον μοναχό να καυχάται για τη δική του δύναμη. Εκείνος που καυχάται, ας καυχάται εν Κυρίω. Ο άφρων κατά το γέλιο υψώνει τη φωνή του· ενώ ο πλέον άφρων είναι αυτός που περιπατεί και κινεί με εμπαθή τρόπο τους ώμους του, καθώς και τους βραχίονές του. Είναι σημάδι έλλειψης αγωγής για έναν μοναχό να ανασηκώνει το αριστερό μέρος του ενδύματός του με εμπαθή τρόπο· ενώ ο πεπαιδευμένος θα δείχνει ευλάβεια στα πάντα. Αποτελεί καταστροφικό πάθος για τον άνθρωπο να συνηθίζει το στόμα του σε όρκους. Μην εθίζεις το στόμα σου στους όρκους, για να μην πληθυνθούν τα σφάλματά σου από άγνοια, και αντί για δικαιοσύνη να συσσωρεύσεις στον εαυτό σου αμαρτίες. Είναι δόξα για τον μοναχό να φοβάται τον Κύριο και να τηρεί τις εντολές Του. Είναι δόξα για τον μοναχό να ταπεινώνει τον εαυτό του σε μικρούς και μεγάλους. Είναι δόξα για τον μοναχό η διάκριση και η ταπεινοφροσύνη. Είναι δόξα για τον μοναχό η αμνησικακία, η υπομονή και η νήψη σε κάθε αγαθό έργο. Μην περιφρονείς έναν γέροντα, εάν θελήσει να αναλάβει τον κόπο του μοναχικού βίου· διότι και ο Κύριος δεν απέβαλε εκείνους της ενδεκάτης ώρας· επειδή δεν γνωρίζεις μήπως αυτός είναι σκεύος εκλογής. Εάν αγαπήσεις την υπερηφάνεια, θα γίνεις μερίδα των δαιμόνων· εάν αγαπήσεις την ταπεινοφροσύνη, θα γίνεις μερίδα του Δεσπότη Χριστού. Εάν αγαπήσεις τη φιλαργυρία, θα αναχωρήσεις από εδώ κενός· εάν αγαπήσεις την ακτημοσύνη, δεν θα στερηθείς τον ουράνιο πλούτο.

Και αυτό είναι εκείνο που λέγεται από τους φίλους: ότι για σένα θα κατασκευάσουμε, ω ψυχή, που ορθώς παρομοιάστηκες με ίππο, κάποιες εικόνες και ομοιώματα της αλήθειας (διότι τέτοια είναι και η δύναμη που έχει το ασήμι των λόγων, ώστε οι λέξεις να φαίνονται σαν κάποια σπινθηροβόλα εναύσματα, μη όντας ικανές να φανερώσουν με ακρίβεια το εμπεριεχόμενο νόημα)· εσύ δε, αφού τα δεχθείς αυτά, θα γίνεις και υποζύγιο και κατοικία, μέσω της πίστεως, Εκείνου που πρόκειται να αναπαυθεί μέσα σου διά της ενοικήσεώς Του σε εσένα· διότι του Ιδίου θα είσαι και θρόνος και θα γίνεις οίκος. Ίσως, βέβαια, να έλεγε κανείς ότι η ψυχή του Παύλου, ή όποια άλλη έγινε όμοια με εκείνη, αξιώνεται τέτοιων λόγων· διότι εκείνος, αφού έγινε μια για πάντα σκεύος εκλογής, και πάνω του και μέσα του είχε τον Κύριο, αφενός γενόμενος ίππος με το να βαστάζει το όνομά Του ενώπιον εθνών και βασιλέων, αφετέρου με το να μη ζει πλέον ο ίδιος, αλλά να δεικνύει μέσα του ζωντανό Εκείνον και να παρέχει απόδειξη του Χριστού που ομιλεί μέσα του, έγινε οίκος περιληπτικός της απερίληπτης φύσεως.

Ας μιμείται δε και την εναρμόνια διάταξη των σπονδύλων, με το να καθιστά όσους συντελούν καθένας ξεχωριστά στον λαό, μέσω του συνδέσμου της ειρήνης, ένα μέλος που κάμπτεται και ανορθώνεται και στρέφεται ευκίνητα προς καθεμία από τις πλευρές. Τέτοιος τράχηλος ήταν ο Παύλος, και όποιος άλλος βέβαια κατόρθωσε τον βίο του κατά μίμηση εκείνου, ο οποίος βάσταξε το όνομα του Κυρίου και έγινε σκεύος εκλογής για τον Δεσπότη· και τόσο με ακρίβεια είχε εφαρμόσει πάνω του η κεφαλή των πάντων, ώστε και όσα έλεγε να μην είναι πλέον ο ίδιος που τα λέει, αλλά η κεφαλή του να φθέγγεται, καθώς απέδειξε στους Κορινθίους ότι ο Χριστός μιλούσε και φθεγγόταν μέσα του. Τόσο καλλίφωνη και εύηχη ήταν η αρτηρία του, η οποία άρθρωνε τον λόγο της αλήθειας διά του Αγίου Πνεύματος, τόσο πολύ ο λάρυγγάς του γλυκαινόταν πάντοτε από τα θεία λόγια, τρέφοντας δι' αυτού ολόκληρο το σώμα με εκείνες τις ζωοποιές διδασκαλίες. Εάν δε αναζητάς και τη σημασία των σπονδύλων, ποιος συναρμολόγησε με τέτοιον τρόπο τους πάντες σε ένα σώμα με τον σύνδεσμο της ειρήνης και της αγάπης; Ποιος δίδαξε έτσι να κάμπτεται ο τράχηλος με το να συγκαταβαίνει στους ταπεινούς, και να ανορθώνεται πάλι με το να φρονεί τα άνω, και να περισκοπεί προς τα πλάγια ευέλικτα και ευκίνητα με το να αποφεύγει τις ποικίλες μεθοδείες του διαβόλου και να προφυλάσσεται; Ένας τέτοιος τράχηλος, λοιπόν, έχει όντως οικοδομηθεί από τον Δαβίδ.

