Πατερικές αναφορές στο ΑΜΩΣ 7:14

Και μας χάρισε διπλό τρόπο γνωριμίας: τον έναν μέσω της προσωπικής συναναστροφής, και τον άλλον μέσω της γραπτής επικοινωνίας. Επειδή, λοιπόν, σε γνωρίσαμε μέσα από όσα εξέφρασες, και σε γνωρίσαμε όχι αποτυπώνοντας στη μνήμη μας τα σωματικά σου χαρακτηριστικά, αλλά κατανοώντας την ομορφιά του εσωτερικού ανθρώπου μέσα από την ποικιλία των λόγων σου, διότι ο καθένας μας μιλάει από το περίσσευμα της καρδιάς, δοξάσαμε τον Θεό μας, ο οποίος σε κάθε γενεά εκλέγει εκείνους που του είναι ευάρεστοι. Αυτός, που παλαιότερα ανέδειξε άρχοντα για τον λαό του μέσα από τα ποίμνια των προβάτων, και τον Αμώς, αφού τον ενδυνάμωσε μέσω του Πνεύματος, τον ύψωσε από το κοπάδι σε προφήτη, τώρα έναν άνδρα από τη Βασιλεύουσα πόλη, στον οποίο είχε ανατεθεί η εξουσία ολοκλήρου έθνους, υψηλό στο φρόνημα, στη λαμπρότητα της καταγωγής, στην αίγλη του βίου, στη δύναμη των λόγων, περίβλεπτο σε όλα τα ζητήματα της ζωής, τον είλκυσε στη φροντίδα των ποιμνίων του Χριστού. Ο οποίος, αφού απέρριψε όλα τα κοσμικά πλεονεκτήματα και τα θεώρησε ζημία προκειμένου να κερδίσει τον Χριστό, ανέλαβε τους οίακες της μεγάλης και περίφημης για την πίστη της στον Θεό Εκκλησίας του Χριστού.

Διότι εκεί έστησε ο πρώτος Ιεροβοάμ τη χρυσή δάμαλη. Και ανάγοντας την κατηγορία εναντίον του Προφήτη ως προσβολή της τιμής του άρχοντα, λέει: «Είναι οίκος βασιλείας». Εσύ όμως αναστατώνεις τα βασιλικά πράγματα, ξεσηκώνεις θορύβους, αντιτασσόμενος ριψοκίνδυνα στα θελήματα των αρχόντων. Δες λοιπόν ξεκάθαρα, πόσο αληθινό είναι αυτό που ειπώθηκε από τον Θεό προς τον Ισραήλ: «Και ποτίζατε τους αγιασμένους με κρασί, και στους προφήτες δίνατε εντολή λέγοντας, Μην προφητεύετε». Και αποκρίθηκε ο Αμώς και είπε προς τον Αμασία: «Δεν ήμουν εγώ προφήτης ούτε γιος προφήτη, παρά ήμουν γιδοβοσκός, που κέντριζα συκάμινα. Και με πήρε ο Κύριος από τα πρόβατα, και μου είπε ο Κύριος: Πήγαινε, προφήτευσε στον λαό μου τον Ισραήλ. Και τώρα άκουσε τον λόγο του Κυρίου: Εσύ λες, Μην προφητεύεις στον λαό μου τον Ισραήλ, και μην ξεσηκώνεις σε οχλαγωγία τον οίκο του Ιακώβ».

Αλλά για να δείξει ότι ο σκοπός του Προφήτη δεν είναι τέτοιος, ούτε αποβλέπει στη φιλοκέρδεια, αλλά μάλλον υποτάσσεται στα δεσποτικά θελήματα, και για τον λόγο αυτό εκπληρώνει την πρέπουσα σε προφήτη διακονία, προσπαθεί να διδάξει, και μάλιστα με μεγάλη επιείκεια, λέγοντας τούτο: ότι δηλαδή δεν ήταν προφήτης, ούτε βέβαια υιός προφήτη (εννοώ δηλαδή ως προς τη μαθητεία και κατά πνεύμα, όπως ακριβώς ήταν ο Ελισσαίος για τον Ηλία), αλλά ήταν γιδοβοσκός, ζώντας μια αγροτική, απλή και άκακη ζωή, έχοντας εντελώς λίγα προς τροφή, και αρκούμενος με τα προϊόντα των αγρών, τα οποία κανείς δεν θα αγόραζε. Και αυτά ήταν τα συκάμινα. Διότι, επειδή οι επιστάτες των ποιμνίων έχουν ελεύθερο χρόνο, καταφεύγουν κάτω από τις σκιές των δέντρων, και σχεδόν διασκεδάζοντας την πλήξη της αργίας, κόβουν καρπούς και ικανοποιούν την ανάγκη της κοιλιάς, όσο είναι δυνατόν. Αλλά ενώ εγώ βρισκόμουν σε αυτή την κατάσταση, λέει, ο Θεός, σύμφωνα με το θέλημά Του, με έκανε προφήτη, και με διέταξε να διακηρύξω ξεκάθαρα στους απογόνους εξ αίματος του Ισραήλ όσα πρόκειται να έρθουν εναντίον τους και πρόκειται σύντομα να συμβούν. Εσύ, όμως, αντιπαραθέτοντας τα δικά σου προς τα άνωθεν προστάγματα, με διατάζεις να σιωπήσω. Γι' αυτό λοιπόν, Αυτά λέει ο Κύριος: Η γυναίκα σου θα πορνεύσει μέσα στην πόλη, δηλώνοντας προφανώς ότι θα υποπέσει στις βιαιοπραγίες των πολεμίων, και θα υποστεί αναγκαστικά την ακράτεια και την ασέλγεια αυτών που την αιχμαλώτισαν. Θα καταστραφούν δε και τα τέκνα, γινόμενα θύματα της ρομφαίας.

