Πατερικές αναφορές στο ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ 9:15

Όταν λέει γράφοντας στον Τιμόθεο, «Φρόντισε να έρθεις πριν από τον χειμώνα»· έπειτα δίνει παραγγελία και λέει: «Τον φελώνη, που άφησα στην Τρωάδα στον Κάρπο, φέρε τον ερχόμενος, και τα βιβλία, προπάντων τις περγαμηνές». Ιδού, ανέφερε τον φελώνη· και κανείς δεν θα μπορούσε να ισχυριστεί ότι δεν είχε και άλλον τον οποίο φορούσε. Διότι, αν μεν δεν φορούσε απολύτως τίποτα, άσκοπα θα παρήγγελλε να του φέρουν αυτόν· αν πάλι δεν ήταν δυνατόν να μη φοράει, είναι προφανές ότι είχε άλλον. Τι να πούμε όμως για το ότι έμεινε δύο ολόκληρα χρόνια σε δικό του ενοικιασμένο οίκημα; Άραγε παρήκουσε τον Χριστό το σκεύος της εκλογής, εκείνος που λέει: «Δεν ζω πλέον εγώ, αλλά μέσα μου ζει ο Χριστός»· για τον οποίο ο Χριστός μαρτύρησε λέγοντας ότι: «Αυτός είναι για εμένα σκεύος εκλογής»; Θα έπρεπε να αφήσω αυτή την αμφιβολία σε εσάς, και να μη δώσω καμία λύση στο ζήτημα, αλλά να σας επιβάλω αυτή την ποινή εξαιτίας της αμέλειάς σας απέναντι στις Γραφές· διότι όλα αυτά από εκεί προέρχονται. Γι' αυτόν τον λόγο, για τα αμαρτήματα των άλλων είμαστε αυστηροί εξεταστές, ενώ για τα δικά μας δεν κάνουμε κανέναν λόγο, επειδή δεν γνωρίζουμε τις Γραφές, επειδή δεν εκπαιδευόμαστε στους θείους νόμους. Έπρεπε, λοιπόν, να εισπράξω από εσάς αυτή την ποινή· αλλά τι να κάνω;

Ίσως περιμένετε με προσμονή να ακούσετε από εμένα ως προοίμιο, γιατί άραγε δεν τον κάλεσε μαζί με τους δώδεκα· αλλά, για να μην απομακρυνθώ από το προκείμενο ζήτημα και μακρηγορήσω, παρακαλώ και εγώ την αγάπη σας να μην τα μαθαίνετε όλα από εμένα, αλλά να ερευνάτε και από μόνοι σας και να παρακαλείτε τον Θεό να σας τα αποκαλύπτει. Έχουμε μιλήσει άλλωστε σχετικά με αυτά, όταν συζητούσαμε μαζί σας για την αλλαγή του ονόματός του, και για ποιο λόγο, ενώ ονομαζόταν Σαύλος, τον ονόμασε Παύλο· εάν όμως τα έχετε ξεχάσει, ανατρέχοντας σε εκείνο το βιβλίο, θα τα μάθετε όλα. Προς το παρόν, ας ακολουθήσουμε τη σειρά του κειμένου, και ας εξετάσουμε πώς πάλι αποδεικνύει ότι τίποτε το ανθρώπινο δεν συνέβη σε αυτόν, αλλά ότι ο Θεός τα οικονομούσε όλα σχετικά με αυτόν με πολλή πρόνοια. «Και αφού τον κάλεσε διά της χάριτός Του». Ο μεν Θεός, λέει, τον κάλεσε εξαιτίας της αρετής του. «Διότι αυτός είναι για εμένα σκεύος εκλογής», έλεγε προς τον Ανανία, «για να βαστάσει το όνομά μου ενώπιον των εθνών και των βασιλέων», δηλαδή, είναι ικανός να διακονήσει και να επιδείξει σπουδαίο έργο. Και αυτήν θέτει ως αιτία της κλήσεως· ο ίδιος όμως παντού αναφέρει ότι τα πάντα οφείλονται στη χάρη και στην άφατη φιλανθρωπία Του, λέγοντας τα εξής: «Αλλά ελεήθηκα, όχι επειδή ήμουν ικανός, ούτε επειδή ήμουν κατάλληλος, αλλά για να επιδείξει σε εμένα όλη Του τη μακροθυμία, ως παράδειγμα για εκείνους που πρόκειται να πιστέψουν σε Αυτόν για να λάβουν αιώνια ζωή».

Διότι τι υπάρχει μεγαλύτερο ή τι ισάξιο με το να γίνει προστάτις του Παύλου, με το να διασώσει αντιμετωπίζοντας η ίδια κινδύνους τον διδάσκαλο της οικουμένης; Αναλογίσου, λοιπόν, πόσες μεν βασίλισσες έχουν παραδοθεί στη σιωπή, ενώ η γυναίκα του σκηνοποιού περιφέρεται παντού μαζί με τον σκηνοποιό· και σε όση γη ρίχνει το φως του ο ήλιος, σε τόση οικουμένη εξαπλώνεται και η δόξα αυτής της γυναίκας. Και οι Πέρσες και οι Σκύθες και οι Θράκες, και όσοι κατοικούν στα πέρατα της γης, υμνούν τη φιλοσοφία της γυναίκας και την μακαρίζουν. Πόσον πλούτο, πόσα διαδήματα και πορφύρες δεν θα απέρριπτες με ευχαρίστηση προκειμένου να λάβεις μια τέτοια μαρτυρία; Διότι κανείς δεν θα μπορούσε να πει ότι ήταν μεν τέτοιοι απέναντι στους κινδύνους και γενναιόδωροι με τα χρήματα, αλλά παραμελούσαν το κήρυγμα· γι' αυτό άλλωστε τους ονομάζει συνεργούς και συλλειτουργούς. Και το σκεύος της εκλογής δεν ντρέπεται να αποκαλεί μια γυναίκα συλλειτουργό, αλλά αντιθέτως σεμνύνεται για αυτό· διότι δεν δίνει προσοχή στη φύση, αλλά στεφανώνει την προαίρεση. Τι είναι ισάξιο με αυτό το κόσμημα; Πού είναι τώρα για εσάς ο πλούτος που ρέει άφθονος παντού; Πού είναι ο καλλωπισμός των προσώπων; Πού είναι η κενή δόξα;

Δες πώς αναφέρει και τη δική του συμβολή και εκείνη του Θεού, αποδίδοντας το μεγαλύτερο μέρος στην πρόνοια του Θεού, ενώ τη δική του την περιορίζει, στον βαθμό βέβαια που να μην πληγεί, όπως ανέφερα προηγουμένως, το αυτεξούσιο. Τι σημαίνει όμως το «Σε εκείνον που με ενδυνάμωσε»; Άκουσε: ανέλαβε μεγάλο φορτίο και είχε ανάγκη από πολλή άνωθεν συνδρομή. Διότι αναλογίσου πόσο σπουδαίο ήταν να ανθίσταται κανείς απέναντι σε καθημερινές ύβρεις, λοιδορίες, επιβουλές, κινδύνους, χλευασμούς, ονειδισμούς, θανάτους, και να μην αποκάμνει ούτε να ολισθαίνει ούτε να ανατρέπεται, αλλά, αν και βαλλόταν πανταχόθεν από μύρια βέλη καθημερινά, να στέκεται με το βλέμμα προσηλωμένο και ακατάπληκτο. Αυτό δεν ήταν κατόρθωμα μόνο της ανθρώπινης δύναμης, αλλά ούτε και της συνδρομής του Θεού μόνο, αλλά και της δικής του προαιρέσεως. Διότι, για να κατανοήσεις ότι τον επέλεξε επειδή γνώριζε εκ των προτέρων ποιος επρόκειτο να γίνει, άκουσε τι λέει, πριν ακόμη εκείνος καταπιαστεί με το κήρυγμα: «Αυτός είναι για εμένα σκεύος εκλογής, για να βαστάξει το όνομά μου ενώπιον εθνών και βασιλέων». Διότι, όπως ακριβώς εκείνοι που βαστάζουν το βασιλικό έμβλημα στον πόλεμο, το οποίο συνηθίζεται να ονομάζεται λάβαρο, έχουν ανάγκη από πολλή δύναμη και εμπειρία, ώστε να μην το παραδώσουν στους εχθρούς· έτσι και εκείνοι που βαστάζουν το όνομα του Χριστού, όχι μόνο σε καιρό πολέμου, αλλά και σε καιρό ειρήνης, έχουν ανάγκη από πολλή δύναμη, ώστε να μην το παραδώσουν στα στόματα των κατηγόρων, αλλά να το βαστάζουν επάξια και να σηκώνουν τον σταυρό. Διότι όντως χρειάζεται πολλή δύναμη, για να βαστάξει κανείς το όνομα του Χριστού.