Διότι από εδώ ξεκινά για τους αποστόλους η πορεία προς την οικουμένη, αυτή είναι η απαρχή της εξάπλωσης του λόγου παντού. Διότι, εάν ο λαός των Ιουδαίων, με τη μιαιφονία εναντίον εκείνου, δεν είχε κυριευθεί από μανία κατά των αποστόλων, ίσως η χάρις του ευαγγελίου να είχε περιοριστεί μόνο στα Ιεροσόλυμα. Τώρα όμως, επειδή καταδιώχθηκαν από τους Ιουδαίους, διασκορπίστηκαν άλλος αλλού ανάμεσα στα έθνη της οικουμένης, εκδιώκοντας από παντού τον διάβολο διά της διδασκαλίας των μυστηρίων. Έτσι δέχεται τον λόγο η Σαμάρεια· έτσι, ως πάρεργο της οδοιπορίας, επιτυγχάνεται η σωτηρία του ευνούχου από τον Φίλιππο· έτσι το μέγα σκεύος της εκλογής, ο Παύλος, αφού εξοπλίστηκε με θυμό και απειλή από τον διάβολο, στρέφει τα βέλη του εναντίον αυτού του ιδίου που τον εξόπλισε, εξορίζοντάς τον από ολόκληρη την οικουμένη, ώστε να μην αφήσει κανέναν τόπο απροσπέλαστο από την πίστη του Χριστού. Ως εκ τούτου, Αιγυπτίους, Σύρους, Πάρθους και Μεσοποτάμιους, [Ιταλούς και] Γαλάτες, Ιλλυριούς, Μακεδόνες και τα έθνη από παντού, τα προσάγει στην πίστη ο λόγος που διατρέχει τον κόσμο. Βλέπεις την αγωνιστική δεξιότητα του Στεφάνου; Με πόσες πτώσεις συνετρίβη ο αντίπαλος, παρόλο που νόμισε ότι μέσω της συκοφαντίας αναδεικνυόταν ανώτερος από εκείνον με τον οποίο πάλευε;

Όπως ο Παύλος, το σκεύος της εκλογής, υπέμεινε παντοίους πειρασμούς, έτσι και αυτός δεν αδράνησε να σπείρει τα σπέρματα της μετανοίας, όπως εκείνος της πίστεως. Και γιατί πρέπει να τον παραβάλλουμε με τον καθένα ξεχωριστά, εφόσον τα κατορθώματά του πληρούν ακόμη ολόκληρη την οικουμένη; Όταν δε τα έργα είναι φανερά, η μακρολογία περιττεύει· και η μεγάλη έκταση του λόγου μετατρέπεται σε υποτίμηση των αρετών, ωσάν αυτές να μην ήταν ικανές να φανερώσουν επαρκώς τον εαυτό τους διά των έργων, αλλά να έχουν ανάγκη από τη συνδρομή των λόγων. Είναι καλό όμως, ως ένα τερπνότατο άρτυμα, να προσθέσουμε στον λόγο και το εξυμνούμενο θαύμα που συνέβη κατά την τελευτή του.

Έτσι, αδελφοί, όσοι αποβλέπουν στην ευσέβεια πρέπει να παραβλέπουν το εξωτερικό περίβλημα· και εάν κάποιος καυχάται για τους φίλους του και υπερηφανεύεται για καταλόγους αξιωμάτων, και απαριθμεί πολλά ετήσια εισοδήματα, και εξετάζοντας την καταγωγή του φουσκώνει από υπεροψία, και από παντού περιαυτολογεί ωθούμενος από την αλαζονεία του, έναν τέτοιον άνθρωπο πρέπει να τον αφήνουν κατά μέρος σαν ξερή δεξαμενή, εάν δεν διαθέτει στον βίο του τα πρωτεύοντα. Αντιθέτως, πρέπει να αναζητούν, όσο είναι δυνατόν, χρησιμοποιώντας τον λύχνο του Πνεύματος για την έρευνα, μήπως υπάρχει κάπου κάποιος «κήπος κεκλεισμένος και πηγὴ εσφραγισμένη», καθώς λέει η Γραφή, ώστε, μέσω της χειροτονίας, αφού ανοιχθεί για εμάς η πνευματική τρυφή του κήπου και αναβλύσει το ύδωρ της πηγής, να καταστεί κοινό κτήμα της καθόλου Εκκλησίας η χάρις που υπάρχει σε εκείνον. Και είθε να παραχωρήσει ο Κύριος να βρεθεί το συντομότερο ανάμεσά σας ένας τέτοιος άνθρωπος, ο οποίος θα είναι σκεύος εκλογής, στύλος και εδραίωμα της αλήθειας. Και πιστεύουμε στον Κύριο ότι αυτά θα πραγματοποιηθούν, εάν εσείς θελήσετε, μέσω της ομόνοιας και της σύμπνοιας, να αποβλέψετε συμφώνως στο κοινό αγαθό, προτιμώντας από τα προσωπικά σας θελήματα το θέλημα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, το αγαθό και ευάρεστο και τέλειο, ώστε το έργο που θα κατορθωθεί ανάμεσά σας να είναι τέτοιο, για το οποίο και εμείς θα καυχηθούμε και εσείς θα αγαλλιάσετε πνευματικά, και ο Θεός των όλων θα δοξασθεί, στον οποίο πρέπει η δόξα στους αιώνες.