Αυτό το Πνεύμα (διότι είναι πάνσοφο και φιλανθρωπότατο), εάν παραλάβει έναν βοσκό, τον καθιστά ψαλμωδό, ο οποίος εξορκίζει με την ωδή του τα πονηρά πνεύματα, και τον αναδεικνύει βασιλιά του Ισραήλ. Εάν παραλάβει έναν γιδοβοσκό που χαράζει συκόμουρα, τον μεταβάλλει σε προφήτη. Φέρε στον νου σου τον Δαβίδ και τον Αμώς.

Και ο ίδιος ο Δαβίδ αναλαμβάνεται από τα ποίμνια των προβάτων, και ποιμαίνει τον Ισραήλ. Τι να πούμε δε για τον Αμώς; Δεν ήταν γιδοβοσκός και δεν χάραζε συκάμινα, και του ανατέθηκε η προφητεία; Και πώς παρέλειψα τον Ιωσήφ, ο οποίος και δούλος έγινε, και σιτοδότης της Αιγύπτου, και πατέρας πολλών μυριάδων, οι οποίες είχαν προαναγγελθεί στον Αβραάμ; Και ο Αβραάμ, για να αναφέρω το σπουδαιότερο, δεν ήταν μετανάστης; Ο δε Μωυσής, δεν ήταν προηγουμένως έκθετος, και έπειτα νομοθέτης, και στρατηγός εκείνων που έσπευδαν προς τη γη της επαγγελίας, δεν αποτελεί το αντικείμενο μεγάλων και θαυμαστών διηγήσεων; Με έθελγε και ο Κάρμηλος του Ηλία, που υποδέχθηκε το άρμα του πυρός· και η μηλωτή του Ελισσαίου, η οποία απέδειξε μεγαλύτερη δύναμη από τα μεταξωτά νήματα και από τον χρυσό που κατεργάστηκε για να γίνει ένδυμα.

Ίσως μάλιστα να έχουμε ανάγκη από κάποιον επωδό και μάντη για να μας διαλευκάνει τα αινίγματα των ονείρων, ώστε να εξηγήσουμε τι σημαίνει αυτή η καινοφανής διατύπωση: «ο αυτοκίνητος και ετεροκίνητος νους», «η σάρκα που επιτελεί το έργο της λύτρωσης». Αλλά ας αφεθούν και αυτά για να χλευάζονται από την αυθάδεια των νέων, και ας προχωρήσουμε εμείς στη συνέχεια του λόγου. «Εάν κάποιος», λέει, «αποκομίζει κάτι περισσότερο από τον άλλον, αυτό γίνεται μέσω της άσκησης· αλλά καμία άσκηση δεν υπάρχει στον Χριστό· άρα δεν υπάρχει σε αυτόν ανθρώπινος νους». Πώς άραγε επικαλείται τη θεόπνευστη Γραφή; Ποια άσκηση καθοδήγησε τον Βεσελεήλ στις τέχνες; Και από πού απέκτησε ο Σολομών τη γνώση τόσων πολλών πραγμάτων; Ο δε Αμώς, που χάραζε τα συκάμινα, πώς από γιδοβοσκός απέκτησε τόση δύναμη στην προφητεία; Και όμως, κανείς από τους προαναφερθέντες δεν κατέβηκε από τον ουρανό, και κανένας τους ούτε εν αρχή υπήρχε ούτε ήταν ίσος με τον Θεό.