Διότι αυτός που λέει, πράττει ή σκέφτεται κάτι ανάξιο, δεν βάσταξε το όνομα, δεν έχει τον Χριστό μέσα του. Εκείνος όμως που το βαστάζει πορεύεται θριαμβευτικά, όχι μέσα από την αγορά αλλά μέσα από τους ουρανούς, και όλοι στέκονται με ιερό δέος, καθώς οι άγγελοι τον δορυφορούν και τον θαυμάζουν. «Χρωστώ ευγνωμοσύνη», λέει, «στον Χριστό Ιησού τον Κύριό μας, ο οποίος με ενδυνάμωσε». Πρόσεξε πώς νιώθει ευγνωμοσύνη προς Αυτόν ακόμη και για τα δικά του κατορθώματα. Διότι για το ότι είναι σκεύος εκλογής, λέει ότι οφείλει ευγνωμοσύνη σε Αυτόν. Αν και αυτό είναι δικό σου κατόρθωμα, μακάριε Παύλε· διότι ο Θεός δεν είναι προσωπολήπτης. «Αλλά χρωστώ ευγνωμοσύνη», λέει, «επειδή με αξίωσε αυτής της διακονίας· διότι αυτό αποτελεί σημείο τού ότι με θεωρεί πιστό».

ΣΤΟ ΑΠΟΣΤΟΛΙΚΟ ΡΗΤΟ, Μακάρι να με ανεχόσασταν λίγο στην αφροσύνη μου. αʹ. Αγαπώ μεν όλους τους αγίους, περισσότερο όμως τον μακάριο Παύλο, το σκεύος της εκλογής, την ουράνια σάλπιγγα, τον νυμφαγωγό του Χριστού.

Αυτό που λέγει είναι το εξής: Δεν ελεήθηκα εξαιτίας της άξιας μεταστροφής του βίου μου, μη νομίσεις κάτι τέτοιο· αλλά για να μην απελπιστεί κανένας από όσους έχουν ζήσει μέσα στην κακία, ούτε από όσους πολέμησαν τον Χριστό, βλέποντας να σώζεται ο έσχατος από όλους, μετά τον οποίο δεν υπήρξε κανένας άλλος τόσο πολέμιος στον Χριστό. Και ο μεν Χριστός λέγει: «Αυτός είναι για εμένα σκεύος εκλογής, για να βαστάξει το όνομά μου ενώπιον εθνών και βασιλέων»· αυτός όμως, χωρίς να επαρθεί καθόλου από τα εγκώμια εκείνα, εξακολουθεί να οικτίρει τον εαυτό του έπειτα από τόση παρρησία, αποκαλώντας τον εαυτό του πρώτο μεταξύ των αμαρτωλών, και λέγοντας ότι για αυτόν ακριβώς τον λόγο ελεήθηκε, ώστε κανείς από όσους έχουν φθάσει στο έσχατο σημείο της κακίας να μην απελπισθεί για τη δική του σωτηρία, αποβλέποντας σε αυτόν και στη φιλανθρωπία που του επιδείχθηκε.

Του εν αγίοις πατρός ημών Ιωάννου αρχιεπισκόπου Κωνσταντινουπόλεως του Χρυσοστόμου, εγκώμιο στον άγιο απόστολο Παύλο, λόγος πρώτος. Δεν θα έκανε λάθος κάποιος αν ονόμαζε την ψυχή του Παύλου λιβάδι αρετών και πνευματικό παράδεισο, τόσο πολύ άνθιζε με τη χάρη, ενώ ταυτόχρονα επεδείκνυε τη φιλοσοφία της ψυχής του άξια αυτής της χάρης. Επειδή, λοιπόν, έγινε σκεύος εκλογής και καθάρισε καλά τον εαυτό του, άφθονη ξεχύθηκε μέσα του η δωρεά του Πνεύματος. Γι' αυτό και γέννησε για εμάς τους θαυμαστούς ποταμούς, όχι μόνο τέσσερις, όπως η πηγή του παραδείσου, αλλά πολύ περισσότερους, οι οποίοι ρέουν καθημερινά, και δεν ποτίζουν τη γη, αλλά διεγείρουν τις ψυχές των ανθρώπων προς την καρποφορία της αρετής. Ποιος λόγος, λοιπόν, θα σταθεί αρκετός για τα κατορθώματά του; Ή ποια γλώσσα θα μπορέσει να φτάσει στο ύψος των εγκωμίων του; Διότι, όταν μία ψυχή έχει συγκεντρώσει όλα τα καλά που υπάρχουν στους ανθρώπους, και μάλιστα όλα σε υπερθετικό βαθμό, και όχι μόνο των ανθρώπων, αλλά και των αγγέλων, πώς θα μπορέσουμε να ανταποκριθούμε στο μέγεθος των εγκωμίων; Όμως δεν θα σιωπήσουμε εξαιτίας αυτού, αλλά απεναντίας, γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο προπάντων θα μιλήσουμε. Διότι αποτελεί και αυτό το μέγιστο είδος εγκωμίου, το να υπερνικά δηλαδή το μέγεθος των κατορθωμάτων την ευχέρεια του λόγου, παρά τον άφθονο πλούτο του, και αυτή η ήττα είναι για εμάς πιο λαμπρή από αμέτρητα τρόπαια.

Βλέπεις, λοιπόν, όλους ως σημειοφόρους, και τον καθένα να βαστάζει το όνομά του ενώπιον εθνών και βασιλέων, τον ίδιο δε και ενώπιον της γέεννας και ενώπιον της κολάσεως. Αλλά δεν μίλησε έτσι· διότι εκείνοι δεν μπορούσαν να το βαστάξουν.