Αλλά και ο σοφός στα θεία Μάξιμος αναφέρει: «για τον σκοπό αυτό μας έπλασε ο Θεός, για να γίνουμε κοινωνοί της θείας φύσεως και μέτοχοι της δικής Του αιωνιότητας». Ο δε θείος επίσκοπος Νύσσης Γρηγόριος λέει: «εφόσον ο θείος Παύλος έγινε άπαξ σκεύος εκλογής, κατέστη οίκος περιληπτικός της απερίληπτης φύσεως».

Και από τη μία την θεωρεί εντελώς μία και αδιαίρετη, ως μη έχουσα φυσικές δυνάμεις και ενέργειες, μέσω των οποίων θα μεριζόταν χωρίς να διαιρεθεί, με άλλα λόγια την θεωρεί αδύναμη και ανενέργητη και ουσιαστικά απολύτως ανύπαρκτη. Διότι πώς θα μπορούσε να έχει δύναμη ή να ενεργήσει ή γενικά να υπάρξει, χωρίς να έχει καμία φυσική δύναμη και ενέργεια; Και από την άλλη, θεωρεί ότι μετέχεται εξίσου από όλους, όπως υπονοεί και εδώ και γράφει ξεκάθαρα λίγο πιο πάνω, λέγοντας ότι το θείο κατοικεί σε όλους εξίσου, χωρίς καν να σεβαστεί τον Παύλο, το σκεύος της εκλογής, ο οποίος λέει, απευθυνόμενος μόνο στους αγιασμένους: «ποια μερίδα έχει ο πιστός με τον άπιστο; Διότι εσείς είστε ναός του Θεού, όπως ακριβώς είπε ο Θεός ότι θα κατοικήσω μέσα τους και θα περπατήσω ανάμεσά τους και θα είμαι Θεός τους». Και πάλι, «οίκος του Θεού είμαστε εμείς, εάν διατηρήσουμε βέβαιη μέχρι τέλους την παρρησία και το καύχημα της ελπίδας». Διότι ο Θεός είναι μεν πανταχού παρών, αλλά κατοικεί μόνο στους αγίους. Επειδή το να κατοικεί σημαίνει ότι τους χρησιμοποιεί, διαμένοντας μέσα τους και μέσω αυτών, ως οργάνων της δικής του ενέργειας, ενεργώντας και γινόμενος γνωστός.

Άκουσε τον Παύλο, τον αληθινό και θεόπτη και θεορρήμονα, στον οποίο αληθινά «θεία θέα προσφέρθηκε άνωθεν», και στον οποίο «φως» αληθινό «έλαμψε νοερό», απολύτως υπερφυές, στο οποίο και αναπαύθηκε πλήρως σαν σε εστία, γι' αυτό και ονομάζεται «σκεύος εκλογής», μέσω του οποίου μυήθηκε στα θεία· τι λέει εκείνος; «Όλα να τα κάνετε προς δόξαν Θεού»· και για τον εαυτό του τι λέει; «Εάν ήθελα να αρέσω σε ανθρώπους, δεν θα ήμουν δούλος του Χριστού»· αναγνωρίζεις το δέντρο από τον καρπό; Αυτό λοιπόν που καρποφορεί τα αντίθετα, μήπως δεν φανερώνει ξεκάθαρα ότι προέρχεται και από την αντίθετη ρίζα; Και τι άλλο είναι αντίθετο στο φως παρά το σκοτάδι, έστω κι αν υποδύεται το φως και διαφεύγει της προσοχής εκείνων που δεν πλησίασαν ποτέ το αληθινό φως;