Βοσκός ήταν ο προφήτης Αμώς, αλιέας ο Πέτρος, και την ίδια τέχνη ασκούσαν ο αδελφός του ο Ανδρέας καθώς και ο υψηλός Ιωάννης, σκηνοποιός ήταν ο Παύλος, και ο Ματθαίος τελώνης, και όλοι οι άλλοι ομοίως με τον ίδιο τρόπο· δεν ήταν κάποιοι ύπατοι, στρατηλάτες ή έπαρχοι, ούτε περίβλεπτοι για τη ρητορική και τη φιλοσοφία τους, αλλά φτωχοί και απλοϊκοί άνθρωποι που προέρχονταν από τα πιο ταπεινά επαγγέλματα. Και όμως «σε όλη τη γη εξήλθε ο φθόγγος τους και στα πέρατα της οικουμένης τα λόγια τους». «Βλέπετε», λέγει, «την κλήση σας, αδελφοί, ότι δεν κλήθηκαν πολλοί σοφοί κατά σάρκα, ούτε πολλοί δυνατοί, ούτε πολλοί ευγενείς· αλλά τα μωρά του κόσμου εξέλεξε ο Θεός». Ίσως κάτι να θεωρείται μωρό και τώρα στα μάτια των ανθρώπων, όταν είναι αδύναμο εξαιτίας της φτώχειας ή άδοξο εξαιτίας της ταπεινής του καταγωγής· αλλά ποιος γνωρίζει μήπως σε αυτόν ακριβώς δεν γέρνει η πλάστιγγα της κρίσεως από τη χάρη του Θεού, έστω κι αν είναι κατώτερος από τους υψηλούς και τους πιο επιφανείς; Τι θα ήταν πιο ωφέλιμο για την πόλη της Ρώμης, το να λάβει εξ αρχής ως προστάτη της κάποιον από τους ευπατρίδες και τους ισχυρούς της Συγκλήτου, ή τον αλιέα Πέτρο, ο οποίος δεν διέθετε κανένα απολύτως κοσμικό εφόδιο για να αποκτήσει δόξα; Ποια οικία είχε, ποιους υπηρέτες, ποια περιουσία που να του εξασφαλίζει τρυφηλό βίο μέσω των εισοδημάτων της;

ΙΓ'. Διήγηση της επιβουλής του ιερέα της Βαιθήλ κατά του προφήτη, και όσων ο προφήτης, κατ' εντολήν του Θεού, απείλησε τον ιερέα. ΙΔ'. Προφητεία για την καταστροφή που επήλθε στον ναό από τον Χριστό· και διήγηση όσων αμάρτανε ο λαός των Ιουδαίων κατά τα Σάββατα και τις Νουμηνίες, εξαιτίας των οποίων τιμωρείται η γη τους μαζί με τους κατοίκους της.

Γι' αυτό τον λόγο παρουσιάζει και αυτόν ως μάρτυρα. Διότι βεβαίως δεν βρισκόταν σε δικαστική διαμάχη με κάποιον τότε, ούτε τον κατηγορούσε κανείς ώστε να χρειάζεται να απολογηθεί, αλλά τα έλεγε αυτά για να κάνει εκείνον καλύτερο. Γι' αυτό και πρόσθεσε, καταρρίπτοντας την έπαρσή του: «Εάν υπακούσετε εσείς και ο βασιλεύς σας, θα έχετε αυτά και αυτά τα αγαθά· εάν όμως δεν υπακούσετε, θα υποστείτε όλα τα αντίθετα». Και ο Αμώς επίσης έλεγε: «Δεν ήμουν προφήτης, ούτε υιός προφήτη, αλλά ήμουν γιδοβοσκός που χάραζε συκάμινα. Και με ανέλαβε ο Θεός».

Μην νομίζεις, λοιπόν, ότι τα γραφόμενα είναι έργο του καλάμου, αλλά του δεξιού χεριού που τον κρατά· δηλαδή, όχι της γλώσσας του Δαβίδ, αλλά της χάριτος που τον κινεί. Και κάποιος άλλος προφήτης, θέλοντας να καταδείξει αυτό ακριβώς, έλεγε: «Ήμουν γιδοβοσκός», λέει, «και κεντούσα συκάμινα»· ώστε να μην αποδώσει κανείς τα λεγόμενα σε ανθρώπινη σοφία. Και δεν αρκέστηκε μόνο σε αυτό, αλλά πρόσθεσε και κάτι άλλο λέγοντας: «Εγώ όμως γέμισα από ισχύ μέσω του Πνεύματος του Κυρίου, και από κρίση και εξουσία». Διότι η χάρη δεν τους καθιστούσε βέβαια μόνο σοφούς, αλλά και ισχυρούς, όχι ως προς τη σωματική διάπλαση, αλλά ως προς το φρόνημα.