Ή δείξτε, λοιπόν, σε κάποιον άλλον την εκπλήρωση των προφητειών, ή να προσκυνάτε τον Εσταυρωμένο ως Θεό. Διότι εσείς, ω ανόητοι, αγνοώντας την προφητεία του Μωυσή, νομίζατε ότι σταυρώνατε έναν απλό άνθρωπο. Όμως εκείνος που προήλθε από εσάς, ή μάλλον που στράφηκε εναντίον σας, το σκεύος της εκλογής, ο Παύλος, ανακράζει: «Διότι, εάν είχαν γνωρίσει, δεν θα είχαν σταυρώσει τον Κύριο της δόξης». Ελέγχοντάς σας για Αυτόν, ο κορυφαίος των αποστόλων έλεγε: «Εσείς, όμως, τον Άγιο και Δίκαιο τον αρνηθήκατε, και ζητήσατε να σας χαριστεί ένας άνδρας φονιάς, ενώ τον Αρχηγό της ζωής τον σκοτώσατε». Προβλέποντας από παλιά αυτή τη φωνή σας ο Ησαΐας, έλεγε: «Αλίμονο σε εκείνους που αποκαλούν το πικρό γλυκό, και το γλυκό πικρό!». Ενώ, λοιπόν, ο Στέφανος ομιλούσε κατ' αυτόν τον τρόπο, «Δεν μπορούσαν να αντισταθούν στη σοφία και στο Πνεύμα με το οποίο μιλούσε». Και ορθώς έχει ειπωθεί το «Να αντισταθούν». Διότι, επειδή πιο πάνω ανέφερε: «Εγέρθηκαν κάποιοι από αυτούς που ανήκαν στη συναγωγή», εδώ λέγει: «Δεν μπορούσαν να αντισταθούν». Ωθούνταν, λοιπόν, στο να σιωπήσουν τη γλώσσα, έκλειναν όλοι τα χείλη τους, ανέστελλαν τα βέλη των λόγων, συγκρατούσαν τα τόξα των φράσεων, και έκρυβαν κάτω από τη γλώσσα τους το δόρυ της κακίας.

Διότι ο Παύλος δεν είναι για εμάς μόνο Παύλος, αλλά και Σαύλος· όχι μόνο απόστολος, αλλά και διώκτης· όχι μόνο δούλος του Χριστού, αλλά προηγουμένως και πολέμιος· όχι μόνο κυβερνήτης, αλλά και πολέμιος· όχι μόνο νυμφαγωγός της Εκκλησίας, αλλά και επίβουλος της νύμφης· όχι μόνο σκεύος εκλογής, αλλά και οργής· όχι μόνο ποιμένας, αλλά και λύκος· όχι μόνο κήρυκας των εθνών, αλλά και πρόμαχος των Ιουδαίων.

Μακαρίζω τη γη που έκρυψε το δικό σου χώμα, του αποστόλου. Μακαρίζω τον τόπο που φυλάσσει τον ουράνιο θησαυρό, το σκεύος της εκλογής. Μακάρι κάποιος να με οδηγούσε στον τάφο του μακαρίου και να μου επέτρεπε να πέσω επάνω σε εκείνα τα άγια λείψανα και να αγκαλιάσω την κεφαλή που αποκόπηκε για τον Χριστό, και να δω το χώμα εκείνων των μελών, μέσω του οποίου ενεργούσε η χάρη του Πνεύματος, των όπλων της δικαιοσύνης που νεκρώθηκαν ως προς την αμαρτία, που συσταυρώθηκαν με τον Χριστό, να δω το χώμα εκείνων των οφθαλμών που τυφλώθηκαν από την αστραπή και τη δόξα του Χριστού και που ανέβλεψαν ξανά προς ευεργεσία των ανθρώπων, οι οποίοι διαρκώς σαν πηγές έσταζαν το δάκρυ της κατανύξεως.

Η δικαιοσύνη του μένει εις τον αιώνα του αιώνος. Δ'. Αυτό νομίζω ότι λέει εδώ για όσους σκανδαλίζονται με τις απροσδόκητες δυσχέρειες που συμβαίνουν σε κάποιους, σαν να τους συμβουλεύει και να τους λέει: Μην ταράζεσαι όταν βλέπεις ανθρώπους να συκοφαντούνται, να κακοποιούνται και να πάσχουν άδικα· διότι παραμένει το αδέκαστο δικαστήριο, παραμένει η καθαρή απόφαση, η οποία αποδίδει στον καθένα σύμφωνα με ό,τι του αξίζει. Εάν όμως τώρα την επιζητάς, πρόσεξε μήπως εκδώσεις την καταδικαστική απόφαση πρώτα εναντίον του ίδιου σου του εαυτού. Διότι, εάν ο Θεός επρόκειτο να επιβάλλει τιμωρία για κάθε ένα από τα αμαρτήματα, και να εκδώσει τη δίκαιη απόφαση για καθέναν από όσους σφάλλουν, προ πολλού θα είχε αφανιστεί το ανθρώπινο γένος. Και γιατί αναφέρω τον τάδε και τον δείνα; Διότι, φέρνοντας στο μέσο τον κορυφαίο όλων των ανθρώπων, θα προσπαθήσω να αποδείξω αυτό ακριβώς· τον Παύλο, τον κήρυκα της οικουμένης, εκείνον που αρπάχθηκε έως τον τρίτο ουρανό, που μεταφέρθηκε στον παράδεισο, που έγινε κοινωνός των φρικτών μυστηρίων, το σκεύος της εκλογής, τον νυμφαγωγό του Χριστού, εκείνον που επέδειξε αγγελική πολιτεία και έφθασε σε τόση αρετή. Διότι, εάν δεν ήθελε να μακροθυμήσει απέναντί του και να τον ανεχθεί, αλλά, την ώρα που αμάρτανε, βλασφημούσε και εξαπέλυε διωγμούς, εξέδιδε αμέσως εναντίον του τη δίκαιη απόφαση, θα τον είχε αφανίσει προ πολλού, πριν προλάβει να μετανοήσει.

Και αυτός μεν στέκεται διαφυλάσσοντας το δικό του όριο και τον κανόνα. Το ύψος όμως της ψυχής εκείνων ξεπέρασε όλους τους ουρανούς, και η ομορφιά της μάλιστα ήταν τέτοια, ώστε και ο ίδιος ο Θεός να τη διακηρύσσει. Διότι τα μεν άστρα τα θαύμασαν οι άγγελοι όταν δημιουργήθηκαν· την ομορφιά όμως της ψυχής των Αποστόλων την επαίνεσε ο ίδιος, λέγοντας: «Εσείς είστε το φως του κόσμου». Και αυτόν μεν τον ουρανό πολλές φορές τον κάλυψε σύννεφο· την ψυχή όμως αυτών κανένας πειρασμός δεν την κάλυψε, αλλά και τότε μάλιστα έλαμπε περισσότερο. Γι' αυτό και ο Παύλος έλεγε: «Ευαρεστούμαι στις ασθένειες, στους διωγμούς, στις θλίψεις»· και στους Φιλιππησίους πάλι: «Επειδή σας έχω στην καρδιά μου κατά τα δεσμά μου»· και αλλού: «Για να ακούσετε εσείς», λέει, «εγώ έχω δεθεί»· προβάλλοντας παντού τα δεσμά. Αυτά σφοδρά τα αγαπώ, διότι ανορθώνουν την καρδιά μου και με οδηγούν στην επιθυμία να φέρω στο μέσον τον Παύλο, αυτόν που κοπίασε περισσότερο από τους άλλους, για τον οποίο ο Χριστός λέει: «Αυτός είναι για εμένα σκεύος εκλογής». Αυτός, λοιπόν, τον καιρό του κηρύγματος λυμαινόταν την Εκκλησία, μπαίνοντας στα σπίτια και σέρνοντας άνδρες και γυναίκες· ενώ όμως πλησίαζε στη Δαμασκό, ξαφνικά άστραψε γύρω του φως και τον τύφλωσε. Αλλά η τύφλωση εκείνου έγινε φωτισμός της οικουμένης.