Τι λοιπόν; Επειδή είναι όμοιος με τον Πέτρο ως προς την ομολογία, τον ζήλο, την ταπείνωση, την αγάπη, άραγε δεν έλαβε και τα ίδια έπαθλα από Εκείνον που τα καθορίζει όλα δίκαια με ζυγό, μέτρο και σταθμά; Και πώς θα μπορούσε να ισχύει κάτι διαφορετικό; Γι' αυτό στον μεν Πέτρο λέει: «Εσύ είσαι Πέτρος, και πάνω σε αυτή την πέτρα θα οικοδομήσω την Εκκλησία μου»· για τον Παύλο, όμως, τι λέει στον Ανανία; «Αυτός είναι για εμένα σκεύος εκλογής, για να βαστάξει το όνομά μου ενώπιον εθνών και βασιλέων». Ποιο όνομα; Προφανώς αυτό που κλήθηκε πάνω μας, την Εκκλησία του Χριστού, την οποία ο Πέτρος βαστάζει ως θεμέλιο. Βλέπετε πόσο περιφανής και ισότιμη είναι η δόξα του Πέτρου και του Παύλου, και πώς η Εκκλησία του Χριστού βαστάζεται και από τους δύο; Γι' αυτό και αυτή τώρα απονέμει και στους δύο μία και την αυτή τιμή, συνεορτάζοντάς τους σήμερα ισότιμα. Αλλά εμείς, αναλογιζόμενοι το τέλος του βίου τους, ας μιμηθούμε τη διαγωγή τους· και αν όχι τα άλλα, τουλάχιστον τη διόρθωση που προέρχεται από την ταπείνωση και τη μετάνοια. Διότι τα υπόλοιπα, επειδή είναι μεγάλα και υψηλά, και αρμόζουν σε μεγάλους και προσφέρονται σε μεγάλους για μίμηση, ίσως ορισμένα να είναι και εντελώς αμίμητα για όλους μας· η διόρθωση όμως μέσω της μετάνοιας αρμόζει περισσότερο σε εμάς παρά σε εκείνους, στον βαθμό που κάθε μέρα όλοι μας σφάλλουμε πολλές φορές, και από πουθενά αλλού δεν έχουμε ελπίδα σωτηρίας, παρά μόνο αν την ελκύσουμε μέσω της αδιάλειπτης μετάνοιας.

Όλοι από κοινού προσφέρετε τώρα ως δώρο, μέσω της εγκράτειας και της προσευχής, τον αγιασμό σας και την αγνεία του σώματος, πράγμα που είναι το πιο αγαπητό και οικείο στη νυν εορταζόμενη Παρθένο. Βλέπετε όλοι πώς η σωφροσύνη, η νηστεία και η προσευχή με κατάνυξη, όταν συνδυάστηκαν, ανέδειξαν τον Ιωακείμ και την Άννα σε γεννήτορες ενός θείου σκεύους, ενός σκεύους τόσο εκλεκτού, ώστε όχι απλώς να βαστάσει το θείο όνομα, όπως έπραξε ο μεταγενέστερος Παύλος, αλλά και αυτόν τον ίδιο, του οποίου και «το όνομα είναι θαυμαστό».

Ήταν, λοιπόν, ένας νεαρός τρυφερός, πολύ ωραίος στην όψη, όχι μόνο ως προς τον εξωτερικό και αντιληπτό με τις αισθήσεις άνθρωπο, αλλά πολύ περισσότερο ως προς τον εσωτερικό και αόρατο. Βλέποντάς τον ο Θεός, που ερευνά τις καρδιές, τόσο πολύ ελκύστηκε από το νοερό και αθέατο κάλλος του, ώστε ευδόκησε να κατοικήσει μέσα του, να γίνει ένα πνεύμα μαζί του και να τον καταστήσει εξ ολοκλήρου θείο. Διότι τον μεν Δαβίδ τον βρήκε ως ώριμο άνδρα, τον Δημήτριο όμως, που δεν είχε καν φτάσει ακόμη στην ανδρική ηλικία και ήταν εντελώς νέος, τον βρήκε εργάτη ανεπαίσχυντο σύμφωνα με την καρδιά Του, τηρητή των ενταλμάτων Του· τον βρήκε σκεύος εκλογής, κατά τον Παύλο, για να βαστάσει το όνομά Του ενώπιον εθνών και βασιλέων· τον βρήκε «έσοπτρο ακηλίδωτο», ικανό να δεχθεί και να αναδείξει την υπερκόσμια και άρρητη ωραιότητα. Εγώ μάλιστα ακούω μυστικά να απευθύνεται σε αυτόν εκείνη η φωνή: «Ιδού ο παίδας μου, τον οποίο εξέλεξα, στον οποίο ευδόκησε η ψυχή μου· θα θέσω το Πνεύμα μου επάνω του, και θα αναγγείλει κρίση στα έθνη». Και άλλους μεν θα μεταπλάσει και θα τους καταστήσει άξιους από ανάξιους που ήταν, ώστε να γίνει ο ίδιος «ως στόμα εμόν», άλλους δε θα ελέγξει, θα καταισχύνει και θα αποδείξει ότι είναι προετοιμασμένοι για την απώλεια. Διότι, αν και αυτά έχουν γραφτεί για τον Χριστό, ωστόσο μέσω Εκείνου θα χαριστούν και σε όσους ζουν με ακρίβεια σύμφωνα με το θέλημά Του.