Αυτούς ας μιμηθούμε και εμείς, καθώς και όλους τους ομοίους τους, και ας μη φοβόμαστε τους κινδύνους, και έτσι θα αποφύγουμε τους κινδύνους. εʹ. Διότι δεν είμαι βέβαια προφήτης, ούτε υιός προφήτη, όμως το μέλλον το γνωρίζω με ακρίβεια, και ανακράζω με φωνή μεγάλη και λαμπρή, ότι εάν μεταστραφούμε, και επιδείξουμε κάποια μέριμνα για την ψυχή μας, και απομακρυνθούμε από την πονηρία, τίποτα δεν θα είναι δυσάρεστο και λυπηρό.

Εσείς όμως, πώς σε τόσο λίγο χρόνο ξεχάσατε αυτά που σας έχω πει πολλές φορές; Δεν θυμάστε στις εξομολογήσεις των πολλών και σε πολλές ομιλίες, πώς έλεγα με παρρησία ότι «μεγάλο φθόνο τρέφουν οι δαίμονες για εμένα; Διότι, βλέποντας όσους είχαν κάποτε εκείνοι πλανημένους να επιστρέφουν τώρα στον Θεό, θα μηχανευτούν μύρια τεχνάσματα εναντίον μου. Και να ξέρετε: ούτε προφήτης είμαι, ούτε γιος προφήτη. Ωστόσο, γνωρίζω αυτό που πρόκειται να συμβεί ως προς αυτό: ότι είτε καταισχύνη από επήρεια, είτε εξορία, είτε άδικο θάνατο θα σκευωρήσουν κάποτε εναντίον μου. Αλλά δεν φοβάμαι για αυτά, ούτε θα αποσιωπήσω τα δέοντα. Ο Χριστός είναι μαζί μου, τι θα μου κάνει ο άνθρωπος; Κάθε δεινό κι αν επέλθει, θα το υπομείνω υπέρ της αλήθειας και θα γίνω άξιος μακαρισμού. Μόνο εσείς να εργάζεστε το καλό». Δεν τα έλεγα αυτά με δυνατή φωνή, καθώς και τα παρόμοια με αυτά, όπως ήταν φυσικό; Και πώς λοιπόν, τώρα που οι λόγοι μου έγιναν πράξη, διάκεισθε έτσι σαν να μην τα είχατε ακούσει; Πάντως, ακριβώς όπως τα προέλεγα, έτσι εξελίχθηκαν τα πράγματα για εμένα. Διότι, ενώ ήθελα στο εξής να εκθέτω καλύτερα και τελειότερα πράγματα από όσα είχαν προαναφερθεί για την ωφέλεια όλων, εμποδίστηκα τελικά από αυτόν που με επιβουλεύεται. Πλην όμως, ευχαριστώ τον Χριστό μου ότι δεν διαβλήθηκα για κάποια άτοπη πράξη, αλλά μόνο για σκέτα λόγια, και μάλιστα αμάρτυρα και πλαστά. Και δες μια περίεργη και δεινή σκευωρία.

Επειδή είναι γεγραμμένο ότι ο προφήτης Αμώς ήταν «αιπόλος κνίζων συκάμινα», τι είναι ο αιπόλος και τι το κνίζειν; Αιπόλος είναι ο ποιμένας των αιγών, ενώ το κνίζειν σημαίνει το να τέμνει. Επειδή, λοιπόν, ο οπός του συκαμίνου είναι άγουρος, παχύς και βλαβερός, εκείνοι που τα χαράσσουν τέμνουν με μικρά μαχαίρια το συκάμινο και κάνουν τον οπό να απορρεύσει.

Ζωύφια εισχωρούν στο εσωτερικό και, με την προσβολή της ακτίνας του ήλιου, το γλυκαίνουν και το μαλακώνουν. Και αυτά μεν ισχύουν κατά το γράμμα· κατά δε τον αναγωγικό τρόπο, βοσκός αιγών είναι εκείνος που ποιμαίνει με τον λόγο το επιθυμητικό μέρος της ψυχής. Χαράσσει δε τα συκάμινα εκείνος που καταπονεί το σώμα μέσω της εγκράτειας και αποβάλλει την υγρότητα των παθών· διότι αυτός, δίκην ζωυφίων, δέχεται θείους λογισμούς και από τον Ήλιο της Δικαιοσύνης γλυκαίνεται και μαλακώνει στην ψυχή, και καθίσταται προφήτης από τον Θεό και διδάσκαλος για τους άλλους.