Μετά από εκείνα, αφού καταλάγιασε η οργή, και αφού διασχίσαμε το πέλαγος και αψηφήσαμε τα κύματα, προστρέχαμε στους κορυφαίους, στον Πέτρο, την κρηπίδα της πίστεως, και στον Παύλο, το σκεύος της εκλογής, τελώντας πνευματική πανήγυρη και διακηρύσσοντας τους άθλους τους, τα τρόπαια και τις νίκες τους εναντίον των δαιμόνων. Και ενώ ούτε από τον φόβο των όσων συνέβαιναν καταπλαγήκατε, ούτε από το μέγεθος των αποστολικών κατορθωμάτων διδαχθήκατε, τόσο απότομα, ενώ μεσολάβησε μία μόλις ημέρα, σκιρτάς και κραυγάζεις, αδιαφορώντας που η ίδια σου η ψυχή παρασύρεται αιχμάλωτη από τα πάθη;

Μακάριες είναι οι λίμνες της γυναίκας, από τις οποίες αναβλύζουν ποταμοί που θεραπεύουν τα αμαρτήματα. Ας γίνει αυτή δάσκαλός σου για το ποιος είναι ο λόγος που ο Θεός μάς χάρισε τα μάτια. Άραγε μόνο ως υπηρέτες της όρασης; Αυτό το έχει κάθε ένα από τα άλογα ζώα· και αν εξετάσεις με ακρίβεια, μερικά από τα άλογα ζώα διαθέτουν και μεγαλύτερη οξυδέρκεια από εμάς. Διότι για σένα τα μάτια δεν είναι μόνο υπηρέτες της όρασης, αλλά και εργάτες της μετάνοιας. Είναι μακάριο να σε προφυλάξει το λουτρό του βαπτίσματος· αν όμως, ως άνθρωπος, παρασύρθηκες σε παράπτωμα, κίνησε τις πηγές των δακρύων. Έχεις το πηγάδι· από το βάθος της καρδιάς άντλησε τη λύπη· κίνησε τις δύο κόρες των ματιών, χύσε ρεύματα δακρύων· ας είναι τα δάκρυα ανάλογα με τα σφάλματα. Οι μικρές ψιχάλες παρασέρνουν ελαφρά κλαδάκια· τα μεγάλα βάθη και ρεύματα των ποταμών, οι σφοδροί και βαθιοί χείμαρροι είναι από τη φύση τους ικανοί να παρασύρουν τα βάρη των κορμών και τα φορτία των λίθων. Στάθμισε τα αμαρτήματά σου. Αν το αμάρτημά σου είναι μικρό, αρκεί και ένα μικρό δάκρυ· αν το αμάρτημα είναι μεγάλο, ας γίνει μεγαλύτερος ο χείμαρρος των δακρύων. Αν όμως διαθέτεις παρρησία στον βίο σου, και ευχέρεια στα δάκρυα, και καρδιά σε κατάνυξη, έστω και αν δεν δακρύζεις σε όλα για τον εαυτό σου, δάνεισε και σε μένα ένα μέρος από τα δάκρυά σου· δάκρυσε για τα αμαρτήματα των αδελφών. Και εσείς είστε γεμάτοι έπαρση, και μάλλον δεν πενθήσατε. Ο Σαμουήλ δεν αμάρτησε, αλλά πενθεί για τον Σαούλ που αμάρτησε. Ο Παύλος είναι σκεύος εκλογής, αλλά οδυνάται για χάρη μας.

Διότι, τι είχε ανάγκη ο Παύλος, εκείνος που περιέτρεχε την οικουμένη, εκείνος που περιβαλλόταν το σώμα του σαν να ήταν κάτι το ασήμαντο, εκείνος που καταπάτησε τις ανάγκες της φύσης, εκείνος που απέλαυνε δαίμονες, εκείνος που θεράπευε ασθένειες μέσω των ενδυμάτων του, του οποίου τη φωνή και τη σκιά έτρεμε ο διάβολος, ο οποίος τιμούνταν από τους πιστούς ως άγγελος, τον οποίο σεβάστηκαν ακόμη και τα θηρία, τον οποίο φοβήθηκε το πέλαγος και, παρότι τον κράτησε ένα ημερόνυχτο, δεν τον έπνιξε, ο πολίτης του παραδείσου, εκείνος που αρπάχτηκε έως τον τρίτο ουρανό, εκείνος που έγινε κοινωνός των απόρρητων μυστηρίων του Θεού, εκείνος που κοπίασε περισσότερο από όλους τους αποστόλους, το σκεύος της εκλογής, ο νυμφαγωγός της Εκκλησίας, ο κήρυκας των εθνών, εκείνος που διέτρεξε γη και θάλασσα και έστησε παντού τρόπαια της δικής του ανδρείας, εκείνος που πάλευε διηνεκώς με την πείνα και τη δίψα, εκείνος που αγωνιζόταν με τη γύμνια και το ψύχος και έλεγε: «Μέχρι αυτήν την ώρα και πεινάμε και διψάμε και στερούμαστε ενδυμάτων»· εκείνος που ήταν νεκρωμένος για τον κόσμο, εκείνος που θεωρούσε τον κόσμο νεκρό, ο πολίτης των ουρανών, ο φλογερός εραστής του Χριστού, αυτός που ήταν θερμότερος από τη φωτιά, ισχυρότερος από τον σίδηρο, στερεότερος από τον αδάμαντα· αυτός άραγε δεν ντρέπεται να λέει για μια γυναίκα ότι «έγινε προστάτις πολλών, ακόμη και εμού του ιδίου»;

Διότι η χάρη, εάν δεν αναζητούσε πρώτα τη δική μας συμβολή, θα είχε εκχυθεί αθρόα στις ψυχές όλων· διότι ο Θεός δεν είναι προσωπολήπτης. Επειδή όμως ζητά τη δική μας συμμετοχή, γι' αυτό τον λόγο σε κάποιους μεν ακολουθεί και παραμένει, από άλλους απομακρύνεται, ενώ στους υπόλοιπους δεν φθάνει ούτε καν εξ αρχής. Και για το ότι ο Θεός, αφού εξέτασε πρώτα την προαίρεση, έδωσε κατ' αυτόν τον τρόπο τη χάρη προτού εκείνος ο μακάριος επιδείξει κάτι το θαυμαστό, άκουσε τι λέει γι' αυτόν: «Είναι για εμένα σκεύος εκλογής, για να βαστάξει το όνομά μου ενώπιον εθνών και βασιλέων, και ολόκληρου του γένους του Ισραήλ».

Κι όμως, ποιος υπήρξε σοφότερος από τον Παύλο; Πες μου, λοιπόν, δεν ήταν αυτός σκεύος εκλογής; Δεν προσέλκυσε πολλή και ανείπωτη τη χάρη του Πνεύματος; Δεν είχε τον Χριστό να ομιλεί μέσα του; Δεν έγινε κοινωνός των απόρρητων λόγων του Θεού; Αυτά που σε κανέναν άνθρωπο δεν επιτρεπόταν να ειπωθούν, δεν τα άκουσε μόνος εκείνος; Δεν αρπάχθηκε στον παράδεισο; Δεν ανυψώθηκε έως τον τρίτο ουρανό; Δεν περιέτρεξε γη και θάλασσα; Δεν έπεισε βαρβάρους να φιλοσοφούν; Δεν διέθετε πολλές και ποικίλες τις ενέργειες του Πνεύματος; Δεν καθοδηγούσε ολόκληρους λαούς και πόλεις; Δεν έφερε ο Θεός και εναπέθεσε στα χέρια του ολόκληρη την οικουμένη; Αλλ' όμως, αυτός ο τόσο σπουδαίος και μέγας, ο τόσο σοφός και δυνατός και πνευματικός άνδρας, που είχε απολαύσει τόσες δωρεές, όταν υπεισέρχεται στην εξέταση της πρόνοιας του Θεού, και μάλιστα όχι ολόκληρης της πρόνοιας, αλλά μόνο ενός μέρους της, άκου πώς εκπλήσσεται, πώς καταλαμβάνεται από ίλιγγο, πώς οπισθοχωρεί ταχέως, υποχωρώντας ενώπιον του ακατάληπτου.