Αυτή όμως, μη μπορώντας να στρέψει το βλέμμα της σε κανένα από αυτά (διότι η ηλικία της δεν το επέτρεπε ακόμη), έχει τον νου της στον Θεό και, πλησιάζοντάς Τον, χαίρεται· μάλλον δε η ίδια Τον προσεγγίζει με οικειοθελή απόφαση, σαν να είναι από τη φύση της φτερωμένη προς τον ιερό και θείο έρωτα. Αυτό το διέκρινε καθαρά τότε ο αρχιερέας του Θεού, ότι δηλαδή αυτά που μόλις και μετά βίας, κατά τα στάδια της πιο ώριμης ηλικίας, αναπτύσσονται στις ψυχές των άλλων ανθρώπων, ακόμη και των εκλεκτών, αυτά η Παρθένος τα κατέχει μέσα της ήδη από βρέφος και θα διακατέχεται από αυτά σε όλη της τη ζωή στον απόλυτο βαθμό περισσότερο από όλους. Γι' αυτό και την έκρινε άξια για τιμές ανώτερες από όλους, εγκαθιστώντας την στα Άγια των Αγίων, και έπεισε όλους τους παρευρισκομένους να αποδεχθούν με χαρά αυτό που συνέβαινε, καθώς βεβαίως ο Θεός συνεργούσε και το επιδοκίμαζε απολύτως δίκαια. Διότι επρόκειτο να γίνει για Αυτόν σκεύος εκλογής, όχι γεμάτο από σκιές και τύπους όπως η κιβωτός, αλλά από την ίδια την αλήθεια· ούτε για να βαστάξει το θείο όνομα ενώπιον βασιλέων και εθνών, όπως ο Παύλος που εμφανίστηκε αργότερα, αλλά για να βαστάξει κυοφορώντας Εκείνον, του οποίου «το όνομα είναι τόσο θαυμαστό», ώστε να αναδείξει τον Παύλο, αντί για Σαύλο, τόσο περίφημο, ώστε να μην υστερεί σε τίποτα από τους πιο ονομαστούς ανθρώπους όλων των αιώνων, αυτόν που αξιώθηκε να το βαστάξει με παρρησία.

Είστε συμμύστες του Παύλου, του αγιασμένου, του μεμαρτυρημένου, ότι είναι σκεύος εκλογής, στα ίχνη του οποίου μακάρι να βρεθώ, όπως και των λοιπών αγίων, όταν φθάσω στον Ιησού Χριστό, ο οποίος πάντοτε στις δεήσεις του σας μνημονεύει.

Και ακόμη, παρ' όλα αυτά, εγώ δεν είμαι ικανός να διαφυλάξω τον εαυτό μου, εγώ που είμαι τέλειος άνθρωπος εν Χριστώ, επειδή υπάρχει ακόμη κάτι που, εξαιτίας της λεπτότητάς του, δεν μπορεί να συλληφθεί από τη δική μου δύναμη, από εμένα που κατέχω τον νου του Χριστού. Λοιπόν, Κύριε, γι' αυτό χαίρω στις ασθένειες, στις θλίψεις, στις φυλακές, στα δεσμά, στις ανάγκες, είτε προέρχονται από τη φύση, είτε από τα τέκνα της φύσης, είτε από τους εχθρούς της φύσης. Τώρα με χαρά υπομένω τις ασθένειές μου, δηλαδή τους πειρασμούς μου, ώστε να επισκηνώσει πάνω μου η δύναμη του Χριστού. Εάν, μετά από όλα αυτά, εγώ έχω ανάγκη τη ράβδο των πειρασμών, ώστε μέσω αυτής να αυξηθεί πάνω μου η επισκήνωσή Σου και να διαφυλαχθώ στην εγγύτητά Σου, γνωρίζω ότι κανείς δεν είναι πιο αγαπητός σε Εσένα από εμένα. Και εξαιτίας αυτού με εμεγάλυνας περισσότερο από πολλούς, και ενώ μου έδωσες να γνωρίσω τις θαυμαστές και ένδοξες δυνάμεις Σου, δεν το έδωσες αυτό σε κανέναν από τους αποστόλους, τους συντρόφους μου, και με κάλεσες σκεύος εκλογής, ως πιστό, για να διαφυλάξω την τάξη της αγάπης Σου.

Προς τον ίδιο 1429. Όταν ήλθε εδώ ο Θεός Λόγος, απαίτησε πίστη και δικαίωσε με τη χάρη· διότι δεν ήταν δυνατόν να σωθούν με τη δικαιοσύνη εκείνοι που είχαν προδοθεί από τα ίδια τους τα μέσα. Και αυτό το διακήρυξαν τόσο ο Μελωδός όσο και το Σκεύος της εκλογής· ο πρώτος διαβεβαίωσε: «Δεν υπάρχει δίκαιος ούτε ένας», ενώ ο δεύτερος τόνισε: «Όλοι αμάρτησαν και στερούνται τη δόξα του Θεού». Από εκείνους όμως που πίστεψαν απαίτησε, όπως ήταν εύλογο, την ύψιστη δικαιοσύνη· έτσι, κατά την πρώτη προσέλευση η χάρη τούς δικαίωσε, ενώ για όσους δικαιώθηκαν όρισε να επιδοθούν σε αγαθά έργα, επειδή δεν είναι δυνατόν να σωθεί κανείς μόνο με την πίστη. Πρέπει, πράγματι, οι πράξεις να συνενώνονται με την πίστη και από αυτές η πίστη να λαμβάνει ζωή· διότι χωρίς αυτές θα ήταν νεκρή.