Ποια είναι αυτή που ανεβαίνει καταλευκασμένη, όλη ωραία, λάμποντας σαν τον ήλιο; Ας ψάλουν οι κιθάρες του Πνεύματος, οι αποστολικές γλώσσες. Ας ηχήσουν αλαλάζοντας τα κύμβαλα, οι κορυφές των θεολόγων, το σκεύος της εκλογής, ο Ιερόθεος, ο οποίος έχει καθιερωθεί στο θείο Πνεύμα και μέσα από τη θεία ένωση διδάχθηκε και βίωσε τα θεία· ας εκσταθεί ολόκληρος από το σώμα του, ας συνεκδημήσει ολοκληρωτικά με την προαίρεσή του και ας επικροτήσει με εφύμνια. Όλα τα έθνη ας χτυπήσουν τα χέρια τους, όλοι ας υμνήσουν τη Θεοτόκο. Οι άγγελοι ας υπηρετήσουν το θνητό σώμα. Θυγατέρες της Ιερουσαλήμ, ακολουθήστε πίσω από τη βασίλισσα, και ως παρθένοι που βρίσκεστε κοντά της, γεμάτες πνευματικό σφρίγος, ας μεταφερθείτε μαζί της προς τον Νυμφίο, για να παρασταθείτε στα δεξιά του Δεσπότη.

Και πάλι: «Διότι η προσωρινή ελαφριά θλίψη κατεργάζεται για εμάς ένα αιώνιο βάρος δόξας, εφόσον δεν προσηλώνουμε το βλέμμα μας στα ορατά, αλλά στα αόρατα». Διότι τα παθήματα του παρόντος καιρού δεν είναι άξια να συγκριθούν με τη μελλοντική δόξα που πρόκειται να αποκαλυφθεί σε εμάς. Ο Θεός είναι πιστός και δεν θα επιτρέψει να πειραστείτε περισσότερο από όσο μπορείτε, αλλά μαζί με τον πειρασμό θα δώσει και τη διέξοδο, ώστε να μπορέσετε να τον υπομείνετε. Και πάλι: «Δεν έχετε ακόμη αντισταθεί μέχρι αίματος αγωνιζόμενοι ενάντια στην αμαρτία, και έχετε ξεχάσει την παρότρυνση η οποία σας απευθύνεται σαν σε υιούς: Υιέ μου, μην καταφρονείς την παιδαγωγία του Κυρίου και μην αποθαρρύνεσαι όταν ελέγχεσαι από αυτόν. Διότι ο Κύριος παιδαγωγεί όποιον αγαπά και μαστιγώνει κάθε υιό που αποδέχεται. Αν υπομένετε την παιδαγωγία, ο Θεός σας συμπεριφέρεται σαν σε υιούς. Διότι ποιος είναι ο υιός που δεν τον παιδαγωγεί ο πατέρας; Αν όμως είστε χωρίς παιδαγωγία, της οποίας όλοι έχουν γίνει μέτοχοι, τότε είστε νόθοι και όχι υιοί». Βλέπετε με ποιους συγκαταλέγει όσους δεν παιδαγωγούνται εδώ το σκεύος της εκλογής; Και πολύ δικαιολογημένα, θα έλεγα εγώ. Διότι, αν κάποιος έχει δύο παιδιά, για να δούμε με ένα παράδειγμα αυτό που λέμε, το ένα από νόμιμη σύζυγο και το άλλο από παράνομες σχέσεις, και παρεκτρέπονται και τα δύο, για ποιο από τα δύο θα ενδιαφερθεί ο πατέρας να το διορθώσει; Δεν θα επιδιώξει με κάθε τρόπο να συνετίσει το πρώτο, ακόμη κι αν χρειαστεί να μην υπολογίσει καθόλου την τιμωρία και τα χτυπήματα, ενώ για το δεύτερο θα νοιαστεί λιγότερο; Αυτό είναι προφανές σε όλους.

Ή μάλλον, ο Παύλος δεν θα ήταν Παύλος, ούτε θα είχε σε τόσο υπερβολικό βαθμό όλα αυτά τα χαρίσματα του Πνεύματος, αν δεν κατείχε τον πλούτο της αγάπης. Εξαιτίας όμως της περίσσειας της αγάπης του, ήταν Παύλος αντί για Σαύλος, και σκεύος εκλογής, και στόμα του Χριστού, και μιμητής, και όλα τα παρόμοια.

Ενώ λοιπόν αυτές οι δύο παρατάξεις μάχονταν κατ' αυτόν τον τρόπο, κάποιοι αναποφάσιστοι άνθρωποι, βλέποντας την προαναφερθείσα αντίθεση και μη γνωρίζοντας πώς να διακρίνουν το κρείττον από το χείρον, θεώρησαν ότι η αληθινή πίστη είναι ασαφής. Αυτός, λοιπόν, είναι ο τρόπος της διχόνοιάς τους. Σχετικά δε με την απόκλιση των αντιπάλων, ότι δηλαδή πλανώνται, ολόκληρη η Θεία Γραφή πείθει τους φιλόπονους, και αναγκαίως το σκεύος της εκλογής, ο μακάριος Παύλος, ο οποίος μας αφυπνίζει προς την αλήθεια όταν βρισκόμαστε σε άγνοια και μας αναγκάζει να πολεμούμε εναντίον των εχθρών του σταυρού, όχι μόνο τους Ιουδαίους αλλά και τους όμοιούς τους αιρετικούς. Διότι, όπως ακριβώς εκείνους, παρομοίως ονόμασε εχθρούς και τούτους, εφόσον όποιος είναι πράγματι εχθρός, έτσι και ονομάζεται. Εάν βέβαια δεν αποκαλούν τον εσταυρωμένο Χριστό ψιλό άνθρωπο και δεν συμμετέχουν στην ιουδαϊκή έχθρα, τότε ας μην ονομάζονται ούτε εχθροί. Εάν όμως φρονούν τα ίδια με εκείνους, πώς θα αποφύγουν αυτόν τον χαρακτηρισμό; Διότι σε όλα, η στενή συγγένεια των καταστάσεων συνεπάγεται αναπόφευκτα και την οικειότητα των ονομάτων.

Κυνηγώντας κάποτε με κακό σκοπό ο Σαύλος και καταστρέφοντας φοβερά την εκκλησία του Θεού και «όντας βλάσφημος και διώκτης και υβριστής», όπως ο ίδιος γράφοντας για τον εαυτό του λέει, και πηγαίνοντας στη Δαμασκό για να κυνηγήσει με κακό σκοπό, αλιεύεται ο ίδιος με καλό σκοπό. Διότι, αφού άκουσε «Σαούλ, Σαούλ, γιατί με διώκεις;», τυφλώνεται για καλό αυτός που έβλεπε για κακό. Ο βλάσφημος γίνεται ξαφνικά κήρυκας· ο διώκτης, απόστολος· αυτός που σπάρασσε το ποίμνιο του Χριστού σαν λύκος, αναδεικνύεται πρόβατο του Χριστού και καταρτίζεται ως «σκεύος εκλογής» και πορεύεται «σε έθνη μακρινά» βαστάζοντας το όνομα του Χριστού, και κοπιάζοντας για το Ευαγγέλιο περισσότερο από τους αποστόλους που προηγήθηκαν από αυτόν δεν χορταίνει, και δεν παύει να πεθαίνει καθημερινά με τους κόπους, και η καθημερινή του έγνοια γίνεται η μέριμνα για όλες τις εκκλησίες. Και αυτός που αλιεύτηκε καλώς από άνωθεν, αγωνίζεται να αλιεύσει πολλούς, μεταξύ των οποίων, όπως προαναφέραμε, αλιεύει και τον μέγα Διονύσιο. Στάλθηκαν ως ιατροί, χωρίς να φέρουν καθόλου τα συνηθισμένα φάρμακα και νυστέρια, αλλά έχοντας «τη μάχαιρα του Πνεύματος». Έκοβαν, έκαιγαν, έβαζαν επιθέματα με χαρά και θεράπευαν καλώς τις ψυχές μαζί με τα σώματα. Στάλθηκαν ως γεωργοί, και καθάρισαν από την ασθένεια τις γεμάτες άγρια βλάστηση έμψυχες χώρες, και «οργώνοντας νέα χωράφια» με το άροτρο της χάριτος, έσπειραν τον θείο λόγο.

Ως εικόνα ταπεινοφροσύνης κατανοείται ο τελώνης, μέσω της οποίας δύναται, με τη βοήθεια του Θεού, να γίνει δίκαιος όποιος το επιθυμεί. Ως εικόνα κενοδοξίας καθίσταται ο Φαρισαίος, εξαιτίας της οποίας ακυρώνεται κάθε αγαθό έργο και παραδίδεται στον αφανισμό. Ως εικόνα μετανοίας παρουσιάζεται ο άσωτος, μέσω της οποίας όχι μόνο παρέχεται άφεση αμαρτημάτων, αλλά επιπλέον αποκτάται η υιοθεσία και ο στολισμός χάρη στην πατρική εύνοια. Το ότι, εξάλλου, είναι εύκολη η μεταβολή από το καλύτερο προς το χειρότερο και από το χειρότερο προς το καλύτερο, το βλέπουμε και από τα ίδια τα γεγονότα αλλά το διδάσκουν και οι Γραφές, όπως για παράδειγμα ότι χτυπήθηκε από λέπρα ο Οζίας, ο οποίος από υπερηφάνεια τράπηκε προς το χειρότερο χάνοντας το καλύτερο, και ότι έγινε «σκεύος εκλογής» ο Σαύλος, τρεπόμενος προς το καλύτερο από διώκτης και υβριστής, και άλλα πάρα πολλά παρόμοια περιστατικά και βλέπουμε και ακούμε. «Δύο άνθρωποι», λέει ο Κύριος, «ανέβηκαν στο ιερό για να προσευχηθούν, ο ένας Φαρισαίος και ο άλλος τελώνης».

Όπως και ο ίδιος ο ένδοξος Ιλαρίων, αφού απέρριψε την ασέβεια των γονέων του, σαν ρόδο που βλάστησε υπερφυώς μέσα από τα αγκάθια, έγινε ζηλωτής της πίστεως και της πολιτείας του Μεγάλου Αντωνίου. Και όντας έφηβος δεκαπέντε ετών, εγκαταλείποντας τη δική του πόλη, που βρισκόταν κοντά στη Γάζα, πηγαίνει με μεγάλη προθυμία προς τον Μέγα Αντώνιο, ο οποίος βρισκόταν ακόμη τότε στα μέρη που συνόρευαν με την Αίγυπτο. Αυτόν, αφού τον είδε με οξύτατα νοερά μάτια και διέγνωσε ότι ο έφηβος επρόκειτο να γίνει «σκεύος εκλογής», μετά από δύο ημέρες παραμονής τον κείρει και τον καθιστά μοναχό. Και αφού τον έντυσε με τρίχινο χιτώνα και δερμάτινο πανωφόρι και τον δίδαξε τον κανόνα της μοναχικής πολιτείας και το τι πρέπει να πράττει προκειμένου να καταξιωθεί της βασιλείας των ουρανών, του επιτρέπει να επιστρέψει στην πατρίδα του, ενώ ο Αντώνιος αναχωρεί προς τα ενδότερα της ερήμου εξαιτίας των οχλήσεων από εκείνους που τον επισκέπτονταν και του στερούσαν τη γαλήνη της ησυχίας.

Ερμηνεία. Ο παρών Κανόνας ορίζει ότι δεν είναι δίκαιο να γίνεται Επίσκοπος αμέσως εκείνος ο οποίος είτε προσήλθε στην ευσεβή πίστη και βαπτίστηκε προερχόμενος από εθνικούς και απίστους, είτε προσήλθε σε μετάνοια από ζωή φαύλη και μοχθηρή, όπως είναι η ζωή των θεατρίνων και των μίμων και άλλων παρόμοιων. Διότι είναι άδικο και σφαλερό το να γίνεται δάσκαλος των άλλων (όπως είναι ο Επίσκοπος) εκείνος ο οποίος ακόμη δεν έχει δώσει δείγματα δοκιμασίας και απόδειξη εάν είναι υγιής ως προς την πίστη και ακατηγόρητος ως προς τον βίο. Αυτή δε η δοκιμασία χρειάζεται χρόνο, και δεν είναι δυνατόν να δοθεί σε σύντομο χρονικό διάστημα. Εξαιρείται μόνο η περίπτωση να χειροτονείται, εάν υπάρξει αποκάλυψη γι' αυτόν από Θεία χάρη, όπως ακριβώς συνέβη στον απόστολο Ανανία για τον Παύλο, όταν ο Κύριος του είπε σε όραμα: «Πήγαινε, διότι αυτός είναι δικό μου σκεύος εκλογής, για να φέρει το όνομά μου ενώπιον εθνών και βασιλέων, καθώς και των υιών του Ισραήλ».

Αλλά, ω άριστε και φιλανθρωπότατε των ποιμένων, που θέτεις τα πάντα σε δεύτερη μοίρα συγκριτικά με το ποίμνιο! Ω μιμητή και φίλε και μαθητή του Χριστού, ω εσύ που δικαίως καλείσαι και απόστολος και σκεύος εκλογής και φίλος και ζηλωτής και κάθε ονομασία με την οποία ο Σωτήρας τιμά τους κορυφαίους των φίλων του. Ω εσύ που μιμήθηκες τον Χριστό και λόγω του αξιώματός σου, επειδή ήσουν ποιμένας και μάλιστα ο καλός ποιμένας, αλλά και με τα δεσμά που υπέστης μαρτυρώντας για την αλήθεια. Ω εσύ που έστησες τρόπαιο εναντίον κάθε πονηρού και κατέστησες την ψυχή σου εικόνα κάθε καλοκαγαθίας. Ω κοινωφελή πηγή αγαθών! Εσύ μεν μου έδωσες την ευκαιρία να επιτύχω όλα όσα παρακάλεσα, ενώ εγώ ευχήθηκα σε αντάλλαγμα για αυτά να μνημονεύσω τα έργα σου προς έπαινο. Και ολοκληρώθηκε ο λόγος, στο μέτρο που η δύναμή μου το επέτρεψε, δέξου τον λοιπόν, και αφού με αξιώσεις με μεγαλύτερες χάρες, χάρισέ μου και πιο ωραίο λόγο για αυτές.