Προς τον ίδιο. 1629. Εάν παραχωρούν το προβάδισμα στον Παύλο επειδή ο Σωτήρας είπε: «Αυτός είναι για μένα σκεύος εκλογής», τι θα έλεγαν και για τον Σαμουήλ, ο οποίος έζησε σε εποχές που δεν απαιτούσαν καν τέλεια αρετή; Διότι και εκείνος, αφού άφησε στους υπηκόους του την κρίση για τον εαυτό του και προκάλεσε όποιον επιθυμούσε να τον ελέγξει εάν τυχόν, επιθυμώντας κάτι ως άρχοντας, αδίκησε τους υπηκόους, δεν κατηγορήθηκε από κανέναν ούτε βρέθηκε ένοχος για εκείνα για τα οποία αυτοί συνεχώς καταδικάζονται.

ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΑΝΑΓΝΩΣΤΗ ΟΥΡΣΕΝΟΥΦΙΟ ͵αχξηʹ. Αφού ο Χριστός είπε πρώτα για τον Παύλο, «Αυτός είναι για εμένα σκεύος εκλογής», τότε του ενεπιστεύθηκε το αποστολικό κήρυγμα. Διότι δεν θα παρέδιδε ποτέ την Εκκλησία, υπέρ της οποίας έχυσε το τίμιο αίμα Του, σε έναν δάσκαλο που δεν επρόκειτο να επιδείξει αρετή ισάξια της χάριτος· αλλά ούτε θα έδινε αυτή τη μαρτυρία, αν δεν έβλεπε ότι η προθυμία του ανταποκρινόταν στο μέγεθος του έργου.

Διότι, τι τέτοιο διαθέτουμε, το οποίο να είναι ικανό να μας οδηγήσει σε τρομερή αλαζονεία; Σύμφωνα με τον πατριάρχη, «είμαστε γη και στάχτη», σύμφωνα με τον νομοθέτη, χώμα, και σύμφωνα με τον Μελωδό, άλλοτε σκουλήκι και άλλοτε χορτάρι, ενώ σύμφωνα με το σκεύος της εκλογής, ταλαιπωρία. Διότι, με εκείνα για τα οποία οικτίρει τον εαυτό του, καταδικάζει ολόκληρη την ανθρωπότητα.

Διότι, αν και πρόκειται περί χάριτος, δεν εκχέεται αδιακρίτως, αλλά, λαμβάνοντας το μέτρο από εκείνους που τη δέχονται, επιρρέει σε τέτοιο βαθμό, όσο είναι το σκεύος της πίστεως που θα βρει να της προσφέρεται. Επειδή, αν δεν ζητούσε πρώτα τη δική μας προσφορά, θα επεφοιτούσε σε όλους. Επειδή όμως εξετάζει την προαίρεση, και με αυτόν τον τρόπο έρχεται, όπως ακριβώς και στην περίπτωση του αρίστου Παύλου: «Διότι αυτός», λέγει, «είναι σε εμένα σκεύος εκλογής»· σε κάποιους μεν επιφοιτά και παραμένει, από άλλους δε αποχωρεί, ενώ σε κάποιους άλλους δεν κατέρχεται καν εξ αρχής.

Ο Παύλος και ο Πέτρος, οι συζευγμένοι βόες της Εκκλησίας, αυτοί που εμπορεύτηκαν καλή πραγματεία για την οικουμένη, εκείνοι που σήκωσαν τον σταυρό αντί για ζυγό, αντί για αναβάτη τον Σωτήρα, αντί για ζεύγλες τις διαθήκες των Γραφών και αντί για βουκέντρα τη χάρη του Αγίου Πνεύματος. Ο Παύλος και ο Πέτρος, αυτοί που καθημερινά λαμπρύνουν την Εκκλησία, τα δεσποτικά ταμεία, τα πανδοχεία της οικουμένης, τα δοχεία του Πνεύματος, τα ερμηνευτήρια της Αγίας Τριάδας, οι καθοδηγητές της οικονομίας του θείου Λόγου. Ο Πέτρος, ο πνευματικός μου έρωτας· ο Παύλος, το σκεύος της εκλογής, η δική μου βακτηρία. Ο Πέτρος, ο ναός του Θεού· ο Παύλος, το στόμα του Χριστού, η λύρα του Πνεύματος, ο άνθρωπος των τριών πήχεων, που όμως αγγίζει τους ουρανούς· αυτός που περιορίζεται τοπικά, και όμως περικλείει ολόκληρο τον κόσμο για χάρη του Δεσπότη· αυτός που από την Ιερουσαλήμ και την ευρύτερη περιοχή μέχρι το Ιλλυρικό κήρυξε πλήρως το Ευαγγέλιο του Χριστού· ο ταχύτατος δρομέας, ο αετός που αναπετάει στον ουρανό, ο πλήρης θείας χάριτος, αυτός για τον οποίο ο Κύριος μαρτύρησε ότι θα βαστάσει το όνομά Του ενώπιον όλης της οικουμένης, αυτός που διήλθε τον τριώροφο ουρανό και εισήλθε στον παράδεισο, και ανέβηκε μέχρι τον δεσποτικό και ακατάληπτο θρόνο, και άκουσε τα απόρρητα μυστήρια, τα οποία δεν επιτρέπεται σε άνθρωπο να προφέρει. Και τι λοιπόν θα πούμε για τον Πέτρο;