Εξίσου όμως, προχωρώντας ο λόγος, θα παρουσιάσει και με άλλα στοιχεία τη λογική συνέπεια αυτής της άποψης. Διότι λέει Εκείνος που αποκαλύπτεται, ανακαλώντας τον μυσταγωγό του Παύλου από την πολλή αγωνία και τον φόβο, ότι αυτόν που αντικρίζεις με δέος και φοβάσαι ως εχθρό του σωτηρίου κηρύγματος, «αυτός είναι για μένα σκεύος εκλογής», και έπειτα, «για να βαστάσει το όνομά μου ενώπιον εθνών και βασιλέων και των υιών του Ισραήλ», αντί του ότι: όχι μόνο ο ίδιος αποσπάστηκε από τη φάλαγγα των εχθρών, αλλά θα αναδειχθεί και πρόμαχος και υπερασπιστής της πολεμούμενης ευσέβειας. Διότι το θεοσεβές κήρυγμα, το οποίο πολιορκείται και κλονίζεται από τους ασεβείς, αυτός θα το σηκώσει, θα το στηρίξει και θα το παρουσιάσει ακλόνητο. Διότι αυτό ακριβώς φανερώνει εδώ η δύναμη του ονόματος: την αληθινή πίστη, το φρόνημα της ευσέβειας, το κήρυγμα της θεολογίας, το μυστήριο της σαρκώσεως του Λόγου. Επειδή, τι το δύσκολο θα ήταν και τι είδους στηρίγματα θα χρειαζόταν, το να προσαγορεύει κανείς τον Κύριο απλώς έτσι, με μια φωνή, όταν καμιά φορά και τα ίδια τα δαιμόνια αναβοούν το δεσποτικό όνομα προσθέτοντας μάλιστα και κάτι;

Είναι όμως φανερό ότι εδώ με τη λέξη όνομα δεν πρέπει να εννοούμε το συνηθισμένο και γνωστό σε όλους, αλλά εκείνο που εξαγγέλλει και φανερώνει το μυστήριο όλης της ευσέβειας και την ακρίβεια του κηρύγματος, η οποία προβάλλει μέσα από όλη τη θεολογία μας. Διότι ένα τέτοιο όνομα, δηλαδή η τελείωση της πίστης, και εμβαθύνεται στις διάνοιές μας και λαμβάνει θεμέλιο εδραιωμένο στο φιλόθεο φρόνημα των πιστών και στη σταθερότητα της σκέψης τους. Αυτό το όνομα, ο Σαύλος αρχικά το πολεμούσε, ενώ ο μετέπειτα Παύλος το βάσταξε ενώπιον εθνών και βασιλέων, αποδεικνύοντάς το ακλόνητο και ακαταμάχητο μέσα από τους δικούς του αγώνες, μεταστρέφοντας πολλά από τα έθνη από την ασέβεια και μυσταγωγώντας τα σε αυτή την ευσέβεια. Πρέπει λοιπόν, όταν τα ιερά λόγια αναφέρουν ότι οι μαθητές βάπτιζαν στο όνομα του Ιησού Χριστού ή με κάποια άλλη παρόμοια έκφραση που συμφωνεί με τον προκείμενο τύπο εκφώνησης, να το κατανοούμε με συνέπεια και θεοπρέπεια, και να μην υπονοούμε τίποτε ανάξιο για τους μαθητές, αλλά να ομολογούμε ότι οι απόστολοι τελεσιουργούσαν την αναγέννηση σύμφωνα με το κήρυγμα και τη διδασκαλία του Σωτήρα, και ότι και οι υπόλοιποι που μυσταγωγούσαν έπρατταν το ίδιο, χωρίς να εννοούν, να λέγουν ή να πράττουν τίποτε έξω από τη δεσποτική εντολή.

Αλλά στην ενότητα της αποστολικής αξίας και χάριτος, διατηρώντας τη διαφορά της τάξεως· διότι η σοφία και η δύναμη του Θεού, και ο Λόγος που γνωρίζει άριστα όλα τα γνωστά, έκρινε καλό και να διαφυλάσσεται ενιαία η αξία της αποστολής, και να γνωρίζεται ασυγχύτως η διαφορά της τάξεως, ώστε ούτε η τάξη να μετατρέπεται σε αταξία· διότι το άτακτο είναι εντελώς εχθρικό προς τον Θεό· ούτε η χάρις της αξίας να κατατέμνεται σε άνισες χάριτες· διότι τα χαρίσματα είναι αμεταμέλητα, και το όριο που ο ίδιος καθόρισε, σε καμία περίπτωση, όπως λέει η μελωδία (ο Ψαλμωδός), δεν θα παρέλθει· Αυτός που διοικεί τα πάντα με ζυγό και μέτρο, και δίνει στον καθένα τα χαρίσματα με απροσωπόληπτη βουλή, μετά την πρώτη εκλογή, την οποία έκανε για τους δώδεκα αποστόλους, και τη δεύτερη, που πραγματοποίησε για τους εβδομήκοντα δύο μαθητές· μετά την ανάβαση στους ουρανούς από τα επίγεια πράγματα, η οποία έγινε λόγω της σάρκας, την οποία προσέλαβε από εμάς (διότι προηγουμένως κατέβηκε σε εμάς άσαρκος και ασώματος), επιδεικνύει και τρίτη εκλογή, αυξάνοντας καλώς την αρίθμηση των αποστόλων, χωρίς να δημιουργεί διαφορά στην αποστολή· διότι έχει την εξουσία ο Θεός μας, ο κεραμέας των πάντων, να κατασκευάζει σκεύη από τον πηλό και το πλάσμα, και να τα παράγει όπως θέλει, χωρίς κανείς να αντιπράττει στις βουλές του· Αυτός, λοιπόν, εκλέγοντας σαφώς τον Παύλο, έλεγε προς τον Ανανία, τον βαπτιστή και διδάσκαλο του Παύλου· διότι εκείνος τον φώτισε όταν τυφλώθηκε, και αφού τον φώτισε τον βάπτισε, και αφού τον βάπτισε τον δίδαξε το θεόπνευστο δίδαγμα· «Πήγαινε» για τη θεία κατήχηση αυτού, αλλά βεβαίως και για την ανάβλεψή του, «διότι αυτός είναι για μένα σκεύος εκλογής, για να βαστάσει το όνομά μου ενώπιον εθνών και βασιλέων, καθώς και των υιών του Ισραήλ· διότι εγώ θα του υποδείξω όσα πρέπει να πάθει υπέρ του ονόματός μου.»

α'. Αφού σου ανατέθηκε με θεία απόφαση η Εκκλησία, αγωνίζεσαι υπέρ αυτής μέχρι θανάτου, διατρανώνοντας το ομόθεο της Τριάδος και αμαυρώνοντας τη βλασφημία του Αρείου. Μακάριε ομολογητά, πάντοτε να εξιλεώνεις τον Θεό για εμάς. β'. Τον φωστήρα που αναγνωρίστηκε αλάνθαστα από την οικουμένη, το σκεύος της εκλογής, αυτόν που έχει ίση δόξα και το ίδιο όνομα με τον Παύλο, ας υμνήσουμε όλοι τον σοφό, σαν απόστολο. Διότι και αυτός έφερε μεγάλο όνομα, κηρύττοντας τον Υιό ομόδοξο με τον Γεννήτορα ενώπιον εθνών και βασιλέων, στον Οποίο ψάλλουν τα πέρατα της γης. Γι' αυτό να εξιλεώνεις τον Θεό για εμάς.

Επειδή ο Θεός ζητά τη δική μας συμβολή, γι' αυτό σε κάποιους η χάρη έρχεται και παραμένει, άλλους απλώς τους αγγίζει, ενώ σε άλλους δεν δίδεται ούτε καν ως αρχή, διότι ο Θεός έδωσε τη χάρη αφού πρώτα εξέτασε την προαίρεση. Πριν ακόμη επιδείξει κάτι το θαυμαστό εκείνος ο μακάριος, άκουσε τι λέει γι' αυτόν ο Θεός: «Είναι για μένα σκεύος εκλογής, για να φέρει το όνομά μου ενώπιον των εθνών και των βασιλέων και ολόκληρου του γένους του Ισραήλ». Αυτά, πριν ακόμη γίνει παρούσα η χάρη, τα μαρτύρησε Εκείνος που ερευνά τις καρδιές μας. Ας μην πλανήσουμε λοιπόν τον εαυτό μας, λέγοντας ότι είναι αδύνατον να γίνει κάποιος όμοιος με τον Παύλο. Διότι, ως προς τη χάρη και τα θαυμαστά σημεία, δεν πρόκειται πλέον να υπάρξει άλλος Παύλος, αλλά ως προς την ακρίβεια του βίου, ο καθένας από όσους το επιθυμούν θα μπορούσε να γίνει τέτοιος. Και αν δεν υπάρχουν, αυτό συμβαίνει μόνο επειδή δεν το θέλουν. Αλλά δεν ξέρω πώς ξέπεσα σε τέτοιο παραλογισμό, να αναζητώ να βρω μεταξύ των σημερινών ανθρώπων κάποιους σαν τον Παύλο, τη στιγμή που δεν μπορώ να δω ούτε καν τρίτους ή τέταρτους στην τάξη μετά από εκείνον.