Είπε δε ο Κύριος προς αυτόν: «Πήγαινε, διότι αυτός είναι για εμένα σκεύος εκλογής, για να βαστάξει το όνομά μου ενώπιον εθνών και βασιλέων, καθώς και των υιών του Ισραήλ. Διότι εγώ θα του υποδείξω όσα πρέπει αυτός να πάθει υπέρ του ονόματός μου». Όχι μόνο θα είναι πιστός, λέει, αλλά και δάσκαλος, και θα επιδείξει μεγάλη παρρησία. «Ενώπιον εθνών και βασιλέων». Τόσο πολύ θα προοδεύσει η διδασκαλία του, λέει, ώστε να επικρατήσει σε όλα τα έθνη και στους βασιλείς. Αναχώρησε λοιπόν ο Ανανίας και εισήλθε στην οικία, και αφού επέθεσε επάνω του τα χέρια, είπε: «Αδελφέ Σαούλ, ο Κύριος με απέστειλε (ο Ιησούς που σου εμφανίστηκε στον δρόμο από τον οποίο ερχόσουν), για να αναβλέψεις και να πλησθείς με Άγιο Πνεύμα». Αμέσως τον οικειώνεται με το όνομά του. «Ο Ιησούς, λέει, που σου εμφανίστηκε στον δρόμο». Και όμως, αυτό δεν του το είχε πει ο Χριστός· αλλά το έμαθε από το Πνεύμα. Και αμέσως έπεσαν από τους οφθαλμούς του σαν λέπια, και ανέβλεψε παρευθύς, και αφού σηκώθηκε βαπτίστηκε. Και αφού έλαβε τροφή, ενισχύθηκε. Μόνο του επέθεσε τα χέρια, και αμέσως έπεσαν από τους οφθαλμούς του τα λέπια. Μερικοί λένε ότι αυτά ήταν η αιτία της τυφλώσεώς του. Και γιατί δεν έβλαψε μόνιμα τους οφθαλμούς του;

Είδε, λέγει, σε όραμα· ώστε δεν πρόκειται να δυσπιστήσει απέναντί σου. Μη φοβάσαι, λοιπόν, αλλά πήγαινε. Έτσι ούτε ο Φίλιππος τότε άκουσε τα πάντα αμέσως. Διότι αυτός είναι για εμένα σκεύος εκλογής. Με αυτό διαλύει οριστικά τον φόβο και τον πείθει να πάρει θάρρος, αφού επρόκειτο να έχει τέτοιο φρόνημα για χάρη του, ώστε να πάθει και πολλά. Λέγοντας δε «σκεύος», για να δείξει ότι η κακία του δεν είναι κάτι το φυσικό και έμφυτο, πρόσθεσε το «εκλογής», για να δηλώσει ότι είναι και δόκιμος· διότι επιλέγουμε εκείνο που είναι δόκιμο. Ας μη νομίσει κανείς, ακούγοντας αυτά, ότι ο Ανανίας τα λέγει επειδή δυσπιστεί στα όσα του ειπώθηκαν ή νομίζοντας ότι ο Χριστός εξαπατήθηκε. Μη γένοιτο. Αλλά, καθώς φοβόταν και έτρεμε, δεν έδωσε καν προσοχή σε αυτά που λέχθηκαν, μόλις άκουσε το όνομα του Παύλου· τόσο πολύ προκατέλαβε ο φόβος την ψυχή του εξαιτίας του ονόματός του. Καίτοι, αφού άκουσε ότι τον τύφλωσε, θα έπρεπε να πάρει θάρρος. Και εδώ έχει έλθει, λέγει, γι' αυτόν ακριβώς τον σκοπό, ώστε να δέσει όλους όσοι επικαλούνται το όνομά σου. Σαν να έλεγε: Φοβάμαι μήπως τυχόν με οδηγήσει στα Ιεροσόλυμα.

Εδώ και ο φόβος γίνεται μεγάλος, και η υπακοή μεγαλύτερη μετά τον φόβο. Έπειτα, επειδή τον ονόμασε «σκεύος εκλογής», για να μην πεις ότι τα πάντα είναι έργο του Θεού, απομακρύνοντάς σε από αυτή τη σκέψη, προσθέτει τα εξής, λέγοντας: «Για να βαστάξει το όνομά μου ενώπιον των εθνών και των βασιλέων, καθώς και των υιών του Ισραήλ». Άκουσε ο Ανανίας αυτό που πάρα πολύ επιθυμούσε, ότι δηλαδή θα σταθεί και απέναντι στους Ιουδαίους· γι' αυτό και πληρούται όχι μόνο από χαρά, αλλά και από θάρρος. «Διότι εγώ», λέγει, «θα του υποδείξω όσα πρέπει αυτός να πάθει υπέρ του ονόματός μου». Αυτά έχουν λεχθεί προαναγγελτικά αλλά συγχρόνως και ελεγκτικά, εάν δηλαδή εκείνος που ήταν τόσο μανιώδης πρόκειται να τα υπομείνει όλα, ενώ αυτός ούτε καν να τον βαπτίσει δεν θέλει, ώστε να αναβλέψει.

Ποιος λοιπόν είναι ανώτερος από όλους τους ανθρώπους; Ποιος άλλος παρά εκείνος ο σκηνοποιός, ο δάσκαλος της οικουμένης, εκείνος που διέτρεξε τη γη και τη θάλασσα σαν φτερωτός, το σκεύος της εκλογής, ο νυμφαγωγός του Χριστού, ο φυτουργός της Εκκλησίας, ο σοφός αρχιτέκτονας, ο κήρυκας, ο δρομέας, ο αγωνιστής, ο στρατιώτης, ο παιδοτρίβης, εκείνος που άφησε παντού στην οικουμένη τεκμήρια της δικής του αρετής, που πριν από την ανάσταση αρπάχθηκε έως τον τρίτο ουρανό, που μεταφέρθηκε στον παράδεισο, που έγινε κοινωνός των άρρητων μυστηρίων του Θεού, εκείνος που άκουσε και μίλησε για πράγματα τα οποία η ανθρώπινη φύση είναι αδύνατον να εκφράσει, αυτός που και απόλαυσε περισσότερη χάρη, αλλά και επέδειξε μεγαλύτερο κόπο;

Διότι και ο καθένας από τους αγίους χάρη σε αυτό ευδοκίμησε. Και για να μάθεις, άκουσε τον διδάσκαλο της οικουμένης, εκείνη την ουρανομήκη ψυχή, πώς μετά από τόσα κατορθώματα, μετά από τόση μαρτυρία από τον Θεό (διότι λέει: «Αυτός είναι για εμένα σκεύος εκλογής»), δεν ξεχνά τα δικά του σφάλματα, αλλά διαρκώς τα αναλογίζεται, και για εκείνα μάλιστα για τα οποία είχε πλήρη διαβεβαίωση ότι έλαβε τη συγχώρηση μέσω του βαπτίσματος, ούτε και αυτά ανέχεται να τα ξεχάσει, αλλά φωνάζει και λέει: «Είμαι ο ελάχιστος των αποστόλων, και δεν είμαι άξιος να ονομάζομαι απόστολος».

Διότι, λέγει, αυτός είναι για εμένα σκεύος εκλογής, για να βαστάξει το όνομά μου ενώπιον εθνών και βασιλέων, και για να τον πείσει να κοπιάσει περισσότερο από τους αποστόλους υπέρ της Εκκλησίας την οποία προηγουμένως πολεμούσε. ΣΤ΄. Θέλεις να μάθεις πώς τον μετέστρεψε; Πώς τον έκανε οικείο του; Πώς τον προσείλκυσε κοντά του; Πώς τον συγκατέλεξε ανάμεσα στους πρώτους από τους φίλους του; Σε κανέναν από τους ανθρώπους δεν εμπιστεύθηκε να πει τόσα απόρρητα, όσα στον Παύλο. Και από πού είναι αυτό φανερό; Άκουσα, λέγει, άρρητα ρήματα, τα οποία δεν επιτρέπεται σε άνθρωπο να προφέρει.

Είπες: «Εγώ». Για ποιον λόγο προσθέτεις το όνομα; Διότι δεν ήταν αρκετό το «Εγώ» για να δηλώσει εκείνον που γράφει; Αλλά για να μάθεις ότι και αυτή η παρεμβολή του ονόματος είναι ικανή να συγκινήσει βαθιά τους ακροατές, γι' αυτό προσθέτει την προσωνυμία, φέρνοντάς τους στη μνήμη τον διδάσκαλο. Και εμείς βιώνουμε ακριβώς το ίδιο· διότι, όταν θυμηθούμε τους αγίους, ακόμη κι αν βρισκόμαστε σε ραθυμία, αφυπνιζόμαστε, κι αν βρισκόμαστε σε κατάσταση καταφρόνησης, κυριευόμαστε από φόβο. Εγώ, για παράδειγμα, όταν ακούω τον απόστολο Παύλο, φέρνω στον νου μου αυτόν που βρέθηκε σε θλίψεις, σε στενοχώριες, σε πληγές, σε φυλακές, αυτόν που έμεινε ένα μερόνυχτο στον βυθό της θάλασσας, αυτόν που αρπάχθηκε έως τον τρίτο ουρανό, αυτόν που άκουσε στον παράδεισο τα άρρητα ρήματα, το σκεύος της εκλογής, τον νυμφαγωγό του Χριστού, αυτόν που ευχήθηκε να γίνει ανάθεμα χωρισμένος από τον Χριστό υπέρ των αδελφών του. Και σαν μια χρυσή αλυσίδα, η σειρά των κατορθωμάτων μαζί με την υπενθύμιση του ονόματος εισέρχεται στον νου εκείνων που προσέχουν με ακρίβεια· και διόλου μικρό κέρδος δεν προκύπτει σε εμάς από αυτό.

Εφόσον βέβαια ακούσατε για την οικονομία της χάριτος του Θεού που μου δόθηκε για εσάς. Υπαινίσσεται την πρόρρηση που ελέχθη προς τον Ανανία σχετικά με αυτόν στη Δαμασκό, όταν έλεγε: «Πήγαινε, διότι αυτός είναι για εμένα σκεύος εκλογής, για να φέρει το όνομά μου ενώπιον εθνών και βασιλέων».