Προς τον Εφραίμ και τον Αγάθωνα και τα υπόλοιπα τέκνα. Το ότι εκοιμήθη ο μακάριος Λαυρέντιος, για τον ίδιο βέβαια ο θάνατος είναι ανάπαυση· διότι σε έναν αγαθό άνδρα πώς δεν θα συμβεί αυτό, ο οποίος μετέβη από αυτή τη ζωή μετά από ασκητικούς κόπους, και μάλλον, αφού αποδήμησε προς τον Κύριο μέσα από διωγμό για τη δικαιοσύνη, του οποίου τις αρετές μαρτυρούν πολλοί; Σε εσάς όμως, τιμιότατοι αδελφοί, όπως και σε εμάς τους ταπεινούς, συνέβη το λυπηρό, επειδή χάσατε έναν δόκιμο μοναχό, έναν τίμιο αδελφό, ο οποίος είχε τεθεί επικεφαλής της πνευματικής καθοδήγησης. Αλλά όμως το λυπηρό αυτό γεγονός μετατράπηκε σε χαρά και για τους δυο μας, διότι είναι εκλεκτός του Θεού αυτός που αρπάχθηκε από κοντά σας με την προσταγή του αγαθού Θεού εν οσιότητι και δικαιοσύνη. Γι' αυτό κι εγώ ο ταπεινός χαίρομαι και συγχαίρω εσάς, επειδή προπέμψαμε προς τον Κύριο ένα τέτοιο σκεύος. Διότι ο Λαυρέντιος υπήρξε πραγματικά σκεύος εκλογής, πρώτον μεν εξαιτίας της αληθινής του αποταγής και υποταγής, δεύτερον δε εξαιτίας της φιλάρετης προθυμίας και προκοπής του· εξαιτίας αυτών αξιώθηκε και της ιερωσύνης και ανέλαβε το αξίωμα της επιστασίας πολλών αδελφών, ωφέλιμος στο να ποιμαίνει με αγάπη το ποίμνιο, ζώντας αληθινά για τον Θεό και για τον καθηγούμενο, και όχι για τον κόσμο και τα εγκόσμια πράγματα. Αυτός υπέστη και εξορίες για τον Κύριο και διωγμούς, και παλαιότερα και αργότερα, και αυτού οι πόδες υπήρξαν ωραίοι, κατά τη Γραφή, καθώς περιφερόταν εδώ κι εκεί και ευαγγελιζόταν στους αδελφούς τις σωτήριες υποσχέσεις.

Προς τον ηγούμενο Βασίλειο. Έχοντας μάθει καλά όλα όσα υπέστη η οσιότητά σου για τον Κύριο, μαζί με τους ιερούς υποτακτικούς σου, δόξασα πάρα πολύ τον αγαθό μας Θεό, διότι ανέτειλες και εσύ ως φωστήρας στον κόσμο μαζί με άλλους λαμπτήρες στη σημερινή νυκτομαχία της αιρέσεως, ως σκεύος εκλογής, στύλος και εδραίωμα της αλήθειας. Πόσο θαυμαστή είναι η δυάδα σας, πόσο αγαπητή στον Χριστό, έχοντας υπομείνει για Αυτόν πληγές, απαγωγές, φυλακίσεις, και μάλιστα μέχρι σήμερα. Αλλά γιατί πριν από τη δοκιμασία ήρθες προς εμένα τον ταπεινό, όπως μου εξήγησες, χωρίς να καταφέρεις να με συναντήσεις; Και δικαιολογημένα· διότι δεν ήμουν όπως τα φανταζόσουν (αφού εγώ είμαι οικτρός και σκοτεινός· γιατί λοιπόν να ζημιωνόσουν;), όμως ενώθηκες μαζί μας τώρα μέσω της επιστολής. Και ήδη βλέπουμε ο ένας τον άλλον πνευματικά και ενωθήκαμε εν πνεύματι, έχοντας γίνει μία ψυχή εν Κυρίω, εγώ ο ταπεινός μέσα σε εσάς τους αγίους και εσείς μέσα σε εμένα, διότι ο Χριστός βρίσκεται ανάμεσα και στους δυο μας, σύμφωνα με την αψευδή υπόσχεσή Του.

Πλην όμως πρέπει να γνωρίζετε τούτο, ότι ο καθένας από εσάς αποδεικνύει το τι πρόκειται να γίνει από την εσωτερική του κατάσταση, είτε σκεύος εκλογής είτε σκεύος απώλειας. Διότι, όταν κάτι από όσα πράττονται δεν αποβλέπει στο κοινό συμφέρον ούτε γίνεται σύμφωνα με την προσταγή του προεστώτος, είτε πρόκειται για ανάγνωση, είτε για ψαλμωδία, είτε για καλή συμβουλή, είτε για εγκράτεια, είτε για ευλάβεια, είτε για αγρυπνία, είτε για οτιδήποτε άλλο από όσα θεωρούνται καλά και πρέποντα, αλλά αντίθετα γίνεται σύμφωνα με την ιδιόρρυθμη βούληση και το θέλημα εκείνου που το πράττει (πράγμα το οποίο συνηθίζει να προκαλεί ταραχή και θλίψη σε ολόκληρη την αδελφότητα, όπως ακριβώς συνέβη και στα προαναφερθέντα), είναι προφανές ότι ένας τέτοιος άνθρωπος θα καταλήξει όργανο της κακίας, θα καταπατήσει τους δεσμούς της υποταγής και θα πορεύεται οπίσω από τις επιθυμίες του ωσάν μέσα σε πυρ και σκότος.

Εάν έχουν έτσι τα πράγματα, η ανάληψη των μαθημάτων είναι καλή και επωφελής· αν όμως δεν είναι έτσι, τότε είναι προτιμότερη η απλοϊκότητα και η αμάθεια, ώστε από εκεί να βαδίσουμε προοδευτικά προς το ζητούμενο. Ποιος πατέρας δεν επιθυμεί ο δικός του γιος να συγκαταλέγεται μεταξύ των αρίστων και των πλέον αξιέπαινων; Και η διαφορά του πνευματικού πατέρα προς τον σωματικό είναι τόση, όση η διαφορά της ψυχής προς τη σάρκα. Επιθυμούμε και θέλουμε να είστε πλήρεις από κάθε αγαθό, από γνώση, από σύνεση, από επίγνωση, και σε τέτοιο βαθμό που, όπως νομίζω, ούτε εσείς οι ίδιοι δεν το επιθυμείτε για τους εαυτούς σας. Και αυτό το γνωρίζει ο Γνώστης των αφανών, και ασφαλώς θα το γνώριζε και ο κοινός μας πατέρας· διότι τίποτα δεν είναι απόρρητο σε αυτόν από τις δικές μου σκέψεις, και θα προσθέσω και από τα αμαρτήματά μου. Ποιος θα μου έδινε τη δύναμη να καταστήσω σοφό τον καθένα από εσάς και να τον αναδείξω σκεύος εκλογής, εύχρηστο στον Δεσπότη, τόσο διά του βίου όσο και διά της θείας γνώσεως και πράξεως;